در جایی دیگر او یادآوری می‌شود، که ادیان و مذاهب الهی نور واحدی هستند، که از چراغ هایی گوناگون می‌تابد.
مولانا اختلاف و تفرقه بین مومن و کافر و مسلمان و ترسا را از آن جهت که مانع تحقق وحدت و یگانگی انسانی می‌شود، نفی می‌گردد، چرا که او کمال هستی مطلق را انسان و انسانیت می‌دید.
او هیچیک از ادیان را حق مطلق یا باطل مطلق نمی‌داند، گویا مولانا اختلاف و تکثر اعتقاد دارد، همچنان که خداوند نیز اختلاف را با این آیه (و من آِیاته خلق سماوات و الارض و اختلاف السنتکم و الوانکم ..) اعتبار بخشیده است.
در تکثر گرایی مولانا، اختلاف معرفت‌ها در دین، ناشی از اختلاف برداشت‌ها است و بنابر این به تعبیر و تفسیر های مختلف ایراد وارد می‌شود. مهم تر آنکه اگر جزم اندیشانه، معرفت ایمانی و فردی خود را در جایگاه معرفت اجتماعی خود بنشانیم و خود در را حق مطلق بدانیم و دیگران را اهل ضلال، حاصلی جز نزاع و کشکمش در بر نخواهد داشت.
جنبه دیگر نقش مولانا در تقریب تساهل و مدارا است، روشی است که وی با عقاید مخالفان خویش پیش گرفته است، البته این شیوه برخورد ریشه در آموزه های قرآنی دارد، بطور مثال آیه(لا اکراه فی الدین)^[۱۲۱] یا آنجا که از انسانها دعوت می‌شود تا با حکمت و موعظت با همدیگر رفتار کنند (ادعو الی سبیل ربک بالحکمه و الموعظه الحسنه و جادلهم بالتی هی احسن)^[۱۲۲]
آثار مولانا به خصوص مثنوی پر است از ابیات و داستانهایی که دیگران را به دوری از تعصب و تنگ نظری فرا می‌خواند، وی خود را مجاز نمی‌شمارد؛ که قاضی اندیشه ی دیگران باشد و اعمال دیگران را با ترازوی عمل خود بسنجد، تا آنجا که اگر فکری موافق فکر خود نیافت، تازیانه تعذیر و تفسیق برگشند و چماق تکفیر بردارند و از روی حزم اندیشی و کوته نگری حکم به تکفیر و آزار دیگران دهند، مولانا با وسعت نظر بی نظیر دو گانگی موجود بین مومن و کافر، مسلمان و ترسا، ترک یهود، گبر و مسلمان را مانع تحقق یافتن وحدت و یگانگی انسانی می‌داند و پیروان خویش را به پرهیز از این دو گانگی‌ها توصیه می‌کند.
مولوی همه خلق عالم را مسافران یک مقصد می‌داند، او به افراد پیشنهاد می‌کند، که نگذارند، محبت را که لازمه برادری است در بین آنها به نفرت که جان مایه دشمنی است تبدیل شود، در نظر او ادیان و مذاهب رنگهای بیهوده‌ای هستند که نتیجه‌ای جز اسارت ندارند، در دیدگاه وی اصل بر بی رنگی است و هنگامی که این اسارت رنگ‌ها پیش آمده، اختلاف ادیان پیدا شده است.
هنگامی که مولانا ادیان الهی را نور واحدی می‌داند، که از چراغ های مختلف می‌تابد و بین آن نورها فرق واقعی نمی‌داند، شاید این موضوع تساوی ادیان را ضروری نداند، اما حداقل لزوم تسامح با اصحاب ادیان را توجیه پذیری سازد.
مولانا به پیروان خود سفارش می‌کند که هیچگاه با خواری و ذلت به کافران ننگرند او معتقد است ریشه بسیاری از دشمنی‌ها و جنگ ها، جهل و برداشت سطحی از مسایل دانسته شده است .
او بر این باور است که اگر در دست انسان‌ها شمعی هدایتگر باشد و چشمی معنا بین پیدا کند، دیدشان نسبت به جهان دگرگون می‌شود.
۵ ـ۳ ـ پیشنهادات و راهکارها
۵ ـ۳ ـ ۱ـ پیشنهادات پژوهشی
با اینکه مولانا از سوی نهادهای ادبی مختلف به عنوان بزرگترین شاعر تاریخ بشریت شناخته شده است با این حال پزوهش هایی که مستقیما در زمینه نظرات مولانا انجام شده باشد، بسیار اندک است این تعداد کم تنها به نوشتن شرح بر کتابهای مولوی بسنده کرده اند، پیشنهاد می‌شود، پژوهشگران به طور جزیی تر به اندیشه های مولانا بپردازند.
آنچه در این پژوهش بیشتر به آن پرداخته شد، دیدگاه مولانا در زمینه تکثرگرایی و تقریب بین مذاهب بوده است، پیشنهاد می‌گردد، اندیشه های مولانا در زمینه های دیگر نیز مورد کالبد شکافی عمیق قرار گیرد.
پیشنهاد می‌شود، اندیشه های مولانا در زمینه تقریب مذاهب با اندیشه های صوفیان مورد مقایسه قرار گیرد، به نظر می‌رسد، به پژوهشی اساسی در زمینه عدم احترام به اندیشه های مولانا و عدم توجه عام به این اندیشه‌ها مورد نیاز باشد.
۵ ـ۴ ـ پیشنهادات کاربردی
۵ ـ۴ ـ ۱ ـ انتشار نظرات مولانا در قالب پیام های کوتاه
احترام به دیگر مذاهب و نزدیک شدن به آرا مولانا نیازمند تلاش گسترده همه اقشار جامعه است، بنابر این احترام به پیروان ادیان وظیفه تک تک افراد جامعه است.
پیشنهاد می‌شود، نوشته های مولانا در زمینه تقریب مذاهب به صورت پیام های کوتاه در کتابهای کوچک چاپ شود و در اختیار همگان قرار گیرد.
۵ ـ۴ ـ ۲ ـ اندیشه های مولانا سر لوحه زندگی سیاستمداران
اکثر نزاع‌ها ی کنونی میان جوامع بویژ‌ه کشورهای مسلمان که از دو گروه متفاوت شیعه و سنی هستند، نزاع مذهبی است، پیشنهاد می‌گردد، جلوگیری از چنین کشمکش هایی و ایجاد فضایی مناسب تر برای تعامل با پیروان دیگر مذاهب اندیشه های مولانا سر لوحه زندگی افراد بویژه سیاستمداران قرار گیرد.

۵ ـ۴ ـ ۳ ـ تاکید بر محبت اهل بیت پیامبر(صلی الله علیه و اله)
خوشبختانه تمام مذاهب اسلامی و پیروان آن‌ها به اهل بیت پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌ و آله)، محبت می ورزند و نسبت به آنان به دیده احترام می نگرند.به گونه ایکه بسیاری از اهل سنت در مورد فضایل و محبت آن‌ها کتاب‌ها نوشته‌اند.و مرجعیت علمی اهل بیت را می پذیرند. گذشته از مقام علمی اهل بیت نزد اهل سنت، آنان عمدتاً متاثر از جریان تصوف و پیرو گرایش‌های مختلف تصوف‌اند و نحله‌های تصوف هر کدام و برای اهل بیت مقام و منزلت خاصی قایلند که این امر به وحدت شیعه و سنی کمک شایانی می کند.
۵ ـ۴ ـ ۴ ـ تاکید بر اخلاق
بر اساس توصیه های قرآن کریم و پیامبر اسلام و اهل بیت پیامبر یک مسلمان باید مظهر اخلاق باشد چنانکه اهل بیت(علیه‌السلام) همواره شیعیان را به خوشرفتاری با پیروان مذاهباسلامی سفارش کرده‌اند و سیره عملی خودشان نیز چنین بوده است. امام باقر(عفرمودند” حتی اگر با یک یهودی همنشین شدی با او به نیکویی رفتارکن، امیرالمومنین(علیه‌السلام) حتی با اهل کتاب (مسیحیان و یهودیان) چنان خوشرفتاربودند بگونه ایکه موجب علاقمندی و احیانا تشرف آنان به اسلام می شد.
طبق روایات اهل بیت(علیه‌السلام)، شیعیان باید با پیروان مذاهب دیگر در کمال ادب و احترام گفتگو کنند زیرا خداوند می فرماید: “قولوا للناس حسنا^[۱۲۳]” با مردم سخنی نیکو بگویید خداوند در این آیه نفرمود “تنها بامومنان حقیقی خوشرفتار باشید” بلکه واژه “الناس”(مردم) را به کار برد، یعنی باید باهمه اقشار مردم شامل مسلمان وکافر و شیعه و سنی و… نیکو سخن بگویید. درباره همین آیه امام باقر(علیه‌السلام) میفرماید: “منظور اینست که با مردم آنگونه سخن بگو که دوست داری آنان با تو سخن بگویند”
همچنین از امام صادق(علیه‌السلام) نقل شده که فرمود: “ ای شیعیان[ !با رفتارخود ] زینت ما باشید و مایه ننگ و عار ما نباشید. با مردم به نیکویی سخن بگویید و زبان خود را [ از سخنان زشت ] نگاه دارید و از گفتار بیهوده و سخنان زشت بپرهیزید” از امتیازات متصوفه این است که بر اخلاق و عرفان تاکید درد و همین امر سبب توسعه آنها در مناطق مختلف جهان شده است.
۵ ـ۴ ـ ۵ ـ تأکید بر مشترکات
این راهکار، به مشترکات فرق اسلامی توجه دارد و روی آن تاکید می‌کند. اصولاً توسل به مشترکات اولین قدم هر نوع رابطه اجتماعی است. قرآن کریم خطاب به پیامبر اسلام (صلی‌الله‌علیه‌ و آله) در مورد برخورد با اهل کتاب می‌فرماید:(قل یَا أهلَ الکتابِ تعالَوا إلَی کَلِمَهٍ سَوَاءٍ بَینَنَا وَ بَینَکُم ألاّ نَعبُدَ إلاّ اللهَ و لاَ نُشرِکَ بِهِ شَیئاً ولاَ یَتّخِذَ بَعضُنا بَعضاً أربَاباً مِّن دُونِ اللهِ…؛^[۱۲۴] بگو:‌ای اهل کتاب، بیایید به سوی سخنی که میان ما و شما یکسان است؛ که جز خداوند یگانه را نپرستیم و چیزی را همتای او قرار ندهیم؛ و بعضی از ما، بعضی دیگر راـ غیر از خدای یگانه ـ به خدایی نپذیرد)
(… و قُولُوا ءَامَنّا بِالّذِی أُنزِلَ إِلَینَا وَ أُنزِلَ إلَیکُم وَ إلَهُنَا وَ إلَهُکُم وَاحِدٌ وَ نَحنُ لَهُ مُسلِمُونَ…؛^[۱۲۵] بگویید ما به تمام آنچه از سوی خدا بر ما و شما نازل شده ایمان آورده ایم، و معبود ما و شما یکی است و ما در برابر او تسلیم هستیم)
بنابراین توسل و توجه به نکات مشترک نه تنها عقلانی است، دستور خداوند و سیره معصومین نیز بوده است. چنانچه گذشت آیه ۶۴سوره مبارکه آل عمران و آیه ۴۶ سوره مبارکه عنکبوت، در برابر اهل کتاب است. پس هنگامی که بین مسلمین و اهل کتاب مشترکاتی که قرآن می‌فرماید موجود است و اثر بخش، مشترکات فرق مسلمان به مراتب بیشتر و اثر گذارتر می‌باشد.مصلحان مسلمان نیز نسبت به این امر بی توجه نبوده و همواره بر آن تاکید داشته اند.
۵ ـ۴ ـ ۶ ـ احترام به یکدیگر
از جمله مهمترین عوامل حسن تفاهم و وحدت میان مسلمانان ، تکریم و احترام به شخصیت افراد است. جو حاکم بر محیطهای اسلامی ، باید به گونه‌ای باشد که هیچ فرد یا گروهی ، خویشتن را در معرض اهانت و تحقیر دیگران نبیند و نسبت به عزت نفس و شخصیت خود ، احساس ناامنی و نگرانی نکند، هر چند از نظر مذهبی در اقلیت باشد. همه انسان‌ها ، از هر ملت و نژاد ، از اهانت دیگران آزرده خاطر می‌گردند و از خود ، عکس العمل نشان می‌دهند و دوست دارند در نظر دیگران ، با ارزش و مورد احترام باشند.احترام به شخصیت دیگران ، مایه مهر و محبت و دوستی و اهانت و تحقیر دیگران وسیله ایجاد خشم و دشمنی و مایه تفرقه و جدایی است.
از این رو نخستین گام برای برقراری وحدت میان مسلمانان جهان ، جلوگیری از هجو و دشنام گویی و تحقیر و بی حرمتی است. لازم است عالمان و نویسندگان ، از هر مذهب و فرقه که باشند ، در گفته‌ها و نوشته های خود از هر سخن و هر حرکتی که سبب بی حرمتی و تحقیر دیگران و تفرقه وجدایی است ، پرهیز کنند و پیروان خویش را از بدگویی و تحقیر نسبت به خلفا و یا حساسیت نشان دادن و برخورد متعصبانه نسبت به زیارت های معروف و مستند و غیر آن ، بازداشته و از فعالیت های تفرقه افکنانه آنان جلوگیری کنند.
۵ ـ۴ ـ ۷ ـ آگاهی از مذاهب یکدیگر
نا آگاهی از عقاید دیگر مذاهب اسلامی و ضعیف بودن روحیه حق پذیری؛ اما در این میان مهمترین امری که به عنوان مانعی محکم و سدی آهنین در برابر تحقق وحدت اسلامی وجود دارد، جهل و ناآگاهی مسلمانان از عقاید حقیقی و مستندِ پیروان دیگر مذاهب، و از سوی دیگر برخوردار نبودن از روحیه پذیرش حقیقت و تسلیم شدن در برابر حقایقی است که با دانسته‌های غلط پیشینِ ما در تضاد است. اخلاق اسلامی به ما توصیه می کند که حق مدار و حق پذیر باشیم و دریچه ذهن خود را همیشه بر روی حقایق باز گذاریم. متأسفانه هنوز هم گروهی شیعیان را رافضی می خوانند و گروهی از مسلمانان پیروان مذاهب و فرقه‌های اسلامی را به دلیل پیروی نکردن از معتقدات مذهبی آنان تکفیر می کنند. گروهی جاهلانه و به سبب کینه ای که مسائل تاریخی در دل هاشان به جای گذارده است، به سبّ و لعن مشایخ مذاهب دیگر می پردازند و اعمالی نظیر این که همه پیمودن راه تقریب را سخت و دشوار می سازند.
۵ ـ۴ ـ ۸ ـ اعتدال مذهبی وپرهیز از اعمال تحریک آمیز
عنصر دیگری که برای موفقیت تقریب مذاهب اسلامی مهم است، در پیش گرفتن روش اعتدال مذهبی است؛ چون هر مذهب و آیینی ممکن است در طول زمان به افراط‌ها و تفریط هایی دچار شود، پیروان مذاهب، خود اصول و فروعی را به مذهب و دین اضافه کنند و یا تفسیر سخت‌گیرانه از اصول و فروع دین داشته باشند که براساس آن، کسانی را که در چارچوب تفسیر مذهبی و دینی آن‌ها نگنجند، خارج از دین و دینداری حساب کنند.امروزه جریان‌های طالبان و القاعده به چنین تفسیرهایی روی آورده‌اند.نتیجه بحث‌های علمی و تاریخی هرچه باشد،نباید منجر به درگیری عملی،عداوت و خون ریزی میان مسلمانان شده و موجب تضعیف اسلام گردد که تضعیف اسلام به هرنامی که باشد از محرمات و گام برداشتن در راه شیطان است. بهترین زمینه اتحاد مسلمانان، اجتناب از تحریک احساسات و احترام گذاردن به عقاید دیگران است.
خداوند در قرآن دستور می دهد: خدایان کفار را سب نکنید و فحش ندهید تا آن‌ها نیز خداوند جهان را فحش ندهند.
۵ ـ۴ ـ ۹ ـ تدوین روایات مشترک بین مذاهب اسلامى
احادیث رسیده از پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌ و آله) که توسط پیروان مذاهب سنى و متصوفه نقل شده است، با احادیث نقل شده از طریق ائمه اطهار (علیهم‌السلام) در کتب روایى شیعه اثنى‌عشرى، زیدیه و اسماعیلیه، وجوه مشترک فراوان و بسیار دارند که تا به حال مورد غفلت قرار گرفته‌اند. جمع‌آورى و تدوین روایات مشترک در همه مذاهب، رهروان راه تقریب را به هدف والاى خویش نزدیک مى‌سازد.
۵ ـ۴ ـ ۱۰ ـ رعایت حقوق برادری
در دید کلی اسلام، مسلمانان، به عنوان برادر مسلمان، شناخته شده است. به حکم این برادری، حقوقی بر عهده یکایک مسلمانان واجب گردیده است که بدون پایبندی به آن، بنای وحدت و اخوت اسلامی، متزلزل و ناپایدار است.

منابع و ماخذ

 

1. 1. قرآن کریم، ترجمه محمد مهدی فولادوند، تهران ، دارالقرآن الکریم.

 

1. 1. ابن بزاز اردبیلی، صفوه الصفا، در احوال شیخ صفی‌الدین اردبیلی، تصحیح طباطبائی مجد،غلامرضا، تهران، ۱۳۷۶٫

 

1. 1. ارجمند، افشین، توقفی در جهان تصوف ، انتشارات اعتماد، تهران،۱۳۸۳

 

1. استعلامی، محمد، شرح مثنوی، تهران، زوار، ۱۳۷۰٫

هدف از این پژوهش بررسی تأثیرتعمیم نام تجاری برنگرش مصرف کننده از محصول جدید (مطالعه موردی برند چیکا ) است. در ادامه با توجه به مطالب ذکر شده به ارائه مدل مفهومی تحقیق پرداخته شده است:
H_2b
H_2a
H1
H2
کیفیت ادراک شده
نگرش مصرف کننده
تناسب ادراک شده
انتقال مهارت
مکمل بودن محصول
جانشینی محصول
H_2g
نمایشگر۱-۱ مدل مفهومی تحقیق
مدل مورد استفاده در تدوین فرضیات، برگرفته شده از مدل آکر و همکاران^[۶] (۱۹۹۰)، تحت عنوان” ارزیابی مصرف کننده از تعمیم نام تجاری” می­باشد. ، بنابراین فرضیات تحقیق به شرح ذیل است:

: H₁ بین کیفیت ادراک شده از محصول اصلی یک نام تجاری و نگرش مصرف کننده نسبت به محصول جدید ارتباط معنی داری وجود دارد.
: H₂بین تناسب ادراک شده از محصول اصلی و جدید و نگرش مصرف کننده نسبت به محصول جدید ارتباط معنی داری وجود دارد.
: H_2a بین قابلیت انتقال مهارتها و تجهیزات ساخت از محصول اصلی به محصول جدید از دید مصرف کننده و نگرش او نسبت به محصول جدید ارتباط معنی داری وجود دارد.
: H_2b بین میزان مکمل بودن محصول اصلی و جدید از دید مصرف کننده و نگرش او نسبت به محصول جدید ارتباط معنی داری وجود دارد.
: H_2g بین میزان جانشینی محصول اصلی با محصول جدید از دید مصرف کننده و نگرش او نسبت به محصول جدید ارتباط معنی داری وجود دارد
۸-۱٫ روش تحقیق
روش های تحقیق به عنوان هدایتگرهای جستجوهای علمی در جهت دستیابی به حقیقت تلقی می شود. دستیابی به هدفهای علم یا شناخت علمی میسر نخواهد بود، مگر زمانی که با روش شناسی درست صورت پذیرد. به عبارت دیگر تحقیق از حیث روش است که اعتبار می یابد نه از موضوع تحقیق. الگوهای تحقیقی شمای کلی را مشخص می­سازند و به محقق امکان می­دهد تا نظم گروه یا گروه های مورد تحقیق­، ارتباط آنها با هم و مراحل ارائه عامل مورد نظر در تحقیق و مطالعه تغییرات حاصل را به موضوع تعیین کند و بر اساس آن تحقیق را به انجام رساند. ( کلاته ، ۱۳۸۴)
طبق مطالعات صورت گرفته­، این تحقیق را می توان بر اساس هدف تحقیقات علمی از نوع تحقیقات کاربردی خواند و همچنین براساس ماهیت و روش از نوع تحقیقات توصیفی پیمایشی دانست که به بررسی عوامل موثر بر تأثیرتعمیم نام تجاری برنگرش مصرف کننده از محصول جدید می ­پردازد.
۹-۱٫ روش جمع آوری اطلاعات
روش های جمع آوری اطلاعات در این تحقیق­، عبارتند از :
بررسی کتابخانه­ای و مطالعه متون تخصصی از طریق کتب ، نشریات و جستجو در پایگاهای اطلاعاتی­(­مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران ، کتابخانه ملی و …) به منظور استفاده از نظرات محققان دیگر و ایجاد مبانی نظری تحقیق .
استفاده از فنون ، بررسی اسناد و مدارک و مصاحبه با اساتید و کارشناسان .
استفاده از پرسشنامه بعنوان اصلی­ترین ابزار جمع­آوری اطلاعات به منظور دستیابی به داده ­های مورد نظر.
۱۰-۱٫ جامعه آماری
از آنجایی که هدف اصلی تحقیق کشف اصولی است که در تمام جامعه صدق کند ، اما مطالعه تمامی جامعه به گونه ای که به یک قاعده کلی بیانجامد اگر محال نباشد­، کاری بسیار وقت گیر و دشوار است، بنابراین محققین برای انجام دادن پژوهش از جامعه نمونه گیری به عمل می آورند و این نمونه به صورت کوچک شده کل جامعه مورد مطالعه خواهد بود .
جامعه آماری این تحقیق شامل کلیه مصرف کنندگان محصولات غذایی چیکا در شهر تهران می­باشد.
۱۱-۱٫ نمونه آماری
در این تحقیق به دلیل اینکه حجم جامعه نامشخص است ار فرمول نمونه گیری کوکران استفاده شده است که با اضافه کردن ۱۰۰ نفر به حجم نمونه برای اطمینان بیشتر تعداد ۳۶۷ پرسشنامه بین مصرف کنندگان محصولات چیکا در سطح شهر تهران توزیع شده است.
۱۲-۱٫ روش تجزیه و تحلیل داده ها
در این تحقیق پس از جمع آوری پرسشنامه ­ها و استخراج پاسخها برای تبدیل داده ­ها­ی اولیه حاصل از پرسشنامه ­ها به حالت قابل استفاده داده ها وارد نرم افزار اس.پی.اس.اس^[۷]شده است و سپس نسبت به استخراج آمار توصیفی با دسته بندی اطلاعات،تبدیل اطلاعات دسته بندی شده به فراوانی­،میانگین آماری و جداول یک بعدی و دو بعدی اقدام شده و در ادامه فرضیات تحقیق با بهره گرفتن از تحلیل مسیر و توسط مدل معادلات ساختاری مورد آزمون واقع شدند .
۱۳-۱٫ قلمرو تحقیق^[۸]
قلمرو موضوعی:
این تحقیق به بررسی نام تجاری و تاثیر تعمیم نام تجاری بر نگرش مصرف کننده نسبت به محصول جدید می ­پردازد.
قلمرو مکانی:
قلمرو مکانی این تحقیق شامل مشتریان بالفعل مارک تجاری غذایی چیکا در شهر تهران است.
قلمرو زمانی:
این تحقیق با گرد آوری داده ها و اطلاعات از اردیبهشت سال ۱۳۹۱ تا اواخر اسفند ماه سال ۱۳۹۱ انجام گرفت.
۱۴-۱٫شرح واژگان:
واژگان کلیدی این تحقیق عبارتند از :
بازار^[۹]
به مجموعه ای از خریداران بالقوه و بالفعل یک کالا، بازار اطلاق می شود(کاتلر و آرمسترانگ،۱۳۸۵).
نام تجاری
نام یا نمادی است که موجب متمایز شدن کالاها و خدمات یک سازمان از کالاها و خدماتی می شود که توسط رقبا عرضه می شوند. و سازمان آن را با هدف ارزش آفرینی برای ذینفعان خود به کار می برد(همان منبع ،۱۳۸۵).
تعمیم نام تجاری:
به کارگیری نام تجاری موجود، در طبقات محصول جدید(همان منبع،۱۳۸۵).

سازمانها که به نحوه ایجاد ارتباطات همراه با اعتماد پی برده اند به کارهای متداول معینی دست می زنند.
بعضی از این اعمال عبارتنداز:
۱-رک و راست عمل کردن:
رک و راست بودن به اعتماد و اطمینان منجر می شود. بنابراین، مردم را بی اطلاع نگذارید.

اطمینان بیابید که خط مشی هایی که بران اساس تصمیم گیری می کنند اشکار وصریح است. دلیل تصمیم گیریها را توضیح دهید.درمورد مشکلات رودربایستی به خرج ندهید و اطلاعات مربوط را به طور کامل رو کنید.
۲-احساسات خود را بازگو کردن:
سازمانهایی که فقط وفقط ناقل حقایق مسلم باشند به همان اندازه خشک و سرد قلمداد می شوند. اگر احساسات خود را با دیگران درمیان بگذارید دیگران شما را آن گونه که واقعاً هستید ودر مقام یک انسان شمارا خواهند دید خواهند شناخت و برایتان احترام بیشتری قایل خواهند شد.
۳-حقیقت را گفتن:
اگر صداقت جهت اعتماد اهمیت دارد پس شما را باید آدمی حقیقت گو بدانند. مردم معمولا دردانستن چیزی که حاضربه شنیدنش نبوده اند پیش از اطلاع یافتن ازانکه مدیرشان به انهادروغ گفته است تسامح به خرج می دهند.
۴-ثبات داشتن:
مردم طالب پیش بینی پذیری اند . عدم اعتماد ازان ناشی می شود که ندانیم انتظار چه چیزی راداریم . وقتی هدف اصلی خود را دانستید از خود چنان ثباتی خواهید داد که اعتماد به بار خواهد اورد.
۵-وفای به عهد :
لازمه اعتماد ان است که مردم باور داشته باشند که شما قابل اتکا هستید .از این رو لازم است که به تعهدات و گفته های خود وفا کنید.به قولی که داده میشود باید عمل شود.
۶-رازداری:
ما به افرادی که محتاط هستند اعتمادداریم و می توانیم به انها اتکا کنیم .بنابراین اگر افراد با گفتن رازی خودرا اسیب پدیر سازند باید مطمئن باشند که شما ان را با دیگران درمیان نمی گذارند ویا به این این راز خیانت نمی کنید.اگر مردم شما را آدمی بدانند که راز های محرمانه آنهارا فاش می کنید ویا نمی توان به شما تکیه کرد در آن حال ،شما را قابل اعتماد نخواهند دانست.
۷-ابرازشایستگی:
باابزارشایستگی فنی وتوانایی حرفه ای تحسین واحترام دیگران را بر انگیزید .به ایجادارتباط ،مذاکره ودیگر مهارت های میان افراد و آشکارساختن آنهاتوجه خاص مبذول دارید.(Robbins, 2003:148)

۲-۱-۶ ارزشهای سازمانی بانک ملت

عوامل اعتماد دراین تحقیق براساس ارزشهای سازمانی بانک ملت بیان شده است.(پژوهش مضمون استراتژیک هویت جدید بانک ملت،۱۳۸۷)
این ارزشها شامل موارد زیر است:
۱-ارزش شماره ۱:تلاش جمعی
۲-ارزش شماره ۲:خدمت مشتاقانه
۳-ارزش شماره ۳:نوآوری
۴-ارزش شماره ۴: ارزش آفرینی
۵-ارزش شماره ۵:سرآمدی
۶-ارزش شماره ۶:تعهد
۷- ارزش شماره۷: اعتماد مشتریان
۸-ارزش شماره ۸:وفاداری مشتریان
۹-ارزش شماره ۹:سهولت وسادگی
۱۰-ارزش شماره ۱۰:صمیمیت
۱۱- ارزش شماره ۱۱:مسولیت پذیری
ارزش شماره ۷ :اعتمادمشتریان(ایجاد اتکا واستناد به خدمات بانک در نزد مشتریان)

 

	شاخص ها		مصادیق رفتاری
۱	خوش قولی	۱	ارائه خدمات بانکی درزمان مناسب
۲	شفافیت

۲۰/۰

 

۲۱/۳

 

۰۱/۰

 

 

 

حل مشکل

 

۱۴/۰

 

۰۴/۰

 

۱۷/۰

 

۴۳/۳

 

۰۱/۰

 

 

 

همراهی عاطفی

 

۲۱/۰

 

۰۷/۰

 

۱۵/۰

 

۱۱/۳

 

۰۱/۰

 

 

 

کنترل رفتار

 

۱۹/۰

 

۰۴/۰

 

۲۳/۰

 

۰۴/۴

 

۰۱/۰

 

 

 

جدول ضرایب معادله رگرسیونی فوق سهم هر کدام از متغیرهای پیش بین را در پیش بینی متغیر ملاک نشان می‎دهد. همان‎طورکه در جدول فوق مشاهده می‎شود خرده مقیاس­های عملکرد (ارتباط، آمیزش عاطفی، ایفای نقش، عملکرد کلی، حل مشکل، همراهی عاطفی و کنترل رفتار) می‎توانند به صورت معناداری متغیر ملاک سازگاری دانش­اموزان را پیش‎بینی کنند. خرده مقیاس ارتباط با مقدار بتای ۲۱/۰ در سطح آلفای ۰۱/۰ پیش بینی کننده معنی داری برای متغیر سازگاری دانش ­آموزان به حساب می‎آید. به عبارت دیگر به ازای یک واحد تغییر در انحراف معیار خرده مقیاس ارتباط ۲۱/۰ در انحراف معیار متغیر سازگاری دانش ­آموزان تغییر ایجاد می‎شود. هم‎چنین خرده مقیاس آمیزش عاطفی با مقدار بتای ۳۰/۰- و در سطح آلفای ۰۱/۰ پیش بینی کننده معنی داری برای متغیر سازگاری دانش ­آموزان به حساب می‎آید. به عبارت دیگر به ازای یک واحد تغییر در انحراف معیار خده مقیاس آمیزش عاطفی ۳۰/۰- در انحراف معیار متغیر سازگاری دانش ­آموزان تغییر ایجاد می‎شود. خرده مقیاس ایفای نقش با مقدار بتای ۲۵/۰- در سطح آلفای ۰۱/۰ پیش بینی معنی‎داری برای متغیر ملاک سازگاری دانش ­آموزان محسوب می‎شود. به عبارت دیگر به ازای یک واحد تغییر در انحراف خرده مقیاس ایفای نقش، ۲۵/۰- در انحراف معیار متغیر سازگاری دانش ­آموزان تغییر ایجاد می‎شود. خرده مقیاس عملکرد کلی با مقدار بتای ۲۰/۰در سطح آلفای ۰۱/۰ پیش بینی معنی‎داری برای متغیر ملاک سازگاری دانش ­آموزان محسوب می‎شود. به عبارت دیگر به ازای یک واحد تغییر در انحراف خرده مقیاس عملکرد کلی ، ۲۰/۰در انحراف معیار متغیر سازگاری دانش ­آموزان تغییر ایجاد می‎شود. خرده مقیاس حل مشکل با مقدار بتای ۱۷/۰در سطح آلفای ۰۱/۰ پیش بینی معنی‎داری برای متغیر ملاک سازگاری دانش ­آموزان محسوب می‎شود. به عبارت دیگر به ازای یک واحد تغییر در انحراف خرده مقیاس حل مشکل، ۱۷/۰در انحراف معیار متغیر سازگاری دانش ­آموزان تغییر ایجاد می‎شود. خرده مقیاس همراهی عاطفی با مقدار بتای ۱۵/۰در سطح آلفای ۰۱/۰ پیش بینی معنی‎داری برای متغیر ملاک سازگاری دانش ­آموزان محسوب می‎شود. به عبارت دیگر به ازای یک واحد تغییر در انحراف خرده مقیاس همراهی عاطفی، ۱۵/۰در انحراف معیار متغیر سازگاری دانش ­آموزان تغییر ایجاد می‎شود. خرده مقیاس کنترل رفتار با مقدار بتای ۲۳/۰در سطح آلفای ۰۱/۰ پیش بینی معنی‎داری برای متغیر ملاک سازگاری دانش ­آموزان محسوب می‎شود. به عبارت دیگر به ازای یک واحد تغییر در انحراف خرده مقیاس کنترل رفتار، ۲۳/۰در انحراف معیار متغیر سازگاری دانش ­آموزان تغییر ایجاد می‎شود.

فرضیه دوم: بین سبک های دلبستگی با سازگاری دانش ­آموزان به تفکیک جنسیت رابطه چندگانه معنی­داری وجود دارد.
جدول ۱۲-۴.جدول خلاصه مدل رگرسیون چند متغیری همزمان جهت پیش بینی متغیر سازگاری دانش آموزان براساس سبک های دلبستگی

 

 

متغیرهای پیش بین

 

ضریب همبستگی

 

ضریب تعیین

 

 

 

سبک­های دلبستگی

 

۳۶/۰

 

۱۳/۰

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

برای تجزیه و تحلیل فرضیه دوم پژوهش از آزمون رگرسیون چند متغیری به روش هم‎زمان استفاده شد. همان‎طور که در جدول فوق مشاهده می شود، ضریب همبستگی چندگانه بین خرده مقیاس­های سبک­های دلبستگی با متغیر سازگاری دانش ­آموزان برابر با ۳۶/۰ می‎باشد و ضریب تعیین آن برابر با ۱۳/۰ می‎باشد. به عبارت دیگر ۱۳ درصد از تغییرات واریانس متغیر سازگاری دانش ­آموزان به وسیله خرده مقیاس­های عملکرد خانواده تبیین می‎شود.

پراسد نیز با بهره گرفتن از روش خوشه‌بندی به تولید پروفایل مشتریان برای فروشگاه­های خرده‌فروشی پرداخت، که به شناسایی رفتارها و الگوهای خرید مشتری، بهبود خدمات برای مشتریان برای رضایت بیشترشان و در نتیجه حفظ آنان کمک می­ کند (پراسد و همکاران، ۲۰۱۱). چن و همکاران نیز بر اساس پرداخت گذشته‌ی مشتری با بهره گرفتن از درخت تصمیم‌گیری به بخش‌بندی مشتریان پرداختند (۲۰۱۳). جدول ۲-۱ مدل­های تقسیم‌بندی که توسط نویسندگان مختلف پیشنهاد شده است را با توجه به متغیرهای ورودی­شان طبقه‌بندی می­ کند.

جدول ۲-۱ خلاصه­سازی متغیرهای ورودی استفاده شده در مدل­های بخش­بندی (مرتضی نامور، ۲۰۱۰)

 

متغیرهای ورودی مورد استفاده	منابع
جمعیت­شناختی	(جوتلا و همکاران، ۲۰۰۱) (لی و همکاران، ۲۰۰۵) (هانگ و همکاران، ۲۰۰۸)
RFM	(چنگ و همکاران، ۲۰۰۹)
LTV	(کیم و همکاران، ۲۰۰۶)
جمعیت­شناختی+ RFM	(سیه، ۲۰۰۴) (مک­کارتی و همکاران، ۲۰۰۷)
جمعیت­شناختی+ LTV	(هوانگ وهمکاران، ۲۰۰۴)
LTV+RFM	(چای و همکاران، ۲۰۰۸)
جمعیت­شناختی+RFM+ LTV	(مرتضی نامور و همکاران، ۲۰۱۰)
متغیرهای دیگر	(استون و همکاران، ۲۰۰۶) (لی و همکاران، ۲۰۰۶) (هوانگ و همکاران، ۲۰۰۷) (کیم و همکاران، ۲۰۰۸) (چانگ و همکاران، ۲۰۰۷) (شی­یو و همکاران، ۲۰۰۹) (جیل-سائورا و همکاران، ۲۰۰۹)

موضوع ارزش مشتری یک مسئله مهم در مدیریت ارتباط با مشتری است. روش­های متعددی برای پیدا کردن ارزش مشتری وجود دارد. این روش­ها به معیارهای عمومی و معیارهای استراتژیک تقسیم شده‌اند. برخی از معیارهای عمومی مبتنی بر ارزش مشتری شامل اندازه کیف پول^[۱۳۶](SOW) و به اشتراک گذاشتن کیف پول^[۱۳۷](SW) می­باشد. SOW به حجم کل هزینه‌های مشتری در یک دوره اشاره دارد، SW نیز به نسبت حجم خرید مشتری از یک نام تجاری خاص به کل خرید مشتری در یک دوره اشاره دارد (جانسون^[۱۳۸] و همکارانش، ۲۰۰۱).
دیو و کاماکورا^[۱۳۹] با ترکیب روش­های SOW و SW مشتریان را برای توسعه استراتژی‌های موثر، بخش­بندی کردند و مشتریان با ارزش را شناسایی کردند. معیارهای استراتژیک ارزش مشتری نیز شامل RFM^[140]، ارزش گذشته­­ی مشتری (PCV )^[141] و ارزش دوره عمر^[۱۴۲] (LTV) می­باشد. استون^[۱۴۳] در سال ۱۹۹۵ در تحلیل کلاسیکRFM ، ابتدا مشتریان را با توجه به مقدار R صعودی مرتب کرده و به ۵ گروه تقسیم نمود. به همه گروه‌ها شماره‌ی رتبه‌ای از ۵ تا ۱ اختصاص داده ‌شد. پس از آن مشتریان در هر گروه با توجه به مقدار F و سپس M به صورت نزولی مرتب شده و دوباره اعداد (۵ تا ۱) به هر گروه تعلق گرفت. بنابراین (  ) گروه با توجه به مقدار تاخر، فرکانس و پول تعریف شد. کومار و رینارتز^[۱۴۴] نیز در سال ۲۰۰۶ از RFM وزن­دار استفاده کرده‌اند، که در آن هر متغیر با توجه به نظر متخصص با تجزیه و تحلیل AHP وزن‌دار می شود. بنابراین ​​ میانگین وزنی، رتبه RFM را می­سازد.
با توجه به مطالعات آن دو، ارزش گذشته مشتری (PCV) مدلی است که نتایج حاصل از معامله گذشته به آینده را برون‌یابی می‌کند. PCV بر خرید پولی گذشته مشتری که می‌تواند رفتار آینده­اش را نشان دهد تاکید دارد، همچنین ارزش پولی گذشته مشتری را به زمان حال بازگشت می­دهد (طبائی و فتحیان،۲۰۱۱).
مدل‌های LTV نیز، چشم انداز ارزش پولی آینده مشتری و مدت زمانی که مشتریان فعال خواهند بود را نشان می­دهد. این مدل­ها دستیابی به سود خالص آینده مشتریان را به حال تبدیل می­ کنند. مدل های مختلف برای محاسبه LTV وجود دارد. برخی از مدل های مالی LTV، هزینه های مستقیم و هزینه های بازاریابی را اعمال کرده است. برخی نرخ حفظ مشتری را در طول عمر مشتری در نظر گرفته است (مالتوس و مولهرن، ۲۰۰۸؛ هیدالگو^[۱۴۵] و همکاران، ۲۰۰۸).
در مطالعات خواجوند^[۱۴۶] و همکاران، همچنین خواجوند و تارخ^[۱۴۷] در سال ۲۰۱۱ از RFM کلاسیک برای تعریف ارزش مشتری استفاده کرده‌اند.
در برخی از مطالعات نیز از RFM وزن­دار برای ارزش مشتری استفاده کرده‌اند (لیو و شیه^[۱۴۸]، ۲۰۰۵؛ چنگ و چن^[۱۴۹]، ۲۰۰۹؛ چنگ و تی‌ساعی^[۱۵۰]، ۲۰۱۱؛ سیدحسینی و همکاران، ۲۰۱۰).
زهرا طبائی روش‌های مختلف استفاده شده برای ارزش مشتری با توجه به مطالعات قبلی را بنا بر جدول ۲-۲ بیان می کند:
جدول ۲-۲ مدل‌های ارزش مشتری (زهرا طبائی، ۲۰۱۱)

 

 

اگرچه منحنی جریان کیفی برای یک سیال بینگهام و برای یک سیال شبه‌پلاستیک- تسلیمی در شکل ۴-۴ داده شده است، داده‌های آزمایشگاهی برای یک محلول پلیمری زنجیری^[۳۲] و یک شیره گوشت^[۳۳] در شکل بعدی نشان داده شده است. شیره گوشت (  ) از رابطه ۴-۱۶ تبعیت می‌کند در حالیکه محلول کربوپل^[۳۴] (  ) رفتار شبه‌پلاستیک- تسلیمی نشان می‌دهد.

مثال‌های نوعی از سیالات تنش تسلیمی شامل خون، ماست، پوره گوجه فرنگی، شکلات ذوب شده، سس گوجه فرنگی، کف، سوسپانسیون‌ها و غیره است. بازبینی کامل رئولوژی و مکانیک سیال سیالات ویسکو-پلاستیک در مقالات موجود است ]۲۴و۲۵[.
بالاخره، قبل از اتمام این قسمت، توجه به این نکته مناسب است که یک موضوع مورد مباحثه در مقالات این است که آیا یک مقدار تنش تسلیم درست است یا نه. بسیاری از محققین به تنش تسلیم بعنوان یک انتقال از رفتار شبیه- جامد به رفتار شبیه- سیال نگاه می‌کنند که خود را بصورت یک کاهش ناگهانی در ویسکوزیته در یک محدوده بشدت محدود نرخ جریان]۲۶[ نشان می‌دهد (توسط اندازه‌های متعدد در بسیاری از مواد).
ظاهرا، پاسخ به این سوال که آیا یک ماده تنش تسلیم دارد یا نه بشدت به مقیاس زمانی بستگی دارد. با وجود این دشواری بنیادی، مفهوم تنش تسلیم ظاهری در زمینه کاربردهای مهندسی قابل ملاحظه است، مخصوصاً برای گسترش تولید و طراحی غذاها، بخش‌های دارویی و پزشکی ]۲۵و۲۸[.
۴-۲-۳ رفتار ضخیم-برشی یا دیلاتانت
این دسته از سیالات شبیه سیستم‌های شبه‌پلاستیک هستند از آن جهت که هیچ تنش تسلیمی نشان نمی‌دهند، اما ویسکوزیته ظاهری‌شان با افزایش نرخ برش افزایش می‌یابد و بنابراین به آنها ضخیم برشی می‌گویند. اساساً این نوع رفتار در سوسپانسیون‌های غلیظ مشاهده می‌شود. در میزان‌های برش کم، مایع حرکت هر ذره گذرنده روی دیگری را روان می‌کند که موجب حداقل شدن اصطکاک جامد- جامد می‌شود. در نتیجه، تنش‌های حاصله کوچک هستند. در نرخ‌های برش بالا، اگرچه، مخلوط به ‌آرامی پخش می‌شود (مانند آنچه که در ماسه‌های بادی دیده می‌شود) بنابراین مایع در دسترس همچنان برای پر کردن فضای تهی افزایش یافته و جلوگیری از برخوردهای مستقیم جامد- جامد (و اصطکاک) کافی نیست. این امر منجر به افزایش تنش‌های برشی بسیار بیشتر از آنچه در نمونه پیش- متسع شده در نرخ‌های برش پایین می‌شود. این مکانیزم موجب می‌شود که ویسکوزیته ظاهری  بسرعت با افزایش نرخ برش رشد کند. شکل ۴-۵ داده‌های سوسپانسیون‌های TiO₂ را در کسرهای حجمی مختلف نشان می‌دهد ]۲۸[. خطوط با شیب واحد (دارای رفتار نیوتنی) نیز در این شکل نشان داده شده‌اند. این سوسپانسیون‌ها، در نرخ‌های مختلف کسر حجمی و نرخ برش رفتار نازک برشی و ضخیم برشی از خود نشان می‌دهند.
سیالات مستقل از زمان چندان پرکابرد نیست و ازاین‌رو داده‌های بسیار کمی درباره آن در دسترس است. اگرچه، تا سال‌های نزدیک دهه ۱۹۸۰، این نوع رفتار جریان بسیار نادر بود، اما، با افزایش علاقه به استفاده و دسته‌بندی سیستم‌های با بار جامد بالا، این نوع رفتار مشاهده شد.
اطلاعات محدود در دسترس اخیر (که بیشترشان به برش ساده محدودند) پیشنهاد می‌کنند که تخمین داده‌های  برای این سیستم‌ها توسط مدل تابع نمایی با قرار دادن اندیس تابع نمایی بزرگ‌تر از ۱ در مدل تابع نمایی نیز ممکن است. علی‌رغم کم بودن داده‌های رئولوژیکی برای این سیستم‌ها، هنوز خود نشان می‌دهند یا خیر.

 

 

 

شکل ۴-۳ داده‌های تنش برشی-نرخ برش برای شیره گوشت و محلول کربوپول که به ترتیب رفتار بینگهام و ویسکو-پلاستیک نشان می‌دهند

 

 

 

شکل ۴-۴ داده‌های تنش برشی- نرخ برش برای سوسپانسیون‌های TiO₂ که رفتار ضخیم برشی نشان می‌دهند

 

 

رفتار وابسته زمانی سیال
بسیاری از مواد، خصوصاً مواد غذایی، مواد دارویی و بخش‌های تولید مراقبت شخصی ویژگی‌های جریانی را نشان می‌دهند که نمی‌توانند بوسیله عبارت‌های ساده ریاضی که در معادلات ۴-۸ و ۴-۹ ارائه شده‌اند تشریح شوند. این امر به این علت است که ویسکوزیته ظاهری این مواد فقط تابع تنش برشی اعمال شده (  ) یا نرخ برش (  ) نیست، بلکه تابع مدت زمانی است که در آن سیال با برش مثل پیشینه جنبشی آنها در ارتباط است. برای مثال، روشی که نمونه از طریق ریزش یا تزریق با بهره گرفتن از سرنگ و غیره به یک ویسکومتر وارد می‌شود، روی مقادیر تنش برشی یا نرخ برش اثر می‌گذارد. بطور مشابه، وقتی موادی مانند بنتونیت در آب، سوسپانسیون‌های زغال سنگ در آب، سوسپانسیون‌های سرخگل (یک زائده از صنعت آلومینیم)، خمیر سیمان، روغن خام مومی، مواد شوینده دستی، کرم‌ها و غیره در یک مقدار ثابت  که در یک پریود طولانی سکون پیروی می‌کنند، بریده می‌شوند، ویسکوزیته آنها بتدریج با شکست تصاعدی ساختارهای داخلی، کاهش می‌یابد. چنانکه تعدادی از این اتصالات ساختمانی قادر به داشتن کاهش‌های شدید هستند، نرخ تغییر ویسکوزیته با زمان به سمت صفر میل می‌کند. بطور معکوس، چنانکه ساختار بشکند، نرخی که در آن اتصالات می‌توانند مجدداً ساخته شوند افزایش می‌یابد، بنابراین سرانجام یک حالت تعادل دینامیکی حاصل می‌شود وقتیکه نرخ‌های تولید و شکست به تعادل برسند. بطور مشابه، سیستم‌های اندکی در مقالات وجود دارند که تحمیل برش خارجی منجر به افزایش ساخت ساختارهای داخلی شده و در نتیجه ویسکوزیته آشکار آنها با افزایش دوره برش افزایش می‌یابد.
با توجه به پاسخ یک ماده به برش در یک دوره زمانی، مرسوم است که رفتار وابسته زمانی سیال را به دو نوع تقسیم بندی می‌کنند که این دو نوع رفتار، تیکسوتروپی و رئوپکسی (یا تیکسوتروپی منفی) نامیده می‌شوند.
۴-۴ رفتار ویسکو الاستیک
برای یک ماده جامد الاستیک ایده‌آل، تنش در یک ناحیه برشی بطور مستقیم با کرنش متناسب است. برای کشش، قانون هوکس^[۳۵] قابل اجراست و ثابت تناسب معمولا مدول یانگ G است:

 

(۴-۱۲)

 

 

 

زمانیکه یک جامد ایده‌آل الاستیک بصورت الاستیک تغییر شکل می‌دهد، بعد از حذف تنش به فرم اصلی خود باز می‌گردد. هرچند، اگر تنش اعمالی از تنش تسلیم ماده تجاوز کند، بازگشت کامل اتفاق نمی‌افتد و خزش رخ می‌دهد یعنی جامد جاری می‌شود.
فصل پنجم
بررسی کارهای انجام شده
مقدمه
در این بخش به بررسی مقالات موجود در زمینه بررسی عددی و یا تجربی میکروکانال‌ها و نانوسیال و سیالات غیرنیوتنی پرداخته خواهد شد. در ابتدا به هر مقوله بصورت مجزا پرداخته شده و در انتهای فصل مقالاتی که هر سه مقوله را تحت پوشش قرار می‌دهند، مورد بررسی قرار خواهند گرفت.
۵-۱ جریان در میکروکانال
مبدل‌های حرارتی به روش‌های مختلف از سیال برای خنک‌کاری استفاده می‌کنند: میکروکانال سینک‌های گرمایی، خنک‌کاری افشانه‌ای^[۳۶] و خنک‌کاری با برخورد جت^[۳۷]. پرکاربردترین سینک گرمایی، سینک گرمایی میکروکانال است که سیال خنک کننده در درون آن به گردش در می‌آید. سیال خنک‌کننده، با بهره گرفتن از انتقال حرارت جابجایی اجباری تک- فاز گرما را دفع می‌کند. بدنه میکروکانال از جنس فلزاتی با ضریب هدایت بالا از قبیل سیلیکون و مس است که توسط روش‌های مختلف تولید می‌شود. با توجه به اهمیت میکروکانال در صنایع مختلف تحقیقات متعددی در این زمینه انجام گرفته است و بررسی همگی آنها از حوصله این پایان‌نامه خارج است. در اینجا به اشاره گذرای تعدادی از کارهای انجام شده در این زمینه پرداخته می‌شود. لذا برای مطالعه کارهای بیشتر در زمینه میکروکانال‌ها می‌توانید به رامیار ]۷[ مراجعه کنید.
استفاده از مایع در میکروکانال‌های سیستم خنک‌کاری پردازشگرها اولین بار توسط تاکرمن و پیس [‎۳۶] معرفی گردید و سپس توسط محققان متعدد مورد بررسی قرار گرفت. آنها از یک میکرو سینک گرمایی سیلیکونی که از آب جهت خنک کاری بهره می‌جست، استفاده کردند.
تسو و ماهولیکار [‎۳۷] و [‎۳۸] به تحلیل تجربی و نظری جریان سیال در میکروکانال‌های دایروی با در نظر گرفتن جمله اتلاف لزجی پرداختند. آنها در بررسی‌های تجربی خود با اعداد برینکمن بسیار کوچکی مواجه شدند (از مرتبه ^۸-۱۰). بنابراین در بررسی‌های تجربی آنها اتلاف لزجی برای تأثیرگذاری بر دمای متوسط آب بسیار کوچک بود. آنها نشان دادند که نتایج تجربی مربوط به ضریب اصطکاک به‌ خوبی با بهره گرفتن از عدد برینکمن یا جمله اتلاف لزجی، قابل توجیه است.
کو و کلینستروئر [‎۳۹] و [‎۴۰] با بهره گرفتن از آنالیز ابعادی و شبیه‌سازی عددی اثر جمله اتلاف لزجی را بر میدان دما و ضریب اصطکاک بررسی کردند. آنها سه عامل قطر هیدرولیکی، عدد رینولدز و عدد برینکمن را پارامترهای تعیین کننده اثر جمله اتلاف لزجی بیان کردند و نتیجه‌گیری کردند که این جمله برای سیالاتی با ظرفیت حرارتی پایین و لزجت بالا حائز اهمیت می‌شود. آنها نشان دادند که هنگامی‌که ابعاد سیستم کوچک می‌شود (بعنوان مثال برای آب هنگامی‌که قطر هیدرولیکی کوچک‌تر از ۵۰ میکرومتر می‌شود)، اثر جمله اتلاف لزجی بر ضریب اصطکاک بیشتر می‌شود. نتایج آن‌ها نشان داد که اثر تغییر خواص با دما بر اتلاف لزجی در کانال‌های طویل با قطر هیدرولیکی کوچک و بخصوص برای سیال مایع با اهمیت می‌شود. این اثر، باعث افزایش دمای سیال و در نتیجه کاهش اثر اتلاف لزجی می‌شود.
مورینی و اسپیگا [‎۴۱] به بررسی عددی جریان مایع در میکروکانال با مقاطع مختلف پرداختند و نقش جمله اتلاف لزجی را بررسی کرده و روابطی را برای ارتباط بین عدد ناسلت و عدد برینکمن در میکروکانال‌ها ارائه دادند. آنها نشان دادند که نوع سیال و نسبت منظر تأثیر بسزایی در میزان اهمیت جمله اتلاف لزجی در میکروکانال دارند. در حالی که برای ایزوپروپانول^[۳۸] در قطرهای هیدرولیکی‌ کمتر از mµ ۲۰۰ جمله اتلاف لزجی باید در نظر گرفته شود، این مقدار برای آب به mµ ۵۰ می‌رسد. در نهایت آنها نشان دادند که بهبود انتقال حرارت تنها با کاهش بی قید و شرط ابعاد کانال امکان‌پذیر نیست و هرچه با کاهش ابعاد ضریب انتقال حرارت افزایش می‌یابد، جمله اتلاف لزجی اثر خود را بصورت افزایش دمای سیال و کاهش عدد ناسلت بیشتر نشان می‌دهد.
هانگ در دو مقاله خود [‎۴۲] و [‎۴۳] انتقال حرات جابجایی در میکروکانال از دیدگاه قانون دوم را مورد بررسی قرار داد. او دریافت که اگر چه جمله اتلاف لزجی مهمترین پارامتر در تولید انتروپی نیست، اما بسیار تأثیرگذار است. لذا او نتیجه گیری کرد که بر اساس نتایج مقالات خود و همچنین مقالات دیگر، در تحلیل انتقال حرارت در ابعاد میکروکانال، این جمله باید در نظر گرفته شود.
ستین و همکاران [‎۴۴] جریان دوبعدی سیال را در یک میکرولوله با در نظر گرفتن اثر رقیق‌شدگی، اتلاف لزجی و هدایت محوری با شرایط مرزی شار حرارتی ثابت بررسی کردند. آن‌ها برای حل معادله انرژی از روش تحلیلی و نرم‌افزار Mathematicaاستفاده کردند. نتایج بیانگر این مطلب بود که عدد ناسلت موضعی با افزایش عدد نادسن و برینکمن افزایش می‌یابد. با افزایش عدد نادسن نیز اثر عدد برینکمن بر عدد ناسلت کم‌رنگ‌تر می‌شود.
مکرانی و همکاران [‎۴۵] به بررسی تجربی جریان درون یک میکروکانال مستطیلی طویل پرداختند. بررسی نتایج هیدرودینامیکی و گرمایی نشان داد که با تغییر قطر هیدرولیکی از mm1 تا mµ۱۰۰ داده‌های تجربی استخراج شده با نتایج بدست آمده از روابط کلاسیک کانال‌های در ابعاد بزرگ مطابقت دارد. آن‌ها نتیجه‌گیری کردند که برای میکروکانال‌هایی با دیواره هموار و قطرهای هیدرولیکی بزرگتر و مساوی mµ۱۰۰، قوانین و روابط جریان و انتقال حرارت جابجایی (ناویر-استوکس) قابل استفاده است.
با توجه به پراکندگی نتایج موجود در زمینه میکروکانال، محققان مختلف به بررسی و تحلیل نتایج موجود مقالات تجربی پرداخته و با بحث در زمینه دلایل انحرافات دیده شده، به مقایسه توجیه‌های متعدد ارائه شده در این مقالات پرداختند.

نمودار ۳-۱۵: تغییرات میزان MDAدر اندام هوایی گیاه کلزا ارقام Zarfam و Okapi تحت تنش خشکی. بارها نشانگر ± SE می­باشد. اعداد با حروف لاتین متفاوت، نشان دهنده اختلاف معنی­دار در بین تیمارهای هر کدام از ارقام به­تنهایی هستند .(P˂۰.۰۵)
۳-۲-۵ بررسی اثر تنش خشکی بر میزان پروتئین کل درگیاه کلزا
نتایج حاصل از اثر تنش مذکور بر میزان پروتئین کل در گیاه کلزا در نمودار (۳-۱۶) به ثبت رسیده است. این آزمایش بر روی کل گیاهچه (Seedlings) انجام گرفت. نتایج حاصله بیانگر افزایش این پارامتر در گیاه کلزا ارقام اکاپی (حساس به خشکی) و زرفام (مقاوم به خشکی) طی تنش خشکی با مانیتول ۲۰۰ میلی مولار می­باشد. . به­ طوری­که در رقم زرفام در طی ۳ ساعت بیشترین و در رقم اکاپی در طی ۱۲ ساعت بیشترین مقدار پروتئین مشاهده گردید.
نمودار (۳-۱۶): تغییرات میزان پروتئین کل در گیاه کلزا ارقام Zarfam و Okapi تحت تنش خشکی. بارها نشانگر ± SE می­باشد.
اعداد با حروف لاتین متفاوت، نشان دهنده اختلاف معنی­دار در بین تیمارهای هر کدام از ارقام به­تنهایی هستند .(P˂۰.۰۵)
۳-۲-۶ بررسی اثر تنش خشکی بر میزان قندهای محلول درگیاه کلزا
نتایج حاصل از بررسی میزان قندهای محلول در نمودار­ (۳-۱۷) منعکس شده است. این آزمایش بر روی کل گیاهچه (Seedlings) انجام گرفت. در بررسی­های انجام یافته مشخص شد که میزان قندهای محلول عموما تحت تنش خشکی با مانیتول ۲۰۰ میلی مولار در هر دو رقم زرفام (مقاوم به خشکی) و اکاپی (حساس به خشکی) بالا رفته، به­ طوری­که این افزایش در رقم اکاپی بیشتر مشهود بود. در رقم زرفام میزان این پارامتر به­تدریج افزایش یافته که در طی ۱۲ ساعت به بیشترین مقدار خود رسیده و همچنین در رقم اکاپی در طی ۱۲ ساعت بیشترین میزان قندهای محلول مشاهده گردید.
نمودار (۳-۱۷): تغییرات میزان قندهای محلول در گیاه کلزا ارقام Zarfam و Okapi تحت تنش خشکی. بارها نشانگر ± SE می­باشد. اعداد با حروف لاتین متفاوت، نشان دهنده اختلاف معنی­دار در بین تیمارهای هر کدام از ارقام به­تنهایی هستند .(P˂۰.۰۵)
فصل چهارم:
بحث و بررسی
۴-۱- بررسی‌های انجام شده در سطح مولکولی
پروتئین­کیناز آنزیمی است که با افزودن گروه فسفات (فسفوریلاسیون) به پروتئین‌ها در آنها تغییر ایجاد می‌کند. معمولاً فسفوریلاسیون با تغییر فعالیت آنزیمی، موقعیت سلول و یا همکاری با دیگر پروتئین‌ها باعث تغییر در عملکرد پروتئین هدف (سوبسترا) می‌گردد. ژنوم انسان حدوداً دارای ۵۰۰ ژن پروتئین­کیناز است. پروتئین­کینازها همچنین در باکتری‌ها و گیاهان نیز یافت شده‌اند (Manning and Whyte, 2002). ژن پروتئین­کیناز(Protein Kinase) نقش قابل توجهی را در شرایط استرس به ویژه در گیاهانی مانند مدل گیاهی آرابیدوپسیس، تنباکو و برنج ایفا می­ کند. این ژن در تنظیم جنبه­ های کلیدی اعمال سلولی از جمله تقسیم سلولی، متابولیسم و پاسخ به محرک­های خارجی دخالت داردHrabak, 2000) ). آنالیز مقایسه­ ای B.napus با آرابیدوپسیس نه تنها به­خاطر درک شباهت ژنومیکی در بین دو گونه، بلکه نیز به­ دلیل کشف ژن­های مهم برای مهندسی ژنتیک B.napus کاملا سودمند می­باشد. نتایج نشان داده است که شباهت قابل توجهی بین دو ژنوم در پاسخ به تنش­های غیر­زیستی وجود دارد. ژن­هایی مانند پروتئین­کیناز در B.napus که در پاسخ به تنش­های غیر­زیستی عمل می­ کنند مشابه با ژن پروتئین­کیناز موجود در آرابیدوپسیس تنظیم بالایی دارند et al., ۲۰۱۰) Chen ). ژن پروتئین­کیناز توسط تنش­های خشکی، شوری و ABA القاء شده که پیشنهاد می­ کند این ژن نقش مهمی در مسیر Signal transduction در ارتباط با تنش­های غیر­زیستی و ABA در B.napus بازی می­ کندet al., ۲۰۱۰) Chen ).

بر اساس نتایج حاصل از این مطالعه، در گیاهچه­های (Seedlings) 8 روزه­ی کلزا رقم اکاپی (حساس به خشکی)، بیان ژن پروتئین­کیناز(PK) نسبت به کنترل (زمان صفر) به­ طور معنی­داری افزایش یافته، به­ طوری­که بیشترین میزان بیان را در ۱۲ ساعت و کمترین بیان را در ۳ ساعت نشان داد. اما در رقم زرفام (مقاوم به خشکی)، بیان ژن PK نسبت به زمان کنترل کاهش معنی­داری داشته و در ۱۲ ساعت کمترین بیان را نشان داد.
Chen و همکاران ( (۲۰۱۰با بررسی روی کلزا رقم Zhongyou 821 بیشترین میزان بیان این ژن را طی ۲۴ ساعت در ریشه کلزا نشان دادند. آنها مشاهده نمودند که این ژن در بافت گل در بالاترین سطح، اما در سایر بافت­ها در سطح متوسط یا پائینی بیان شده است. به طوری­که بعد از گل­ها در ساقه بیشترین بیان را داشته، در ریشه به مقدار کمی بیان شده و در برگ اصلا بیان نمی شود. آنها همچنین دریافتند که این ژن تحت تنش­ شوری با NaCl 150 میلی مولار و تنش ABA 100 میکرو مولار، ۶ ساعت بعد از شروع تیمار بیشترین بیان را نشان داده است. نتایج جالبی از این پژوهش بدست آمده است که نشان­دهنده ارتباط معنی­دار بین بیان ژن در دو رقم حساس و مقاوم به خشکی می­باشد. همان­طوری­که در بالا ذکر شد بیشترین بیان در ۱۲ ساعت در رقم اکاپی با کمترین بیان در ۱۲ ساعت در رقم زرفام همراه می­باشد. این پیشنهاد می­ کند که ژن PK در رقم مقاوم زرفام به­ طور منفی و در رقم حساس اکاپی به­ طور مثبت تنظیم می­ شود.
گیاهان اغلب در طول رشد ­و ­نمو خود تحت تاثیر تنش­های مختلفی قرار گرفته و ژن­های دفاعی آنها در فرایند پاسخ به تنش درگیر هستند. فسفریلاسیون/دفسفریلاسیون پروتئین یک مکانیسم تنظیم­کنندگی در کنترل فعالیت این ژن­های دفاعی است. آبشار پروتئین­کیناز فعال شده با میتوژن (MAPK) یکی از مهم­ترین مسیرهای فسفریلاسیون بوده که در پائین­دست سنسورها/ رسپتورها عمل می­ کند و پاسخ­های سلولی را نسبت به محرک­های داخلی و خارجی تنظیم می­ کند al., ۲۰۰۷) .(Wang et آبشار MAPK دارای سه­جزء سیگنالینگ کینازی بوده که به­ طور فراوانی در بین یوکاریوت­ها محافظت شده و واسطه­های مهمی در مسیر Signal transduction در سلول­ها هستند. مطالعات زیادی اثبات کرده ­اند که MAPK­ها نقش مهمی در تنظیم پاسخ به تنش و نمو گیاه بازی کرده و می­توانند توسط انواعی از تنش­های زیستی و غیر­زیستی، از جمله خشکی، شوری، سرما، پاتوژن­ها و ABA فعال شوندet al., ۲۰۱۰) Chen). ­MAPKهای یوکاریوتی در پائین­دست MAPK کینازها (MAPKK) و MAPKK کینازها (MAPKKK) در آبشارهای معکوس فسفریلاسیون برای تبدیل سیگنال­های خارج سلولی به پاسخ­های سلولی عمل می­ کنند. در حالی­که این رویدادها سیگنال­های ویژه­ای را تقویت کرده، آنها­ همچنین سیگنال­های مختلف را به­واسطه­ Cross-talk از طریق کمپلکس­های خیلی منظم یکپارچه می­ کنند. بسیاری از سوبستراهای مهم برای MAPK­ها فاکتورهای نسخه­برداری بوده که بیان ژن­های پائین­دست را کنترل می­ کنند (Petersen .(et al., ۲۰۰۰ موتانت خنثی MAP4K (Atmpk4) آرابیدوپسیس عمدتا پاسخ­های دفاعی با واسطه­ -SA را بیان کرده و مقاومت افزایش یافته­ای را نسبت به پاتوژن­های بدخیم نشان می­دهد، اما نمی­تواند بیان ژن­های نشانگر دفاعی در مسیرهای JA/ET را القاء کرده و سبب افزایش حساسیت نسبت به پاتوژن نکروتروفیک A.brassicicola شود. در توتون، MPK4 (NtMPK4) در سیگنالینگ JA و پاسخ به ازن و همچنین حمله علف­خواری دخیل می­باشد. برعکس MPK4، برخی از MAPK­ها نقش مثبتی را در تنظیم پاسخ­های دفاعی بیماری وابسته به پاسخ­های حساسیت بالا (HR) و مقاومت اکتسابی سیستمیک SAR)) بازی می­ کنند .(Wang et al., ۲۰۰۹) تاکنون تحت تیمار با تنش­های غیرزیستی، مطالعه­ ای روی ژن MAPK4 صورت نگرفته است. در این مطالعه، در رقم اکاپی (حساس به خشکی)، بیان ژن MAPK4 نسبت به کنترل (زمان صفر) به­ طور معنی­داری افزایش یافته، به­ طوری­که بیان آن با گذشت زمان افزایش یافته و ماکزیمم بیان آن ۱۲ ساعت پس از شروع تیمار بوده و کمترین بیان را بعد از کنترل در ۳ ساعت نشان داد. ولی در رقم زرفام (مقاوم به خشکی)، بیان ژن MAPK4 نسبت به زمان کنترل کاهش معنی­داری داشته و در طی ۱۲ ساعت کمترین بیان را نشان داد. جالب است که AtMPK4 به­­طور منفی توسط تنش­های زیستی و به­ طور مثبت توسط تنش­های غیرزیستی تنظیم می­شوند (Yu et al., ۲۰۰۵). پاسخ MPK4 به هورمون­های گیاهی اکسین، سیتوکینین، براسینواستروئید، جیبرلین و آبسیزیک اسید مشاهده نشده است .(Petersen et al., ۲۰۰۰) مشاهده کرده ­اند که بیان BnMPK4 در پاسخ به قارچ Sclerotinia sclerotiorum در رقم مقاوم Zhongshuang9 تنظیم بالایی و در رقم ۸۴۰۳۹ (حساس به قارچ) بعد از گذشت ۶ ساعت از شروع مایه کوبی تنظیم پائینی نشان داد .(Wang et al., ۲۰۰۹) نتایج بدست آمده در این پژوهش حاکی از آن است که سطح بیان ژن MPK4 در دو رقم اکاپی و زرفام متفاوت بوده و پیشنهاد می­ کند که خواص تنظیم­کنندگی این ژن در دو رقم عکس هم می­باشند.
تحت تنش­های محیطی، گیاهان شبکه ­های سیگنالی پیچیده­ای را برای درک سیگنال­های مجیطی و سازگاری به شرایط نامطلوب توسعه داده­اند. پژوهش­های اخیر در مخمر، پستانداران و گیاهان، نشان داده­اند که مسیرهای سیگنالی MAPK یکی از مهم­ترین و حفاظت­شده­ترین روش­ها برای کنترل پاسخ­های سلولی و رشد می­باشند. چندین MAPK از قبیل AtMPK3، AtMPK4 و AtMPK6 توسط تنش­های زیستی و غیرزیستی فعال می­شوند. پروتئین BnMPK3 ترکیبی از ۳۷۱ اسید آمینه بوده که همولوژی بالایی با AtMPK3 (۹۴ درصد تشابه) و MmERK2 (۵۶/۵۰ درصد) دارد. مشابه با AtMPK3 و سایر پروتئین­کیناز­های فعال شده با میتوژن، BnMPK3 شامل یک موتیف آمینو­اسیدی حفاظت شده T196XY198 (X هر نوع آمینو­اسیدی می ­تواند باشد) بوده، که توسط MAPK­ها و دمین CD (دمین اتصالی مشترک)، که در ناحیه C- ترمینال خود، که به­عنوان مکان اتصالی برای MAPK ها عمل می­ کند، فسفریله می­ شود.
بر اساس نتایج حاصل از این پژوهش، در رقم اکاپی (حساس به خشکی)، بیان ژنMAPK3 به­ طور معنی­داری افزایش یافته، به­ طوری­که بیشترین میزان بیان در طی ۲۴ ساعت مشاهده گردید. همچنین در رقم زرفام (مقاوم به خشکی)، بیان ژنMAPK3 نسبت به زمان کنترل افزایش معنی­داری داشته و در طی ۳ ساعت بیشترین سطح بیان را نشان داد. در مطالعه(Yu et al., ۲۰۰۵) پاسخ BnMPK3 به مانیتول ۲۰۰ میلی مولار، ۵ دقیقه بعد از اعمال تیمار شروع شده و سپس به اوج رسید، اما به نظر رسید که منحنی بیان آن در نوسان بوده و به­ طور واضحی پس از ۶ ساعت کاهش یافت. پاسخ BnMPK3 به Nacl ۱۰۰ میلی مولار پس از طی ۲ دقیقه شروع شده و بعد از ۱ ساعت به بالاترین سطح رسیده و پس از ۲۴ ساعت کاهش پیدا کرد. آنها همچنین دریافتند که بیان BnMPK3 توسط SA (سالیسیلیک اسید) و m-JA (متیل ژاسمونات) تنظیم بالایی نشان داده، که معمولا در عرض ۲۰ دقیقه پس از اعمال تیمار افزایش یافت، به­ ویژه m-JA که به­ طور مداوم بیان آن افزایش نشان داد. (Yu et al., ۲۰۰۵) برای درک عملکرد BnMPK3 تحت تنش­های مختلف، BnMPK3 را به درون سویه­ای از مخمر انتقال (Transform) کرده و برای بررسی بیان بالای BnMPK3 در مخمر، از تیمار داروی پراکسیداسیون چربی tBuooH و تیمار اسمزی مانیتول استفاده گردید که در نتیجه در مخمر­های تراریخت نسبت به سلول­های کنترل تحمل به مانیتول و tBuooH به­ ویژه در هنگام اعمال غلظت بالای مانیتول (۶۰۰ میلی مولار) بیشتر مشاهده گردید.
تا به امروز چندین ژن از خانواده ژنومی شناسایی شده ­اند که میزان بیان آنها نسبت به اکسین تغییر می­ کند. در بسیاری از موارد، این ژن­ها نه تنها به اکسین بلکه به سایر عوامل القا­کننده نیز پاسخ می­ دهند .(Ogbourne and Antalis, 1998) در سال­های اخیر، پیشرفت­های قابل­توجهی در روشن­ساختن مسیر Signal transduction اکسین صورت گرفته­ است. هم­اکنون شواهد قوی وجود دارد که تنظیم بیان ژن اکسین تحت­تاثیر سایر مسیرهای سیگنالی قرار می­گیرد. این شواهد عمدتا از خصوصیات موتانت­های پاسخ­دهی به اکسین بدست آمده است و نشان می­دهد که سیگنالینگ اکسین به­واسطه تخریب پروتئین از طریق مسیر پروتئازوم / یوبی کوئیتین، فسفریلاسیون پروتئین، نور و سایر هورمون­ها تحت­تاثیر قرار می­گیرد .(Hagen and Guilfoyle, 2002)
در این مطالعه، در رقم اکاپی (حساس به خشکی)، بیان ژن Auxin responsive protein نسبت به کنترل (زمان صفر) به­ طور معنی­داری افزایش یافت. پس از شروع تیمار، بیان این ژن به­تدریج بالا رفته به­ طوری­که بیشترین میزان بیان را در ۲۴ ساعت نشان داد. با این حال در رقم زرفام (مقاوم به خشکی)، بیان ژن Auxin responsive protein پس از شروع تیمار، به­تدریج کاهش یافته به­ طوری­که در ۱۲ ساعت کمترین بیان را نشان داده و در نهایت در طی ۲۴ ساعت بیان آن افزایش یافت. (Chen et al., 2010) افزایش بیان این ژن را در ۳ ساعت و کاهش آن را در ۲۴ ساعت در ریشه­ کلزا رقم Zhongyou 821 نشان دادند. نتایج نشان داد که ژن کد­کننده اکسین در کوتیلدون بیان شده، اما mRNA آن در سطح نسبتا پائینی در سایر بافت­ها مشاهده گردید. همچنین ژن پاسخ­دهی به اکسین به­ طور اختصاصی در ساقه­ها بیان شد. آنها مشاهده کردند که ژن کد­کننده­ پروتئین مهار شده توسط اکسین (auxin repressed protein)، ۱۲ ساعت پس از شروع تیمار با مانیتول به بالاترین سطح بیان خود رسید (Chen et al., 2010).
بعضی از ژن­های کدکننده­ی پروتئین­های حساس به اکسین به­عنوان ژن­هایی شناخته شده ­اند که نسبت به خشکی تنظیم پایینی دارند، این پیشنهاد می­ کند که اکسین ممکن است سیگنالینگ تنش خشکی را بطور منفی تنظیم کند. دیگر ژن­های کدکننده­ی پروتئین­های حساس به اکسین توسط تنش خشکی القا می­شوند et al., ۲۰۱۰) Chen ).
شناسایی ژن­های مرتبط با این تنش­ها و آنالیز الگوی بیانی آنها، به ما در بهبود تحمل محصولات به تنش با بهره گرفتن از مهندسی ژنتیک کمک خواهد کرد.
۴-۲ بررسی­های انجام شده در سطح فیزیولوژیکی
تنش­های محیطی محدود­کننده فتوسنتز از جمله خشکی، می­توانند آسیب سلولی ناشی از اکسیژن را با توجه به تولید ROS افزایش دهند (Mittler, 2002). ROS بسیار واکنش­پذیر بوده و در شرایطی که هیچ مکانیسم حفاظتی وجود نداشته باشد، می توانند متابولیسم را از طریق میان­کنش با لیپیدها، پروتئین­ها و اسیدهای نوکلئیک (DNA و RNA) به شدت مختل کرده (Rute and Shao, 2001) و صدمات جبران­ ناپذیری را به آنزیم­ها، غشا­ها و کروموزوم­ها وارد آورند. گیاهان برای محافظت از سلول و سیستم­های subcellular خود از اثرات ناشی از این رادیکال­های اکسیژن فعال مکانیسم­هایی را در خود پرورش داده­اند که از آن­جمله می­توان به استفاده از آنزیم­هایی مانند سوپراکسید دیسموتاز، کاتالاز، پراکسیداز، گلوتاتیون ردوکتاز، پلی­فنل اکسیداز و غیر­آنزیمی آسکوربات و گلوتاتیون اشاره نمود (Agarwal and Pandey, 2001). درجه آسیب رسانی ROS بستگی به تعادل بین تولید محصولات ROS و حذف آن توسط این سیستم مهار آنتی­اکسیدان دارد Demiral and Turkan, 2005) .(Khan and Panda, 2005; پراکسیدازها متعلق به خانواده بزرگ آنزیم­ها می­باشند که در تمام موجودات یافت می­شوند، این پروتئین­ها دارای گروه پروستتیک فری پروتوپورفیرین XI می­باشند. این آنزیم­ها از چندین سوبسترا برای اکسیداسیون پراکسید­هیدروژن استفاده می­ کنند. پراکسیدازها به میزان زیاد در گیاهان وجود دارند. که در جاروب کردن پراکسید هیدروژن نقش دارند. آنها در ارتباط با دیواره سلولی می­باشند وترکیبات فنوکسی را از اسید­های سینامیک تولید می­ کنند. آنزیم GPX یکی از مهم­ترین پراکسیداز­ها می­باشد (Asada, ۱۹۹۲). آنزیم گایاکول پراکسیداز از آنزیم­هایی است که پراکسید هیدروژن تولید شده طی تنش­های اکسیداتیو را از طریق گلوتاتیون احیایی کاهش می­دهد .(Bolkhina et al., ۲۰۰۳)
در مطالعه حاضر، افزایش فعالیت GPX (گایاکول پراکسیداز) در ریشه و اندام هوایی رقم زرفام (مقاوم به خشکی) تحت تنش خشکی بسیار قابل توجه بوده اما در رقم اکاپی (حساس به خشکی)، فعالیت GPX در ریشه کاهش و در اندام هوایی افزایش یافته است. تحت تنش آهسته و/ یا ملایم خشکی، بسیاری از گونه­ های گیاهی افزایش در فعالیت آنزیم­ های آنتی­اکسیدانت نظیر GPX و SOD را از خود نشان می­ دهند (Liong, 2003).
(Bandurska, 2002) ، گزارش داد که دو ژنوتیپ جو تحت تنش اسمزی تغییرات مشابهی را در فعالیت گایاکول پراکسیداز نشان می­ دهند. مقایسه نتایج میزان فعالیت GPX تحت تیمار خشکی، افزایش قابل توجه این پارامتر­ها را بخوبی نشان می­دهد که با نتایج حاصل از این پژوهش مطابقت دارند. برخی از پژوهشگران فعالیت گایاکول پراکسیداز را اندازه ­گیری کرده و طی کمبود آب هیچ افزایش یا کاهشی را مشاهده نکردند (Smirnoff, 1993). افزایش فعالیت آنزیم گایاکول پراکسیداز برای مقابله با تنش احتمالی اکسیداتیو حاصل از اعمال تنش خشکی می­باشد. به نظر می­رسد در مواردی که آسیب تنش به سیستم­های آنزیمی و آنتی­اکسیدانی گیاه بسیار بالاست، این سیستم­ها قادر به واکنش مناسب نبوده، فعالیت آنها کاهش می­یابد. همچنین کاهش در فعالیت آنزیم­هاى آنتى­اکسیدان ممکن است به علت اختلال مولکول­هاى آنزیم توسط اکسیژن­هاى فعال (ROS) باشد.
یکی از آنزیم­ های سیستم پاد­اکسایشی APX (آسکوربات پراکسیداز) می­باشد که باعث تبدیل پراکسید­هیدروژن به آب می­گردد. این آنزیم از AA (اسید آسکوربیک) به عنوان دهنده الکترون در اولین مرحله­ چرخه­ی گلوتاتیون- آسکوربات استفاده می­ کند، در این چرخه APX دو مولکول AA را به عنوان دهنده مصرف می­ کند تا پراکسید هیدروژرن را به آب تبدیل کند. ایزوآنزیم­های APX در چهار زیر واحد سلولی حضور دارند:
۱- APXs که در استروما یافت می­ شود.۲- APXt در تیلاکوئید کلروپلاست­ها (متصل به غشای) یافت می­ شود. ۳ – APXm در میکروبادی پراکسیزوم­ها و گلی اکسیزوم­ها (متصل به غشا) یافت می­ شود. ۴-APXc در سیتوزول یافت می­ شود. ۵- APXmit در میتوکندری­ها (متصل به غشای) یافت می­ شود.
ایزوآنزیم­های APX به ویژه نوع کلروپلاستی و میتوکندریایی به طور اختصاصی از AA به عنوان دهنده الکترون استفاده می­ کنند (et al., ۲۰۰۲ Shigeru).
در مطالعه حاضر، افزایش فعالیت APX (آسکوربات پراکسیداز) در ریشه و اندام هوایی هر دو رقم زرفام (مقاوم به خشکی) و اکاپی (حساس به خشکی) تحت تنش خشکی بسیار قابل توجه بوده، که میزان آن در اندام هوایی بیشتر می­باشد.
میزان پراکسید­هیدروژن بعد از قرارگیری گیاه تحت تأثیر تنش افزایش می­یابد، بسیاری ازمحققین معتقدند یک ارتباط نزدیک بین میزان پراکسید­هیدروژن و الگوی MAP کیناز در گیاهان وجود دارد. علاوه بر این مشاهداتی در مورد نقش پراکسید­هیدروژن به عنوان یک سیگنال گزارش شده است. در گیاه برنج مشاهده شده است که افزایش پراکسید­هیدروژن تحت شرایط تنش باعث افزایش بیان ژن­های APX شده است. در گیاه آرابیدوپسیس افزایش پراکسید­هیدروژن تحت تأثیر نور زیاد سبب تغییراتی در انتقال الکترون در پلاستوکینون می­ شود و احتمالا این تغییر سبب القا APX₂ و دیگر خانواده­ی ژنی cAPX می­ شود (et al., ۲۰۰۲ Shigeru). پیشنهاد کرده ­اند که پراکسید­هیدروژن به عنوان یک پیامبر ثانویه سبب افزایش بیان ژن­های سیستم آنزیمی پاد­اکسایشی می­ شود (Foyer and Halliwell, 1976). افزایش فعالیت آنزیم APX تحت تأثیر اشعه­یUV در کلزا مشاهده شده است (et al., ۱۹۹۴ Somner). افزایش میزان فعالیت APX در دو واریته حساس (Trihybrid 321) و مقاوم (Giza 2) ذرت تحت تنش خشکی توسط (Moussa and Abdel-Aziz, 2008) نیز گزارش شده است.
CAT (کاتالاز) اولین آنزیم پاد­­اکساینده (ضد اکسایشی) بوده که کشف شده است. آنزیم­ های CAT به صورت هموتترامریک هستند و باعث تجزیه­­ی پراکسید­هیدروژن به آب و اکسیژن می­شوند.CAT ها به­ طور عمده در سیتوزول، میتوکندری و پراکسی­زوم­ها یافت می­شوند. به طور کلی CAT­ها در سه کلاس طبقه ­بندی می­شوند. کلاس I : که به مقدار زیادی در برگها بیان شده و وابسته به نور می­باشند و پراکسید­هیدروژن را در طول تنفس نوری حذف می­ کنند. کلاس II : که به­ طور عمده در بافت­های آوندی یافت می­شوند. کلاسIII : به­ طور غالب در گلی­اکسی­زوم­ها­ی دانه­ها و دانه­رست­های جوان یافت می­شوند (Dat et al., ۲۰۰۰).
نتایج حاصل از این پزوهش، حاکی از آن است که میزان فعالیت این آنزیم در ریشه­ هر دو رقم زرفام (مقاوم به خشکی) و اکاپی (حساس به خشکی) افزایش یافته، اما در اندام هوایی رقم اکاپی کاهش جزئی و در اندام هوایی رقم زرفام افزایش نشان داده است. در گیاهان آرابیدوپسیس جهش یافتهvtc1 که فعالیت آنزیم CAT دچار نقص می­باشد، مشاهده شد که زمانی که این گیاهان تحت تأثیر اشعه­یUV قرار گرفتند پراکسیزوم سلول­ها به علت افزایش بسیار زیاد پراکسیداسیون لیپیدها تخریب شدند (Gao and Zhang, 2008). افزایش میزان فعالیت CAT در دو واریته حساس (Trihybrid 321) و مقاوم (Giza 2) ذرت تحت تنش خشکی توسط (Moussa and Abdel-Aziz, 2008) نیز گزارش شده است. نتایج بدست آمده در این مطالعه، با نتایج محققین فوق هم­خوانی دارند. افزایش سنتز آنزیم کاتالاز تحت شرایط تنش خشکی نیز گزارش شده است (Dat et al., ۲۰۰۰) .
تنش آبی و UV-B محصول­دهی گیاهان را با ممانعت از رشد وفتوسنتز کاهش می­ دهند. کمبود آب، موجب بسته­شدن روزنه شده و بنابراین غلظت CO₂ بین­سلولی کاهش می­یابد. این در حالی است که هیدراسیون سلولهای مزوفیل به دستگاه فتوسنتزی صدمه می­رساند . تحت شرایطی که فتوسنتز دچار نقص شده وکلروپلاست­ها در معرض افزایش انرژی بر انگیختگی قرار دارند، کاهش نوری اکسیژن وجود دارد که منتج به تولید پیوسته گونه اکسیژن فعال (ROS) می­ شود که عبارتند از هیدروژن­پر­اکسید، آنیون­سوپراکسید و رادیکال­های هیدروکسیل (and Inzé, ۱۹۹۵ Van Montagu) که به غشا و آنزیم­ها صدمه می­زنند. بنابراین افزایش محصول رادیکال­های اکسیژن در پراکسیداسیون لپیدهای غشا نقش بسزایی دارند (Durães et al., ۱۹۹۴). مالون­دی­آلدهید محصول پراکسیداسیون اسیدهای چرب غیر اشباع در فسفولیپیدها بوده است که به عنوان شاخص آسیب رادیکال­های آزاد به غشای سلولی تحت شرایط تنش استفاده می­ شود (Shakirova, 2007). این ترکیب در نتیجه­ پراکسیداسیون چربی­های غیر اشباع به ویژه لینولئیک اسید تولید می­ شود. در واقع رادیکا­ل­های هیدروکسیل و اکسیژن منفرد می­توانند با گروه ­های متیلن واکنش داده و باعث تشکیل گروه ­های دی- ان (Dienes) رادیکال­های لیپید پراکسی و هیدروپراکسیدها شوند، این رادیکال­ها نیز با جذب هیدروژن از اسیدهای چرب غیر اشباع باعث واکنش زنجیروار پراکسیداسیون می­شوند (Smirnoff, ۱۹۹۵). نتایج حاصل از این پزوهش، حاکی از آن است که میزانMDA در ریشه­ رقم زرفام (مقاوم به خشکی) کاهش و در ریشه­ رقم اکاپی (حساس به خشکی) افزایش یافته، اما در اندام هوایی رقم اکاپی میزانMDA کاهش و در اندام هوایی رقم زرفام افزایش نشان داده است. بر اساس نتایج (Tatar et al., ۲۰۰۸) ، خشکی موجب افزایش سطح MDA در گیاهان گندم (Triticum aestivum L.) گشته که در چهاردهمین روز تنش به بالاترین سطح خود می­رسد. علاوه بر این، افزایش سطح MDA تحت تنش خشکی در گیاهان زیتون نیز مشاهده شده است (Bacelar et al., ۲۰۰۷). برگهایی از گیاه گوجه­ فرنگی که تحت تنش خشکی قرار گرفتند، افزایش در پراکسیداسیون لیپیدی را نشان دادند Nasibi, 2011)). با بررسی واکنش سه رقم برنج به تنش شوری دریافتند که تنش شوری سبب تخریب غشاهای سلولی و افزایش تولید مالون­دی­آلدهید شد، که میزان تولید مالون­دی­آلدهید در رقم حساس به شوری بسیار بیشتر از رقم مقاوم به شوری بود Bhattacharjee and Mukherjee, 2002)). (Feng et al., ۲۰۰۷)، نشان دادند که میزان MDA تحت تنش UV-B و خشکی افزایش می­یابد که در این بین UV-B اثر بیشتری بر این پارامتر نسبت به تنش همزمان و خشکی دارد. علاوه بر این ، کاهش در مقدار MDA تحت تنش هم­زمان در مقایسه با اثر هر یک از تنش­ها بطور جداگانه در سویا (Glycin max L.) به اثبات رسیده استAmal et al., ۲۰۱۰) ).
مشخص شده است که تنش آبی منجر به برخی تغییرات در محتوای کربوهیدرات­ها و پروتئین­ها می­ شود. در برگ گیاهان تحت تنش آبی عموما قند محلول انباشته می­ شود ، درحالی­که، نشاسته و پروتئین نسبت به شاهد به مقدار کمی کاهش می­یابند. این ترکیبات osmoprotectants نقش مهمی در تنظیم اسمزی و حفاظت اسمزی بازی می­ کنند (Godallah et al., ۱۹۹۹ Jones and Hammond–Kosack, 2001;). از جمله مکانیسم­هایی که گیاهان در مقابله با تنش بکار می­گیرند سنتز پروتئین­هاست. میزان پروتئین محلول یکی از شاخصه­های مهم وضعیت فیزیولوژی در گیاهان می­باشد. تغییرات هیدراسیون پروتئین یکی از نتایج میزان یون بالا در تنش اسمزی در سلول­های گیاهی محسوب می­ شود (Parvaiz and Satyavati, 2008). برخى از پژوهش­گران رکود سنتز پروتئین را به کاهش تعداد پلى­زوم­هاى سلولى نسبت داده­اند Creelman et al., ۱۹۹۰)). نتایج حاصل از این مطالعه، بیانگر آن است که میزان پروتئین کل در کل Seedling در هر دو رقم زرفام (مقاوم به خشکی) و اکاپی (حساس به خشکی) افزایش نشان داده است. علت افزایش پروتئین ممکن است به این دلیل باشد که تنش باعث تحریک افزایش پروتئین­های موجود گردیده و یا پروتئین­های جدیدی سنتز شده باشند (.(Abolhasani Zeraatkar et al., ۲۰۱۰ محتوای پروتئین محلول در گیاه angustifolius Lupinus در معرض تنش خشکی و شوری تحت ﺗﺄثیر قرار نگرفت و محتوای پروتئین در ریشه و برگ­های جوان و قدیمی آفتابگردان (annuus Helianthus) و blumei Coleus کاهش نشان داد (Dos Santos et al., ۱۹۹۹ ؛Gilbert et al., ۱۹۸۹). گزارش کردند که کل پروتئین محلول به میزان قابل توجهی در لوبیا (Phaseolus vulgaris) حساس به شوری کاهش می­یابد، اما درگیاهان P.acutifolius متحمل به شوری افزایش می­یابد۲۰۰۴) .(Yurekli et al., این نتایج مختلف در تنش شوری نشان داد که پاسخ به تنش شوری بستگی به گونه­ های گیاهی و حتی در ارقام همان گونه گیاهی، مرحله رشد گیاه، طول مدت و میزان کاربرد نمک دارد (Parvaiz and Satyavati, 2008).
Agarwal and shaheen, 2007))، دریافتند که کاهش در غلظت پروتئین می ­تواند علامت نوعی از تنش اکسیداتیو بوده و در گیاهان تحت تنش خشکی مشاهده می­ شود. پروتئین­های محلول بطور قابل توجهی با سن گیاه ارتباط داشته و تحت تنش آبی در مقایسه با شاهد افزایش می­یابد. نتایج بدست آمده در این تحقیق با نتایج (nasibi and kalantary, 2005)، در گیاه کلزا (Brassica napus) هم­خوانی دارد.
تنش خشکی بر متابولیسم قندها در گیاهان تأثیر می­ گذارد. قندها به صورت­های گوناگون در بردباری به خشکی در گیاهان شرکت می­ کنند. قندها می­توانند به عنوان متابولیت­های سازگار یا اسمولیت­ها سبب تنظیم اسمزی شوند. همچنین سبب پایداری غشا و پروتئین­های در حال خشک­شدن می­گردند، بدین صورت که تثبیت غشاء از طریق جایگزین شدن آب موجود در غشای لیپید­ی دو لایه صورت می­گیرد و به این ترتیب از متراکم شدن فسفولیپیدها جلوگیری کرده و همچنین از پیوندهای نابجا بین پروتئین­های غشایی جلوگیری می­ کنند. پایدارسازی پروتئین­ها نیز از طریق تشکیل پیوندهای هیدروژنی بین گروه ­های کربوکسیل قند و زنجیره­های قطبی پروتئین صورت می­گیرد .(Ingram and Bartles, 1996)
تجمع قند محلول در سلول گیاهی تحت تنش شوری یا خشکی، پاسخ شایعی می­باشد. این ترکیب osmoprotectant نقش مهمی در تنظیم اسمزی و حفاظت اسمزی بازی می­ کنند (Jones and Hammond–Kosack, 2001).
نتایج حاصل از این پژوهش، بیانگر آن است که میزان قند محلول در کل Seedling در هر دو رقم زرفام (مقاوم به خشکی) و اکاپی (حساس به خشکی) افزایش نشان داده است. تجمع بیش از حد قند در بسیاری از گونه­ های گیاهی در معرض شوری، خشکی و UV-B گزارش شده است (Ranjbarfordoei et al., ۲۰۰۹ Musil et al., ۲۰۰۲;). قندهای محلول ممکن است به عنوان یک osmoprotectant، در برقراری ثبات در غشاء سلولی و حفظ فشار تورگر عمل نمایند.
۴-۳ نتیجه ­گیری کلی
سیگنالینگ تنش غیرزیستی باتوجه به افزایش در بهره­وری گیاهان بخش مهمی را تشکیل می­دهد. بنابراین درک بنیادی مکانیسم­های زیربنایی عملکرد ژن­های تنش، برای توسعه گیاهان تراریخت با اهمیت است. با توجه به نتایج بدست آمده از طریق بررسی­های مولکولی روی دو رقم حساس و مقاوم کلزا در این پژوهش، امید است این مطالعات، اصول استراتژی­ های مهندسی ژنتیک موثری برای بهبود تحمل تنش، به ما ارائه کنند. نتایج انجام یافته در سطح مولکولی بیانگر رابطه سطوح فیزیولوژیک و مولکولی با یکدیگر می­باشند. میزان پراکسید­هیدروژن بعد از قرار­گیری گیاه تحت تأثیر تنش افزایش می­یابد، بسیاری ازمحققین معتقدند یک ارتباط نزدیک بین میزان پراکسید­هیدروژن و الگوی MAP کیناز در گیاهان وجود دارد. علاوه بر این مشاهداتی در مورد نقش پراکسید­هیدروژن به عنوان یک سیگنال گزارش شده است. همچنین پیشنهاد کرده ­اند که پراکسید­هیدروژن به عنوان یک پیامبر ثانویه سبب افزایش بیان ژن­های سیستم آنزیمی پاد­اکسایشی می­ شود. کمبود آب، موجب بسته شدن روزنه شده و بنابراین غلظت CO₂ بین سلولی کاهش می­یابد. این در حالی است که هیدراسیون سلول­های مزوفیل به دستگاه فتوسنتزی صدمه می­رساند . تحت شرایطی که فتوسنتز دچار نقص شده وکلروپلاست­ها در معرض افزایش انرژی بر انگیختگی قرار دارند، کاهش نوری اکسیژن وجود دارد که منتج به تولید پیوسته گونه اکسیژن فعال (ROS) می­ شود که به غشا و آنزیم­ها صدمه می­زنند. بنابراین افزایش محصول رادیکال­های اکسیژن در پراکسیداسیون لپیدهای غشا نقش بسزایی دارند. تغییرات ایجاد شده مانند افزایش در میزان فعالیت آنزیم­ های آنتی­اکسیدان، افزایش در متابولیت­هایی مانند پروتئین­ها و قند­ها می­توانند راهکارهای دفاعی بسیار مهمی برای کاهش میزان اثرات تخریبی ناشی از تنش خشکی در گیاه کلزا باشند. نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که رقم اکاپی (حساس به خشکی) نسبت به تنش خشکی، حساسیت بالایی داشته، و رقم زرفام (مقاوم به خشکی) نسبت به این تنش حساسیت پائینی دارد. بنابراین، رقم زرفام به­عنوان رقم متحمل به خشکی شناخته می­ شود.
۴-۴ پیشنهادات
۱- مطالعه نقش این ژن­ها در جزئیات، درک بیشتری از مکانیسم مولکولی کلزا در پاسخ به تنش خشکی خواهد داد و همچنین اصول استراتژی­ های مهندسی ژنتیک موثری برای بهبود تحمل تنش به ما ارائه خواهد داد.
۲- بررسی تعداد ژن­های بیشتر و سایر ژن­های درگیر در مسیر Signal transduction .
۳- استفاده از Real- Time PCR برای مطالعه بیان ژن­ها.
۴- مطالعه بیان ژن­ها با بهره گرفتن از تکنولوژی DNA Microarray..
۵- مطالعه بیان این ژن­ها تحت تنش­های زیستی از قبیل ویروس­ها و قارچ­ها.
۶- تولید گیاهان تراریخت کلزا متحمل به تنش خشکی با بهره گرفتن از مهندسی ژنتیک.
۷- - باتوجه به اهمیت آنتی­اکسیدان­ها در حفاظت گیاه در مقابل تنش خشکی، پیشنهاد می­ شود که مطالعات آنتی­اکسیدان­ها از نظر کیفی توسط روش­ها و دستگاه­های کارآمد بیشتر مورد ارزیابی قرار گیرند.
۵- ضمائم

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
ریشه شناسی: واژۀ zamīg مرکب است از: ستاک zam- «زمین؛ تحمل کردن» + پسوند اسم ساز īg که رویهم رفته لفظاً به معنی «حامل؛ زمین، خاک» می‌باشد؛ هندواروپایی: *gʰðem- (پوکورنی، ۱۹۵۹: ۴۱۴-۴۱۶)؛ سانسکریت: gmā́- «زمین»، مشتق از gmás- (= حالت اضافیِ kṣám-) (مونیرویلیامز، ۱۹۶۰: ۳۷۰)؛ kṣám- (مونیرویلیامز، ۱۹۶۰: ۳۲۶؛ مایرهوفر، ۱۹۹۲: ۴۲۵)؛ اوستایی: zam- (نیبرگ، ۱۹۷۴: ۵۷؛ بارتولومه، ۱۹۰۴: ۱۶۶۲)؛ فارسی باستان: zma- صورت دیگر *zam- در ترکیب (ud- + zma-) = uzma- «بالاتر از سطح زمین» (کنت، ۱۹۵۳: ۱۷۸)؛ فارسی میانه: zamīg (دوبلوا، ۲۰۰۶: ۱۴۴؛ مکنزی، ۱۳۷۳: ۱۶۹)؛ zamīk (صورت جنوب شرقی آن: damik [dmyk]) (نیبرگ، ۱۹۷۴: ۵۷)؛ (هوبشمان، ۱۸۹۵: ۷۰)؛ zmyg (بهار، ۱۳۴۵: ۳۸۰)؛ zmyk (بهار، ۱۳۴۵: ۱۷۹)؛ فارسی میانه ترفانی و پهلوی اشکانی ترفانی: zamīg (بویس، ۱۹۷۷: ۱۰۴؛ نیبرگ، ۱۹۷۴: ۵۷)؛ فارسی میانه اشکانی: zmyg, zmyq (دورکین-مایسترارنست، ۲۰۰۴: ۳۸۲)؛ فارسی نو: زمین، (فارسی نو متقدم) زمی (نیبرگ، ۱۹۷۴: ۵۷)؛ انگلیسی: humus «خاک» از واژه یونانی chamai «روی زمین» (لغتنامه وبستر)؛ معادل عربی: ارض.
ترکیبات:
zamīg sardagān «زمین-سرشتان؛ خاک-سرشتان».

 

• • §§

 

zamīg-čihrag 
(تنجیم: طبایع ستارگان)
* خاکی، خاک-سرشت، زمین-سرشت
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
توضیحات: ستارگان و سیارگانی که در احکام نجوم دارای طبع خاکی هستند (بهار، ۱۳۴۵: ۳۸۱). (برای توضیحات بیشتر رک. čihrag)

ریشه شناسی: این ترکیب از دو واژه zamīg و čihrag ساخته شده است و صورت اوستایی آن برابر است با zəmas-čiϑra- (رایشلت، ۱۹۱۱: ۲۷۳). نیبرگ (۱۹۷۴: ۵۷) این واژه را به صورت damīk-cihrak می‌خواند. بررسی ریشه شناختی واژه zamīg در سرواژه زیر آمده است. (برای مطالعه čihrag رک. čihrag)

 

• • §§

 

zamīg sardag 
(تنجیم: طبایع ستارگان)
* خاکی، خاک-سرشت، خاک-سرده
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
توضیحات: معنی این واژه با zamīg-čihrag برابر است و هر دو اشاره به کواکبی دارند که دارای سرشت خاکی اند. (برای توضیحات بیشتر رک. čihrag)
ریشه شناسی: این ترکیب از دو واژه zamīg و sardag ساخته شده است. (رک. zamīg و sardag)
ترکیبات:
zamīg sardagān «زمین-سردگان: کواکب خاک-سرشت، کواکب خاکی».

 

• • §§

 

zāyč [zˀyc, zˀyc(k’) | N zāyča]
(تنجیم)
* زایچه: طالع، زیج
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
توضیحات: زایچه یا زایجه عبارت است از جدولی که متشکل از دوازده خانه بروج است و وضعیت سیارگان نسبت به این بروج را در یک زمان خاص (مثلاً، در لحظه تولد یک فرد) ثبت می‌کند. منجمان این جدول را برای پیش بینی سرنوشت افراد و برشمردن ویژگیهای شخصیتی آنها بکار می‌بردند؛ ثبت زایچه در فرهنگ بسیاری از اقوام رایج بوده است و ایران زمان ساسانیان، برای هر اتفاق مهمی از جمله جلوس شاهان زایچه‌ای ترتیب می‌دادند و آنرا در خزانه سلطنتی نگهداری می‌کردند (مصاحب، ۱۳۸۷: ۱۱۶۴-۱۱۶۵).
نمودار زایچۀ کیهان در سه نسخۀ TD1، TD2، و DH از بندهشن آمده است که دارای تفاوتهای جزیی با هم می‌باشند. این تفاوتها در مقاله‌ رافائلی (۱۹۹۹) به تفصیل شرح داده شده‌اند. نمودار تصحیح شده زایچۀ کیهان به شیوۀ بندهشن که در آن خانۀ طالع (میخ جانان) در قسمت فوقانی نمودار قرار می‌گرفته است، به زبان فارسی در شکل شماره ۱۰ آمده است. همین نمودار، در شکل شماره ۱۱، به شیوۀ مدرن و به همراه مطابقت آن با وتدهای دوازده‌گانه و خط افق نشان داده شده است.
از جمله واژه‌های نجومی که به زایچه مرتبط است، اصطلاح «طالع» می‌باشد که معنی آن «طلوع کننده» است و به آن درجه از دایرهالبروج یا آن برج اطلاق می‌شود که در زمان خاصی از افق شرقی در حال طلوع است (مصاحب، ۱۳۸۷: ۱۶۱۱). در تنجیم، نام افق شرقی، وتد طالع (پهلوی: میخ جانان) است که یونانیان به آن Horoscopes به معنی «طالع» می‌گفتند؛ در گذر زمان همین واژه بسط یافته و به کل زایچه اطلاق شد (بارتون، ۲۰۰۳: ۹۳). به همین خاطر است که امروز بجای واژه «زایچه»، اصطلاح «طالع» نیز بکار می‌رود و «زایچه کیهان» به «طالع عالم» معروف است. منجمان زایچه های گوناگونی ترسیم می‌کردند؛ مثلاً، زایچه یا طالع تولد هنگام تولد یک فرزند، طالع سال یا زایچه سال هنگام تحویل سال، و طالع جلوس شاهانه هنگام بر تخت نشستن شاهی جدید.
از اصطلاحات مرتبط به زایچه، واژه «زیج» است که معرب واژه پهلوی زیگ «zīk» بوده و به کتابی گفته می‌شود که در آن «احوال و حرکات افلاک و کواکب» آمده باشد؛ معنای لغوی این واژه «ریسمان» است و منظور از آن «جداول نجومی» است. احتمالاً وجه تسمیه آن شباهت شکل جداول نجومی به تار و پودهای کارگاه نساجی است (دهخدا «زیج»؛ مصاحب، ۱۳۸۷: ۱۱۹۷). اما، پژوهشهای جدید نشان می‌دهد که اساساً این اصطلاح در عربی به «یک متن نجومی منظوم» و بدون جدول اطلاق می‌شده است و معادل آن در سانسکریت «tantra» می‌باشد (کینگ، ۲۰۰۱: ۱۲).
ریشه شناسی: واژه zāyč مشتق است از ریشه zāy- «زاییدن» + پسوند اسم معنی سازِ -č [صورت دیگرِ -ēž در pādēz و wihēz] + پسوند -ag ؛ هند و ایرانی آغازین: *j́aHia- «زاییده» [+ پسوند *ka-] (لوبوتسکی، ۲۰۰۹: ۵۴)؛ سانسکریت: jánman «جانان، (وتد) طالع، زایچه، ستارۀ طالع» از ریشۀ jan- «زادن» (مونیرویلیامز، ۱۹۶۰: ۴۱۰-۴۱۱)؛ jāyā́- «زاییدن؛ زن» (مونیرویلیامز، ۱۹۶۰: ۴۱۹)؛ اوستایی: مشتق از صورت مجهول zaya- از ریشۀ zan- «زاییدن» (رایشلت، ۱۹۱۱: ۲۷۲)؛ فارسی باستان: مرتبط با واژۀ zana- «انسان» (کنت، ۱۹۵۳: ۲۱۱)؛ فارسی میانه: zāyič/ zēj «زایچه، زیج» (بهار، ۱۳۴۵: ۱۷۳)؛ zāyč زایچه (مکنزی، ۱۳۷۳: ۱۷۰)؛ فارسی نو: زایچه، (=طالع)؛ معادل انگلیسی: horoscope (مکنزی، ۱۹۷۱: ۹۸)؛ thema (مصاحب، ۱۳۸۷: ۳۵۶۲)؛ ؛ nativity «زایچه تولد»؛ معادل عربی: زیج، طالع.
ترکیبات:
zāyč ī gēhān [zˀyc y gyhˀn’] «زایچه کیهان؛ طالع عالم».

 

• • §§

 

* شکل شمارۀ ۱۰ *
نمودار زایچۀ کیهان (طالع عالم) بر اساس بندهشن

۲-۱-۷- اقدامات و پیش نیازی
برای آغاز اجرای فرایند برون سپاری در هر سازمانی، انجام مجموعه ای از اقدامات اولیه، الزامی و اجتناب ناپذیر است. نتیجه ی انجام این اقدامات، فراهم کردن بستری مناسب برای اجرای فرایند برون سپاری خواهد بود. اهم این اقدامات به ترتیب زیر قابل بحث هستند:

۲-۱-۷-۱- خواست و عزم قاطع مدیریت ارشد
مهمترین اقدامات اولیه در راستای استقرار فرایند برون سپاری در یک سازمان، خواست و عزم قاطع مدیر ارشد سازمان یا هیأت مدیره مبنی بر لزوم و ضرورت برون سپاری برخی از (یا همگی) فعالیت های سازمان و ترمیم مزایای بالقوه ی منتج از اجرای آن است. طبعاً هر حرکتی در سازمان که مدیر ارشد حامی و پشتیبان آن نباشد، حرکتی عبث و منجر به شکست خواهد بود و قاعدتاً هیچ یک از مدیران میانی یا عملیاتی سازمان، بدون جلب حمایت مدیریت ارشد سازمان، مجاز به برون سپاری فعالیت های حیطه ی نظارت خود نخواهد بود.
۲-۱-۷-۲- انتخاب شورای راهبری و مسؤول شورا
یکی از مهم ترین اقدامات لازم در زمینه ی فراهم آمدن بستر مناسب اجرای برون سپاری اثر بخش، انتخاب « شورای راهبری برون سپاری» است. وظایف عمده ی این کمیته که تشکیل آن بر عهده ی مدیریت ارشد سازمان است، به صورت زیر بیان می شود:
۱- سیاست گذاری کلان در زمینه ی تعیین حدود برون سپاری و مشخص کردن نامزدهای اصلی.
۲- تعیین سیاست ها، استراتژی ها و چارچوب های کلان تصمیم سازی در مقولات ارزیابی و انتخاب تأمین کنندگان، مفاد قراردادها، شیوه های اتخاذ تصمیمات برون سپاری و سایر نکات مربوط .
۳- تعیین اعضای کمیته اجرایی برون سپاری.
۴-نظارت بر چگونگی اجرایی برون سپاری و تعاملات با تأمین کنندگان.
۲-۱-۷-۳- هدف گذاری شفاف
یکی از اقدامات اولیه و اساسی جهت بسترسازی اجرای برون سپاری، هدف گذاری روشن است. هدف گذاری کلان در این ارتباط توسط مدیریت ارشد و شفاف سازی این اهداف به صورت اهداف قابل عملیاتی شدن توسط شورای راهبری انجام می شود. این اقدام می تواند با پاسخ به سؤالات زیر محقق شود:
۱- با اجرای برون سپاری در سازمان ما، چه مسائل از سازمان حل می شود؟
۲- به طور روشن و معین، برای اجرای برون سپاری در سازمان چه ضرورت ها و دلایلی وجود دارد؟
۳- برای حل مسائل مورد نظر غیر از برون سپاری، چه گزینه های دیگری قابل بررسی است؟
۴- نتایج مورد انتظار از اجرای برون سپاری چیست؟
۵- موانع و محدودیت های اجرای برون سپاری در سازمان ما کدام اند؟
۲-۱-۷-۴- طراحی فرایند اجرایی و تقسیم وظایف و مسؤولیت ها
در این قسمت، لازم است وظایف و مسؤولیتهای شورای راهبری، تیم اجرایی، هر یک از اعضای آنها و نیز هر یک از بخشهای سازمان (اعم از تولید،طراحی،انبار،تضمین کیفیت،مالی،خرید،برنامه ریزی و …) در قبال فرایند برون سپاری روشن و معین گردد.
۲-۱-۷-۵- ایجاد زبان مشترک بین افراد و گروه های درگیر در فرایند
هم شورای راهبری و هم تیم اجرایی باید تلاش خود را بر پدید آوردن زبان و برداشت مشترک از اهداف، الزامات و چگونگی فرایند برون سپاری متمرکز کنند؛ ضمن این که در مورد کارکنانی که احتمالاً ممکن است تحت تأثیر اجرای برون سپاری، شرایط شغلی آن ها تغییر کند، باید ظرافت و دقت کافی داشته باشند.
۲-۱-۷-۶- تعیین شایستگی محوری سازمان
هر سازمانی باید شایستگی های محوری خود را بشناسد و از واگذاری آن ها به پیمانکاران بیرونی پرهیز کند. برون سپاری را بر فعالیت های غیر اصلی متمرکز سازد و از ظرفیت آزاد شده جهت تقویت و بسط شایستگی های محوری و کسب بهتر مزیت های رقابتی بهره گیرد. این وظیفه نیز باید توسط شورای راهبری برون سپاری و با الهام از دیدگاه های مدیریت ارشد و نیز نظر مشاوران مدیریت ارشد استراتژیک سازمان انجام پذیرد.
۲-۱-۷-۷- تعیین حدود و استراتژی های برون سپاری و ملاحظات استراتژیک
شورای راهبری برون سپاری باید حدود برون سپاری را شفاف و فعالیت های کاندیدا را تعیین نماید، یا به عبارت دیگر، خطوط قرمز واگذاری فعالیت ها را مشخص کند؛ ضمن اینکه لازم است در مورد جهت گیری استراتژیک برون سپاری در هر دسته از فعالیت های کاندیداها تصمیمی اتخاذ شود (اعم از منبع یابی منفرد یا چندگانه برای آن ها، منبع یابی محلی، منطقه ای یا جهانی، تأمین سطح یا چند لایه، نوع و متن قرادادها، نوع ارتباط با تأمین کنندگان، خطوط کلی ارزیابی و انتخاب تأمین کنندگان و موارد دیگر).
۲-۱-۷-۸- ارزیابی ریسک ها
اگر برون سپاری به درستی مورد استفاده قرار گیرد، ابزاری قدرتمند است که می تواند کامیابی سازمان را در عرصه ی رقابت شدید تجاری به همراه داشته باشد.، اما چنانچه در استفاده از این ابزار قدرتمند دقت و تأمل کافی صورت نگیرد، نه تنها ممکن است هیچ یک از منافع مورد انتظار حاصل نشود بلکه می تواند آسیب ها و خسارات جبران ناپذیری بر منافع (بلند- مدت) سازمان وارد کند. بر این مبنا لازم است شورای راهبری قبل از آغاز برون سپاری ریسک ها و مخاطرات کلی این شمشیر دو لبه را در مورد سازمان خود تحلیلی نموده و در صورتی که مخاطرات و مضرات احتمالی برون سپاری بیش از منافع مورد انتظار برآورد شود، هشدارهای لازم را اعلام نموده و اقدامات پیشگیرانه لازم را طراحی و اجرا نماید. بندرت ممکن است این تحلیل ریسک های کلان، بکلی سازمان را از برون سپاری بر حذر دارد.
۲-۱-۷-۹-تأمین منابع و امکانات
اجرای فرایند برون سپاری نیز مانند هر فرایند دیگری نیازمند مجموعه ای از منابع و امکانات است که در ابتدای فرایند، این موضع باید مورد دقت نظر قرار گیرد. این منافع می تواند شامل بودجه ی مورد نیاز (به ویژه برای راه اندازی و استقرار فرایند)، زیر ساخت ها و سیستم های اطلاعاتی، ساختار اجرایی، گزارش دهی و ثبت مستندات و موارد دیگری از این قبیل باشد.
با انجام اقدامات فوق، زمینه برای پیاده سازی رویکرد برون سپاری در سازمان فراهم خواهد شد و بدین ترتیب می توان نسبت به اجرای فرایند برون سپاری برای کاندیداهای مورد نظر اقدام نمود.
۲-۱-۷-۹-ا-گام اول : تحلیل ساخت / خرید
پس از تعیین فعالیت کاندیداها برای برون سپاری، لازم است تا تجزیه و تحلیل های دقیق تری جهت اخذ تصمیم نهایی در مورد نگهداری یا واگذاری این فعالیت ها صورت پذیرد. در این گام، معیارهایی مانند تأمین کنندگان بالقوه در بازار و ویژگی های و توانایی های آن ها، معیارهای هزینه ای، معیارهای عملکردی مانند کیفیت و تحویل، ریسک تأمین، ظرفیت تولید یا ارائه خدمت، اکتساب مهارتهای فنی و مدیریتی از تأمین کنندگان بیرونی و … می تواند در اتخاذ تصمیم نهایی ساخت یا خرید دخیل شود. نکته ی مهم اینکه به جز دو گزینه ی «ساخت» و «خرید»، گزینه ی سومی به نام «مشارکت» وجود دارد که ماهیت آن نسبت به دو گزینه ی قبلی، ماهیتی بینابینی است و خود دارای انواع مختلف است.
چنان که در شکل شماره۱-۲ نشان داده شد، در صورتی که تصمیم بر «ساخت» یا به عبارت بهتر، نگهداری فعالیت در درون سازمان باشد، بدیهی است که سازمان باید مسیر بهبود و تعالی را در این حوزه ها جدی تر از گذشته بپیماید؛ و در حالتی که جمع بندی نتایج، مبنی بر واگذاری فعالیت و برون سپاری آن باشد، نوبت به شناسایی و ارزیابی تأمین کنندگان بالقوه و انتخاب یک یا تعدادی از آن ها می رسد.
۲-۱-۷-۹-ب-گام دوم : شناسایی، ارزیابی و انتخاب تأمین کنندگان
در این گام، باید تأمین کنندگان بالقوه ی شناسایی شده را مورد ارزیابی قرار داده و از بین آن ها یکی یا تعدادی را انتخاب کرد. عموماً دسته معیارهای زیادی برای ارزیابی و انتخاب تأمین کنندگان استفاده می شود که مواردی مانند قابلیت های فنی، مدیریتی و کیفی تأمین کننده، ساختار هزینه و نحوه ی قیمت گذاری وی بر خدماتش، پیاده سازی مدیریت کیفیت فراگیر و حرکت تأمین کننده به سمت تعالی، توان دخالت تأمین کننده در مراحل اولیه ی تکوین محصول، توانایی و ثبات مالی، تبعیت از قوانین، سیستم زمان بندی تولید و توانایی های اطلاعاتی (اعم از زیر ساخت ها و سیستم ها) از این جمله هستند.
معمولاً با بهره گرفتن از روش های متفاوت، اطلاعات مربوط به هر یک از دسته معیارها، جمع آوری و به کمک تحلیل آن ها به هر یک ازتأمین کنندگان، امتیازهایی تعلق می گیرد که به این طریق می توان تأمین کنندگان برتر را شناسایی کرد. اما سؤال این است که اگر هیچ یک از تأمین کنندگان، قادر به تأمین حداقل نیازمندی ها و سطوح انتظارات سازمان نباشند چه باید کرد؟
۲-۱-۷-۹-ج-گام سوم : مذاکره و عقد قرارداد
پس از مشخص شدن تأمین کنندگان برگزیده، نوبت به انجام مذاکره با تأمین کنندگان و عقد قرارداد با آن ها می رسد. معمولاً در انجام مذاکره بین خریدار و تأمین کننده اهداف زیر دنبال می شود:
۱-روشن کردن دامنه ی عملیاتی و حوزه ی خدمات مورد انتظار از تأمین کننده.
۲- مشخص کردن ساز و کارهای شفاف و اثر بخش برای ارزیابی عملکرد تأمین کننده و نحوه ی نظارت بر فعالیت وی (در حین اجرای قرارداد).
۳-روشن کردن نحوه ی قیمت گذاری بر خدمات تأمین کننده و حصول توافق نهایی بر قیمت.
۴-تعیین زمان بندی تحوبل ها و چگونگی تأیید کار.
۵- تعیین شرایط خاتمه یا فسخ قرارداد.
با توجه به اهداف ذکر شده، گام های مذاکره و عقد قرارداد در فرایند برون سپاری را می توان به صورت زیر بیان کرد:
۱-آگاه ساختن تأمین کنندگان برگزیده.
۲-تهیه ی فهرست موارد مطرح شده در قرارداد و نکات نیازمند گفتگو.

TGF-β_۱ یکی دیگر از مهمترین سایتوکاین ها ی رشدی است. TGF-β_۱ پروتئینی با وزن ملکولی ۲۵ کیلو دالتون می باشد (۱۳،۵۵). این فاکتور دارای سه ایزوفرم (TGF-β ۱,۲,۳ ) بوده واز طریق دو گیرنده ۱و۲ (TR 1,2) پیام خود را به سلول داخل می رساند. مسیر پیام رسانی داخل سلولی این فاکتور توسط ملکول هایی به نامsmad تسهیل شده و پیام مربوطه نهایتا به هسته سلول رسیده ومنجر به تغییراتی درسطح رونویسی DNA می گردد (۶۹ ،۸۹). TGF-β_۱ یک فاکتور با اعمال متنوع می باشد که طیف آن از تمایز سلولی ومهار رشد سلولی تا تحریک ماتریکس خارج سلولی وتعدیل وسرکوب پاسخ های ایمنی والتهابی متغییر می باشد. TGF-β_۱ باعث مهار رشد سلولی شده ودر نهایت وقوع آتروفی عضلانی را در پی دارد (۶،۶۹).
باتوجه به نقش TGF-β_۱ در هایپرتروفی وآتروفی عضلانی، هدف از تحقیق حاضر مطالعه تاثیرات سریال زمانی تمرین مقاومتی بربیان TGF-B₁واثر احتمالی آن بر هایپرتروفی عضلانی در رت های نر نژاد ویستار می باشد.
۱-۲٫ بیان مسئله و سؤالهای اصلی تحقیق
هایپرتروفی عضلانی تحت تاثیر فاکتور های فیزیولوژیکی ومسیرهای سیگنالینگ مختلف سلولی است (۳۵). در سال های اخیر تلاش زیادی برای روشن شدن مکانیزم های سلولی ومولکولی هایپرتروفی وآتروفی عضلانی(۳۵)، ناشی از تمرین مقاومتی صورت گرفته و عواملی همچون سلول های ماهواره ای^[۷]، IGF-I ، TGF-β_۱به عنوان عوامل در گیر معرفی شده اند (۱۳،۷۵). سلول های ماهواره ای، سلول های بنیادی وابسته به عضلات هستند که در پاسخ به تمرین مقاومتی باعث افزایش نسبت DNA به حجم سیتوپلاسم وبالا رفتن سنتز پروتئین در تارهای موجود می شود. منبع یکی از عوامل افزایش سلول های ماهواره ای IGF- I است که توسط کبد و عضله اسکلتی ترشح و خود شامل دو نوع است : نوع یک باعث تولید وتکثیر سلول های ماهواره ای می شودو نوع دو مسئول گسترش سلول های ماهواره ای در پاسخ به فعالیت ورزشی است (۵۱،۵۳،۷۵) .

از جمله عوامل تاثیر گذار دیگر بر هایپر تروفی عضلا نی TGF-β_۱ است. پروتئین TGF-β_۱یکی از سایتوکاین های مهم است که در تنظیم رشد سلول(۱۳)، تمایز سلولی(۴۹)، تشکیل ماتریس خارج سلولی(۶)، تنظیم پاسخ های ایمنی پیشرفته وگسترش سرطان ایفای نقش می کند (۵۱،۱۳،۴۹). TGF-β_۱از انواع سلول های بدن شامل سلول های تک هسته ای خون ولنفوسیت های T وماکروفاژها ترشح می شوند(۳۴). ایزوفرم های ۱،۲،۳ این سایتوکاین در تنظیم تشکیل ماده زمینه بین سلولی وتنظیم تقسیم سلولی (هم مثبت وهم منفی )حائز اهمیت می باشد (۱۳،۳۶). فاکتورهای تشکیل دهنده خانواده TGF-β_۱ اثرات مهاری وتحریکی بر هایپرتروفی عضلانی اعمال می کنند به عنوان مثال، خود TGF-β_۱ نقش مهاری بر روی رشد سلولی دارد یا میوستاتین^[۸] که اصولادر سلول های عضله اسکلتی تولید می شود مانع از رشد وتمایز سلول های عضلانی می شود ( ۴۹، ۹۲). در تحقیقات دیگر که با هدف تعیین نقش سیگنالینگ TGF-β_۱ و میوستاتین در عضله اسکلتی انجام گردیده است، نشان داده شدکه TGF-β_۱ و میوستاتین در عضله اسکلتی باعث مهار رشد سلولی می شود و تکثیر سلول های ماهواره ای را تعدیل می کند (۴۹). همچنین کاهش در بیان TGF-β_۱ در عضله اسکلتی با افزایش سن موش های نوزاد مشاهده گردیده که با کاهش میزان سنتز پروتئین در عضله همراه بوده است (۷۶).
بیان TGF-β_۱ تحت کنترل فاکتورهای مختلفی از قبیل فولیستاتین و میوستاتین می باشد این در حالیست که در مطالعات اخیر از تمرین نیز به عنوان عامل اثر گذار بر TGF-β_۱ نام برده شده است (۵۱،۱۴). در تحقیقی که بر روی ۱۴ مرد جوان انجام شده است با افزایش شدت تمرین استقامتی سطوح سرمی TGF-β_۱ به میزان دوبرابر حالت استراحتی افزایش یافته است (۱۴). هم چنین در تحقیق دیگر که در آن اثر حاد وطولانی مدت تمرین استقامتی بر بیان TGF-β_۱ در عضله اسکلتی و قلبی رت ها بررسی شده است انجام تمرین طولانی مدت باعث افزایش قابل توجهی در TGF-β_۱ mRNA گردیده اما سطح پروتئین TGF-β_۱ کاهش داشته است (۱۵).
علیرغم تحقیقات انجام شده در زمینه تاثیر تمرین مقاومتی بر پاسخ سطوح سرمی TGF-β_۱عمل و نقوش فیزیولوژیک TGF-β_۱ در عضله اسکلتی هنوز ناشناخته است. با توجه به اینکه TGF-β_۱ به عنوان یک فاکتور ضد رشدی در عضله اسکلتی مد نظر است، لذا این احتمال وجود دارد که بخشی از هایپرتروفی ایجاد شده در اثر تمرین مقاومتی به واسطه تغییرات مربوط به این متغییر در عضله اسکلتی واسطه گری شود، با این حال این فرضیه تا کنون مورد بررسی قرار نگرفته است. لذا هدف اول تحقیق حاضر بررسی اثر بلند مدت تمرین مقاومتی بر بیان TGF-β_۱ در عضله FHL رت های نر نژاد ویستار بود . هم چنین TGF-β_۱ فاکتور شبه هورمونی است که احتمال دارد در پاسخ به تمرین از خود سازگاری نشان داده وپاسخ های آن با گذشت زمان تعدیل گردد. با این وجود پاسخ سریال زمانی بیان این متغیر در عضله اسکلتی متعاقب تمرین مقاومتی نیز در حال حاضر ناشناخته است. لذا مطالعه پاسخ سریال زمانی این فاکتور به تمرین مقاومتی هدف دوم مطالعه حاضر را تشکیل می دهد.
اهمیت و ضرورت تحقیق .۱-۳
اهمیت تمرینات مقاومتی بر هایپرتروفی عضلانی از مدت ها قبل شناخته شده است درک مسیرهای مولکولی که سنتز پروتئین در عضلات اسکلتی را تنظیم می‌کند در جهت بهینه سازی تمرین با هدف وقوع هایپرتروفی از اهمیت خاصی بر خوردار است. هم چنین شناخت این مکانیسم ها به طراحی دقیق تر برنامه تمرینی هایپرتروفی اعم ازتعیین مدت زمان بهینه اعمال دوره هایپرتروفی کمک شایانی می کند.
انجام تحقیق حاضر با هدف تعیین پاسخ سریال زمانی TGF-β_۱ به عنوان یک فاکتور احتمالی در گیر در هایپرتروفی به تعیین دقیق تر مدت زمان اعمال دوره هایپرتروفی در طراحی برنامه های تمرینی کمک می نماید. با شناخت پاسخ سریال زمانی فاکتور رشدی می توان دوره هایپرتروفی را تا موقعی ادامه دادکه پاسخ کاهش این متغییر دیده شود. در نهایت چنانچه نتایج تحقیق مثبت باشد بهترین زمان اعمال دوره هایپرتروفی معرفی خواهد شد. هر چند که باید این نکته را مد نظر داشت که هایپرتروفی عضلانی ماحصلی از فرایندهای متنوع وپیچیده است که بایستی در کنار این فاکتور در نظر گرفته شوند.
اهداف تحقیق .۱-۴
۱-۴-۱٫ هدف کلی :
تعیین تاثیرات سریال زمانی تمرین مقاومتی بربیان TGF-β_۱ و هیپرتروفی عضلانی در رت های نژاد ویستار
۱-۴-۲٫ اهداف اختصاصی :
۱- تعیین تاثیر سه، پنج، هشت، هفته تمرین مقاومتی بربیان TGF-β_۱ در عضله FHL ^[۹] رت های نر نژاد ویستار
۲- تعیین تاثیر سه ، پنج ، هشت، هفته تمرین مقاومتی برسطوح TGF-β_۱ سرم رت های نر نژاد ویستار
۳- تعیین تاثیر سه ، پنج ، هشت ، هفته تمرین مقاومتی بر وزن عضله FHL رت های نر نژاد ویستار
۴- بررسی ارتباط بین بیان TGF-β_۱ و وزن نسبی عضله FHL بعد از سه هفته تمرین مقاومتی در رت های نر نژاد ویستار ۵- بررسی ارتباط بین بیان TGF-β_۱ و وزن نسبی عضله FHL بعد از پنج هفته تمرین مقاومتی در رت های نر نژاد ویستار ۶- بررسی ارتباط بین بیان TGF-β_۱ و وزن نسبی عضله FHL بعد از هشت هفته تمرین مقاومتی در رت های نر نژاد ویستار
۱-۵٫ فرضیه های تحقیق :
۱- با اعمال تمرین مقاومتی، بر بیان TGF-B₁ در عضله FHL در هفته سه،پنج،هشت، رت های نر نژاد ویستار تفاوت معنی دار دارد.
۲- با اعمال تمرین مقاومتی، بر بیان TGF-β_۱ در سطوح سرمی هفته سه،پنج،هشت، رت های نر نژاد ویستار تفاوت معنی دار دارد.
۳- با اعمال تمرین مقاومتی، وزن عضله FHL در هفته سه،پنج،هشت، رت های نرنژاد ویستار تفاوت معنی دار دارد.
۴- با اعمال تمرین مقاومتی، بین بیان TGF-β_۱ و وزن نسبی عضله FHL بعد از سه هفته تمرین مقاومتی در رت های نر نژاد ویستار ارتباط معنی دار وجود دارد. ۵- با اعمال تمرین مقاومتی، بین بیان TGF-β_۱ و وزن نسبی عضله FHL بعد از پنج هفته تمرین مقاومتی در رت های نر نژاد ویستار ارتباط معنی دار وجود دارد. ۶- با اعمال تمرین مقاومتی، بین بیان TGF-β_۱ و وزن نسبی عضله FHL بعد از هشت هفته تمرین مقاومتی در رت های نر نژاد ویستار ارتباط معنی دار وجود دارد.
۱-۶. محدودیت های تحقیق :
۱-۶- ۱٫ محدودیت های غیر قابل کنترل :
گرچه تلاش محقق بر این بود که انجام تمرین مقاومتی حتی الامکان بدون استرس انجام شود لیکن به دلیل ماهیت تمرین انتخابی کنترل دقیق این فاکتور میسر نبود.
۱-۶-۲٫ محدوده تحقیق :
۱- دمای حیوانخانه که ۳ ± ۲۲ درجه بود.
۲- سن رت ها برای شروع تمرین که ۸ هفته ای انتخاب شدند .
۳- نژاد رت مورد استفاده
۴- جنس رت های مورد استفاده
۱-۷٫ تعاریف اصطلاحات و واژه های تحقیق:
تمرین مقاومتی:
تعریف نظری : تمرینی است که در آن یک عضله یا گروهی از عضلات برابر یک مقاومت معین یک عضله فعالیت می کند (۳).
تعریف عملیاتی : در تحقیق حاضر تمرین مقاومتی به حمل وزنه توسط رت ها بر روی نردبان یک متری اطلاق می شود.
هایپرتروفی عضلانی:
تعریف نظری : هایپرتروفی به افزایش حجم عضله در جریان وهله ورزشی ناشی از تجمع مایع در فضای میان بافتی است. یا هایپرتروفی به افزایش واقعی اندازه عضله در نتیجه تمرینات مقاومتی ایجاد می شود که در اثر تغییرات ساختاری از قبیل افزایش تارچه‌های عضلانی (عناصر انقباضی)، افزایش فیلامنتهای اکتین و میوزین، افزایش سارکوپلاسم^[۱۰] و افزایش بافت همبند اتفاق می افتد (۳۵،۷۷).
تعریف عملیاتی : در تحقیق حاضر به افزایش وزن نسبی عضله FHL که در اثر تمرین مقاومتی بوجود آمده گفته می شود.
: TGF-B₁
تعریف نظری : یکی از مهم ترین سایتوکاین ها ی رشدی و پروتئینی با وزن ملکولی ۲۵ کیلو دالتون می باشد که این فاکتور دارای سه ایزوفرم (TGF- β ۱,۲,۳ ) بوده واز طریق دو گیرنده ۱و۲ (TR 1,2) پیام خود را به سلول داخل می رساند.پروتئین TGF-β_۱ در تنظیم رشد سلول، تمایز سلولی، تشکیل ماتریس خارج سلولی، تنظیم پاسخ های ایمنی پیشرفته و گسترش سرطان ایفای نقش می کند (۱۳،۵۵).
عضله FHL
تعریف نظری : عضله خم کننده بلند شست پا در بالا به سطح پشتی استخوان نازک نی یا فیبولا چسبیده و بعد از پایین آمدن تاندون آن از زیر تیبیا و سپس زیر تالوس و استخوان پاشنه عبور کرده و بعد از عبور از کف پا به سطح زیرین بند انتهایی انگشت شست پا می چسبد. انقباض آن موجب خم شدن شست پا به پایین میشود. عصب آن از تیبیال و شریان آن از شریان پرونئال است. هم چنین یکی از قدرتمند ترین عضلات عمیق پا است (۱).
فصل دوم
مبانی نظری وپیشینه تحقیق
۲- ۱ . مبانی نظری تحقیق
در اوایل سال ۱۹۸۰ معلوم شد که ترشح بسیاری از پلی پپتیدها و هورمون ها توسط سلول های رشدی کنترل می شوند ابتدا فرضیه این بود که ترشحات این سلول ها اتوکرینی باشد و عوامل رشد پلی پپتیدی قادر به سبب تحول درخود سلول می گردند (۷۲). به دنبال آن پلی پپتید، جدیدی به نام فاکتور رشدی سارکومر ^[۱۱]SGFدر فیبروبلاست کلیه موش کشف گردید (۲۰) و مشخص شد این عامل ترکیبی از دو ماده مختلف است که دارای عملکردهای متفاوت در سلول های بدن هستند. این دو ماده TGF-β و ^[۱۲]TGF-α نامیده شدند (۶۶).
TGF-β یکی از بزرگترین گروه های پروتئینی داخل بدن که از اعضای متعددی تشکیل شده است. که عبارتند از : پروتئین مورفولوژیکی استخوان (BMPs)^[13] ، فاکتورهای تمایز رشدی( GDF_S)^[14] وفاکتور نفروپاتیکی سلول گلیال^[۱۵] وهمچنین خانواده TGF-β دارای عملکردهای متفاوتی در فرایندهای بیولوژیکی، رشد، توسعه، بافت های هموستاز و سیستم ایمنی بدن دارا می باشد (۶۳،۵۵). TGF-β پروتئینی با وزن ملکولی ۲۵ کیلو دالتون می باشد(۱۳،۵۶) که دارای سه ایزوفرم (TGF-β ۱,۲,۳ ) بوده واز طریق دو گیرنده ۱و۲ (TR 1,2) پیام خود را به سلول داخل می رساند(۲۳،۸۹). مسیر پیام رسانی داخل سلولی این فاکتور توسط ملکول های تسهیل شدهSmad وپیام مربوطه نهایتا به هسته سلول رسیده ومنجر به تغییراتی در سطح رونویسی DNA می گردد و به عنوان پلی پپتیدی که قادر به القا رشد فیبرو بلاست ها و تولید کلاژن است شناخته شد (۳۸،۶۹). TGF-β_۱ یکی از ایزوفرم های TGF-β و فراوانترین نوع موجود در استخوان ها ، عضلات، پوست و mRNA موش شناخته شده است .پاسخ سلولی TGF-β_۱ بستگی به نوع سلول و شرایط فیزیو لوژیکی دارد (۲۱،۲۲،۵۰). TGF-β_۱ باعث تحریک انواع سلول های مزانشیمی از جمله فیبروبلاست ها می شوند. با این حال این فاکتور مهار کننده قوی سلول های اپیتلیال، اندوتلیال، عصبی، خون ساز، و سلول های ایمنی می باشد. عملکرد مرکزی TGF-β_۱ ، مهار پیشرفت چرخه سلولی با تنظیم رونویسی تنظیم کننده های چرخه سلولی است (۴۱،۴۹). البته TGF-β_۱ به عنوان منع افزایش سلول های سرطانی نیز بسیار ضروری هستند و مهم ترین نقش TGF-β_۱ تمایز سلولی می باشد (۶۸). همچنین افزایش TGF-β_۱می تواند فیبروز عضلات اسکلتی را تحریک و مهار رشد عضلات اسکلتی را انجام دهد (۳۸).
۲-۱-۱٫ هایپرتروفی عضلانی :
هایپرتروفی در عضله اسکلتی بالغ پاسخی پیچیده بیولوژیکی است که در هر عضله با افزایش سطح مقطع آن رخ می دهد. این افزایش حجم عضلات جوندگان بالغ (موش خانگی و صحرایی) شامل افزایش در تعداد فیبرهای عضلانی (سلولهای انفرادی) نیست (فرایندی که هایپر پلازیا (افزایش تعداد) نامیده می شود)، زیرا فیبرهای عضله اسکلتی بالغ تمایز شان نهایی می شود و توانائی کمی برای تقسیم (افزایش تعداد سلولی) دارند. بنابر این افزایش درحجم عضله معمولا بدون افزایش در تعداد سلولهای عضلانی اتفاق می افتد(۷،۸۳). حفظ و نگهداری توده ماهیچه‌ای توسط تعادل مناسب بین سنتزپروتیئن و کم و زیاد شدن آن تعریف می‌شود. حجم عضلانی وقتی افزایش می یابد که یک اکتساب خالص در سنتز پروتیئن وجود داشته باشد که این می‌تواند به دنبال تمرین ورزشی رو به پیشرفت قرار گیرد (۷۰).
یکی از اصول عمده ای که هنگام تمرینات ورزشی باید درنظر گرفته شود ، این است که چنانچه عضلات در مقابل یک نیروی متقابل ، کاری انجام ندهند، حتی اگر ساعتها تمرین کنند ، به قدرت آنها اضافه نخواهد شد. از طرفی اگر عضلات با حداکثر نیروی انقباضی خود منقبض شوند، حتی اگر این کار فقط چند بار در روز انجام شود، بهبود نیرو خیلی سریع خیلی سریع اتفاق خواهد افتاد (۳۳، ۳). به عنوان مثال، بسیاری از عضلات بدن ما در طول روز و هنگام کار روزمره، یا نشست و برخاست و یا راه رفتن عادی منقبض و منبسط می شوند، بدون آنکه به قدرت آنها اضافه شود. با بهره گرفتن از این اصل و به تجربه نشان داده شده است که شش انقباض قوی در سه مرحله (ست) جداگانه ، سه روز در هفته بدون ایجاد خستگی مزمن ، قدرت کافی برای عضله به ارمغان می آورد. با یک چنین برنامه ای در یک فرد مبتدی در عرض ۶ الی ۸ هفته در حدود ۳۰درصد به قدرت عضلانی وی اضافه می شود، ولی پس از این مدت میزان قدرت عضلانی به مقدار خیلی کمی افزایش می یابد (۳،۷۸). همراه با این افزایش قدرت ، به حجم توده عضلانی نیز اضافه می شود که اصطلاحاً به آن «هیپرتروفی» عضلانی می گویند (۳،۷۷). تعیین کننده های اصلی حجم عضلات، توارث و میزان ترشح هورمون تستوسترون است (۱۶). این هورمون در مردان باعث افزایش توده عضلانی نسبت به زنان می گردد. بعلاوه تمرینات ورزشی سبب ایجاد ۳۰ الی ۶۰ درصد بزرگی و هیپرتروفی عضلانی شده و این هیپرتروفی به علت افزایش تعداد و قطر فیبرها یا تارهای عضلانی حاصل می شود (۱۶،۴۰).
۲-۱-۲٫ تغییرات حاصله در عضله هیپرتروفی شده در اثر ورزش عبارتند از :
۱- افزایش تعداد فیبرها یا تارهای عضلانی، ۲- افزایش تعداد و اندازه میتوکندری یا دستگاه سوخت و ساز سلول عضلانی ۳- افزوده شدن ۲۰ الی ۴۰ درصد ترکیبات لازم در متابولیسم فسفاژن مثل آدنوزین تری فسفات و فسفوکراتین ۴- افزایش گلیکوژن ، منبع اصلی انرژی عضلانی به میزان ۱۰۰درصد و افزایش تری گلیسیرید (چربی) ذخیره شده در عضله به میزان ۷۵ الی ۱۰۰ درصد ۵- افزایش آنزیم های مورد نیاز در متابولیسم هوازی و بالا بردن قابلیت این متابولیسم به میزان ۴۵درصد مهمترین تغییراتی هستند که در یک عضله هایپرتروفی شده اتفاق می افتد (۱۰،۲۹). ویژگی منحصر به فرد عضلات اسکلتی توانایی ذاتی آن ها در پاسخ به تحریکات فیزیولوژیک است، از اعمال برنامه تمرینی با وزنه های آزاد تاثیرات عمیقی بر توده وقدرت عضله می گذارد. در سالیان متوالی مدلهای حیوانی متعددی طراحی شده اند که هدف آنها شناسایی مکانیزمهای ملکولی، بیوشیمیایی و سلولی درگیر درتطابق عضله به افزایش کار عضلانی بوده است. این مدلها شامل تمرین های مقاومتی و تمرین های استفاده از کشش های عضلانی ممتد و افزایش اضافه بار جبرانی بود(۸۳).

مصرف انرژی
مصرف انرژی در شبکه ­های دیگر چندان مهم نیست مثلاً در شبکه ­های سیمی انرژی همیشه در دسترس است یا در شبکه ­های سیار موردی^[۳۰] باطری آن‏ها قابل شارژ است. در مقابل شبکه ­های حسگر بی­سیم باطری آن‏ها یک‌بار مصرف و نحوه استفاده از این انرژی مهم است.
قابلیت اطمینان
در شبکه ­های دیگر معمولاً پروتکل­های نقطه‌ به‌ نقطه^[۳۱] استفاده می­ شود که می­توان داده ­های از دست رفته را بازیابی کرد. پروتکل­های بکار رفته در شبکه ­های حسگر بی­سیم متفاوت است.
اهمیت تحمل پذیری خطا
در شبکه ­های دیگر معمولاً یک کاربر انسانی به صورت مستقیم با عناصر شبکه در ارتباط است، که می ­تواند خطاهای آن را تشخیص و بازیابی کند. ولی در شبکه ­های حسگر بی­سیم چنین امکاناتی وجود ندارد.
چالش­های بیشتر در لایه دوم
در لایه دوم چالش­های بیشتری به دلیل هماهنگی بین حالت­های خواب^[۳۲]، بیداری^[۳۳]، ارسال^[۳۴]، دریافت^[۳۵] و… وجود دارد.
طبقه ­بندی تکنیک­های قابلیت تحمل پذیری خطا
در زیر تکنیک­های قابلیت تحمل پذیری خطا طبقه ­بندی شده است [۶] :
جلوگیری از خطا^[۳۶]
یکسری از راهکار برای کم کردن خطاها یا بالا بردن طول عمر خطاها.

تشخیص خطا^[۳۷]
با توجه به نشانه­ها و آثار جمع­آوری شده از شبکه می­­تواند خطا تشخیص داده شود.
جداسازی خطاها^[۳۸]
با توجه به هشدارهایی که از شبکه دریافت می­ شود خطاها تفکیک می­شوند.
تعیین خطاها^[۳۹]
آزمایش^[۴۰] نقاط مختلف شبکه برای تعیین محل و نوع خطای رخ داده.
بازیابی خطاها^[۴۱]
برطرف کردن خطاهای رخ داده، هر چه زمان این عملکرد سریع‌تر باشد شبکه دسترس‌پذیر تر و به تبع در برابر خطا تحمل پذیر تر است.
مهم‌ترین دلیلی که شبکه ­های حسگر نیاز به خاصیت تحمل پذیری خطا دارند مسئله محدودیت انرژی است که این امر همان طور که در بالا اشاره شد حادتر از انواع شبکه ­های دیگر است. یکی از پارامترهای مهم در دسترس پذیری بودن شبکه ­های حسگر طول عمر شبکه است که به صورت مدت زمان لازم برای خرابی اولین نود در شبکه تعریف می­ شود. در این تحقیق اتمام انرژی به عنوان عامل اصلی خرابی گره­ها در نظر گرفته می­ شود.
کارهای مختلفی برای برقراری تحمل پذیری خطا در شبکه ­های حسگر انجام شده است که در زیر می­توان به آن‏ها اشاره کرد و جزئیات آن‏ها در فصل بعدی بررسی می­ شود:
کنترل و تنظیم توان انتقال گره­ها
نحوه قرار دادن گره­ها برای جلوگیری از جداسازی شبکه
پروتکل­های مسیریابی
پروتکل­های مسیریابی برای شبکه ­های بی­سیم مانند شبکه ­های موردی یا شبکه ­های سلولی نمی ­توانند در شبکه ­های حسگر بی­سیم به کار برده شوند. در این پروتکل­ها نیاز است که هر گره در شبکه یک شماره شناسایی خاص داشته باشد. ساختن این آدرس­ها در عمل برای شبکه ­های بزرگ ممکن است عملی نباشد، همچنین مدیریت این آدرس­ها مشکل است. خرابی یک گره بر روی مسیریابی و جریان داده ­ها تأثیر می‌گذارد.
مسیریابی چند مسیره
عواملی چون ازدحام، تمام شدن انرژی حسگرها، خرابی­های سخت­افزاری، خراب شدن لینک و غیره روی تحویل داده‌ها تأثیر می‌گذارند و دسترس پذیری شبکه را دچار مشکل می‌کنند. در پروتکل­های مسیریابی تک مسیره، چون کوتاه‌ترین مسیر انتخاب می‌شود حسگرها روی این مسیر انرژی خود را زودتر از دست می­ دهند. در نتیجه زودتر از شبکه خارج می­شوند. به علاوه با تمرکز بر روی یک گره خاص (مثلاً یک گره که به عنوان گلوگاه^[۴۲] تلقی می‌شود) ازدحام ممکن است رخ دهد که ممکن است باعث شود که بعضی از داده ­ها به مقصد نرسند یا قسمتی از شبکه از دسترس خارج شود؛ لذا به جای مسیریابی تک مسیره از مسیریابی چند مسیره استفاده می­کنیم که در صورت گم شدن بعضی از بسته‌ها، می­توان مقادیر آن‏ها را از بسته­های دیگر بازیابی کرد (با توجه به کدینگی که استفاده می­ شود). همچنین با توزیع ترافیک طول عمر شبکه نیز افزایش می‌یابد. راهکار­های تحمل پذیری خطا معمولاً در دو بخش کلاس­بندی می‌شوند [۷]:
ارسال مجدد^[۴۳] : در این راهکار گره چاهک با دریافت هر بسته یک Ack برای فرستنده ارسال می­ کند. در صورت دریافت نشدن Ack فرستنده دوباره بسته را ارسال می­ کند. این راهکار ترافیک شبکه، مصرف انرژی و تأخیر را افزایش می­دهد و از طرف دیگر گره‌های حسگر را ملزم به داشتن بافر می کند.
انعکاس^[۴۴] : در این راهکار چندین کپی از یک بسته روی مسیر‌های مختلف ارسال می­ شود که در صورت خراب شدن بعضی از مسیرها بسته می ­تواند از مسیرهای دیگر دریافت شود [۸] . نوعی دیگر از انعکاس استفاده از کدینگ است که در این مکانیزم مقداری سربار به بسته­ اضافه می­ شود و بسته به تکه­هائی^[۴۵] تقسیم می­ شود که در صورت گم شدن بعضی از تکه­ها می­توان بسته اصلی را از روی تکه­های دیگر بازیابی کرد.
مسیریابی چند مسیره یکی از رویکردهایی است که برای ایجاد خاصیت تحمل پذیری خطا در شبکه‌های کامپیوتری مدنظر است. در مسیریابی معمولی، داده‌ها روی یک مسیر که بهترین مسیر نیز می‌باشد ارسال می‌شوند، در حالی که در مسیریابی چند مسیره، داده‌ها روی چند مسیر ارسال می‌گردند تا خرابی یک گره و به تبع آن قطع یک مسیر خللی در جریان داده ایجاد ننماید. همچنین مسیریابی چند مسیره موجب بهبود­های زیر می­گردد :
تأخیر کمتر^[۴۶]
توزیع بار^[۴۷]
گذردهی^[۴۸] بالا
قابلیت اطمینان بالا
دو راهکار برای برقراری مسیرها در مسیریابی چند مسیره استفاده می­ شود [۹]، در ادامه این دو راهکار را بررسی می­کنیم.
مسیرهای مستقل^[۴۹]
تعدادی مسیر بین منبع و مقصد ساخته می‌شود که گره‌ها و لینک‌ها روی هر مسیر از مسیر دیگر کاملاً متمایز است. یکی از این مسیر‌ها به عنوان مسیر اصلی و بقیه مسیرها به عنوان مسیر جایگزین^[۵۰] شناخته می‌شوند. بنابراین یک خرابی در یک یا همه گره‌ها روی مسیر اصلی هیچ تأثیری روی مسیر جایگزین ندارد. با بهره گرفتن از این الگو چند مسیره، در یک شبکه حسگر بی‌سیم با k مسیر مستقل از منبع به چاهک، می‌‌توان k-1 خرابی را تحمل کرد. مسیرهای جایگزین معمولاً پرهزینه­تر و تأخیر آن‏ها بالا است. در شکل ۲-۱ می­توان یک نمونه از این مسیریابی را مشاهده نمود. همان طور که در شکل دیده می­ شود مسیر شماره ۱ که پررنگ­تر نمایش داده می­ شود به عنوان مسیر اصلی و مسیرهای ۲ و ۳ به عنوان مسیرهای جایگزین شناخته می­شوند.
شکل ‏۲‑۱ : مسیرهای متمایز
مسیرهای شبه متمایز^[۵۱]
در این الگو برای هر گره روی مسیر اصلی یک مسیر جایگزین در نظر گرفته می‌شود که در واقع می‌توان گفت مسیرهای جایگزین روی مسیر اصلی افتاده‌اند. در اینجا مسیرها با همدیگر، گره‌ها و لبه‌های^[۵۲] مشترک دارند. اگر همه گره‌ها روی مسیر اصلی خراب شوند نیاز به فرایند کشف مسیر است. در این راهکار چون مسیرها در اطراف مسیر اصلی قرار دارند نسبت به مسیر اصلی پرهزینه نیستند. نمونه از این نوع مسیرها را در شکل ۲-۲ می­توان دید، همان طور که در شکل دیده می­ شود خط­های مشکی پررنگ نشان دهنده لینک­های روی مسیر اصلی هستند. خط­های مشکی نقطه چین نشان دهنده لینک­های روی مسیر­های جایگزین قرار دارند.
شکل ‏۲‑۲ : مسیرهای شبه متمایز
در مسیریابی تک مسیره با از دست دادن مسیر انتقال داده، عملیات مسیریابی دوباره انجام می­ شود و این سربار زیادی را به شبکه تحمیل می­ کند که بر روی مصرف انرژی نیز اثر می­ گذارد. در مسیریابی چند مسیره با از دست دادن یک مسیر، می­توان از یک مسیر جایگزین استفاده کرد. در مسیریابی چند مسیره از عملیات مسیریابی دوباره جلوگیری می­ شود که سبب کم شدن سربار ناشی از مسیر­یابی و همچنین باعث بالا رفتن طول عمر شبکه می­ شود.
همواره بین قابلیت اطمینان و مصرف انرژی چالش وجود دارد. هر چه قابلیت اطمینان را بیشتر کنیم مصرف انرژی بالاتر می­رود و به تبع، طول عمر شبکه کم می­ شود. پس نیاز داریم یک توازن بین قابلیت اطمینان و طول عمر شبکه برقرار کنیم.
قابلیت اطمینان
همان طور که در بالا اشاره شد قابلیت اطمینان یکی از پارامترهای مهم در دسترس پذیری است که در این تحقیق نیز بر روی این موضوع تمرکز می­ شود، منظور از قابلیت اطمینان این است که بسته­های ارسالی که از منبع به سمت چاهک ارسال می­شوند با یک احتمال قابل قبول به مقصد برسند که به صورت نسبت بسته­های دریافتی به ارسالی محاسبه می­ شود. ارسال بسته‌ها با قابلیت اطمینان بالا یکی از موضوعات اساسی در شبکه‌های حسگر بی‌سیم به شمار می‌آید.
نتیجه ­گیری و هدف کلی
در این تحقیق هدف بررسی خاصیت تحمل پذیری خطا در الگوریتم­های مسیریابی چند مسیره برای شبکه‌های حسگر بی‌سیم است و هدف این است که بالاترین درجه دسترس پذیری به همراه گذردهی^[۵۳] قابل قبول در شبکه به دست آید و در عین حال سربار شبکه از حد قابل قبول بالاتر نرود [۱۰]. در این تحقیق ابتدا یک پروتکل مسیریابی چند مسیره پیشنهاد و طراحی می­ شود که اساس کار را برای ادامه تحقیق فراهم می­ کند، در ادامه یک مدل برای تخمین و محاسبه قابلیت اطمینان شبکه پیشنهاد می­ شود. در پایان نیز یک پروتکل پیشنهاد و پیاده‌سازی می­ شود که چاهک با بهره گرفتن از امکانات فوق و شرایط شبکه نحوه مسیریابی و توزیع بار را برای هر یک از منابع تعیین می­ کند که تضمین می­ کند منابع با یک احتمال بالا در دسترس باشند و از سربار اضافی در شبکه جلوگیری ­شود. به طور کلی می­توان گفت یک پروتکل مسیریابی چند مسیره دینامیک ارائه می­ شود که خاصیت تحمل پذیری خطا در شبکه ­های حسگر را بالا می­برد و قابلیت اطمینان مورد نظر شبکه را ارضا^[۵۴] می­ کند، که بدر این راستا با بهره گرفتن از مدل‌های تحلیلی و همچنین شبیه‌سازی به انجام می­رسد.
فصل ۳
مروری بر کارهای مرتبط و پروتکل­های مسیریابی
در این فصل ابتدا مروری بر روش­های مسیریابی در شبکه ­های حسگر بی­سیم خواهیم داشت و در ادامه چالش­های مختلف مسیریابی چند مسیره، انرژی، قابلیت اطمینان و نحوه آنالیز قابلیت اطمینان را در شبکه ­های حسگر بی­سیم بررسی می­کنیم:
روش انتشار هدایت شده^[۵۵]
در این روش [۱۵] منابع و دریافت کننده­ها از خصوصیات^[۵۶]، برای مشخص کردن اطلاعات تولید شده یا مورد نیاز استفاده می­ کنند و هدف روش انتشار هدایت شده پیدا کردن یک مسیر کارآمد چند طرفه بین فرستنده‌ها و گیرنده­هاست. در این روش هر وظیفه^[۵۷] به صورت یک علاقه‌مندی^[۵۸] منعکس می­ شود که هر علاقه ­مندی مجموعه ­ای است از زوج­های خصوصیت-مقدار^[۵۹] است. برای انجام یک وظیفه، علاقه ­مندی در ناحیه مورد نظر منتشر می­ شود. در این روش هر گره، گره­ای که اطلاعات را از آن دریافت کرده به خاطر می­سپارد و برای آن یک گرادیان تشکیل می­دهد که هم مشخص کننده جهت جریان اطلاعات است و هم وضعیت درخواست را نشان می‌دهد (که فعال یا غیر فعال است یا نیاز به بروز شدن دارد). در صورتی که گره از روی گرادیان‌های قبلی یا اطلاعات جغرافیایی بتواند مسیر بعدی را پیش ­بینی کند تنها درخواست را به همسایه­های مرتبط با درخواست ارسال می­ کند و در غیر این صورت، درخواست را به همه همسایه­های مجاور ارسال می­ کند. وقتی یک علاقه ­مندی به گره‌ای رسید که داده ­های منطبق با آن را در اختیار دارد، گره منبع، حسگرهای خود را فعال می­ کند تا اطلاعات مورد نیاز را جمع آوری کنند و اطلاعات را به صورت بسته­های اطلاعاتی ارسال می­ کند.

شکل۱ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۸۴
شکل۲ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۸۷
شکل۳ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۸۷
شکل۴ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۹۰
شکل۵ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۹۲
شکل۶ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۹۲
شکل۷ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۹۷
شکل۸ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۹۹
شکل۹ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۹
شکل۱۰ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۰۱
شکل۱۱ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۰۲
شکل۱۲ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۰۲
شکل۱۳ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۰۳
شکل۱۴ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۰۴
شکل۱۵ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۰۶
شکل۱۶ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۰۶
شکل۱۷ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۱۰
شکل۱۸ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۱۵
شکل۱۹ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۱۶
شکل۲۰ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۱۸
شکل۲۱ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۲۱
شکل۲۲ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۲۵
شکل۲۳ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۳۰
شکل۲۴ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۳۱
فصل پنجم
شکل۱ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۳۴
شکل۲ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۵۵
شکل۳ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۵۹
شکل۴ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۶۱
شکل۵ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۶۱
شکل۶ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۶۳
شکل۷ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۷۱
شکل۸ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۷۱
شکل۹ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۷۳
شکل۱۰ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۷۳
شکل۱۱ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۷۴
شکل۱۲ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۸۲
شکل۱۳ ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۸۳
فصل اول
مقدمه
۱-۱- مقدمه
مسلما برای دانشمندان گاهی اوقات به نظر می رسد آشنا شدن با بازاریابی کاری بسیار مشکل باشد.از اینرو در آغاز این پایان نامه یک سری اسباب کار اصلی و لغاتی که دایر بر رسیدن سریعتر به این زمینه را باشد آورده ایم.

دانشمندان معمولا مشکلات مخصوصی با بازاریابی دارند زیرا اغلب آنها به محصولاتشان عشق وعلاقه دارند و نمی فهمند که دیگران خیلی در مورد علاقه آنها مشتاق نیستند .البته این مشکل مشتری است که در نگاه اول ارزش یک محصول را نمی فهمند ولی به هرحال وقت تلف کردن است که سعی کنیم مردم را متقاعد کنیم وقتی خیلی از مسائل پرت هستند.ممکن است خیلی وقت ها حق با دانشمند باشد اگر چه ممکن است یک محصولی اختراع شده باشد و سالها دریک کشو مانده باشد و بعد از سالها آن محصول مورد علاقه و استفاده ویا برای حل یک مسئله مورد استفاده باشد]۱[.
پس جای امیدواری است که شاید چیزی را که می سازند بعدا مورد استفاده قرار گیرد.گاهی اوقات دانشمندان خیلی به محصول خود مطمئن هستند که بدون در نظر گرفتن علایق مردم به صورت مخفیانه کار می کنند.مانند پلی کربنات که برای دیسک های فشرده به کار میرود هم همینطور بدست آمده است.آقای گور که کارمند قبلی دوپوند بوده است یک فیلم نازک از پلی تترا پلی اتیلن قطع شده را فاسد کرده بعد از آن یک تعداد حفره های خیلی ریزی روی آن ایجاد شدبعد گور یک کاربردی برای این مواد فاسد شده پیشنهاد کرد در واقع برای پیشرفت یک نوع جدیدی از مواد نیمه تراوا برای کمپانی استفاده کرد گور محصولات خود را به دوپوند ارائه کرد .کمپانی دوپوند قبلا درتولید محصولات جدید مثل تفلون و کبلار (نوعی الیاف مخصوص لباس های ضد گلوله) موفق بوده است اما این بار استقبالی از ماده گور نمیکند پس گور کمپانی خود را تاسیس کرد که الان در دنیا بسیار مشهور است. وی محصولات خود را در صنعت نساجی با عنوان گورتکس با پایه ی فلوئورکربن را ارائه می کند]۲[.
دانشمندان در زمینه ی کار خود هنرمندند و اهمیتی نمی دهند که نتیجه ی کار خودشان چه می شود به امید روزیکه اهمیت علم ودانش در جهان بالا رود و کمیته نوبل به خاطر همه سختی هایی که کشیده اند به آنها پاداش دهد پس همیشه دلگرمند.
به هر حال جدای از تحقیقات اساسی( که قطعا و بدون شک خیلی ضروری و مهم است ) پیشرفت و اختراع بی فایده اند وقتی نتوانند بازاریابی کنند و محصولات را به فروش برسانند پس باید محصولات را در موزه نگه دارندو تحقیقات اساسی زمانی مهم است وقتی بتوانیم محصول را به فروش برسانیم تا منفعت و پولی را برگرداند تا کمک خرج دوباره تولید و تحقیقات باشد.
ما به وظیفه اصلی بازاریابی که همان پیدا کردن بازار است دست پیدا کرده ایم ( ما نمی گوییم که بازاریابی فقط یعنی فروش محصول) بلکه به صورت ساده بازاریابی یعنی ترکیب منطقی از اعمال زیر:
۱)جذب کردن و جلب توجه مشتری
۲)جذاب کردن محصول

میزان صرفه جویی مصرف انرژی می شود:
۵٫۵ - ۳٫۰۳ = ۲٫۴۷ kw
(۲٫۴۷ / ۵٫۵) * ۱۰۰ =۴۴٫۹ %
در نتیجه برای فضای اداری میزان قابل ملاحظه ای در مصرف انرژی صرفه جویی می شود.

فصل پنجم
بحث و نتیجه گیری
۵-۱ بحث و نتیجه گیری
هر چقدر افراد در محیط بهتر تشخیص داده شود می توان آسایش آنها را بهتر تامین کرد. با توجه به آزمایش های انجام شده مشاهده می شود که این سنسور با تخمین خوبی می تواند افراد را تشخیص دهد تا در موقع عدم حضور آنها سیستم را به حالت کم مصرف برده و در صورتی که برای مدت طولانی­تر کسی در محیط وجود نداشت سیستم خاموش شود. از این سیستم هوشمند نه تنها در سیستمهای سرمایشی بلکه در هر کجا که به ردیابی مادون قرمز نیاز باشد با کمی تغییر می توان استفاده کرد.
با توجه به افزایش روز افزون سیستم های خنک کننده پر مصرف اگر به فکر کاهش مصرف آنها نباشیم مقادیر زیادی ازسوخت فصیلی را از دست می دهیم. هر چند پیشرفت خوبی نیز در زمینه عوامل کاهنده مصرف انرژی صورت گرفته ولی با این همه مانیز نباید دست از تلاش بر داریم تا سهم خود را از این پیشرفت داشته باشیم.
منابع
[۱] Nahste.ac.uk."Cullen William(1710-1790) physician,chemist and metallurgist” . Retrieved 20 January 2012.
[۲] Burstall, Aubrey ."A History of Mechanical Engineering. The MIT Press". ISBN 0-262-5. 2001
[۳] Grant. “Boyle, David". In Stephen, Leslie. Dictionary of National Biography ۶٫ London: Smith, Elder & Co. pp. ۱۰۹–۱۱۰٫
[۴] Margaret Ingels, ”, Country Life” Press, 1952,
[۵] Arora, Ramesh Chandra. “Mechanical vapour compression refrigeration". Refrigeration and Air Conditioning. New Delhi, India: PHI Learning
[۶ by J. M. Bumsted. “Dictionary of Manitoba Biography" . Winnipeg: University of Manitoba Press, 1999. Page revised: 6 May 2009
[۷] Walker, Jearl . “The madness of stirring tea". The Flying Circus of Physics. John Wiley & Sons, Inc. p. ۹۷
[۸] Ross Montgomery. “ Fundamentals of HVAC Control Systems” ashrae. 2010
[۹] rechard e.Sonntag, Claus Borgnakke, and Gordon J. Van Wylen. “” . UG/GGS Information service, Inc . sixth edition. P 436. 2003
[۱۰] victor streeter “ Fluid Mechanics” . Publisher: McGraw-Hill .3rd Edition. (1962)
[۱۱] Yunus A.Cengel & John M. Cimbala “Fluid Mechanics: Fundamentals and Applications” Publisher: McGraw-Hill .  Edition: ۳^rd . ۲۰۱۳
[۱۲] Martin A. Green and Anita Ho-Baillie, “Forty three per cent composite split-spectrum concentrator solar cell efficiency", ARC Photovoltaics Centre of Excellence, University of New South Wales, Australia, 2010
[۱۳] Jack Holman. “Heat Transfer” McGraw-Hill. tenth edition. Jan 13, 2009

[۱۴] William J. Coad & roland H. Howell ” Principles of Heating, Ventilating, and Air Conditioning ” 7th edition. Ashrae. 2013
]۱۵[ دکتر سید ابراهیم حسینی، “کنترل صنعتی۱۳۸۳"، انشاراتدیباگران تهران، صفحه ۱۷۹ الی ۱۸۸٫
ضمائم
ضمیمه الف برنامه نوشته شده برای میکرو
#include <mega32.h>
#include <lcd.h>
#include <delay.h>
#include <stdio.h>
#include <i2c.h>
#define xtal 16000000
#asm
.equ __i2c_port = 0x15 ;//PORTC
.equ __sda_bit=0
.equ __scl_bit=1
#endasm
#asm
.equ __lcd_port = 0x1b; //portA
#endasm
unsigned int readmlxOBJ();
unsigned int readmlxAMB();
void main(void)
{int a,b,i;
char a1[10],a2[10];
PORTD=0x00;

ذاتی محمولی است که در تعریف موضوع و یا یکی از مقومات موضوع لحاظ خواهد شد. (مظفر، المنطق، ص ۳۳۷)
ذاتی باب کلیات خمس: محمول ذاتی محمولی است که خارج از ذات موضوع نبوده وقوام موضوع به آن است. مراد از ذاتی، محمولی است که ذات موضوع تحقق پیدا نمی‌کند مگر به وسیله این محمول، مثل حیوان که در تعریف انسان آورده می‌شود و تحقق انسان بدون آن محال است. (همان، ص ۷۷)
ذاتی به این معنا در مقابل عرضی است.
بنابر ذاتی باب کلیات خمس هر چیزی که جزء ماهیت باشد و در قوام یکشی دخیل باشد، ذاتی است امّا ذاتی باب برهان هر چیزی است که قابلیت جدا شدن از یکشی را نداشته باشد، اگر چه داخل در ذات و ماهیت آن نباشد. بنابراین اگر وجوب وجود که بر هر دوی این وجودها حمل می‌شود را ذاتی باب برهان بدانیم محذوری پیش نخواهد آمد.

نکته چهارم: وجوب وجود یک محمول من صمیمه است. وجوب وجود عرض است و هر عرض نیازمند علت است؛ به این معنا که برای حملش بر معروض نیازمند علت است و این یعنی وجود واجب الوجودها محتاج علت است.
عکس نقیض قائدۀ معروف «ذاتی کلشی لم یکن معلا» عبارت است از این قضیه که «کل ما یکون معللا فهو لا یکون ذاتیاً» یعنی هر قضیه ای که معلل است عرضی است. اکنون این قضیه را اگر به طریق عکس مستوی که عبارت است از تبدیل طرفین قضیه، معکوس نمائی‌ام قائدۀ مورد بحث یعنی »کل عرضی معلل» به دست می‌آید. (ابراهیمی دینانی، قوائد کلی…، ج ۲، ص ۳۷۹)
امّا میان محمولات من صمیمه و محمولات بالضمیمه تفاوت‌هایی وجود دارد.
در تعریف محمول من صمیمه و یا محمول‌های ذاتی و در مقابل آن محمول‌های بالضمیمه چنین می‌گویند:
محمول من صمیمه آن چیزی است که نفس موضوع به تنهایی بدون احتیاج به انضمام چیز دیگری برای انتزاع آن کافی باشد و او آن چیزی است که از مقام ذات انتزاع شده است. در مقابل آن محمول بالضمیمه است، همانند حمل موجود بر وجود و حمل سفیدی بر سفید و نه مثل حمل وجود بر ماهیت و حمل سفیدی بر جسم، چراکه این‌ها محمول بالضمیمه هستند. ماهیت موجود است امّا نه به ذات خودش بلکه برای عروض وجود برآن. جسم سفید است امّا نه به ذات خودش بلکه بتوسط سفیدی که برآن منضم شده است. (مظفر، المنطق، ص ۳۳۷)
برای مثال در حمل برخی از صفات مانند «أسود» به معنای رنگ سیاه بر یک جسم و سیاه نامیدن آن، نیاز به وجود یک سیاهی یا سواد در خارج است تا بر جسم بار شود و جسم بدان متصف شود. در اینجا چون امری زائد بر موضوع برای اتصاف به جسم به سیاهی «سیاه» دخالت داده شده به آن محمول بالضمیمه گفته می‌شود.
بر خلاف آن دسته از اعراضی که در حمل آن‌ها بر موضوع، نیاز به دخالت هیچ چیزی نیست؛ مثلاً برای «شی» نامیدن یک جسم، نیاز به دخالت هیچ امر دیگری نیست و جسم مستقیماً متصف به شیئیت خواهد شد.
باتوجّه به تعاریف فوق می‌توان گفت محمولات من صمیمه عوارض ماهیت مطلق هستند حتی اگر ماهیت موجود نباشد. برخلاف آن محمولات بالضمیمه عوارض ماهیت موجوده هستند.
محمولات من صمیمه نیازمند چیزی غیر از علتی که موضوع را موجود می‌کند نیستند و در حکم خود موضوع به حساب می‌آیند، بر خلاف محمولات بالضمیمه که در عروض نیازمند امری زائد بر موضوع هستند. در اینجا واجب الوجود معلل هیچ چیزی نیست پس محمولات من صمیمه آن نیز نیازمند چیزی نخواهند بود.
در اینجا برای روشن‌تر شدن مطلب عبارتی از مرحوم سبزواری آورده می‌شود:
این امر مورد قبول نیست چراکه این در اینصورت، وجوب وجود عرضی به معنای محمول بالضمیمه و عوارض وجود است و لکن اینطور نیست بلکه یک عرضی به معنی خارج محمول و از عوارض ماهیت مثل شیئیت است. این عوارض منتزع از نفس ذات است و استحقاق حمل ذاتی دارد. برای همین در کلام جمع می‌شود بین عرضیت و ذاتی بودن آنجا که می‌گوید هر کدام از آن‌ها واجب الوجود بالذات است. پس مراد از عرضی آن چیزی است که دانستی و ذاتی هم همان ذاتی باب برهان است. (سبزواری، شرح منظومه، ج ۳، ص ۵۱۸) {۱۶}
نکته پنجم: معنای اصالت وجود و یا ماهیت در زمان طرح شبهه حائز اهمیت است. وقتی این شبهه در فضای اصالت وجود مطرح شود، پاسخ‌های زیادی برای آن وجود دارد. بطوری که حکیم سبزواری چنین می‌نویسد: « ولا مبالات کثیراً بهذه الشبهه علی القول باصاله الوجود(؟)»
بنابراین این شبهه بیشتر بر پایه اصالت ماهیت بر قرار است؛ لذا لازم است مباحث اصالت و اعتباریت در فلسفۀ زمان طرح شبهه، مورد بررسی قرار گیرد. اولین ریشه‌های اصالت وجود یا ماهیت را می‌توان در رساله‌های ابونصر فارابی تحت عنوان (زیادت وجود بر ماهیت) مشاهده کرد. طرح این فصل در فلسفه اسلامی بدلیل اعتقاد متکلمین به عینیت وجود و ماهیت است. عینیت وجود و ماهیت را منسوب به ابوالحسن اشعری می‌دانند در حالی که صاحب کتاب مواقف قاضی عضد ایجی این انتساب را صحیح نمی‌داند. او می‌گوید نظریه شیخ اشعری این است که وجود ذهنی و عین ماهیات در ذهن حاصل نمی‌شود، پس در ذهن ماهیتی یافت نمی‌شود که مغایر وجود باشد یا نباشد. در مقابل این نظریه، حکماء قائل به وجود ذهنی ماهیات هستند و می‌گویند وجود در ظرف ذهن نه عین ماهیت است و نه جزء آن بلکه وجود در ذهن عارض بر ماهیت است. حال این سؤال پیش می‌آید که در ظرف خارج چه حالتی بر قرار است. حکماء در ابتدا بحث عینیت وجود با ماهیت را مطرح کردند ولی پس از مدتی این سؤال به میان آمد که اگر دو چیز کاملاً در ذهن مغایر با یکدیگر باشند، پس چگونه در خارج عین یکدیگر باشند. در اینجاست که سهروردی دلایل زیادی را برای انتزاعی بودن مفهوم وجود و اعتباری بودن آن به میان می‌آورد. امّا این برهان‌های شیخ اشراق در ذیل بحث زیادت وجود بر ماهیت آورده شده و گویا این تصور در میان بوده است که اگر وجود اعتباری نباشد، باید در خارج علاوه بر ماهیت هم باید باشد یعنی دو موجود در متن عالم واقع محقق شوند. در این زمان بحث از اصالت ماهیت به معنای اعتباری بودن دیگری اصلاً در میان نیست امّا در مرحلۀ بعدی میرداماد این مباحث را ادامه داده و فرموده‌اند که اگر وجود امری اعتباری نباشد لازمه‌اش این نیست که وجودی علاوه بر ماهیت (آنچنان که شیخ اشراق معتقد است) داشته باشد، بلکه لازمۀ آن، این است که وجود امری اعتباری باشد و از اینجاست که رسماً بحث اصالت وجود و ماهیت آغاز می‌شود.
شهید مطهری در بارۀ سیر اصالت ماهیت یا وجود این چنین می‌نویسد: «حقیقت این است که توجّه به کیفیت تحول و تکامل مسائل وجود و اینکه مفهوم شیخ اشراق از انتزاعی بودن وجود با آنچه بعداً از اصالت ماهیت قصد کرده و می‌کنند، فرق می‌کند.» (نک: مطهری، اصول فلسفه و… ، ج ۶، ص ۵۲۶)
دکتر یثربی در این زمینه می‌نویسد:
ملاصدرا و پیروان او، سهروردی را بر اساس بحثی که در مفاهیم اعتباری کرده و مفهوم وجود را از مفاهیم اعتباری شمرده است پیش گام اعتقاد به اصالت ماهیت دانسته‌اند. امّا در حقیقت نه مشائیان اصالت وجودی‌اند و نه اشراقیان قائل به اصالت ماهیت‌اند. (یثربی، حکمت اشراق، ص ۹۵)
با توجّه به آنچه گفته شد مشخص می‌شود که انتساب اصالت ماهیت و یا وجود، و نیز التزام به تمام لوازم آن، به فلاسفۀ زمان شکل‌گیری شبهه کار درستی نیست و اساساً منشاء اصلی شبهه از همین گونه خلط‌ها در آثار فلاسفه مشاء شروع شده است.
پی‌نوشت‌ها: بخش اول
۱- ان هناک تعویصاً معضلاً و تعضیلاً عویصاً: هو ان من جمله براهین التّوحید تدور رحاها علی تسلیم لزوم طباع ذاتی مشترک بین قیومین واجبین بالذّات، هو حقیقه وجوب التّقرّر و الوجود بالذّات، تعالی القیوم الواجب بالذّات عن الشریک و الشبیه و النّدّ و الضّدّ علوّا کبیرا. و من المسوّغ، فی بادی اللحظ و علی فرض التعدّد، شیئان بسیطان مجهولا الکنه، مفترقان بتمام الماهیه البسیطه، کلّ منهما متقرّر بنفسه، و مبدأ انتزاع وجوب التّقرّر و الوجود عن ذاته بذاته.
۲- و لذلک قال ابن کمونه فی بعض تصانیفه ان هذا البرهان ینتج استحاله وجود واجبین متشارکین فی الماهیه و من الجائز فی العقل ان یکون فی الوجود واجبان ینحصر نوع کلّ واحد منهما فی شخصه و یکونان مشترکین فی وجوب الوجود.
۳- ان المبداء شیئان اثنان نورٌ و ظلمهٌ و ان النور کان فی أعلی العلو و ان الظلمه کانت أسفل السفل، نوراً خالصاً و ظلمهً خالصهً غیر مماسین علی مثال الضل و الشمس. فامتزجاً فکان من إمتزاجها هذا العالم بما فیه
۴- ان أصل العالم النور، و الظلمه، و انهما جسمان قدیمان لم یزالا، و لا یزولا، حساسان (سمیعان ، بصیران) و هما متضادان: فی الصوره، و الفعل، متحاذیان فی الحیز، تحاذی الشمس، و الظل؛ و هما غیر متناهیین. إلا من جهه التحاذی. و ان النور، فوق الظلمه، و العالم مرکب   ممتزج  منهما.
۵- و هذا الإعضال معزی علی ألسن هؤلاء المحدثه إلی رجل من المتفلسفین المحدثین، یعرف ب «ابن کمونه». لکنّه لیس أوّل من اعتراه هذا التّشکیک. کیف و الأقدمون کالعاقبین قد وکدوا الفصیه عنه و بذلوا مجهودهم فی سبیل ذلک قروناً و دهوراً.
۶- و أورد علیه شبهه المنسوبه الی ابن‌کمّونه و فی الاسفار اول من ذکرها الشیخ الاشراق فی المطارحات ثم ذکرها ابن‌کمّونه، و هو من شراح کلامه فی بعض مصنفاته و اشتهرت باسمه.
۷- و امّا الذی یطول فی الکتب من البرهان علی وحده الواجب الوجود …..فانما یتقرر اذا بینان الوجود لا یصح ان یکون اعتباریاً لواجب الوجود و لا زائداً علی ماهیه . و ان لم یتبین هذا فیقول لقائل :یشترکان فی وجوب الوجود و هو اعتباری لا وجود له فی الاعیان، فلیس مما یحتاج الی عله.
۸- قال (ابن‌کمّونه) فی بعض کتبه ان البراهین آلتی ذکروها انما تدل علی امتناع تعدد الواجب مع اتحاد الماهیه و امّا إذا اختلفت فلا بد من برهان آخر و لم أظفر به الی.
۹- و لذلک قال ابن کمونه فی بعض تصانیفه ان هذا البرهان ینتج استحاله وجود واجبین متشارکین فی الماهیه و من الجائز فی العقل ان یکون فی الوجود واجبان ینحصر نوع کلّ واحد منهما فی شخصه و یکونان مشترکین فی وجوب الوجود. فهذا الاحتمال ان امتنع کان امتناعه ببرهان غیر هذا البرهان و لم أظفر به الی الان.
۱۰- لو صح وجود واجبین من نوعین، لکان وجوب الوجود عرضیاً لازماً لکل واحدٍ منهما یشارک الآخر فی وجوب الوجود و یمتاز عنه بتمام الماهیه.
۱۱- فاذن واجب الوجود واحد بالکلیه و لیس کالانواع تحت جنس، و واحدٌ بالعدد لیس کاشخاص تحت نوع.
۱۲- ان کلّ ما یخصّه حدّ نوعی، فانه لا یحتمل أشخاصا کثیره إلّا من جهه المادّه. أ لیس ما هو فی ذاته بری‌ء من الشوائب المادّیه و الغواشی الغریبه الّتی لا تلزم ماهیته، عن ماهیته. انما یلحقّه ما یتبع ماهیته عن ماهیته. فلا یمکن ان یتکثّر إلّا بالماهیه، لا بالأشخاص الداخله تحت ماهیه محصّله نوعیه. فانما تشخّص النّوع المتکثّر الأشخاص بالمادّه الحامله، من حیث انها تقبل الشخصیات الکثیره.
۱۳- من وصفه فقد حده، و من حده فقد عده، و من عده فقد ابطل أزله.
۱۴- العدد انما یتقوم بالوحدات لا غیر، فلست العشره متقومهً بخمسه و خمسه و لا بستهٍ و اربعه……بل،بالواحد عشره مرآت و کذلک کل عدد.
۱۵- الواحد امّا حقیقی، و امّا غیر حقیقی. و الحقیقی ما اتصف بالوحده لذاته، من غیر واسطه فی العروض، کالانسان الواحد. و غیر حقیقی بخلافه، کالانسان و الفرس و المتحدین فی الحیوان، و ینهتی لا محاله الی واحد حقیقی. و الواحد الحقیقی،امّا ذات هی عین الوحده، و امّا ذات متصفه بالوحده. و الاول هو صرف الشی الذی لا یتثنی و لا یتکرر، و تسمی وحده حقّه.
۱۶- فهو مدفوع بانه یلزم ذلک لو کان وجوب الوجود عرضیا بمعنی المحمول بالضمیمه و من عوارض الوجود و لیس کذلک بل العرضی بمعنی الخارج المحمول و من عوارض الماهیه کالشیئیه فانها عرضیه للأشیاء الخاصه مع انها تنتزع من نفس ذوات‌ها فهی مستحقه لحملها فی ذوات‌ها و لهذا جمع فی کلامه بین العرضیه و بین الذاتیه حیث قال کل منهما واجب الوجود بذاته فالمراد بالعرضیه ما عرفت و بالذاتیه الذاتی فی باب البرهان لا الذاتی فی باب إیساغوجی فدع هذا.
بخش دوم:
پاسخ به شبهۀ ابن‌کمّونه
پاسخ بر اساس اصالت ماهیت
پاسخ بر اساس اصالت وجود مشاء
پاسخ بر اساس اصالت وجود حکمت متعالیه
پاسخ دیگر ملاصدرا
پاسخ عام
برهان تعیّن ابن‌سینا و شبهۀ ابن‌کمّونه
پاسخ‌های کلامی
فصل اول:
پاسخ بر اساس اصالت ماهیت
مشهور است که اگر این شبهه بر اساس اصالت ماهیت بنا شود قابل حل نیست. چنانکه ملاصدرا می‌نویسد:«گویند این شبهه بر اساس مبنای متأخرین که قائل به اعتباریت وجود هستند شدید الورود است.»(ملاصدرا، اسفار، ج ۶، ص ۵۸) {۱}

“نهادی مالی است که فعالیت اصلی آن سرمایه ­گذاری در اوراق بهادار می­باشد ومالکان آن به نسبت سرمایه ­گذاری خود، در سود و زیان صندوق شریک اند". (قانون بازار،۱۳۸۴)
به این ترتیب از مجموعه تعاریف ارائه شده می­توان نتیجه گرفت که"صندوق های سرمایه ­گذاری مشترک به عنوان یکی از انواع واسطه­های مالی و از جمله نهادهایی هستند که با فروش پیوسته واحد سرمایه گذاری خود به عموم مردم، وجوهی را تحصیل و آن ها را در ترکیب متنوعی از اوراق بهادار شامل سهام، اوراق قرضه، ابزارهای کوتاه مدت بازار پول و دارایی های دیگر، با توجه به هدف صندوق، به طور حرفه ای سرمایه ­گذاری می­ کنند".ترکیب دارایی های صندوق های سرمایه ­گذاری مشترک به عنوان پرتفوی شناخته می­ شود و خریداران واحدهای سرمایه ­گذاری صندوق­ها، به نسبت سهم خود بخشی از مالکیت سبد اوراق بهادار صندوق را به دست می­آورند و هر واحد سرمایه ­گذاری صندوق بیانگر نسبت مالکیت هر یک از سرمایه ­گذاران در دارایی­ های صندوق و درآمد ناشی از آن دارایی­هاست(سعیدی و همکاران الف،۱۳۸۹)

۱۱-۲-۲ ویژگیهای اصلی صندوق های سرمایه گذاری مشترک

مدیریت بیرونی
اگرچه صندوق های مشترک دارای مجمع عمومی و هیئت مدیره هستند، اما ساختار مدیریتی این نهادها به گونه ای است که برای انجام وظایف و فعالیتهای خود، از عوامل و نهادهای بیرونی مانند شرکتهای تامین سرمایه، بانکها و مانند اینها با نامهای مختلفی مانند شرکت مدیریت یا مدیر، متعهد پذیره نویس یا توزیع کننده اوراق بهادار، امین و غیره استفاده می کنند که هرکدام برحسب مورد و در چارچوب مقررات و قراردادهای موجود ، بخشی از فعالیتهای مورد نیاز صندوق را برعهده دارند.

ارزش و اهمیت این ویژگی:
بجای فراهم ساختن تشکیلاتی بزرگ در قالب شرکتی با بخشها و تخصص های مختلف، از یک هسته کوچک برای صندوق استفاده می شود و در مقابل برای انجام هریک از وظایف تخصصی مانند مدیریت سبد دارایی ها، بازاریابی، توزیع واحدهای سرمایه گذاری و سایر فعالیتهای از امکانات و توانایی های نهادهای موجود متخصص در این زمینه ها استفاده می شود. (تخصصی تر انجام شدن کارها)
هسته تشکیلاتی کوچک و برون سپاری فعالیتهای اصلی میتواند صرفه جویی های زیادی در هزینه های اداری و عمومی صندوق ایجاد نماید که به نوبه خود موجب افزایش بازدهی سرمایه گذاران در صندوق خواهد شد.
کاهش ریسک سرمایه گذاری به دلیل تقسیم فعالیتها بین نهادهای مختلف و استفاده از نهادی به نام امین برای نگهداری داراییها
متغیر بودن سرمایه و نقدشوندگی بالا
صندوق های سرمایه گذاری مشترک دارای سرمایه ثابت /بسته نیست و سرمایه آنها با صدور و بازخرید واحدهای سرمایه گذاری خود به طور مرتب تغییر می کند. صندوق ها به موجب مقررات و امید نامه خود، در هر لحظه آمادگی دارند در صورت در خواست سرمایه گذار، واحد سرمایه گذاری جدید صادر یا واحدهای خود را بازخرید کنند و عملیات فروش و بازخرید واحدها به طور پیوسته و بدون محدودیت صورت می گیرد.
با توجه به تعهد صندوق نسبت به بازخرید واحدهای سرمایه گذاری، نقد شوندگی واحدها از دیدگاه سرمایه گذاران بسیار بالاست و شرایط رکودی و مشکلات بازار تاثیر چندانی در نقدشوندگی آنها ندارد .
مشکلاتی همچون نبود عرضه یا تقاضا و تشکیل صفهای خرید و فروش که یکی از مشکلات شرکتهای بورسی است در مورد صندوقها تا حد زیادی منتفی خواهد بود.
قیمت گذاری روزانه واحدهای سرمایه گذاری
مهم‌ترین تفاوت ماهیت واحدهای سرمایه‌گذاری صندوق‌ها با سهام یک شرکت، تعیین قیمت معاملاتی آن‌ها است. قیمت یک واحد سرمایه‌گذاری صندوق برخلاف قیمت سهام شرکت‌ها تحت تأثیر میزان عرضه و تقاضای آن قرار نمی‌گیرد. مبنای خرید و فروش واحدهای سرمایه‌گذاری خالص ارزش روز داراییها و اوراق بهادار صندوق است.
قیمت عرضه: NAV به علاوه هرگونه هزینه فروش
قیمت بازخرید: NAV منهای هزینه های مربوط
این نگرانی از بین می رود که ممکن است قیمت واحد سرمایه گذاری از NAV کمتر باشد.
انجام صدور و ابطال واحدها در پایان روز و پس از تعطیلی بازار سهام
لازمه محاسبه NAV مشخص شدن قمیت اجزای تشکیل دهنده سبد صندوق است که طی ساعتهای کاری روزانه در نوسان است و در پایان هر روز کاری محاسبه می شود.
امکان سرمایه گذاری مجدد عایدات در صندوق توسط مالکان
سرمایه گذار به محض دریافت سود از صندوق می تواند تمام یا بخشی از آن را مجدداً در همان صندوق، سرمایه گذاری کنند. لذا ریسک سرمایه گذاری مجدد در مورد واحد سرمایه گذاری وجود ندارد . به همین دلیل استفاه از صندوق ها فرصت مناسب و جذابی برای سرمایه گذاران در کشورهای فاقد سیستم مکانیزه به شمار می رود تا از مشکلات تاخیر در دریافت ها و سرمایه گذاری مجدد وجوه رهایی یابند.
صندوق ها صرفا مجاز به انتشار واحدهای عادی با حقوق مساوی هستند
به طور معمول اقدام به صدور اوراق ممتاز با حقوق ویژه اعم از قرضه یا واحد سرمایه گذاری ممتاز نمی کنند.
عدم تضمین اصل و فرع سرمایه گذاری در صندوق ها
صندوق همچون سایر شرکتها ممکن است سود یا زیان به همراه داشته باشد، زیرا ارزش اوراق بهادار (به ویژه سهام و اوراق مشتقه) موجود در سبد صندوق، همواره افزایش یا کاهش می یابد و بطور معمول نهاد خاصی سرمایه گذاران را در مقابل این ریسک مصون نمی دارد.

۳-۲ پیشینه تحقیق

در این بخش اشاره­ای می­ شود به تحقیقات گذشته که با تحقیق حاضر مشترکاتی دارند. به­ طور جداگانه به هر تحقیق اشاره می­ شود. ابتدا مقدمه­ای از تحقیق بیان می­گردد. پس از آن مفاهیم اصلی موضوع تحقیق بیان گردیده و در انتها نتایج حاصله توسط محقق به­ طور مختصر ارائه می­ شود.

۱-۳-۲ پیشینه تحقیقات خارجی

 

۱-۱-۳-۲ لاکونیشوک و همکاران (۱۹۹۲)

در زمینه آزمون تجربی رفتار­توده­وار، لاکونیشوک و همکاران (۱۹۹۲) به عنوان پیشرو محسوب می­شوند. معیاری که آنها ارائه کردند به عنوان یک معیار استاندارد محسوب می­ شود و در تحقیقات مربوطه به­ طور رایج مورد استفاده قرار می­گیرد. آنها رفتار توده­وار را برای نمونه ­ای از ۷۶۹ تا صندوق بازنشستگی در ایالات متحده آمریکا طی سال­های ۱۹۸۵ تا ۱۹۸۹ اندازه ­گیری کردند. به این نتیجه رسیدند که سطح کلی رفتار­توده­­وار قابل­توجه نیست.

۲-۱-۳-۲ گرینبلت، تیتمن و ورمرز (۱۹۹۵)

گرینبلت، تیتمن و ورمرز­(۱۹۹۵) رفتار ۲۷۴ صندوق سرمایه ­گذاری مشترک را مورد بررسی قرار داده و شواهد اندکی از رفتار­توده­­وار یافتند.

۳-۱-۳-۲ ورمرز (۱۹۹۹)

جامع ترین تحقیق مربوط به ورمرز (۱۹۹۹) می­باشد که در آن نمونه ­ای متشکل از ۲۴۲۴ صندوق سرمایه ­گذاری مشترک گوناگون را طی سال­های ۱۹۷۵ تا ۱۹۹۴ (یک دوره ۲ ساله) مورد بررسی قرار داد. رفتار­توده وار این صندوق­ها کمی بیش از رفتار­توده وار صندوق­های بازنشستگی مورد بررسی در تحقیق لاکونیشوک و همکاران (۱۹۹۲) بود. ورمرز بیان می­دارد که نسبت زیادی از رفتار­توده وار مربوط به استفاده از استراتژی­ های بازخور مثبت می­باشد و اینکه سهامی که در رفتار­توده­ای خریداری شده ­اند در دوره­ های سه­ماهه بعد بازدهی بیشتری نسبت به سهامی که در رفتار توده­­وار فروخته شده ­اند، داشته اند. هنگامی که وی صندوق­ها را بر اساس اهداف سرمایه ­گذاری تقسیم ­بندی می­ کند، مشاهده می­ کند که در بین صندوق­های رشدی تمایل بیشتری به رفتار­توده وار وجود دارد. همچنین رفتار­توده­­وار برای سهام کوچک و سهامی که در گذشته عملکرد خوبی داشته اند^[۸۹] بیشتر به نظر می­رسد.

۴-۱-۳-۲ لوبائو و سرا (۲۰۰۲)

در بازار­های نوظهور نیز مطالعاتی تجربی صورت گرفته است. لوبائو و سرا (۲۰۰۲) رفتار­توده­ای قوی را در بین ۳۲ صندوق مشترک سرمایه ­گذاری کشور پرتغال طی سالهای ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۰ مشاهده نمودند.
هدف اصلی این مطالعه بررسی این مطلب است که آیا صندوق‌های کشور پرتغال رفتار گروهی دارند و تا چه حدی. در این مقاله استدلال می‌شود که وجود سطوح مختلفی از رفتار گروهی توسط زیرگروه‌های صندوق‌ها می‌تواند موضوعات و مباحث پیرامون رفتار گروهی را روشن سازد. علاوه بر ویژگی‌های خاص صندوق به استنتاج شرایط بازار پرداخته می شود.
آنها بیان می کنند صندوق‌های بزرگ‌تر احتمالا دارای ابزار بهتری برای جمع‌ آوری و پردازش اطلاعات هستند. اگر اینگونه باشد، صندوق‌های بزرگ‌تر بایستی توسط صندوق‌های کوچک‌ترکه به اطلاعات دسترسی آسانی ندارند، مورد تقلید قرار گیرند. برای صندوق‌های کوچک و بزرگ در درون گروه خود، انتظار داریم که شاهد سطوح پایین‌تری از رفتار گروهی باشیم. رفتار گروهی بایستی در بین گروه‌هایی با ابزار یا قابلیت‌های متفاوت اتفاق افتد نه درون گروه‌هایی از صندوق‌ها، که دارای اندازه یکسان می‌باشند. بنابراین بهتر است منتظر رفتار گروهی برای کل صندوق‌ها نسبت به زیرگروه‌های صندوق‌ها باشیم. احتمالا صندوق‌های متوسط نسبت به صندوق‌های خیلی کوچک یا خیلی بزرگ رفتار گروهی بیشتری را نشان می‌دهند.
جمع‌ آوری اطلاعات و تحلیل اوراق بهادار هزینه‌بر است. اگر صندوق‌ها در چندین طبقه دارایی (اوراق قرضه، سهام، اوراق مشتقه) سرمایه‌گذاری کنند، به طور بالقوه یا دارای هزینه‌های بالاتر در پردازش اطلاعات یا دارای سیگنال‌های دقیق کمتری می‌باشند، که این منجر به رفتار گروهی بیشتری می‌باشد. اگر این توضیح درست باشد بایستی شاهد سطوح پایین‌تری از رفتار گروهی برای زیرگروه‌های صندوق‌ها باشیم که در مقایسه با صندوق‌های با دارایی‌های متفاوت، در یک طبقه دارایی تمرکز کرده اند.
مدل‌های عدم کارایی اطلاعاتی پیش‌بینی می‌کنند رفتار گروهی بیشتر در صندوق‌هایی بروز می‌کند که افق سرمایه‌گذاری کوتاه‌تری دارند و استفاده از اطلاعات شخصی که دیگران در اختیار آنها قرار داده‌اند را سودمندتر (کم‌هزینه‌تر) می‌یابند؛ به دلیل اینکه آنها اطلاعات مشابه و یکسانی را تحلیل می‌کنند، معاملات هم جهت و مشابهی را انجام می‌دهند. در مقابل، صندوق‌هایی که استراتژی‌های خرید و نگهداری اجرا می‌کنند، به دلیل اینکه از افق بلندی برخوردارند، تمایل کمتری به اجرای استراتژی‌های دستکاری ضمنی دارند؛ چرا که در بلندمدت قیمت‌ها به ارزش های ذاتی نزدیک می‌شوند. بنابراین، آنها متمایل به استفاده از همه اطلاعاتی هستند که در اختیار دارند (اطلاعاتی که از طرف دیگران در اختیار آنها قرار گرفته و اطلاعات منحصر به فرد خودشان) و بنابراین در معاملات کمتر به رفتار گروهی می‌پردازند. بنابراین بایستی شاهد سطوح بالاتر (پایین‌تر) رفتار گروهی برای زیرگروه‌هایی از صندوق‌ها باشیم که از افق‌های کوتاه‌مدت‌تر (بلندمدت‌تر) برخوردارند و این صندوق‌ها معمولاً فراوانی بیشتری (کمتری) در توازن مجدد پرتفوی نشان می‌دهند.
آبشارهای اطلاعات پیش‌بینی می‌کنند هنگامی که بازار خوب عمل می‌کند، سرمایه‌گذاران مطمئن‌تر هستند و بنابراین ممکن است از سیگنال‌های نهانی خودشان بیشتر استفاده کرده و از تقلید از دیگران دوری کنند. بنابراین ما باید انتظار داشته باشیم، هنگامی که بازارها خوب عمل می‌کنند رفتار گروهی کمتری داشته باشیم. به طریق دیگر، مدل‌های نمایندگی نشان می‌دهد هنگامی که بازار بسیار خوب یا بد عمل می‌کند، به عبارت دیگر سیگنال‌ها دقیق‌تر و مشخص تر هستند، تشخیص رفتار بد از خوب آسان‌تر است و بنابراین مدیران بد سعی خواهند کرد که از مدیران خوب بیشتر تقلید کنند تا مشتریان خود را فریب دهند. بنابراین هنگامی که بازارها خیلی خوب یا خیلی بد عمل می‌کنند بایستی شاهد رفتار گروهی بیشتری باشیم.
نتایج تحقیق آنها رفتارتوده­ای را در حدود چهار یا پنج برابر بیشتر از بازار­های توسعه یافته نشان می­دهد و به نظر می رسد رفتار گروهی بر خرید سهام بیشتر از رفتار گروهی بر فروش سهام است. همچنین آنها نشان دادند که صندوق های متوسط نسبت به صندوق های بسیار بزرگ یا بسیار کوچک تمایل بیشتری به رفتار گروهی دارند و بطور کلی هنگامی که بازار سهام از رونق برخوردار است و نوسانات افزایش می یابد؛ رفتار گروهی بطور معنی داری کاهش داشته است. در این تحقیق از معیار اندازه گیری رفتار توده وار که توسط لاکونیشوک (۱۹۹۲) پیشنهاد شده، استفاده شده است. لوبائو و سرا (۲۰۰۲) دلایل تمرکز بر صندوق های سرمایه گذاری مشترک را اینطور بر می شمارند؛ نخست آنکه صندوق های سرمایه‌گذاری مشترک مستعد رفتار گروهی هستند؛ زیرا دلایل و استدلالات تئوریک متفاوتی که قبلا توضیح داده شد برای آنها کاربرد دارد و این امکان ممکن است بوجود آید که علل اصلی رفتار گروهی مشخص شود. به ویژه، رفتار گروهی که علل آن مسائل نمایندگی ^[۹۰] است تنها برای سرمایه‌گذاران نهادی معنا می‌دهد. دوم آنکه، مطالعه صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترک که در بازار سهام دارای اهمیت روزافزون می‌باشند مهم است. سوم آنکه، دسترسی به اطلاعات صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترک پرتغال فرصت خوبی را برای یک آزمون بدون نمونه فراهم می‌کند. مقایسه نتایج به دست آمده در کشور پرتغال با نتایج مشاهده شده در بازارهای سهام بالغ همچون ایالات متحده و بریتانیا، بینش و بصیرتی در زمینه اعتبار استدلالات تئوریکی متفاوت که برای توضیح رفتار گروهی استفاده می شود، ایجاد می‌کند (لوبائو و سرا ۲۰۰۲).

۵-۱-۳-۲ ویلی (۲۰۰۵)

ویلی (۲۰۰۵) با بهره گرفتن از معیار ارائه شده توسط لاکونیشوک و همکاران (۱۹۹۲) ۲۶۸ صندوق سرمایه ­گذاری مشترک بریتانیا (UK) را طی سال­های ۱۹۸۶ تا ۱۹۹۳ مورد بررسی قرار داد. نتایج تحقیق وی میزان نسبتا کمی از رفتار­توده­ای را برای صندوق­های سرمایه ­گذاری مشترک در بزرگترین و کوچکترین سهام نشان داد .

۶-۱-۳-۲ ورونکوا و بهل (۲۰۰۵)

ورونکوا و بهل (۲۰۰۵) نیز در مقاله “رفتار سرمایه گذاران نهادی در یک بازار سهام نوظهور” ۱۷ صندوق بازنشستگی کشور لهستان را طی سال­های ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۱ بررسی کردند و نشان دادند که مدیران صندوق­های بازنشستگی کشور لهستان نسبت به بازارهای توسعه یافته رفتار­توده­ای و معاملات بازخور مثبت بسیار بیشتری دارند. همچنین آنها نتوانستند به وضوح نشان دهند که رفتار توده وار مدیران صندوقها تاثیرمعناداری بر قیمت سهام دارد. آنها نیز از معیار اندازه‌گیری رفتار گروهی که توسط لاکونیشوک و همکاران طراحی شده است و اصطلاحاً معیار ال اس وی نامیده می‌شود استفاده کرده اند.

به‌دست‌آوردننظراتاصلاحیکارکنان؛
امکانارتباطبخشیدنبیناهداففردیوتیمیبااهدافسازمان؛
روشنساختنانتظاراتمدیرانازتیم‌هاوافراد؛
افزایشرضایتشغلیوافزایشاحساسارزشفردی (مرکزمطالعاتمدیریتوبهره‌وریایران،۱۳۹۱).
۲-۹-۳. فوایدارزیابیعملکردبرایارزیابی‌شونده

درکروشنازانتظاراتسازمانوکارهاییکهبرایرسیدنبهآنلازماست؛
فرصتیبرایطرحمشکلاتکاریوراه‌هایرفعآن؛
فرصتیبرایطرحایده‌هاولوازمرسیدنبهآن؛
بهبودروابطکاریبامدیران؛
افزایشانگیزش،افزایشرضایتشغلی (مرکزمطالعاتمدیریتوبهره‌وریایران،۱۳۹۱).
۲-۹-۴. مشکلاتومسائلارزیابیعملکرد
ارزیابیعملکردابزارمهمبرایمدیریتمحسوبمی‌شودکهزمینهلازمراجهتافزایشانگیزهفراهممی‌آوردونهایتاًوسیلهمناسبیبرایبهبودفعالیت‌هایسازماناستاماباوجودتماممواردذکرشده،اجرایارزیابیعملکردبامسائلومشکلاتیروبرواست. عمده‌ترینمشکلدراینراستانگرشمدیراناستکهبابیتوجهیبهاینفرایندارزشمندآنراعملاًموردبهره‌برداریقرارنمی‌دهند. درراهتغییرنگرشمدیرانومجابساختنآنهانسبتبهاثراتمثبتارزیابیعملکردموانعزیادیوجوددارد. آرتورگهندرسال ۱۹۷۲ نوشتهاست: «ماهنوزدرمقدماتی‌ترینمرحلهانجامارزیابیعملکردبهسرمی‌بریم»ونوزدهسالبعددکتربورکهالتراعترافمی‌کند:«اززمانآرتورتاکنونتغییریاپیشرفتچشم‌گیریدرروش‌هایارزیابیعملکردایجادنشدهاست» (زندیه،۱۳۸۲). درایراننیزمسائلومشکلاتیدرارزیابیعملکردسازمان‌هاوجودداردکهمی‌توانبهمواردزیراشارهکرد:
فقداناطلاعاتکافیوقابلاعتماد؛
هزینه‌هایزیادجمع‌آوریاطلاعات؛
عدموجودهدایت‌گریارهبر؛
آموزشنامناسب؛
استفادهنکردنازاطلاعاتحاصلشدهازسیستمارزیابیعملکرد.
۲-۹-۵. شرایطموفقیتسیستمارزیابیعملکرد
بسیاریازمدیرانودانشگاهیاناعتقاددارندکهاندازه‌گیریعملکرددرسازمان‌هاآن‌قدرضروریاستکهنیازیبهیافتنتوجیهدیگروجودندارد. امابرایموفقیتونتیجه‌بخشبودناینفرایندبایدشرایطیدرسازمانمهیاشودکهازجملهمی‌توانبهمواردزیراشارهکرد(حاجی‌شریفی،۱۳۷۱):
محوری‌بودننقشمدیریتارشددرراهبریکلسیستم؛
وجوداحساسفوریتبرایایجادسیستممدیریتواندازه‌گیریعملکرد؛
طراحیسیستمبه‌نحویکهدارایگرایشتشویقباشدوازتنبیهدوریجوید؛
به‌عنوانابزارتصمیم‌گیریمدیرانبه‌کاربردهشود.
۲-۱۰. اهدافارزیابیعملکرد
هدفوکارکرداصلینظام‌هایکنترلوارزیابیعملکردرامی‌توانکسباطمینانمستمرازدرستیاستراتژیسازمانونیزاجرایمناسباستراتژی‌هادانست،اماعلاوهبراین،درراستایدستیابیبهاهدافسازمانمی‌توانبرایایننظام‌هاکاربردهایدیگریهمیافت(Simons,2000).
اهدافارزیابیعملکرددرقالبششهدفکلیقابلطرحاست:

 

1. 1. هم‌جهت‌سازیراهبردهاوفعالیت‌ها؛

 

1. 1. کنترلعملیات؛

 

1. 1. مدیریتوتعاملباذی‌نفعان؛

 

1. 1. آگاهیازدلایلارتقایانزولکیفیت؛

 

1. 1. انگیزشوپاداش‌دهیکارکنان؛

 

1. 1. حساب‌پذیری.

 

پارکراهدافوعللارزیابیعملکردرابهشکلزیربیانمی‌دارد:

 

1. 1. شناساییموقعیت؛

 

1. 1. ارزیابیعملکردمشخصمی‌کندکهمشکلدرکجاهاوجودداردوکجاهانیازبهبهبوددارد؛

 

1. 1. اطمینانازاینکهتصمیماتمبتنیبرواقعیتهستندنهمفروضاتوحدسیات؛

 

1. 1. ارزیابیعملکردسازمانراکمکمی‌کندتافرایندهایشرابه‌خوبیبشناسد (Parker,2000).

 

جیمزایوانزوویلیالیندسیمعتقدندسازمان‌هاییکهنظامکنترلوارزیابیعملکرددارند:

 

1. 1. ازنظرمالیشانسبیشتریبرایقرارگرفتندریکسومبالاییصنعتشاندارند؛

 

1. 1. درایجادتحولسازمانیموفق‌ترعملمی‌کنند؛

 

1. 1. درسطحمدیرانارشدبهتوافقدرمورداستراتژی‌ها،دستپیدامی‌کنند؛

 

1. 1. بهسطوحبالایهمکاریوکارگروهیمدیرانمی‌رسند؛

 

1. 1. دراجرایخودارزیابیتوسطکارکنانموفق‌ترند(Evans & Lindsay,2005).

 

یکیازدستاوردهایمهموکاربردیارزیابیعملکردشرکت‌ها،امکانرتبه‌بندیآنهااستکهاهدافرتبه‌بندیرامی‌توانبه‌صورتذیلخلاصهنمود:

 

1. 1. مکانمقایسهشرکتبارقبا،تعییننقاطقوتوضعفداخلیوفرصت‌هاوتهدیدهایمحیطیجهتکمکبهتدویناستراتژی‌هایمتناسببامحیطوتوانمندی‌هایشرکت؛

 

1. 1. بهبود،ارشادوهدایتعملکردمدیرانارشدشرکتوواحدهایمختلفآنمبتنیبرارزیابی‌ها؛

 

1. تجدیدنظردرسرمایه‌گذاری‌هایگذشتهوتصمیم‌گیریدرخصوصسرمایه‌گذاری‌هایجدیدبراساسرتبه‌بندی‌هایمبتنیبرارزیابیعملکرد؛

جدول(۱۲):آزمون ریشه واحد دیکی – فولر تعمیم یافته در تفاضل مرتبه اول برای متغیر IA

جدول(۱۳):آزمون ریشه واحد فلیپس – پرون در سطح برای متغیر IA
جدول(۱۴):آزمون ریشه واحدKPSSدر سطح برای متغیر IA
جدول(۱۵):آزمون ریشه واحد دیکی – فولر تعمیم یافته در سطح برای متغیر PA
جدول(۱۶):آزمون ریشه واحد دیکی – فولر تعمیم یافته در تفاضل مرتبه اول برای متغیر PA
جدول(۱۷):آزمون ریشه واحد دیکی – فولر تعمیم یافته در تفاضل مرتبه دوم برای متغیر PA
جدول(۱۸):آزمون ریشه واحد فلیپس – پرون در سطح برای متغیرPA
جدول(۱۹):آزمون ریشه واحد فلیپس – پرون در تفاضل مرتبه اول برای متغیرPA
جدول(۲۰):آزمون ریشه واحد KPSS در سطح برای متغیر PA
جدول(۲۱):آزمون ریشه واحد دیکی – فولر تعمیم یافته در سطح برای متغیر AVI
جدول(۲۲):آزمون ریشه واحد دیکی – فولر تعمیم یافته در تفاضل مرتبه اول برای متغیر AVI
جدول(۲۳):آزمون ریشه واحد فیلیپس – پرون در سطح برای متغیر AVI
جدول(۲۴):آزمون ریشه واحد فیلیپس – پرون در تفاضل مرتبه اول برای متغیر AVI
جدول(۲۵): آزمون ریشه واحد KPSS درسطح برای متغیر AVI
جدول(۲۶):آزمون ریشه واحد دیکی – فولر تعمیم یافته در سطح برای متغیر II
جدول(۲۷):آزمون ریشه واحد دیکی – فولر تعمیم یافته در تفاضل مرتبه اول برای متغیر II
جدول(۲۸):آزمون ریشه واحد فیلیپس – پرون در سطح برای متغیر II
جدول(۲۹):آزمون ریشه واحد فیلیپس – پرون در تفاضل مرتبه اول برای متغیر II
جدول(۳۰):آزمون ریشه واحد KPSS درسطح برای متغیر II
جدول(۳۱):آزمون ریشه واحد دیکی – فولر تعمیم یافته در سطح برای متغیر PI
جدول(۳۲):آزمون ریشه واحد فیلیپس – پرون در سطح برای متغیر PI
جدول(۳۳):آزمون ریشه واحد فیلیپس – پرون در تفاضل مرتبه اول برای متغیر PI
جدول(۳۴):آزمون ریشه واحد KPSS درسطح برای متغیر PI
جدول(۳۵):آزمون ریشه واحد دیکی – فولر تعمیم یافته در سطح برای متغیر AVS
جدول(۳۶):آزمون ریشه واحد دیکی – فولر تعمیم یافته درتفاضل مرتبه اول برای متغیر AVS
جدول(۳۷):آزمون ریشه واحد فیلیپس – پرون درسطح برای متغیر AVS
جدول(۳۸):آزمون ریشه واحد فیلیپس – پرون درتفاضل مرتبه اول برای متغیر AVS
جدول(۳۹):آزمون ریشه واحد KPSS درسطح برای متغیر AVS
جدول(۴۰):آزمون ریشه واحد دیکی – فولر تعمیم یافته درسطح برای متغیر Ls
جدول(۴۱):آزمون ریشه واحد دیکی – فولر تعمیم یافته در تفاضل مرتبه اول برای متغیر Ls
جدول(۴۲):آزمون ریشه واحد دیکی – فولر تعمیم یافته در تفاضل مرتبه دوم برای متغیر Ls
جدول(۴۳):آزمون ریشه فیلیپس – پرون درسطح برای متغیر LS
جدول(۴۴):آزمون ریشه فیلیپس – پرون درتفاضل مرتبه اول برای متغیر Ls
جدول(۴۵):آزمون ریشه KPSS در سطح برای متغیر Ls
جدول(۴۶):آزمون ریشه واحد دیکی – فولر تعمیم یافته در سطح برای متغیر IS
جدول(۴۷):آزمون ریشه واحد دیکی – فولر تعمیم یافته در تفاضل مرتبه اول برای متغیر IS
جدول(۴۸):آزمون ریشه فیلیپس – پرون درسطح برای متغیر Is
جدول(۴۹):آزمون ریشه فیلیپس – پرون درتفاضل مرتبه اول برای متغیر Is
جدول(۵۰):آزمون ریشه KPSS درسطح برای متغیر Is
جدول(۵۱):آزمون ریشه واحد دیکی – فولر تعمیم یافته درسطح برای متغیر Ps
جدول(۵۲):آزمون ریشه واحد دیکی – فولر تعمیم یافته درتفاضل مرتبه اول برای متغیر Ps
جدول(۵۳):آزمون ریشه فیلیپس – پرون درسطح برای متغیر Ps
جدول(۵۴):آزمون ریشه KPSS درسطح برای متغیر Ps
جدول(۵۵):آزمون ریشه واحد دیکی – فولر تعمیم یافته در سطح برای متغیرlxnoil
جدول(۵۶):آزمون ریشه واحد دیکی – فولر تعمیم یافته در تفاضل مرتبه اول برای متغیرlxnoil
جدول(۵۷):آزمون ریشه واحد فیلیپس – پرون در سطح برای متغیرlxnoil
جدول(۵۸):آزمون ریشه واحد فیلیپس – پرون درتفاضل مرتبه اول برای متغیرlxnoil
جدول(۵۹):آزمون ریشه واحد KPSS درتفاضل مرتبه اول برای متغیرlxnoil
جدول(۶۰):آزمون ریشه واحد KPSS درتفاضل مرتبه اول برای متغیرlxnoil

طبق آمارهای موجود، در چهارماهه اول سال ۱۳۸۶ نسبت به مدت مشابه در سال قبل ۱۷ درصد میزان ارتکاب به جرائم منتهی به زندان افزایش یافته است و در حال حاضر نیز از ۱۱۷ هزار نفر زندانی در سراسر کشور هزار نفر در ارتباط با موادمخدر در زندان ها به سر می برند.
از جمله پیامدهای اجتماعی، از بین رفتن امنیت و آرامش خانواده ها، حاکم شدن فقر و فلاکت برخانواده هاست. افراد معتاد از نظر عواطف انسانی به صفر می رسند و فاقد رحم و عطوفت انسانی می باشند.
بی توجهی به تربیت فرزندان، معمولا اغلب بچه هایی که به دزدی و کلاه برداری روی می آورند، از خانواده های معتاد می باشند. افزایش جرم وجنایت در جامعه، افزایش فساد، فحشا و زنان فاحشه در جامعه. فرد معتاد به خاطر ضعف جسمی و پژمرده شدن و آلوده شدن که بدان مبتلا می شود، نمی تواند همسرش را ارضا کند و از نظر عاطفی، محبت و حتی جنسی و زناشویی همسرش بسیار رنج می کشد. به همین خاطر بسیاری از آنان که دارای ایمان قوی نیستند، به راحتی خویش را به مردان بیگانه می سپارند.
پیامدهای فرهنگی
آثار تهدیدهای فرهنگی ناشی از اعتیاد و گرایش به موادمخدر بسیار فراوان است. در مفهوم تهدید فرهنگی منظور، پیدایش یا ایجاد اختلال در نظام ارزش های جامعه است به گونه ای که موجب تغییر کارکرد طبیعی جامعه و پیدایش بحران های اجتماعی، سیاسی و اقتصادی می گردد.
به بیان دیگر از آنجا که فرهنگ غیرمادی (باورها، هنجارها و ارزش ها) پایه، اساس و مبنای هرگونه تغییر و تحول در ساخت فردی و اجتماعی می باشد، لذا هرگونه بحران و یا اختلال در نظام ارزشی و یا هویت فرهنگی جامعه، آثار و پیامدهای خود را به سرعت در سایر ابعاد جامعه و در شاخص های تعریف شده نشان می دهد.
درباره تهدیدهای فرهنگی اعتیاد و مضرات آن به ویژه برای نسل جوان سخن بسیار گفته شده اما از آنجا که پدیده اعتیاد متناسب با تکنولوژی روز تنوع بسیاری پیدا کرده است، لذا جا دارد درباره عوامل تقویت کننده این تهدید و آثار و نتایج سلبی موادهای جدید برای جوانان و خانواده های بیشتر اطلاع رسانی شود.

پیامدهای جسمی و بهداشتی
افراد مبتلا به موا دمخدر از واقعیات زندگی دور می گردند و در عالم اوهام و خیال غرق می شوند و ضعف عقل و اندیشه در آنان به وجود می آید. حتی مبتلایان به این مواد مخدر خودشان و خانواده هایشان و دین و دنیایشان را فراموش می کنند و در خیال محض به سر می برند.
علاوه بر این ناراحتی جسمی، ضعف اعصاب، عدم رعایت نظافت، بهداشت، ضعف نفس، بد اخلاقی، بد تصمیمی، و عدم احساس مسئولیت بر ایشان چیره می گردد.
به صورت یک عضو فاسد و سربار جامعه قلمداد شده، ثروتشان بیهوده ضایع می شود و خانواده هایشان متلاشی می گردد (حتی به خانواده خود رحم نمی کنند) حاضرند مایحتاج روزانه ایشان را بفروشند تا مقدار کمی از این موادناپاک و زیان آور شیطانی را به دست آورند.
برای دستیابی به آن حاضرند دست به هر عمل پستی بزنند و هیچ شکی باقی نمی ماند که این مواد مخدری که ضرر جسمی، روحی، اخلاقی ،اجتماعی و اقتصادی آن برای همه روشن است به کلی حرام است و این مواد جزو خمر می باشند.
مصرف مواد مخدر زیان های جبران ناپذیری بر جسم معتادان و نیز بر پیکره ی جامعه وارد می کند که در اینجا برخی از این زیان ها و عوارض اشاره می کنیم:
اختلالات مغزی
استفراغ و سردرد شدید
انحالا نخاغ ستون فقرات
ایدز
بیماری های ریوی
چاقی
حمله های مغزی
سرطان
کاهش فشار خون و دهها بیماری دیگر
ناراحتی های پوستی
هپاتیت C , B^[19]
بند سوم : درمان
الف) تاریخچه درمان
ردّ پای اصلی درمان اعتیاد به متخصصین روانپزشکی یعنی دکتر ویلیام سیلک ورث ( William silkworth)، دکتر هری تایبوت (Harry Tiebout)، و دکتر راث فاکس (Ruth Fox) بر می گردد. این روانپزشکان فرایند اعتیاد را درک کردند و در زمینه های بالینی، سازمانی، و ادبی در عرصه درمان اعتیاد سهیم شدند. دکتر سیلک ورث، بیل دبلیو (Bill W) را که بعدها از مؤسسین « می باره های گمنام » شد درمان کرد. دکتر تایبوت مقالات اساسی بکر متعددی در زمینه پویه شناسی ] ترتیب داد.
جنبش « می بارهای بی نام »، ترسیم دقیقی از رفتارهای مربوط به اعتیاد و روان افراد معتاد به الکل و سایر داروها ارائه کرد. « می باره های بی نام » که یک پزشک ( جراح) می باره در تأسیس آن سهیم بود، از یک نوع « الگوی طبی » اعتیاد استفاده می کند. اعتیاد به داروها نیز به همین صورت نگریسته می شود نه تنها به این علت که اکثر می باره ها به سایر داروها نیز اعتیاد دارند، بلکه به این دلیل که خود این اعتیادها نیز با الگوی طبی جور در می آیند و این مسئله با پژوهش های مشابهی به اثبات رسیده است. در حال حاضر میلیونها می باره و معتاد دارویی در مراکز « می باره های بی نام » در سراسر جهان مشغول درمان هستند. سایر سازمان هایی که اصول « می باره های بی نام » را پذیرفته اند مانند « تخدیرشدگان بی نام » و « کوکائینی های بی نام » در حمایت از درمان اعتیاد به مواد موفق بوده اند.^[۲۰]
در ایران تدوین پروتکل درمان وابستگی به مواد افیونی با داروهای آگونیست بی شک یکی از مهمترین اقدامات معاونت سلامت در امر ساماندهی درمان و کاهش آسیبهای ناشی از سوء مصرف مواد در سالهای اخیر بوده است. از سال ۱۳۸۰ به این سو و با شروع برخوردهای فعالانه وزارت متبوع با امر درمان اعتیاد و خصوصاً توجه ویژه به سیاست کاهش آسیب که تحت تأثیر گسترش روزافزون آلودگی به ویروس نقص ایمنی انسانی و بیماری ایدز در میان معتادان تزریقی در سالهای اخیر بوده است، یکی از کمبودهایی که نظام درمان اعتیاد در کشور با آن همواره روبرو بوده است، عدم پرداختن به انواع موثرتر درمان، همچون درمان نگهدارنده با متادون بوده است.
تا سال ۱۳۸۰ تنها درمان سم زدایی در کشور ما مقبولیت داشت که عمدتاً با داروهای غیرمخدر صورت می‌گرفت، با شروع درمان به تدریج آثار مثبت این درمان بر کاهش رفتارهای پرخطر تزریقی و نیز بهبود وضعیت اجتماعی اقتصادی آنان مشهود گشت. در آن زمان هنوز پروتکل کشوری برای درمان با متادون وجود نداشت. این مهم در اواخر سال ۱۳۸۱ توسط اداره پیشگیری و درمان سوء مصرف مواد با همکاری معدودی از اعضای هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران آغاز شد. به این ترتیب در سال ۱۳۸۲ پیش‌نویس پروتکل درمان با متادون جهت استفاده در طرحهای پایلوت توسط اداره پیشگیری و درمان سوء مصرف مواد منتشر شد. تدوین این پیش نویس عمدتاً محصول زحمات بی وقفه خانم دکتر مستشاری، روانپزشک و کارشناس وقت اداره پیشگیری و درمان سوء مصرف مواد ( کارشناس فعلی کاهش تقاضا در دفتر جرائم و مواد سازمان ملل متحد در تهران ) و با لحاظ نظرات استادانه آقای دکتر آذرخش مکری، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران بود.
در سال ۱۳۸۳ در حالیکه طرح درمان نگهدارنده با متادون هنوز مراحل آزمایشی خود را می گذرانید، مراکز خصوصی که عمدتاً از سازمان بهزیستی کشور مجوز فعالیت دریافت کرده بودند، اقبال گسترده ای به استفاده از متادون نشان دادند. این امر بدون هماهنگی با معاونت سلامت وزارتخانه و بدون نظارت معاونتهای درمان دانشگاهها صورت می گرفت. لذا نگاه درمانی در این مراکز همان سم زدایی های کوتاه مدت بود که در اغلب موارد با اقدامات پیگیرانه پیشگیری از اعتیاد همراه نبود. این امر موجب شد معاونت سلامت در سال ۱۳۸۳ اقدام به تهیه آئین نامه جدیدی برای درمان اعتیاد کند تا از یک سو فعالیتهای این مراکز را تحت نظارت و کنترل خود گرفته و از سوی دیگر سیاست درمان طولانی مدت نگهدارنده با متادون را که چه در مطالعات خارجی و چه داخلی تفواق خود را بر سم زدایی نشان می داد، تحقق بخشد. در انتهای سال ۱۳۸۳ آئین نامه راه اندازی مرکز درمان سوء مصرف مواد توسط وزیر بهداشت وقت امضا شد و در ابتدای سال ۱۳۸۴ ابلاغ شد. هم زمان با آن دو پروتکل درمانی توسط معاونت سلامت ابلاغ گردید؛ پروتکل درمان سوء‌مصرف مواد و پروتکل درمان وابستگی به مواد افیونی با داروهای آگونیست. در پروتکل اول، عمدتاً درمانهای دارویی و غیردارویی بدون استفاده از داروهای آگونیست افیونی توضیح داده شده بود و در پروتکل دوم به درمان با متادون پرداخته شده بود.
با توجه به سیاست سخت گیرانه ای که در آئین نامه نسبت به مراکز خصوصی که از سازمان بهزیستی مجوز گرفته بودند در پیش گرفته شده بود، برای مثال آنان شش ماه فرصت داشتند از دانشگاه علوم پزشکی و وزارتخانه مجوز فعالیت بگیرند و قاعدتاً می بایست پروانه قبلی بهزیستی را باطل نموده و بعد درخواست تأسیس مرکز جدید خود را به دانشگاه ارائه نمایند، فضای مجادله و جر و بحث بین سازمان بهزیستی کشور و معاونت اسلامی در سطح کشوری و ادارت کل بهزیستی استانها و دانشگاههای علوم پزشکی در سطح استانی در گرفت. مشکلات دیگری نیز در آئین نامه مزید بر علت شد و آن تعیین متراژ بالا ( ۲۰۰ متر ) و تعیین پنج نفر به عنوان موسس برای مرکز بود که عملاً دست پزشکان را در احداث مرکز می بست. بوروکراسی اداری و مراحل متعددی که باید برای کسب مرکز و واحد درمانی در دانشگاه و وزارتخانه طی می شد نیز روند تأسیس مراکز جدید را با مشکل روبرو می ساخت، برخی از مفاد پروتکل درمان نیز مشکل ساز شده بود، از جمله اینکه می بایست از بدو دریافت متادون نود درصد آن صرف درمان نگهدارنده شود که طبعاً درآمد مرکز عمدتاً بر درمان سم زدایی استوار است ( یا حداقل اینطور تلقی می شود ). را با چالش روبرو می‌ساخت. همینطور اختصاص ۸۰ درصد از درمان نگهدارنده به بیماران تزریقی، عمده مراجعان مراکز که معتادان تزریقی بودند را از درمان نگهدارنده با آگونیست محروم می ساخت. یکی دیگر از مفاد پروتکل، وجود یک مرکز به ازاء صدهزار نفر جمعیت عمومی منطقه بود، این قید از این جهت گذاشته شده بود تا در سال اول تأسیس، دانشگاهها با خیل عظیم متقاضیان روبرو نشده و امکان نظارت موثر بر مراکز وجود داشته باشد، اما از آنجا که در برخی شهرها تعداد مراکز موجود از تعداد ظرفیت وضع شده بیشتر بود بسیاری از مراکز موجود باید تعطیل می شد.
اداره پیشگیری و درمان سوء مصرف مواد در تمامی سال ۱۳۸۴ در حال گفتگو و مذاکره با طرفهای مختلف بحث از سازمان بهزیستی و ادارات مختلف معاونت سلامت گرفته تا پزشکان متقاضی دریافت مجوز مرکز و واحد و نیز بیماران بود. لحاظ تمامی نظرات که بعضاً با یکدیگر منافات داشتند در پروتکل و آئین نامه امکان‌پذیر نبود، اما با توجه به ایجاد فضای وفاق بین دستگاه های دست اندرکار درمان که پس از استقرار دولت جدید در نیمه دوم سال ۱۳۸۴ شکل گرفت، موجب اصلاحات بسیار اساسی در آئین نامه راه اندازی مرکز درمان سوء مصرف مواد شد و به مراکز خصوصی که از سازمان بهزیستی مجوز گرفته بودند، اجازه داده شد همچون مراکزی که از وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی پروانه بهره برداری گرفته اند بتوانند واحد درمان با آگونیست را با نظارت دانشگاه تأسیس نمایند. همچنین پزشکان می توانند به تنهایی تقاضای تأسیس مرکز نمایند و متراژ مرکز با رتبه ۳ به ۷۰ متر تقلیل پیدا کند.
در اصلاح پروتکل سعی شده است نظرات سازمانها، نهادها، موسسات دانشگاهی، صاحب نظران برجسته کشور در امر اعتیاد و ایدز لحاظ شود. جمع بندی این نظرات عمدتاً مرهون تلاشهای خستگی ناپذیر خانم دکتر ستاره محسنی فر، روانپزشک و کارشناس اداره پیشگیری و درمان سوء مصرف مواد بوده است که در تهیه نسخه قبلی هر دو پروتکل نیز نقش اساسی داشتند.
در پروتکل جدید، حد نصاب تعداد مراکز صرفاً برای مراکز خصوصی در نظر گرفته شد و به یک واحد برای ۵۰ هزار نفر جمعیت منطقه تغییر پیدا کرد. به این ترتیب تعداد مراکز خصوصی در هر منطقه از کشور به بیش از دو برابر افزایش خواهد یافت ( دیگر مراکز دولتی مانعی برای تأسیس مراکز خصوصی نخواهند بود ). همچنین، نسبت ۹۰ به ۱۰ در تعداد قرصهای متادونی که به ترتیب در درمان نگهدارنده و درمان سم زدایی مصرف می شود، پس از شش ماه از شروع کار مرکز حاصل می شود. سعی شده است تعداد قرصهای متادونی که صرف سم زدایی می شود به گونه ای باشد تا سودآوری مرکز از همان روز اول شروع به کار آن تضمین شود. به طور کلی نسبت ۸۰ به ۲۰ در تعداد بیماران تزریقی به غیرتزریقی برای اغلب مراکز حذف شده است. اگرچه شاید این امر موجب کاهش تعداد معتادان تزریقی شود که در مراکز تحت درمان نگهدارنده قرار خواهند گرفت، اما نمی توان منکر این واقعیت شد که اصولاً معتادان تزریقی بی بضاعت کمتر توان مراجعه به مراکز خصوصی را دارند و تنها در صورتی که دولت، یارانه ای به این مراکز جهت تحت پوشش دادن این دسته از معتادان پرداخت نماید یا درمان نگهدارنده با متادون تحت پوشش بیمه قرار گیرد این معضل قابل حل است. با این حال براساس مفاد پروتکل فعلی، تمامی بیماران مراکز مشاوره بیماریهای رفتاری ( کلینیکهای مثلثی‌) و مراکز گذری ( DIC) می بایست تزریقی باشند. با توجه به نیاز مبرمی که احساس می شد و خصوصاً به توصیه برنامه کمک جهانی برای مبارزه با ایدز، سل و مالاریا ( Global Fund) بخش جدیدی به این پروتکل جهت پالایش و ارزشیابی برنامه درمان با آگونیست به همراه تعداد قابل ملاحظه ای فرم، چک لیست و جدول با راهنمای تکمیل آنها اضافه شده است که امید می رود بتواند هر لحظه نظام درمانی را از وضعیت درمان با آگونیست در سطح کشور آگاه سازد.^[۲۱]
ب) تعریف درمان
درمان؛ مجموعه ای است از اقدامات پزشکی روانشناختی و اجتماعی که در جهت سم زدایی (Detoxification) معتادان و جلوگیری مصرف مجدد مواد توسط آنان به کار گرفته می شود. یکی از تفاوتهای عمده درمان سوء مصرف مواد و درمان بیماریهای طبی این مساله است که استفاده از خدمات پزشکی معمولا با رضایت و اراده خود بیمار صورت می گیرد. اما در سوء مصرف مواد اغلب این نظام قضایی انتظامی و یا خانواده فرد است که وی را به زور وارد درمان می کند. فرض خانواده و اجتماع بر این است که مشکلات اجتماعی، خانوادگی، اقتصادی و بهداشتی معتاد مربوط به مصرف مواد وی است و لذا با درمان اعتیاد باید تمامی مشکلات یاد شده برطرف گردد. در بسیاری از موراد جامعه و نمادهای مدنی و قانونی به خواسته ها و علایق بیماران توجهی ندارد و صرفا به برطرف شدن مشکلات علاقمندند. نهادهای درگیر در امر مراقبتهای بهداشتی اولیه درمان موثر را آن دسته از اقداماتی می دانند که خطرات پزشکی و بهداشتی مرتبط با مصرف مواد از جمله ایدز و هپاتیت و سل را کاهش می دهد. از نظر سازمانهای رفاه اجتماعی درمان می بایست منجر به بهبود وضعیت شغلی فرد و کاهش بیکاری شود. برای کارفرمایان درمان باید موجب شود که کارکنان مبتلا به درجات بالای عملکرد بازگشته و دیگر در خطر ابتلای مجدد نباشد. از نظر دستگاه قضایی و انتظامی درمان باید به کاهش جرم و کاهش زندانی شدن در سوء مصرف کنندگان مواد منجر شود. محاسبات نشان می دهد که هر دلار که خرج درمان می شود به میزان ۴ تا ۷ دلار از هزینه های جرایم مرتبط با مواد و هزینه های دستگاه قضایی و زندان کم می کند. اگر صرفه جویی به مراقبتهای پزشکی را هم به این میزان بیفزاییم این صرفه جویی به میزان ۱۲ به ۱ می رسد.
درمان موجب کاهش تزریق وریدی مواد و در نتیجه کم شدن خطر ابتلای ایدز و هپاتیت B و C می شود. درمان باعث بهبود وضعیت خانواده و زندگی اجتماعی شده و توانایی شغلی را افزایش می دهد. تجربیات کشورها نشان می دهد که اگر به جای درمان گزینه زندان یا اردوگاه دنبال شود نتایج مثبتی به بار نمی آید. چرا که احداث زندان و اردوگاه بسیار گران بوده و اداره نمودن آنها به مراتب پر خطر تر است. لذا زندان حتی به فرض اینکه اثر بخش هم باشد به هیچ روی انتخابی صرفه مند نیست ولی درمان به نحو قابل توجهی کم خرجتر و به صرفه است. نکته مهم این است که مطالعات نشان می دهد که ۷۰ تا ۹۸ درصد محکومان مرتبط با مواد مخدر که در طول محکومیت درمانی دریافت نکرده اند در عرض یک سال پس از آزادی از زندان مجددا دچار سوء مصرف شده و بیش از نیمی دوباره در عرض یک سال به خاطر جرایم مرتبط با مواد زندانی شده اند. شواهد اندکی دال بر اثر بخشی زندان در تغییر رفتار این افراد وجود دار. اضافه بر این تجربیات جهانی نشان می دهد که ازدحام در زندان اثر نامطلوبی بر سلامت زندانیان دارد. از جمله می توان به شیوع بیماریهایی از قبیل ایدز اشاره کرد که ممکن است به جامعه نیز گسترش یابد. ^[۲۲]
ج) مراحل درمان
مراحل درمانی به طور کلی شامل موارد زیر هستند:
مرحله سم زدایی- تثبیت(phase detoxification – stabilization) : که در آن علایم ترک درمان می شود و تنها در موارد وابستگی به نیکوتین (سیگار) الکل مواد افیونی باربی توراتها و بنزودیازپینها ( که هر دو از دسته داروهای رخوت زا – خواب اورند)مورد نیاز است. هدف از این مرحله حصول حالت پرهیز به شکلی ایمن و راحت برای بیمار است. برای رسیدن به این هدف از شیوه ها و داروهای گوناگون استفاده می شود. بسته به وضعیت بیمار درمان به صورت سرپایی (patient out) بستری(in patient) یا اقامتی (residential) صورت می پذیرد. این مرحله را نمی توان درمان کامل تلقی کرد بلکه صرفا آمادگی برای درمان و بازتوانی است.
مرحله بازتوانی پیشگیری از عود(prevention phase renababilitation- replace) : که هدف از آن پیشگیری از بازگشت به مصرف مواد غیر قانونی است یا از راه پرهیز از مصرف هر گونه ماده ای و یا از راه درمان جایگزین با مواد قانونی و کنترل شده است. و هدف دیگرآن کمک به بیمار در دستیابی به سلامت فردی و عملکرد اجتماعی است. در این مرحله از راهبردها و روش های گوناگون بهره گرفته می شود. همچون داروهای روانپزشکی جهت کاهش مشکلات روانپزشکی همراه داروهای کاهنده ولع که شامل داروهای جایگین هم می شود. انواع مختلف روان درمانی گروه های خودیاری همچون معتادان گمنام. البته عده ای از معتادان ممکن است حتی بدون درمان کاملا بهبود یابند. عده ای دیگری نیز ممکن است متعاقب درمان وارد یک دوره بهبود طولانی مدت شوند. اما بسیاری از کسانی که دچار اعتیاد می شوند عودهای متعددی را متعاقب درمان متحمل خواهند شد. و این اسی پذیری ها برای سالها و چه بسا تا اخر عمرشان باقی خواهد ماند. به عبارتی دیگر بسیاری از کسانی که هرگونه درمانی را شروع می کنند پیش از تکمیل دوره، درمان را رها کرده یا توصیه های پزشکی مبنی بر بقای بر درمان یا تداوم در مراقبتهای پزشکی را جدی نمی گرفتند. به همین دلیل دولتها وادار شدند این افراد را به اجبار برای ترک اعزام کنند. و مراکز معمولا چند برابر ظرفیت واقعی پذیرش نموده و با هزینه بسیار سنگینی روبرو می شدند و نمی توانستند پاسخگوی نیازهای درمانی کشور برای معتادان باشند. تنها معدودی از کشورها توانسته اند نظام درمانی عمومی توسعه یافته ای را در جهت پرداختن به سطوح مختلف سوء مصرف مواد ایجاد کنند. علت اینکه حتی بسیاری از کشورهای صنعتی و توسعه یافته هم هنوز به چنین نظام درمانی جامعی برای مشکلات سوء مصرف مواد نرسیده اند. در درجه اول مشکلات اجتماعی وسیع ناشی از سوء مصرف مواد است. جرایم از هم پاشیدگی خانواده از دست رفتن بهره وری اقتصادی و فساد از مشهورترین اثار خطرناک و پر هزینه مواد بر نظام اجتماعی کشورهاست. این موضوع موجب می شود اذهان عمومی مساله مواد را در درجه اول مشکلی کیفری تلقی کند که نیاز به درمان اجتماعی قضایی دارد نه معضلی بهداشتی که نیازمند اقدامات پزشکی است. علت دیگر این است که بسیاری از جوامع نسبت به اثر بخشی مشکوکند و بسیاری از دولتها این پرسش را مطرح می کنند که آیا درمان به زحمتش می ارزد، علاوه بر این مطالعات نشان داده است که اغلب کادر بهداشت و درمان نیز احساس می کنند که مداخلات پزشکی و مرافبتهای بهداشتی فعلی یا جوابگو نیست و یا اثری ندارد.^[۲۳]
گفتار دوم: مبانی تحقیق
بند اول: راه های درمان
درمان های ذکر شده در ذیل بیشتر برای موادمخدر ایجاد شده و برای مواد محرک (مثل شیشه) درمانی ذکر نشده است. درمان در این مورد عبارت است از استفاده از داروهای مخصوص روانپزشکی به علاوه روش درمانی ماتریکس که نوعی روان درمانی است. گرچه طول مدت این درمان بسیار است، اما کسانی که در درمان پایدار باشند و از حمایت خوب خانواده برخوردار باشند می توانند دوره آنرا به پایان برده و شاهد بهبودی را در آغوش کشند.^[۲۴]
۱)متادون درمانی :
نوعی درمان در سازمان ها و مراجع پزشکی در خصوص طیف مخصوصی از بیماران حامل بیماری اعتیاد پشنهاد می شود به نام درمان نگهدارنده با مصرف دارویی به نام «متادونMMT» که یک دارو با مشخصات مورفین ولی در فرمول شیمیایی آن به اصطلاح «مورفین چپ گرد» است. از سال ۱۹۶۰ که درمان با متادون در آمریکا آغاز شد، تاکنون بیش از ۵۴ سال گذشته و هنوز هم تمام محققین و دانشمندان متادون را بهترین راه کنترل و جلوگیری از بیماری اعتیاد می دانند. هدف از درمان با متادون این است که بیمار با مصرف متادون درواقع به حالت طبیعی دست می یابد و مشکلاتی که ناشی از اعتیاد سابق بوده و در هورمون های مغزی بوجود آمده است ، از بین می روند. درست است که متادون نیز در دسته بندی موادمخدر رده بندی می شود اما به علت خواص نادر آن، برای کسی که سابقاً معتاد به مخدر بوده است هیچ حالت نشئگی ایجاد نمی کند (البته اگر با دوز توصیه شده پزشک بکار رود) و صرفاً او را به حالت طبیعی خود برمی گرداند، حالتی که سال ها اعتیاد آن را از خاطر بیمار برده است. در این درمان هیچگونه آسیبی به کبد وارد نمی شود و در دستگاه گوارش نیز تنها عارضه آن یبوست است. در واقع اگر متادون تحت نظر پزشک مصرف شود، فرد مصرف کننده آن از نظر روانی و جسمی هیچگونه فرقی با افرادی که در زندگی لب به هیچ مخدری نزده اند ندارند. از نظر ظاهری کاملاً شیک و آراسته و بدون هیچ عارضه پوستی و از نظر روانی پایدارند. چون متادون دوره های خماری و نشئگی ندارد، بنابراین در مصرف ۲۴ ساعته آن هیچگونه عارضه ی روانی پدیدار نمی شود.
۲)درمان تنفرزا با نالترکسون
این نوع درمان با تجویز کپسول هایی به نام «نالترکسون» به یک شخص که قطع مصرف می کند، پیشنهاد می شود که در این روش پس از مصرف این دارو اگر شخص اقدام به مصرف مواد مخدر کند حال بسیار خرابی پیدا می کند و خطر مرگ را در پی دارد و ترس از پیدا کردن حال خراب باعث می شود که فردی که قطع مصرف مواد کرده مواد مصرف نکند ولی راه گریزهایی دارد که بعضی اشخاص قرص را در دهان نگهداشته و پس از مدتی آن را پرت می کنند که این روش نیز جوابدهی مناسبی ندارد.
۳)کنگره ۶
اعضای این NGO روش خاصی برای ترک موادمخدر دارند، آنها معتقدند که سم زدایی فرد بیمار باید به تدریج و در طی یک پروسه ی چندماهه انجام شود و در این مدت با کم کردن تدریجی و برنامه ریزی شده مصرف موادمخدر را به صفر می رسانند و در این مدت در جلساتی که برگزار می کنند خود را با پسوند «ساقی» معرفی کرده و از اشخاصی که سابقه بیشتری در برنامه دارند به عنوان «یاور» راهکار می گیرند.
در طی دوره درمان و بازسازی یادگیری و پیگیری مداوم یک رشته ورزشی توصیه می شود این گروه با معرفی خود در رسانه ها و نشان دادن چهره های بشاش و ورزشکار معتقدند که بیماری اعتیاد را درمان کرده اند. اعضای این NGO در تهران مقبولیت نسبی پیدا کرده ولی این روش یک روش ابداعی و بومی ایرانی است که در کشورهای دیگر ناشناخته است و تشکیلات منظمی ندارد.
۴)اجتماع درمان مدار TC

الف) : کاربردهای کلی آلیاژهای حافظه شکل:
آلیاژهای حافظه دار کاربرد وسیعی در صنایع مختلف دارند. از جمله این کاربردها ، کاربردهای پزشکی و دندانپزشکی ، هوافضا ، صنایع خودروسازی ، صنایع الکترونی و البته صنایع عمرانی می باشد.
علت کاربردهای فراوان این ماده سه خصوصیت منحصر به فرد آن است:
۱-رفتار سوپر الاستیک (ابرکشسان):همانگونه که پیشتر گفته شد اثرابرکشسان به پدیده ای اطلاق می شود که در آنSMAها (البته تحت شرائط خاص خود) می توانند مقدار زیادی از تغییرشکل های غیر الاستیک را متحمل شوند و پس از حذف بار شکل اولیه خود را بدون کرنش پسماند بازیابی کنند.این خاصیت در وسایل سوپرالاستیک که انعطاف پذیری بالا و یا قابلیت تحمل نیروی گشتاوری زیاد نیاز باشد مورد استفاده قرار می گیرد. این مواد توانائی جذب مقادیر زیاد کرنش را دارند. از جمله این مواد آلیاژ NiTi می باشد.
۲-اثر حافظه شکلی: طبق تعریف قبلی اثر حافظه شکلی به پدیده ای اطلاق می شود که در آن نمونه های تغییر شکل یافته این آلیاژها به واسطه این خصوصیت منحصر به فرد در اثر اعمال یک سیکل حرارتی به شکل اولیه خود باز می گردند.این خاصیت در وسایل اثر حافظه داری برای بازیابی شکل ویژه جسم تحت دمائی بالاتر از دمای تغییر حالت استفاده می شود. از این اثر همچنین برای ایجاد نیرو یا انجام کار استفاده می شود (مثل بست ها و اتصالات)

۳- خاصیت میرا کنندگی: همان طور که گفته شد این آلیاژها مقاومت خستگی بسیار خوبی دارند و به علاوه به راحتی تغییر فرم می دهند و در نتیجه می توان از این مواد در جذب کننده های ارتعاش ، سیم های با مقاومت خستگی بالا و ابزار جراحی با خم شدن مکرراستفاده نمود .
ب) کاربرد آلیاژهای حافظه دار شکلی در مهندسی عمران:
۱-کاربرد غیر فعال ^[۵]: شامل سیستم های جداگر پی و سیستم های استهلاک انرژی (توسط رفتار ابر کشسان)هستند که در آن به منبع خارجی نیاز نیست و نیروهای ضربه ای و تماسی در پاسخ به حرکت سازه ها ایجاد و گسترش داده می شوند.
۲-کاربرد نیمه فعال^[۶]: ابزار کنترل نیمه فعال برای تعدیل و تنظیم خصوصیات سازه ای به کار می روند مانند تغییر فرکانس طبیعی سازه. و به طور قابل ملاحظه ای انرژی کمتری از ابزار کنترل فعال مصرف می کنند.
۳-کاربرد فعال^[۷]: در این کاربرد یک منبع خارجی محرک هائی را برای به کارگیری نیروهائی به سازه مورد نظر جهت کنترل وارد می کند..کاربرد این مواد با ایجاد رفتار بازگرداننده در سازه به عنوان محرک ها و حسگرها برای کنترل ارتعاشات سازه است.
اکنون به تفضیل به بررسی هریک از این کاربردها و تحقیقات عملی انجام شده درباره آنها می پردازیم.
۲-۲-۱: کنترل غیر فعال
کنترل غیر فعال سازه ها به وسیله SMAها در واقع از خاصیت ابرکشسان برای کاهش تغییرشکل های پلاستیک سازه های تحت بارگذاری شدید ، بهره می گیرد
SMA ها به طور موثر می توانند از طریق دو مکانیسم برای این هدف به کار روند سیستم های جداگر (عایق) پی و سیستم مستهلک کننده انرژی.در یک سیستم جداگر پی ، SMA ها بین بخش فوقانی سازه و زمین ، به منظور ایجاد یک سیستم مجزا و زدودن انرژی لرزه ای منتقل شده از حرکت زمین به بخش بالائی سازه نصب می شود و بنابراین خسارت وارد به بخش فوقانی (اصلی) کاهش می یابد. در سوی دیگر ، در روش استهلاک انرژی ، اجزای SMA مارتنزیتی یا آستنیتی ترکیب شده در سازه ، انرژی ارتعاشی تحمیل شده به سازه را جذب می کنند.(لازم به ذکر است که آلیاژ نیتینول دارای دو فاز به نام های آستنیت^[۸] و مارتنزیت^[۹] است که به تفضیل در بخش های بعدی درباره آنها بحث خواهد شد) یک جداگر SMA ، مطابق با سطوح مختلف تحریک ، میزان اتلاف انرژی و بازگردانندگی و سختی متغیری را در سازه به وجود می آورد.
۲-۲-۱-۱: ابزارهای جداگر^[۱۰]
سیستم های جداگر به کار رفته شامل ابزارهای بازگرداننده سیمی SMAبرای ساختمان ها ، سیستم های جداگر فنری SMA و سیستم های جداگر تاندولی SMA برای قاب های برشی می باشند.
در اصل برای کنترل غیر فعال ارتعاشات ، فاز مارتنزیت ظرفیت میرائی بزرگتری دارد هرچند که نیازمند گرمای خارجی به منظور ایجاد یک تغییرشکل فازی برای بازگرداندن شکل اصلی سازه می باشد و از طرف دیگر SMA های سوپر الاستیک ظرفیت میرائی کمتری دارند اما یک نیروی بازگردانندگی قوی برای بازیابی شکل اولیه سازه دارند و لذا کرنش پسماند کوچکی در این نوع SMA ها باقی خواهد ماند.
به همین علت Docle و همکارانش[۴] میراگرهائی را ساختند که در آن از دو سری حلقه استفاده شده است . یک سری از این حلقه ها در حالت آستنیت برای ایجاد رفتار بازگردانندگی و حلقه دیگر در حالت مارتنزیت برای افزایش ظرفیت استهلاک انرژی به کار می روند. در این سیستم یک مفتول SMA دور سه میله پیچانده شده و به لوله هائی متصل می شود که به صورت متقابل قابل حرکت هستند. یکی از این دو لوله به سازه و دیگری به پی متصل می باشد . وقتی که جابجائی خلاف جهت هم بین سازه و پی ایجاد می شود مفتول ها افزایش طول داده و انرژی اعمالی مستهلک می شود.(شکل ۲-۱)

شکل۲-۱: مدل پیشنهادی Dole [4]
۲
-۲-۱-۲:ابزارهای اتلاف انرژی SMA^[11]
ابزارهای اتلاف انرژی SMA در چند حالت دیده شده اند: در بادبندها برای سازه های قابی ، میراگر درپل های معلق کابلی و یا پل های با تکیه گاه ساده ، اتصالات و اجزای اتصال و به عنوان ابزارهای ترمیم و بهسازی برای سازه های قدیمی و تاریخی.
کاربرد SMA ها در بادبندها و پل ها به تفضیل در بخش بعدی بیان می شود.
۲-۲-۱-۲-۱: اتصالات
اتصالات در سازه های مختلف در هنگام زلزله ، مستعد تخریب هستند. می توان از اتصال دهنده های SMA به منظور فراهم آوردن میرائی و تحمل تغییرشکل های نسبتاً بزرگ استفاده نمود.
Spulveda و همکارانش [۹]۴ میله SMA به قطر ۳ و طول ۲۴۰ میلی متر را برای محل های خاص طراحی نموده و سپس مهار کردند و آزمایش ها را به صورت چرخشی انجام دادند . در طول آزمون های مختلف ، میله های به کار رفته در سیستم ، کرنش بالای ۱.۷درصد را به ازای نسبت میرائی بالای ۵.۵ درصد تحمل نموده و دوران های بالای ۰.۰۳ رادیان را بدون هیچ خرابی یا تغییر مکان های پسماند از خود نشان دادند. بعد از ۲۱۶ چرخه ، هیچ نشانه ای از افت در میله ها مشاهده نگردید و کرنش های پسماند یا بجا مانده در میله های SMA قابل چشم پوشی بود.(شکل ۲-۲)
شکل۲-۲:نمونه آزمایشی Spulveda [9]
۲-۲-۱-۲-۲: تقویت و بهسازی سازه های قدیمی
به منظورترمیم برج ناقوس کلیسای S.Gorgio در ایتالیا که به صورت جدی به وسیله زلزله ۱۵ اکتبر ۱۹۹۶ آسیب دیده بود، میله های SMA سوپرالاستیک به کار گرفته شد[۳].
به این ترتیب که از چهار میله فولادی پیش کشیده به همراه^[۱۲]SMAD استفاده گردید . این میله ها در چهار گوشه برج از پی تا سقف کشیده شده و در دو انتها مهار گردید. (شکل ۲-۳)
با این روش مقدار نیروی اعمال شده به ستون ها در زلزله در سطح زیر ظرفیت باربری محوری ستون در نظر گرفته شده و مقاومت خمشی سازه افزایش می یابد.
شکل۲-۳ : بهسازی کلیسای S.Gorgio[3]
دیده شد که میله های SMA که در طول ارتفاع برج قرار گرفتند و در پی برج محکم شدند ، سازه را تقویت می کنند و فرکانس های کیفی آن را افزایش می دهند. این برج تاریخی پس از زلزله ای مشابه در سال ۲۰۰۰ سالم ماند.
۲-۲-۲: SMAها برای کنترل فعال سازه ها
در این کاربرد از ویژگی بازگردانندگی شکلی سیم های SMA سوپر الاستیک استفاده می شود.
Li و همکارانش [۷]یک تیر بتن مسلح که به طور موقت توسط سیم های SMAتقویت شده بود را مورد مطالعه آزمایشگاهی قرار دادند. SMA های به کار رفته در این آزمایش با قطر ۲ میلی متر و از جنس نیکل – تیتانیوم است (شکل ۲-۴). کل فرایند آزمایش به سه مرحله تقسیم گردید: در مرحله ۱ نمونه تا زمانی که تغییر مکان وسط نمونه از مقدار تسلیم که ۵.۵ میلی متر است تجاوز کند بارگذاری گردیده و سپس باربرداری شدند. در مرحله دوم سیم های SMA به وسیله یک جریان الکتریکی ثابت که به بتن اعمال می گردید گرم شدند . نیروهای بازگرداننده موجب کاهش در تغییر طول نمونه و سپس موجب بستن شکاف های ایجاد شده در بتن گردید . در مرحله سوم نیز صفحه ای از نوع CFRP به پائین نمونه اضافه گردید (این صفحه سختی نسبتا بیشتری ازSMA به نمونه می بخشید). نتایج نشان داد که نمونه فاقد میله های تقویت کننده فولادی ، در کاهش تغییر شکل ها بهتر عمل می کنند و همچنین افرایش تعداد سیم های SMA ، تغییر شکل های پسماند را بیشتر کاهش می دهد.وبه این ترتیب به مفهوم جدیدی ازبتن تقویت شده هوشمند (IRC) می رسیم.
شکل۲-۴ : نمونه های مقاوم شده با سیم SMA [7]
۲-۲-۳: SMAها برای کنترل نیمه فعال سازه ها
در یک ابزار نیمه فعال SMA ، سختی یا میرائی در طول اجرا می تواند تغییر کند. به محض گرم کردن محرک های SMA نصب شده روی سازه ، سختی سازه به میزان قابل توجهی افزایش خواهد یافت و بنابراین فرکانس طبیعی سازه می تواند بصورت فعالی تغییر یافته و تنظیم شود. Heinonen و همکارانش[۸] کنترل سختی یک فنر به وسیله تغییر شرایط مرزی ، با یک محرک SMA را آزمایش کردند. زمانی که حلقه به صورت عمودی فشرده می شود ، به صورت یک فنر رفتار می کند و در راستای افقی کشیده می شود. ممانعت از تغییر شکل افقی ، سختی در راستای قائم را افزایش می دهد. شکاف بین قاب و حالت محدود شده ، به وسیله گرم کردن SMA بسته می شود . به وسیله سرد کردن SMA به دمای زیر ^[۱۳]و تغییر شکل معکوس ، و اعمال تنش بیش از تنش تسلیم ، تغییرشکل پایدار برای ایجاد شکاف به وجود آمده و مجدداً قاب در حالت مد نرم عمل می کند که در واقع مد عملکردی وسیله ، توسط دمای رشته SMA کنترل گردید.(شکل های ۲-۵ و ۲-۶)
شکل ۲-۵ : مدهای عملکرنرم و سخت [۸]
شکل ۲-۶: نصب رشته SMA به حلقه[۸]
۲-۳:چگونگی بروز خواص آلیاژهای حافظه دار شکلی
پس از بررسی خواص آلیاژهای حافظه دار به بررسی چگونگی بروز این خواص می پردازیم.
لازم به ذکر است که منظور از آلیاژهای حافظه دار به طور خاص آلیاژ NiTi (Nitinol) می باشد.
۲-۳-۱: تعریف ها و بیان ویژگی های فاز های آلیاژ نیتینول
تعریف فاز: چینش های مختلف اتم های ماده در داخل شبکه کریستالی آن منجر به ایجاد فاز های متفاوت می شود.
آلیاژهای حافظه دار شکلی هوشمند در دو حالت کریستالی مارتنزیت و آستنیت وجود دارند.
حالت آستنیتی در دماهای بالا و تنش پائین پایدار بوده و مسئول ایجاد رفتار فوق الاستیک است. حالت آستنیت دارای سختی و تقارن بیشتری نسبت به حالت مارتنزیت می باشد و دارای ساختار بلوری مکعبی است.

بعلت اینکه sig=0 بوده وکوچکتر از ۰۱/۰ می باشد لذا با اطمینان ۹۹/۰ فرض صفر رد می گردد وفرض تحقیق که نشان دهنده وجود رابطه بین مدیریت مدرسه محوری با تلاش برای ارزیابی خویشتن است تایید می گردد و میزان این رابطه برابر ۷۰۵/۰r= می باشد و شدت همبستگی نسبتا قوی و مستقیم بین مدیریت مدرسه محور با تلاش برای ارزیابی خویشتن مدیران ودبیران وجوددارد. که یافته های تحقیق در این زمینه با نتایج تحقیق عطریان(۱۳۸۲) در مورد این که دادن اختیار به معلمان و مدیران مدرسه، خودباوری و خود ارزیابی و شناسایی توانمندیهای آنها را به دنبال داشته، شناسایی استعدادها و توانایی دانش آموزان وتشویق وترغیب افراد را باعث خواهد شدونتایج با یافته های تحقیق اسمیت (۱۹۹۳)و نیز کرت لوین ^[۱۴۴]و همکاران ( ۱۹۷۲ ) که درتحقیقات خود در مورد بکارگیری سبک مدیریت مشارکتی نتایج نشان داد که ارتباط گشوده، خود گردانی بیشتر، شیوه های مشارکت جویانه در کارها، راه عملی تر و سودمند تر از شیوه های سنتی برای بکار گیری نیروی انسانی است و اثر بخشی سازمانی با این عوامل افزایش می یابد همسو و هم راستا است .

۵-۳-۲-۵فرضیه فرعی شماره ۵: بین تعهد در مبادله برنامه آموزشی و مدیریت مدرسه محور رابطه وجود دارد.
بعلت اینکه sig=0 بوده وکوچکتر از ۰۱/۰ می باشد لذا با اطمینان ۹۹/۰فرض صفر رد می گردد وفرض تحقیق که نشان دهنده وجود رابطه بین مدیریت مدرسه محوری با تعهد در مبادله برنامه آموزشی است تایید می گردد ومیزان این رابطه برابر ۴۲۹/۰r= می باشد و شدت همبستگی نسبتا قوی و مستقیم بین مدیریت مدرسه محور با تعهد در مبادله برنامه آموزشی مدیران ودبیران وجود دارد. که نتایج این تحقیق با یافته های سرایداران (۱۳۷۶) و نلسون ^[۱۴۵](۱۹۹۷) که پژوهشی با عنوان توانمند سازی و سبک رهبری مدیران مدارس انجام داده است و نیز با یافته های گمینان (۱۳۸۱) که در پژوهشی به بررسی رابطه بین آزادی عمل دبیران و تعهد شغلی پرداخته و رابطه معناداری را بین آنها یافته هم راستا است. بیکر^[۱۴۶] (۲۰۰۰)، پرداختچی و همکاران (۱۳۸۳) که مطالعاتی در مورد شاخص های اندازه گیری تعهد شغلی انجام داده ونشان دادند که عواملی مانند وابستگی حرفه ای، وابستگی سازمانی، پایبندی و التزام به ارزشهای کار و مشارکت و در گیری شغلی، (التزام) بیش از سایر فاکتورها در تعیین میزان تعهد سازمانی وشغلی نقش دارند همسو است .
۵-۳-۲-۶فرضیه فرعی شماره ۶: بین پیگیری تغییرات و ارئه بازخورد به برنامه آموزشی و مدیریت مدرسه محور رابطه وجود دارد.
بعلت اینکه sig=0 بوده وکوچکتر از ۰۱/۰ می باشد لذا با اطمینان ۹۹/۰ فرض صفر رد می گردد و فرض تحقیق که نشان دهنده وجود رابطه بین مدیریت مدرسه محوری با پیگیری تغییرات و ارائه بازخورد به برنامه آموزشی است تایید می گردد و میزان این رابطه برابر ۴۸۱/۰r= می باشد و شدت همبستگی نسبتا قوی ومستقیم بین مدیریت مدرسه محور با پیگیری تغییرات و ارائه بازخورد به برنامه آموزشی از دیدگاه مدیران ودبیران وجوددارد. یافته فوق از تحقیق با نتایج کسب شده ازتحقیق بازرگان(۱۳۷۵) همسو است.
۵-۳-۲-۷ فرضیه ۷: بین مشارکت در کارگاهها وسمینارها و مدیریت مدرسه محور رابطه وجود دارد.
بعلت اینکه sig=0 بوده وکوچکتر از ۰۱/۰ می باشد لذا با اطمینان ۹۹/۰ فرض صفر رد می گردد و فرض تحقیق که نشان دهنده وجود رابطه بین مدیریت مدرسه محوری با مشارکت در کارگاهها و سمینارها است تایید می گردد و میزان این رابطه برابر ۴۵۵/۰r= می باشد و شدت همبستگی نسبتا قوی و مستقیم بین مدیریت مدرسه محور با مشارکت در کارگاهها و سمینارها از دیدگاه مدیران و دبیران وجود دارد.
۵-۳-۲-۸ فرضیه فرعی شماره۸: بین هدایت تحقیق عملیاتی دانش آموزان و مدیریت مدرسه محور رابطه وجود دارد.
با توجه به اطلاعات فوق درآزمون همبستگی پیرسون ملاحظه می گردد بعلت اینکه sig=0 بوده وکوچکتر از ۰۱/۰ می باشد لذا با اطمینان ۹۹/۰ فرض صفر رد می گردد وفرض تحقیق که نشان دهنده وجود رابطه بین مدیریت مدرسه محوری با هدایت تحقیق عملیاتی دانش آموزان است تایید می گردد ومیزان این رابطه برابر ۴۶/۰r= می باشد و شدت همبستگی نسبتا قوی ومستقیم بین مدیریت مدرسه محور با هدایت تحقیق عملیاتی دانش آموزان (اقدام پژوهی) مدیران ودبیران وجود دارد.
۵-۳-۲-۹ فرضیه فرعی شماره ۹: بین بهبودکیفیت تدریس ومدیریت مدرسه محور رابطه وجود دارد.
بعلت اینکه sig=0 بوده وکوچکتر از ۰۱/۰ می باشد لذا با اطمینان ۹۹/۰ فرض صفر رد می گردد و فرض تحقیق که نشان دهنده وجود رابطه بین مدیریت مدرسه محوری با بهبود کیفیت تدریس است تایید می گردد و میزان این رابطه برابر ۵۹/۰r= می باشد و شدت همبستگی نسبتا قوی و مستقیم بین مدیریت مدرسه محور با بهبود کیفیت تدریس از دیدگاه مدیران ودبیران وجود دارد. نتایج فوق با بررسی های دیلورث و ایمگ٬^[۱۴۷] ۱۹۹۵٬ گولز^[۱۴۸]٬(۲۰۰۱)،(۲۰۰۰)٬)که موفقیت بخش های آموزشی رسمی در تربیت دانش آموزان از جمله بهبود کیفیت یادگیری و تدریس سطح بالا٬ به طور معنی داری از راه دسترسی معلمان به فعالیتهای مشارکتی وشرکت در تصمیم گیری ها و مشارکت آنها در فعالیت های توسعه حرفه ای با کیفیت تحت تاثیر قرار می گیرد همسو است.
۵-۳-۲-۱۰فرضیه فرعی شماره۱۰: بین عضویت در انجمن های حرفه ای و مدیریت مدرسه محور رابطه وجود دارد.
بعلت اینکه sig=0 بوده وکوچکتر از ۰۱/۰ می باشد لذا با اطمینان ۹۹/۰ فرض صفر رد می گردد و فرض تحقیق که نشان دهنده وجود رابطه بین مدیریت مدرسه محوری با عضویت در انجمنهای حرفه ای است تایید می گردد و میزان این رابطه برابر ۲۱۴/۰r= می باشد و شدت همبستگی ضعیف و مستقیم بین مدیریت مدرسه محور با عضویت در انجمن های حرفه ای از دیدگاه مدیران ودبیران وجوددارد. که نتایج بالا با یافته های تحقیقی که توسط تاچر(۲۰۰۵) در مورد تاثیر سبک رهبری بر خلاقیت انجام گرفت نشان داد که انجام کارهای به صورت گروهی موجب افزایش انعطاف پذیری افراد در سازمان می شود. در نتیجه اعتماد به نفس کارکنان افزایش یافته و آنها از نظر شغلی رشد پیدا می کنند همسو است.
۵-۳-۲-۱۱فرضیه فرعی شماره ۱۱- بین توسعه حرفه ای مدیران ودبیران برحسب مدرک تحصیلی آنان تفاوت معنی داری وجود دارد
با توجه به اینکه متغیر وابسته کمی ومتغیر مستقل رتبه ای چند حالته می باشد لذا جهت آزمون تفاوت میانگین از آزمون تحلیل واریانس یکطرفه آنوا استفاده می شود و با توجه به اینکه sig آزمون آنوا بزرگتر از ۰۵/۰می باشد بنابراین فرض صفر تایید می شود وفرض تحقیق رد می شود در واقع تفاوت معنی داری بین توسعه حرفه ای مدیران ومعلمان بر حسب مدرک تحصیلی آنان وجود ندارد .
۵-۳-۲-۱۲فرضیه فرعی شماره۱۲- بین توسعه حرفه ای مدیران ودبیران برحسب سن آنان تفاوت معنی داری وجود دارد.
با توجه به اینکه متغیر وابسته کمی ومتغیر مستقل رتبه ای چند حالته می باشد لذا جهت آزمون تفاوت میانگین از آزمون تحلیل واریانس یکطرفه آنوا استفاده می شود و با توجه به اینکه sig آزمون آنوا بزرگتر از ۰۵/۰می باشد بنابراین فرض صفر تایید می شود وفرض تحقیق رد می شود در واقع تفاوت معنی داری بین توسعه حرفه ای مدیران ودبیران بر حسب سن آنان وجودندارد .
۵-۳-۲-۱۳ فرضیه فرعی شماره ۱۳- بین توسعه حرفه ای مدیران ودبیران برحسب سابقه آنان تفاوت معنی داری وجود دارد.
با توجه به اینکه متغیر وابسته کمی ومتغیر مستقل رتبه ای چند حالته می باشد لذا جهت آزمون تفاوت میانگین از آزمون تحلیل واریانس یکطرفه آنوا استفاده می شود و با توجه به اینکه sig آزمون آنوا بزرگتر از ۰۵/۰می باشد بنابراین فرض صفر تایید می شود وفرض تحقیق رد می شود در واقع تفاوت معنی داری بین توسعه حرفه ای مدیران ودبیران بر حسب سابقه آنان وجود ندارد .
۵-۳-۲-۱۴ فرضیه فرعی شماره۱۴- پیش بینی توسعه حرفه ای از روی مدیریت مدرسه محوری
برای پیش بینی متغیر وابسته (توسعه حرفه ای ) از روی متغیر مستقل (مدیریت مدرسه محوری) از رگرسیون خطی ساده استفاده می گردد ، R2 (ضریب تبیین) نشان دهنده تبیین متغیر وابسته برحسب متغیر پیش بین است. مقدار ۰٫۵۵۶ = R2 نشان می دهد که حدود ۶/۵۵ درصد از واریانس متغیر وابسته توسعه حرفه ای از واریانس متغیر پیش بین مدرسه محوری تبیین می شود. سطوح معنی داری برای متغیر مستقل مدرسه محوری، کوچکتر از ۰٫۰۵ به دست آمده اند، بنابراین، این ضرایب تاثیر معنی داری در معادله رگرسیون دارند. به عبارت دیگر رابطه همبستگی مدیریت مدرسه محوری با توسعه حرفه ای معنی دار است. هم چنین برای ثابت رگرسیون نیز سطح معنی داری کوچکتر از ۰٫۰۵ به دست آمده است که نشان می دهد ثابت رگرسیون نیز تاثیر معنی داری در معادله رگرسیون دارد، ضریب B برای مدرسه محوری مثبت به دست آمده است که نشان می دهد رابطه بین مدیریت مدرسه محوری با توسعه حرفه ای مستقیم است. به بیان دیگر با افزایش مدیریت مدرسه محوری، توسعه حرفه ای افزایش می یابد. ضریب B نشان می دهد که با افزایش یک واحد مدیریت مدرسه محوری، به اندازه ۰٫۵۵۵ واحد به توسعه حرفه ای مدیران و دبیران افزوده می شود. نتایج فرضیه حاکی از آنست که که با توجه به ضریب تببین بین مدیریت مدرسه محور وتوسعه حرفه ای، مدیریت مدرسه محوری با توجه به ساختار مشوق مشارکت وتصمیم گیری مشارکتی از مهمترین عوامل تاثیرگذار برروی توسعه حرفه ای کارکنان است، بطوری که با استقرار مدیریت مدرسه محور زمینه برای پیدایش و پرورش توسعه حرفه ای کارکنان را فراهم می آورد و نتایج بدست آمده از قرضیه فوق با نتایج پژوهش ویافته های رایس (۲۰۰۶) ، اسمی (۱۳۸۵) ، اسلامی پور (۱۳۷۴) ، آمابیل (۱۹۹۸)، شرت و رنهارت ^[۱۴۹](۱۹۹۲) همسو است بطوری که مدیریت مشارکتی از مهمترین مولفه های پیش بینی کننده واثرگذار توسعه حرفه ای کارکنان می باشد نیز با تحقیقات زیادی چون پژوهش های (فولان^[۱۵۰]۱۹۹۰٬؛ کورکوران^[۱۵۱]؛٬۱۹۹۰روزن هولتز۱۹۸۹٬^[۱۵۲]؛لیتل^[۱۵۳]۱۹۹۰٬؛راتر ۱۹۸۷٬^[۱۵۴])که در زمینه نقش مدرسه در توسعه حرفه ای انجام شده که تمامی نشان دهنده عوامل موثر مدرسه ای در توسعه حرفه ای است٬ این عوامل عبارتند از: همبستگی گروهی در مدرسه، داشتن هدف مشترک٬جهت گیری مشترک در حل مسائل٬ انتظار های زیاد برای خود و دیگران و نقش رهبری مدرسه در تحول برنامه های توسعه حرفه ای به اثبات رسیده است همسو است.
۵-۳-۲-۱۵فرضیه فرعی شماره ۱۵ -پیش بینی توسعه حرفه ای از روی مولفه های مدیریت مدرسه محوری
برای پیش بینی متغیر وابسته (توسعه حرفه ای ) از روی متغیرهای مستقل (مولفه های مدیریت مدرسه محوری) از رگرسیون خطی چندگانه استفاده می گردد ، میزان سطح معنی داری تمام مولفه های پیش بین از خطای نوع اول در سطح ۰۱/۰ کوچکتر است بنابراین با احتمال ۹۹درصد تمام مولفه های مدیریت مدرسه محوری پیش بینی کننده معنی دار متغیر ملاک توسعه حرفه ای می باشند . هم چنین برای ثابت رگرسیون نیز سطح معنی داری کوچکتر از ۰٫۰۵ به دست آمده است که نشان می دهد ثابت رگرسیون نیز تاثیر معنی داری در معادله رگرسیون دارد، R2 (ضریب تبیین) نشان دهنده تبیین متغیر وابسته برحسب متغیرهای پیش بین است. مقدار ۰٫۶۱۹ = R2 نشان می دهد که حدود ۶۱٫۹ درصد از واریانس متغیر وابسته توسعه حرفه ای از واریانس متغیرهای پیش بین مولفه های مدرسه محوری تبیین می شود. ضریب B برای تمام مولفه های مدیریت مدرسه محوری مثبت به دست آمده است که نشان می دهد رابطه بین تمام مولفه های مدیریت مدرسه محوری باتوسعه حرفه ای مستقیم است. ضریب B برای تمرکز زادیی برابر۴۳۳٫ برای انعطاف پذیری برابر ۴۳۱٫ برای مشارکت پذیری ۴۱۳٫ وبرای تفویض اختیار ۱٫۰۳۲ می باشد مقایسه ضرایب B نشان می دهد که مولفه انعطاف پذیری تاثیر بیشتری در پیش بینی توسعه حرفه ای در مقایسه با دیگر مولفه ها دارد . نتایج بدست آمده از فرضیه فوق حاکی از آنست که تمام مولفه های مدیریت مدرسه محوری تاثیر مثبتی در توسعه حرفه ای کارکنان دارند بطوری که هرچه ساختار اداره مدارس بصورت غیر متمرکز و مشارکت پذیر باشد و انعطاف پذیری کارکنان بیشتر باشد و مدیران بخشی از اموررا به زیردستان تفویض کنند باعث افزایش توسعه حرفه ای کارکنان می شود واز میان مولفه های تاثیرگذار برروی توسعه حرفه ای انعطاف پذیری تاثیر بیشتری برروی توسعه حرفه ای کارکنان دارند بطوری که هرچه فضای اعتماد وتخصص در میان کارکنان بیشتر باشد که موجب بروز واکنش های مناسب و بجای زیر دستان در مواقع غیر قابل پیش بینی گردد باعث پرورش توسعه حرفه ای کارکنان می گردد. ونتایج فرضیه فوق با پژوهش ساختار سازمانی اسمی (۱۳۸۵). سبک مدیریت مشارکتی اسلامی پور (۱۳۷۴) ، مارتین وتربلنچ (۲۰۰۳) ، دامنی (۱۳۸۹) ، همسو می باشد.
۵-۴محدودیت های تحقیق:
۵-۴-۱محدودیت های خارج از کنترل پژوهشگر:
- محدودیت زمانی برای اجرای تحقیق
- خودداری برخی از دبیران در پذیرش پرسشنامه ها به علت ارزیابی توسط مدیران
- وجود فضای محافظه کارانه در محیط های مدارس و حاکم نبودن روحیه پژوهش و تحقیق در بین معلمان و دلزدگی آنان از تحقیقات و پرسشنامه هایی که به وفور مجبور به تکمیل آنها بوده اند در حالی که معتقدند که به کارگیری نتایج این تحقیقات در سازمانها به ندرت صورت گرفته یا اصلا تاثیر گذار نمی باشند . در نتیجه عوامل مذکور باعث بی علاقگی در همکاری با محقق شده و پیامد هایی چون تاخیر در عودت پرسشنامه ها و حتی عدم بازگشت برخی از پرسشنامه های توزیع شده گردید .
-کمبود منابع اطلاعاتی در دانشگاه به طوری که اکثر کتاب ها و مجلات و فصلنامه ها به سالهای پیش تعلق داشت .
- علیرغم جستجو های فراوانی که صورت گرفت، بدلیل تازگی تحقیق حاضر در حیطه موضوعات تحقیق شده ، فقر تحقیقاتی یکی دیگر از محدودیت های محقق بود .
۵-۴-۲ محدودیت های در اختیار پژوهشگر:
- محدود کردن جامعه آماری پژوهش به دبیران و مدیران مدارس متوسطه دخترانه شهرستان خوی که امکان تعمیم نتایج آماری این پژوهش را به جوامع دیگر محدود می سازد .
-محدود کردن ابزار سنجش و جمع آوری اطلاعات به پرسشنامه و استفاده نکردن از سایر روش های جمع آوری اطلاعات از جمله مشاهده ٬ مصاحبه و ….که می توانست بر بار علمی تحقیق بیفزاید .
-محدودیت زمانی و مالی برای استفاده از منابع تحقیقاتی دانشگاهها و کتابخانه های دیگر دانشگاهها ی کشور.
-چون پژوهش از نوع زمینه یابی است نمی توان یک رابطه صد در صد علت معلولی بین متغیر مستقل (مدیریت مدرسه محور) و متغیر وابسته (توسعه حرفه ای) بیان داشت .
۵-۵ پیشنهادهای تحقیق:
۵-۵-۱ پیشنهادهای کاربردی برپایه یافته های تحقیق
-شرایط لازم برای توسعه حرفه ای دبیران و مدیران در مدارس بسته به شرایط خاص بومی و محلی فراهم شود .
-بودجه مدارس برای توسعه حرفه ای معلمان و مدیران با توجه به شرایط محلی و منطفه ای و شرایط خاص هر مدرسه تخصیص داده شود .
-مدیران سعی کنند مشارکت فعالانه و تصمیم گیری گروهی با درگیر کردن کارکنان شایسته و رشد یافته از نظر حرفه ای را عملی کنند .
- برقراری نظام پاداش عادلانه و انعطاف پذیر در سازمان به نحوی که کارکنان مشارکت جو و فعال در جهت رشد حرفه ای خود و سازمان مدرسه پاداش گیرند .
-استفاده شایسته از منابع و امکانات مدارس در جهت رشد و توسعه حرفه ای معلمان .
-ایجاد ساختار غیرمتمرکز و کانال های ارتباطی بیشتر و مستمر بین مدیر و کارکنان و مدیران ارشد سازمان در جهت رشد کارکنان بدلیل انگیزه یافتن بخاطر اطمینان از این که به تصمیمات آنان احترام گذارده می شود .
- از نتایج پژوهش برای مهندسی مجدد ساختار سازمان و مدارس و شکل دهی مدبرانه تر به سازمان و مدارس استفاده شود .
- دادن اختیارات بیشتر به شوراهای مدارس (از آنجا که شوراهادر مدارش نقش بسزایی در توسعه مشارکت و ارائه ایده ونظرات کاربردی تر خواهند داشت) و بهره گیری عملی تر از نتایج جلسات گروهی .
-استقرار مدارس یادگیرنده که در آن مشورت ،کار و یادگیری گروهی و فردی همزمان تشویق می شود تا منابع انسانی موجود در مدارس با بهره گرفتن از استراتِژی ها ،روش ها و راه کارهای مدیریتی ،نظیر مدیریت کیفیت فراگیر ،نظام مدیریتی مشارکتی ،نظام پیشنهادات سازمانی ،برنامه ریزی دقیقتر و اختصاصی تر و محلی تر برنامه های آموزش و رشد حرفه ای مستمر دبیران و مدیران مدارس متوسطه که باعث شکوفایی و بهره گیری از استعدادهای بالقوه و بالفعل آنان خواهد شد و محیط های یادگیری اثر بخش تری را برای دانش آموزان که هدف غایی سازمانها مدارس تربیت و پرورش ایشان است تدارک خواهند دید .
۵-۵-۲ پیشنهادهایی برای پژوهش های بعدی

 

1. 1. ضرورت مشروعیت جهت معامله؛ ماده ۱۹۰ قانون مدنی مشروعیت جهت معامله را از جمله شرایط اساسی صحت معامله ذکر کرده است و در همین راستا ماده ۲۱۷ همین قانون اذعان میدارد: «در معامله لازم نیست که جهت آن تصریح شود، ولی اگر تصریح شده باشد، باید مشروع باشد والا معامله باطل است.» در اینجا منظور از مشروعیت، این است که جهت معامله مطابق با اخلاق حسنه و انتظامات عمومی باشد. هر چند به موجب قانون صریحاً نهی نشده باشد. براساس فقه امامیه (که اغلب قوانین ما از آن گرفته ومطابق با آن وضع شده است) جهت معامله نباید مخالف اخلاق حسنه به موقع اجرا گذارد.

 

همچنین ماده ۹۷۵ قانون مدنی، محاکم را موظف به رعایت شئونات اخلاقی که مخالف احساسات جامعه و نظم عمومی نباشد؛ مینماید؛ لذا تصریح میکند: «محکمه نمی تواند قوانین خارجی و یا قراردادهای خصوصی را که بر خلاف اخلاق حسنه بوده و یا بواسطه جریحهدار کردن احساسات جامعه یا به علّت دیگر مخالف با نظم عمومی محسوب میشود به موقع اجرا گذارد، اگرچه اجرای قوانین اصولاً مجاز باشد.»

 

2. 2. ادارهی مال غیر؛ادارهی مال غیر جزء قواعد حقوقی است که بر اساس مبانی و اصول اخلاقی بنا شده است. درهمین راستا ماده ۳۰۶ قانون مدنی اشعار میدارد: «اگر کسی اموال غایب یا محجور و امثال آنها را بدون اجازه مالک یا کسی که حق اجازه دارد، اداره کند، باید حساب زمان تصدی خود را بدهد …. » قاعده احسان را که خود مبتنی بر قواعد اخلاقی است، میتوان به عنوان مبنای ادارهی مال غیر محسوب کرد.

 

2. 2. روابط خانوادگی مبتنی بر اخلاق؛ با توجه به پروندههای اختلافات خانوادگی به نظر میرسد تأثیر اخلاق بر حقوق خانواده واقعیتی انکارناپذیر است. درواقع در تنظیم روابط زن و شوهر، اخلاق، پیش از حقوق حکومت مى‏کند. امّا به جهت جلوگیری از اطالهی کلام اشارهای مختصر به این مهم صورت میگیرد؛ قرآن مجید هدف از مزاوجت زن و شوهر را سکون و آرامش تعیین کرده است و فرموده: (و من آیاته ان خلق لکم من انفسکم ازواجا لتسکنوا الیها و جعل بینکم موده ورحمه…)؛ (از جمله آیات الهى این است که از جنس خود شما همسرانى براى شما آفرید تا درکنار آنها آرامش بیابید). قاضی به هنگام مواجهه با چنین پروندههایی، از قواعد اخلاقی همچون پند و اندرز و سفارش طرفین به رعایت اصول اخلاقی و احترام متقابل، ارجاع به داوری و حکمیت عادلانه و….استفاده میکند.

 

طبق ماده ۱۱۰۳ قانون مدنی زوجین مکلّف به حسن معاشرت با یکدیگر در روابط زناشویی هستند. یکی از اغراضی که نکاح دنبال میکند، رسیدن به آرامش در خانواده است و طرفین از نظر اخلاقی نباید به گونهای رفتار نمایند که موجب آزردگی خاطر طرف دیگر زندگی شود. بلکه تکلیف دارند، با رفتار شایسته با یکدیگر برخورد نمایند.
همینطور طبق ماده ۱۱۰۴ از همان قانون، زن و مرد باید در جهت مستحکم کردن بنیان نهاد خانواده با یکدیگر همراهی و همکاری داشته باشند. این ماده عنوان می دارد:
«زوجین، باید در تشیید مبانی خانواده و تربیت اولاد خود به یکدیگر معاضدت نمایند.»
درنهایت مواد ۱۱۵۴ و ۱۱۵۶ قانون مدنی بر پایه ی مبانی و اصول اخلاقی وضع شده است. طبق این دو ماده، زن باید پس از فوت شوهر به احترام او مدتی عدّه نگهدارد و ….
(ماده۱۱۵۴قانون مدنی): «جهت جلوگیری از اطاله ی کلام؛ این ماده به ذکر شمار ایام عدّه میپردازد.»
(ماده۱۱۵۶قانون مدنی): «زنی که شوهر او غایب مفقودالاثر بوده و حاکم او را طلاق داده باشد باید از تاریخ طلاق عدّه وفات نگاه دارد.»
(ماده ۱۰۵۴ قانون مدنی): «زنای با زن شوهردار و زنی که در عدّهی رجعیه به سر میبرد موجب حرمت ابدی است» و جلوگیری از پیوندهای غیراخلاقی در (ماده ۱۰۵۶ قانون مدنی): «اگر کسی با پسری عمل شنیع انجام دهد نمیتواند مادر یا خواهر یا دختر او را تزویج کند.»

 

4. 4. 4. ضرورت صحّت معاملات و ضمانتاجرای ناشی از تدلیس و عیب؛حرمت اخلاق و حفظ نظم عمومی ایجاب مینماید متبایعین با نیّتحسنه وارد معامله شوند و این مهمّ ممکن نیست مگر اینکه طرفین معامله بدون هر نوع سوءنیّتی (تدلیس، قصد اضرار، غرر، عدم ذکر عیب، و…) باشند. بدینمنظور موّاد قانونی که در قانون مدنی برای معامل ضمانتاجرایی همچون عدم نفوذ معامله، حقّ فسخ، بطلان معامله و یا حتّی جبران خسارت طرف متضرر پیشبینی نموده است را در ذیل عنوان میدارد: (ماده ۴۳۸ قانون مدنی): «تدلیس عبارت است از عملیاتی که موجب فریب طرف معامله میگردد» و (ماده ۴۳۹ قانون مدنی): «اگر بایع تدلیس نموده باشد مشتری حق فسخ معامله را خواهد داشت» و (ماده ۴۱۶ قانون مدنی): «هر یک از متعاملین که در معامله غبن فاحش داشته باشد بعد از علم به غبن می تواند معامله را فسخ کند» و (ماده ۴۲۳ قانون مدنی): «خیار عیب وقتی برای مشتری ثابت است که عیب مخفی و موجود در حین عقد باشد» و (ماده ۴۲۴ قانون مدنی): «عیب وقتی مخفی محسوب میشود که که مشتری در زمان بیع عالِم به آن نبوده است اعم از اینکه این عدم علم ناشی از آن باشد که عیب واقعاً مستور بوده است یا اینکه ظاهر بوده ولی مشتری ملتفت آن نشده است» و (ماده ۴۰۱): «اگر برای خیار شرط مدت معین نشده باشد هم شرط خیار و هم بیع باطل است چه بسا که عدم محدودیت خیار فرصت فریبکاری را فراهم میکند» و )ماده ۶۵ قانون مدنی): «صحت وقفی که به علّت اضرار دُیّان واقف واقع شده باشد منوط به اجازهی دُیّان است.«.
   
   

   

 

4. 4. سوءاستفاده از حق و تعدی و تفریط؛ رعایت حقوق دیگران،حفظ حقوق اجتماعی، احترام به حقوق شهروندی از جمله حقوق موجر و مستأجر؛ نه تنها از مبانی اخلاقی به شمار میآید بلکه مورد تأکید حقوق و نظم عمومی نیز میباشد، ذکر موّاد قانونی ذیل مویّد این مطلب است.

 

(ماده ۴۸۷ قانون مدنی): «هرگاه مستأجر نسبت به عین مستأجره تعدی یا تفریط نماید و موجر قادر بر منع آن نباشد موجر حق فسخ دارد» و (ماده ۴۹۰ قانون مدنی): «مستأجر باید در استعمال عین مستأجره به نحو متعارف رفتار کرده و تعدی و تفریط نکند» و (ماده ۵۱۱ قانون مدنی): «حیوانی که مورد اجاره است باید برای همان مقصودی استعمال شود که قصد طرفین بوده است بنابراین حیوانی که برای سواری اجاره شده است نمی توان برای بارکشی استعمال نمود» و (ماده ۵۱۶ قانون مدنی): «تعهّدات متصدیان حمل و نقل اعم از اینکه از راه خشکی، یا آب یا هوا باشد برای حفاظت و نگهداری اشیاء به آنها سپرده میشود، همان است که برای امانتداران مقرر است بنابراین در صورت تعدی یا تفریط مسئول تلف یا ضایع شدن اشیایی خواهند بود که برای حمل به آنها داده میشود و این مسئولیت از تاریخ تحویل اشیاء به آنان خواهد بود». و (ماده ۵۵۶ قانون مدنی): «مضارب در حکم امین است و ضامن مال مضاربه نمیشود مگر در صورت تعدی یا تفریط» و (ماده ۵۷۷ قانون مدنی): «شریکی که در ضمن عقد به اداره کردن اموال مشترک مأذون شده است به هیچ وجه مسئول خسارات حاصله نخواهد بود مگر در صورت تعدی یا تفریط» و (ماده ۶۱۴ قانون مدنی): «امین ضامن تلف یا نقصان مالی که به او سپرده شده نمیباشد مگر در صورت تعدی یا تفریط» و (ماده ۶۴۰ قانون مدنی): «مستعیر ضامن تلف یا نقصان مال عاریه نمیباشد مگر در صورت تعدی یا تفریط».
ماده ۹۵۱ و ۹۵۳ قانون مدنی : تجاوز از حدود اذن یا متعارف نسبت به مال دیگری، یا ترک عملی که به موجب قرارداد یا متعارف برای حفظ مال غیر، لازم است.
(ماده ۹۷۵ قانون مدنی): «محکمه نمیتواند قوانین خارجی و یا قراردادهای خصوصی را که بر خلاف اخلاق حسنه بوده و یا بواسطه جریحهدار کردن احساسات جامعه «یا» به علّت دیگر مخالف با نظم عمومی محسوب میشود به موقع اجرا گذارد، اگرچه اجرای قوانین اصولاً مجاز باشد.»
ب. معرفی نهادهای اخلاقمدارآیین دادرسی مدنی و اجرای احکام مدنی
در ذیل به معرفی قواعد اخلاقمدار در آیین دادرسی مدنی و اجرای احکام مدنی پرداخته می شود.

 

1. 1. وظایف قضات و دادرسان در مواجهه با موارد نامشروع و اصول غیراخلاقی از جمله دعاوی مبتنی بر سوءنیّت؛ اهمیّت قضاوت عادلانه و دادرسی که هم مورد قبول خالق باشد و هم رضایت مخلوق را در پی داشته باشد، قضات را مکلّف به رعایت اصول و قواعدی مینماید که هم مورد سفارش قانونگذار میباشد و هم اینکه مورد تأکید مذهب و اخلاق حسنه میباشد؛ بدینسان حاکم شرع و ولی امر مسلمین، رعایت موازین اخلاقی و حفظ حدود شرعی را در برخورد نخست با دعاوی تدوین؛ و قضات و ضابطین را ابتدا به برقراری مساوات بین طرفین دعوی وتوصیه به صلح و سازش میانشان مکلّف مینماید؛

 

(ماده ۱۸۸ آیین دادرسی مدنی): «بعد از حضور طرفین، دادگاه اظهارات آنان را استماع نموده تکلیف به ‌سازش و سعی در انجام آن می کند درصورت عدم موفقیت به‌سازش تحقیقات و عدم موفقیت را در صورت‌مجلس نوشته به‌ امضا طرفین می‌رساند. هرگاه یکی از طرفین یا هر دو طرف نخواهند امضا کنند، دادگاه‌ مراتب را در صورت‌مجلس قید می‌کند»
(ماده ۱۹۳ آیین دادرسی مدنی): «درصورت حصول سازش بین طرفین برابر مقررات مربوط به سازش در دادگاه عمل خواهد شد.»
‌تبصره - درخواست سازش با پرداخت هزینه دادرسی دعاوی غیرمالی و بدون تشریفات مطرح و مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
از جمله در ماده ۳ ، اذعان میدارد:
(ماده ۳ قانون آیین دادرسی مدنی): «قضات دادگاهها موظفند موافق قوانین به دعاوی رسیدگی کرده، حکم مقتضی صادر و یا فصل خصومت نمایند. در صورتی که قوانین ‌موضوعه کامل یا صریح نبوده یا متعارض باشند یا اصلاً قانونی در قضیه مطروحه وجود نداشته باشد، با استناد به منابع معتبر اسلامی یا فتاوی معتبر و‌اصول حقوقی که مغایر با موازین شرعی نباشد، حکم قضیه را صادر نمایند و نمی‌توانند به بهانه سکوت یا نقص یا اجمال یا تعارض قوانین از رسیدگی‌به دعوا و صدور حکم امتناع ورزند والا مستنکف از احقاق حق شناخته شده و به مجازات آن محکوم خواهند شد«
‌تبصره - چنانچه قاضی مجتهد باشد و قانون را خلاف شرع بداند پرونده به شعبه دیگری جهت رسیدگی ارجاع خواهد شد.
همچنین در(ماده ۶ آیین دادرسی مدنی): «عقود و قراردادهایی که مخل نظم عمومی یا بر خلاف اخلاق حسنه که مغایر با موازین شرع باشد در دادگاه قابل ترتیب اثر نیست» و) ماده ۱۳۳ آیین دادرسی مدنی): «هرگاه دادگاه احراز نماید که دعوای ثالث به‌منظور تبانی و یا تأخیر رسیدگی است و یا رسیدگی به دعوای اصلی منوط به رسیدگی به‌دعوای ثالث نمی‌باشد دعوای ثالث را از دعوای اصلی تفکیک نموده به‌ هریک جداگانه رسیدگی می‌کند.»
(ماده ۱۳۹ آیین دادرسی مدنی): «شخص ثالث که جلب می‌شود خوانده محسوب و تمام مقررات راجع به خوانده درباره او جاری است. هرگاه دادگاه احراز نماید که‌جلب شخص ثالث به‌منظور تأخیر رسیدگی است می‌تواند دادخواست جلب را از دادخواست اصلی تفکیک نموده به هریک جداگانه رسیدگی کند»
درتبصره (ماده ۱۰۹ قانون آیین دادرسی مدنی)؛ تصریح میکند: «چناچه بر دادگاه محرز گردد که منظور از اقامه ی دعوا تأخیر در انجام تعهّد یا ایذاء طرف یا غرضورزی بوده، دادگاه مکلّف است در ضمن صدور حکم یا قرار، خواهان را به تأدیهی سه برابر هزینه دارسی به نفع دولت محکوم نماید», مطابق تبصره ی ماده ۱۰۹ قانون آیین دادرسی مدنی؛ ارکان دعوای مبتنی بر سوءنیّت را دو عنصر «وجود سوءنیّت و طرح دعوای واهی» تشکیل میدهد و مصادیق دعوای مبتنی بر سوءنیّت عبارت از: «دعوای واهی، دعوای ایذایی، دعوای مبتنی بر تبانی، دعوای مبتنی بر اطاله» میباشد؛ که طرح هرکدام از این دعاوی آثار مخربی در جهت تضعیف محاکم و روحیهی مردمی از خود برجای میگذارد؛ عناصر لازم برای طرح دعوای ناشی از سوءنیّت، در بردارندهی ادعای اظهارات غلط خوانده نسبت به حال یا گذشته است، و به تبع آن ادعای اعتماد خواهان برآن اظهارات، و ادعای ورود خسارت بر خواهان در نتیجه اعتماد بر این اظهارات خلاف واقع، از آنجا که هر فردی در اجتماع برخوردار از حقوق و آزادیهای فردی میباشد که در مقام اجرای آن باید رعایت حقوق و آزادیهای فردی دیگران را سر لوحهی کار خود قرار دهد؛ از مصادیق خروج از حدود و ثغور حقوق و آزادیهای فردی طرح دعوای ناشی از سوءنیّت میباشد که با این اقدام، حقوق و آزادیهای فردی شخص مدعیعلیه مورد تعرض قرار میگیرد به این معنی که در درجه اول موجبات سلب امنیت و آرامش و یا به بیان دیگر نقض حقوق شهروندی مدعیعلیه را فراهم و در تعاقب آن عامل ورود خسارات مادی و معنوی نیز میگردد: ازجمله: نقض حقوق شهروندی: (اصل۳۴ ق.ا) و ورود خسارت به مدعیعلیه؛ که به لحاظ اهمیت آثار دعاوی مبتنی بر سوءنیّت، در ذیل آورده میشود:
-نقض حقوق شهروندی، حقوق شهروندی حقوقی است که بوسیله قانون و برای همهی مردم مشروع شناخته شده است و این حقوق عبارت است از مجموعهای از حقوق و امتیازات که در نظام حقوقی یک کشور به شهروندان آن به لحاظ دو اصل کرامت انسانی و منع تبعیض در جهت فراهمسازی زمینه رشد شخصیت فردی و اجتماعی آن تعلق میگیرد. مصادیقی از حقوق شهروندی که در قانون اساسی نیز پیشبینی شده است که از جملهی آن میتوان به حق اشتغال، تأمین اجتماعی و خدمات رفاهی و درمانی و بیمهی بازنشستگی و از کارافتادگی، احساس امنیت همهجانبه، بهرهمندی از اصل برائت، داشتن حق دفاع، برخورداری از دادرسی عادلانه، حق دادخواهی و …اشاره کرد (اصل ۳۴و۴۰ ق.ا)
-ورود خسارت به مدعیعلیه، پدیدهی دعوای ناشی از سوءنیّت به عنوان یک معضل در نظام حقوقی ما، موجبات بروز خسارات و مشکلات زیادی از قبیل ورود صدمات وضررهای شدید مادی و معنوی به افراد بیگناه، تحمیل هزینه های مالی بر سیستم قضایی، گرفتن وقت دادگاهها، ایجاد حس عدم اعتماد به سیستم قضایی و….

 

2. 2. حقوق و وظایف طرفین دعوی در برخورد با موارد نا مشروع؛در اینجا لازم به ذکر است که قانونگذار دارا شدن اینگونه حق و تکلیف وجدانی را نه تنها برای دادرسان بلکه برای خواهان و خوانده نیز برشمرده است؛ از جمله در خواست صلح و سازش در بند چهارم (ماده ۱۸۶آیین دادرسی مدنی) تصریح می کند: «هرکس می‌تواند در مورد هر ادعایی از دادگاه نخستین، بطور کتبی درخواست نماید که طرف او را برای سازش دعوت کند، و حقّ ایراد در مواقعی که موارد غیرشرعی مشاهده نماید. برای مثال در ماده ی ۸۴ بیان میکند: «در موارد زیر خوانده می‌تواند ضمن پاسخ نسبت به ماهیت دعوا ایراد کند؛ در مواردی که: مورد دعوا مشروع نباشد»

 

مشروعیت، علاوه بر جهت دعوا و معاملات، نوع تصرف را نیز در بر میگیرد؛ در اصل تصرف نیز باید مشروع باشد؛ بدیهی است اگر کسی به قهر و زور و یا به نحو عدوان بر مالی مسلط گردد، نمیتواند به موجب امارهی تصرف خود را مالک بداند، چراکه هم حقوق، از متجاوز حمایت نمیکند و هم اینکه مورد مذمت اخلاق نیز میباشد چرا که اغلب کسانی که متصرف اموال هستند فیالواقع مالک این اموال نیز شناخته میشوند، بنابراین حمایت از متصرف در واقع حمایت از مالکین است، درنتیجه حمایت از کسی که بطور نامشروع و یا با نیّت عدوان متصرف مالی گردد و از این طریق همچون مالک؛ تحت حمایت شرعی و قانونی قرار گیرد؛ منصفانه و اخلاقمدار نیست. (مبحث تصرف عدوانی در قانون آیین دادرسی مدنی طی مواد شماره ۱۵۸ الی ۱۷۷ مورد اشاره واقع شده است).
(ماده ۱۷۸ ایین دادرسی مدنی): «درهرمرحله از دادرسی مدنی طرفین می‌توانند دعوای خود را به طریق سازش خاتمه دهند» و (‌ماده ۱۵۶ آیین دادرسی مدنی): «هرکس می‌تواند قبل از تقدیم دادخواست، حق خود را به ‌وسیلهی اظهارنامه از دیگری مطالبه نماید، مشروط براین که موعد مطالبه رسیده باشد. بطور کلّی هرکس حق دارد اظهاراتی راکه راجع به معاملات و تعهّدات خود با دیگری است و بخواهد بطور رسمی به ‌وی برساند ضمن‌ اظهارنامه به‌ طرف ابلاغ نماید.
‌اظهارنامه توسط ادارهی ثبت اسناد و املاک کشور یا دفاتر دادگاهها ابلاغ میشود.
‌تبصره: ادارهی ثبت اسناد و دفتر دادگاهها می‌توانند از ابلاغ اظهارنامه‌هایی ‌که حاوی مطالب خلاف اخلاق و خارج از نزاکت باشد، خودداری نماید.».
.۳ برخورد قانون در موارد جعل و تقلّب و حمایت از راستگویی؛ دایرهی شمول جعل و تقلّب نه تنها محاکم قضایی بلکه محاکم غیر قضایی و اداری را نیزدر بر گرفته و آثار مخرب آن (از جمله ضعیف شدن و بی اعتباری ادله اثبات دعوی و رواج دروغگویی و تقلّب و…) تمام اقشار جامعه را در هر سمت و سویی درگیر کرده و با وجود برخورد قانون، موارد بسیاری از انواع سوءنیّت در دعاوی و اسناد مشهود میباشد:
(ماده ۲۲۳ آیین دادرسی مدنی): «خط، مهر، امضا و اثر انگشت اسناد عادی را که نسبت به آن انکار یا تردید یا ادعای جعل شده باشد، نمی‌توان اساس تطبیق قرار داد،‌ هرچند که حکم به صحّت آن شده باشد» و (ماده ۲۲۷ آیین دادرسی مدنی): «چنانچه مدعی جعلیت سند در دعوای حقوقی، شخص معینی را به جعل سند مورد استناد متهم کند، دادگاه به هر دو ادعا یکجا ‌رسیدگی می کند.
‌درصورتی که دعوای حقوقی درجریان رسیدگی باشد، رأی قطعی کیفری نسبت به اصالت یا جعلیت سند، برای دادگاه متبع خواهد بود. ‌اگر اصالت یا ‌جعلیت سند به‌ موجب رأی قطعی کیفری ثابت شده و سند یاد شده مستند دادگاه در امر حقوقی باشد، رأی کیفری برابر مقررات مربوط به اعاده دادرسی‌قابل استفاده می‌باشد. هرگاه درضمن رسیدگی، دادگاه از طرح ادعای جعل مرتبط با دعوای حقوقی در دادگاه دیگری مطلع شود، موضوع به‌اطلاع رئیس‌ حوزه قضایی می‌رسد تا با توجه به سبق ارجاع برای رسیدگی توأم اتخاذ تصمیم نماید.«
(ماده ۲۲۸ آیین دادرسی مدنی): «پس از ادعای جعلیت سند، تردید یا انکار نسبت به آن سند پذیرفته نمی‌شود، ولی چنانچه پس از تردید یا انکار سند، ادعای جعل شود،‌ فقط به ادعای جعل رسیدگی خواهدشد. ‌درصورتی که ادعای جعل یا اظهار تردید و انکار نسبت به سند شده باشد، دیگر ادعای پرداخت وجه آن سند یا انجام هرنوع تعهّدی نسبت به آن پذیرفته‌ نمی‌شود و چنانچه نسبت به اصالت سند همراه با دعوای پرداخت وجه یا انجام تعهّد، تعرض شود فقط به ادعای پرداخت وجه یا انجام تعهد رسیدگی ‌خواهد شد و تعرض به اصالت قابل رسیدگی نمی‌باشد.» )ماده ۴۲۹ آیین دادرسی مدنی): «درصورتی که جهت اعاده دادرسی جعلی بودن اسناد یا حیله و تقلب طرف مقابل باشد، ابتدای مهلت اعادهی دادرسی، تاریخ ابلاغ حکم‌ نهایی مربوط به اثبات جعل یا حیله و تقلب می‌باشد» و (ماده ۵۰۱ آیین دادرسی مدنی): «هرگاه در اثر تدلیس، تقلب یا تقصیر درانجام وظیفهی داوران ضرر مالی متوجه یک طرف یا طرفین دعوا گردد، داوران برابر موازین قانونی‌ مسؤول جبران خسارت وارده خواهند بود« و (ماده ۲۳۶ آیین دادرسی مدنی): «قبل از ادای گواهی، دادگاه حرمت گواهی کذب و مسؤولیت مدنی آن و مجازاتی که برای آن مقرر شده است را به گواه خاطرنشان‌ می‌سازد. گواهان قبل از ادای گواهی نام و نام ‌خانوادگی، شغل، سن و محل اقامت خود را اظهار و سوگند یاد می‌کنند که تمام حقیقت را گفته و غیر از‌حقیقت چیزی اظهار ننمایند« (سفارش به گفتن حقیقت و پرهیز از گواهی دروغ).
‌تبصره - در صورتی که احقاق حق متوقف به گواهی باشد و گواه حاضر به اتیان سوگند نشود الزام به آن ممنوع است.
(‌ماده ۲۳۹ آیین دادرسی مدنی): «دادگاه نمی‌تواند گواه را به اداء گواهی ترغیب یا از آن منع یا او را در کیفیت گواهی راهنمایی یا در بیان مطالب کمک نماید، بلکه فقط‌ مورد گواهی را طرح نموده و او را در بیان مطالب خود آزاد می‌گذارد» و (ماده ۲۹۳ آیین دادرسی مدنی): «دادگاههای ایران نیابت تحقیقات قضایی را برابر قانون ایران انجام می‌دهند، لکن چنانچه دادگاه کشور خارجی ترتیب خاصی برای‌رسیدگی معین کرده باشد، دادگاه ایران می‌تواند به شرط معامله متقابل و در صورتی که مخالف با موازین اسلام و قوانین مربوط به نظم عمومی و اخلاق‌حسنه نباشد برابر آن عمل نماید.»
‌بند «ه» در (ماده ۳۴۸ آیین دادرسی مدنی): «جهات درخواست تجدیدنظر به قرار زیر است :
‌الف - ادعای عدم اعتبار مستندات دادگاه
ب - ادعای فقدان شرایط قانونی شهادت شهود
ج - ادعای عدم توجه قاضی به دلایل ابرازی
‌د - ادعای عدم صلاحیت قاضی یا دادگاه صادر کننده رأی
ه- ادعای مخالف بودن رأی با موازین شرعی و یا مقررات قانونی.»

است (حمزه لویی و همکاران، ۱۳۹۱).
برخی از صاحب‌نظران فرهنگ، آداب‌ورسوم و روش‌های عملی انجام کارها را در هر سازمان به‌عنوان جو آن سازمان در نظر گرفته‌اند. دیویس^[۱۳] (۱۹۹۵)، جو را دربرگیرندۀ فرهنگ‌سازمانی هم می‌داند. برخی از صاحب‌نظران، جو را با فرهنگ‌سازمانی مترادف دانسته‌اند و بعضی، جوسازمانی را جزئی از فرهنگ‌سازمانی می‌دانند (میر کمالی،۱۳۸۸). جوسازمانی جلوه‌ای از فرهنگ‌سازمانی می‌باشد و از پایداری نسبتاً کمتری در مقایسه با فرهنگ‌سازمانی برخوردار می‌باشد (هالویی^[۱۴]،۲۰۱۱). جوسازمانی به ادراکات اعضای سازمان از عناصر بنیادی سازمان اشاره دارد (وست و فار^[۱۵]، ۱۹۸۹). ازآنجاکه جو مبتنی بر چشم‌انداز فردی است، تغییرپذیری سریعی دارد ضمن اینکه بر روی رفتار افراد هم تأثیرگذار است (پاین و پاق^[۱۶]، ۱۹۷۶).
جوسازمانی عبارت است از مجموعه‌ای از حالات، خصوصیات یا ویژگی‌های حاکم بر یک سازمان که آن را گرم، سرد، قابل‌اعتماد، غیرقابل‌اعتماد، ترس‌آور یا اطمینان‌بخش، تسهیل‌کننده یا بازدارنده می‌سازد و از عواملی نظیر رضایت شغلی، شخصیت، رفتار، سوابق، نوع مدیریت، فرهنگ‌سازمانی، روحیه، انگیزش، ساختار، فنّاوری و غیره به وجود می‌آید و سبب تمایز دو سازمان مشابه از هم می‌شود. (میر کمالی، ۱۳۸۸). نوعی رابطه‌ای که انسان‌های داخل یک سازمان دارند، ویژگی‌ها و جو آن سازمان را به وجود می‌آورد. جوسازمانی به ادراکات عمومی کارکنان از محیط کارشان برمی‌گردد که تحت تأثیر سازمان رسمی و غیررسمی، شخصیت افراد و رهبری و فرهنگ سازمان حاصل می‌شود (میر کمالی، ۱۳۷۸).
مطالعات نشان داده‌اند جوسازمانی یکی از عناصر اصلی دستیابی به رویکرد مطلوب کاری در کارکنان سازمان به همراه عناصر فرهنگی و روابط آن‌ها الگویی را خلق می‌کند که سازمان را از سایر سازمان‌ها متمایز می‌سازد(گلیسون^[۱۷]، ۲۰۰۲؛ گلیسون و هملگارن^[۱۸]، ۱۹۹۸؛ گلیسون و همکاران ، ۲۰۱۰؛ گلیسون و گرین، ۲۰۰۶). همان‌گونه که شخصیت افراد منحصربه‌فرد است، فرهنگ و جوسازمانی سازمان‌ها نیز شخصیت منحصربه‌فردی دارد و نوعی احساس هویت و تعهد را در کارکنان سازمان ایجاد می‌کند (اعرابی، ۱۳۸۶) که درنهایت موجب بروز رفتار شهروندی سازمانی می‌شود ( شاهبندزاده، محمدی و حسن پور، ۱۳۸۹). از طرف دیگر، به‌کارگیری راهبردهای مناسب منابع انسانی که پشتیبان جوسازمانی مناسب بر مبنای فرهنگ‌سازمانی باشند و موجب تسهیل به‌کارگیری نیروی انسانی و بروز رفتار مناسب شهروندی سازمانی می‌شود، جایگاه ویژه‌ای دارد.
سازمان‌های که می‌کوشند، اثربخش، کارا و پاسخگوی نیازهای محیط خود باشند و در محیط پیچیده و رقابتی بقای خود را تضمین کنند؛ باید از طریق ایجاد فرهنگ و جوسازمانی، محیطی را ایجاد کنند که نیروی انسانی به انجام رفتار شهروندی سازمانی تشویق شوند. رفتار شهروندی سازمانی، مجموعه رفتارهای است که جزء الزامات رسمی سازمان و انجام شغل نیستند اما به اثربخشی کار و سازمان کمک می‌کنند. غالباً از سوی کارکنان این مجموعه رفتارها به‌عنوان یک امر اختیاری نگریسته می‌شود. پژوهش در مورد رفتارهای فرا شغلی در محیط کار بیشترین توجه را در سال‌های اخیر به خود جلب کرده است که تحت عنوان رفتار شهروندی سازمانی^[۱۹] شناخته می‌شود.
اورگان^[۲۰] (۱۹۸۸)، رفتار شهروندی کارکنان را به‌عنوان اقدامات مثبت بخشی از کارکنان برای بهبود بهره‌وری و همبستگی و انسجام محیط کاری می‌داند که ورای الزامات سازمانی است. وی معتقد است رفتار شهروندی سازمانی، رفتاری فردی و داوطلبانه است که مستقیماً مشمول سیستم‌های رسمی پاداش در سازمان نمی‌شود، اما باعث ارتقای اثربخشی و کارایی عملکرد سازمان می‌شود (دنیکلیس برگر و همکاران^[۲۱]، ۲۰۰۵). رفتار شهروندی سازمانی رفتاری خودجوش و آگاهانه است که به‌طور مستقیم یا صریح توسط سیستم رسمی پاداش سازمان پیش‌بینی‌نشده است. ولی درمجموع عملکرد مؤثر سازمان را ارتقا می‌دهد. منظور از خودجوش و آگاهانه این است که این رفتار ضرورت اجباری نقش یا شرح شغل نیست. این رفتار بیشتر یک انتخاب شخصی است و در صورت انجام ندادن آن تنبیهی به دنبال ندارد (آلیسیا، ۲۰۰۸). اریک و همکاران (۲۰۰۸)، رفتار شهروندی سازمانی به فعالیتهایی اطلاق میشود که از فرد خواسته نشدهاند ولی در کل از سازمان حمایت میکنند و به آن سود میرسانند. ویگودا^[۲۲] (۲۰۰۷) رفتار شهروندی سازمانی کمکهای غیررسمی‌ای را در برمی‌گیرد که کارمند به‌عنوان یک فرد، میتواند ‏آزادانه آن‌ها را انجام دهد و یا از انجامشان خودداری کند، بدون توجه به تحریمها و پاداش‌های رسمی. ویگودا^[۲۳] (۲۰۰۷) رفتار شهروندی سازمانی کمکهای غیررسمی‌ای را در برمی‌گیرد که کارمند به‌عنوان یک فرد، میتواند ‏آزادانه آن‌ها را انجام دهد و یا از انجامشان خودداری کند، بدون توجه به تحریمها و پاداش‌های رسمی.

ماهیت این رفتار به‌گونه‌ای است که اختیاری، داوطلبانه و خودخواسته‌اند و نظام پاداش و تنبیه سازمانی تأثیر زیادی بر آن‌ها ندارند (اورگان^[۲۴] و همکاران، ۲۰۰۶). علیرغم آنکه وجود این رفتارها در کارکنان هر سازمانی ارزشمند است، اما شواهد موجود در خصوص مفهوم‌سازی و پژوهش آن در سازمان‌های مختلف و جوامع مختلف به‌ویژه سازمان‌های خدماتی ناچیز است (ارتورک^[۲۵]، ۲۰۰۷). این در حالی است که اهمیت آن در نیروی انسانی سازمان‌های آموزشی به‌ویژه در دانشگاه‌ها بسیار زیاد است (زین‌آبادی و همکاران، ۲۰۱۰).
با توجه به اهمیت رفتار شهروندی سازمانی در بهره‌وری و اثربخشی سازمان‌ها، متأسفانه هنوز هم درک، توجه و شناخت درست از آن در کشور افغانستان به‌ویژه در سازمان‌های آموزش عالی که متولی تربیت نیروی انسانی در کشوراست، وجود ندارد و حتی می‌تواند گفت که رفتار شهروندی سازمانی یک مفهوم ناشناخته در سازمان‌ها به‌ویژه سازمان‌های آموزش عالی می‌باشد.
با توجه به نقش این سه متغیر فرهنگ‌سازمانی، جوسازمانی و رفتار شهروندی سازمانی در عملکرد، کارایی و اثربخشی سازمان‌ها، در این پژوهش به بررسی ارتباط بین این متغیرها و نقش واسطه‌گری جوسازمانی در پیش‌بینی تأثیر فرهنگ‌سازمانی بر رفتار شهروندی سازمانی، در سازمانی که یکی از سازمان‌های مسئول در تربیت نیروی انسانی برای کشور می‌باشد، یعنی دانشگاه کابل پرداخته ‌شده است و رهنمودهای کاربردی برای علاقه‌مندان دانش مدیریت ارائه می‌دهد.
بیان مساله
نظام آموزش عالی یکی از نهادهای اصلی و اساسی جامعه است که عملکرد آن بر تمام جنبه‌های زندگی افراد آن جامعه تأثیر بسزای دارد، هم‌چنین سیستم آموزش عالی وضعیت سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی جامعه را ترسیم می‌کند. یکی از وظایف عمده آموزش عالی در کشورها و جوامع مختلف تربیت نیروی انسانی متخصص موردنیاز جامعه، ترویج و ارتقا دانش، گسترش پژوهش و فراهم نمودن زمینه‌ای مناسب برای توسعه کشور است، به همین منظور سازمان‌ها و رهبران سازمان‌ها تلاش می‌کنند تا برای انجام رسالت خویش راهبردهای را در پیش گیرند که موجب بقا و سلامت سازمان و درنهایت موجب توسعه کشور گردد (فرهنگی و حسینی، ۱۳۸۷) که در این میان، متغیرهایی نظیر فرهنگ‌سازمانی، جوسازمانی، رفتار شهروندی سازمانی نقشی انکارناپذیر را در پیشبرد اهداف سازمان دارا هستند.
یکی از راهبردهای نیل به تعالی و تفوق، از طریق ایجاد فرهنگ‌سازمانی مطلوب است. فرهنگ‌سازمانی آینه‌ای تمام نمایی ویژگی‌ها، خصلت‌ها، قوت‌ها و ضعف‌های هر سازمانی محسوب می‌شود؛ و می‌تواند چهره‌ای درون و برون آن را ازنظر پایبندی کارکنان به ارزش‌ها، اصول، باورها و نگرش‌ها و سایر اعتقادات مرتبط نشان دهد؛ و عنصر اصلی شخصیت یک سازمان همان فرهنگ یک سازمان است. (هیل و چارلز^[۲۶]، ۲۰۰۲).
دانشگاه‌ها به‌عنوان اصلی‌ترین و کلیدی‌ترین مرکز تربیت انسانی همچون دیگر سازمان‌ها فرهنگ بخصوصی دارد که می‌تواند در تربیت افراد توانمند، متخصص و متعهد اثرات بسزایی داشته باشد که این امر مهم درگرو موجود بودن فرهنگ‌سازمانی مناسب در دانشگاه‌ها می‌باشد. دانشگاه‌ها به‌عنوان سازمان‌های پرارزش برای پیشرفت جوامع به‌حساب می‌آیند و این مراکز به لحاظ دارا بودن دانش و فن، در سطح جهان از اعتبار زیادی برخوردارند و عاملی مهمی در تحولات اجتماعی و فرهنگی نیز محسوب می‌شوند. این مراکز جوانان را برای تغییرات مداوم در جامعه و جهان آماده می‌نمایند (احمدی و همکاران، ۱۳۸۹).
بنابراین، تنها توجه و تأکید بر صلاحیت فنی و علمی در دانشگاه‌ها موردتوجه قرار نمی‌گیرد، بلکه دانشگاه‌ها به‌عنوان یک‌نهاد اجتماعی و فرهنگی و فرهنگ‌ساز، رسالت فرهنگی عظیمی بر دوش خوددارند. دانشگاه‌های فرهنگ‌ساز توانسته‌اند در برهه‌های حساسی از حیات اجتماعی کشورها، تأثیر خود را بر تحولات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی به طرز مؤثری نشان دهند (وبر^[۲۷]، ۲۰۰۱). فرهنگ‌سازمانی دانشگاه‌ها یکی از مهم‌ترین نیروهای اساسی است که می‌تواند نهاد آموزش عالی را بازسازی و توانمند سازد و از طریق فرهنگ‌سازمانی مناسب و جوسازمانی ایدئال است که مدرسان در دانشگاه‌ها انگیزه به کار و انجام کارهای فراه شغلی پیداکرده و وظایف خود را به‌طور مؤثرتری انجام دهند.
فرهنگ‌سازمانی مجموعه‌ای از سیستم‌های اشتراک مفاهیم و ارزش‌گذاری سازمانی است که هم به رفتارها و نگرش‌های اعضای سازمان شکل می‌دهند و هم خروجی‌ها و عملکرد کلی سازمان را کنترل می‌کند. وقتی‌که فرهنگ‌سازمانی می‌تواند اثری مثبت بر رفتارها و نگرش‌های اعضای سازمان و سیاست‌های سازمانی و هم چنان عملکرد کلی سازمان داشته باشد، می‌تواند جوسازمانی مثبت را نیز در سازمان‌ها به ارمغان بیاورد.
امروزه در کنار درک فرهنگ‌سازمانی شناخت جوسازمانی نیز برای مدیران و رهبران سازمان‌ها اهمیت ویژۀ دارد، به گونۀ که جو را جلوه‌ای از فرهنگ، ترکیبی از احساسات، نگرشها، رفتارهای شکل‌دهنده زندگی سازمانی و یک واقعیت سازمانی با یک مفهوم عینی تعریف میکنند (اکوال^[۲۸]، ۱۹۹۶).
لتوین و استرینجر^[۲۹] (۱۹۶۸)، جوسازمانی را ادراکاتی که فرد از نوع سازمانی که در آن کار می‌کند و احساس او نسبت به سازمان برحسب ابعادی چون مسئولیت^[۳۰]، ساختار^[۳۱]، پاداش^[۳۲]، صمیمیت^[۳۳]، حمایت^[۳۴]، هویت^[۳۵]، ریسک‌پذیری^[۳۶]، تضاد^[۳۷] و ضوابط^[۳۸] تعریف نموده است.
رفتار در سازمان‌ها به‌طور ساده تابعی از انتظارات رسمی، نیازهای فردی و اهداف سازمانی نیست. بلکه نتیجه روابط پویای این عناصر است. شرکت‌کنندگان در یک سازمان مجموعه‌ای از صفات منحصربه‌فرد، احساسات، ارزش‌ها، نیازها و انگیزه‌ها را با خود به محل کار می‌آورند. این خصوصیات شخصی در جنبه‌های منطقی و برنامه‌ریزی‌شده زندگی سازمانی دخالت کرده و موجب ظهور نوعی احساس هویت جمعی می‌گردد که تجمع ساده افراد را به شخصیت متمایزی برای محل کار تبدیل می‌کند. این احساس طبیعی ناشی از محل کار تحت عناوین متعددی ازجمله، خصوصیات سازمانی^[۳۹]، محیط اجتماعی^[۴۰] و جو^[۴۱] تحلیل‌شده است. هرکدام از این مفاهیم به یک‌جهت طبیعی، خود به خودی و انسانی سازمان اشاره دارند و مبین این هستند که معانی مشترک و قوانین نوشته‌نشده‌ای وجود دارند که رفتار سازمانی را هدایت می‌کند (هوی و میسکل، ۱۳۸۶).
بااین‌وجود، ‌سازمان‌های آموزش عالی باید روش‌های بهره‌برداری از سرمایه‌های معنوی و انسانی را به‌عنوان مهم‌ترین دارایی در نظر داشته باشند، برای تملک این سرمایه باید روشی را جستجو کنند که به التزام روحی، ذهنی و قلبی اعضا به آرمان‌های سازمان منجر گردد. در اینجاست که اهمیت جو و فضای حاکم بر سازمان‌های آموزش عالی هرچه بیشتر نمایان می‌شود، چراکه افراد در سازمان‌ها با توجه به فضای موجود در سازمان به نقش خویش رنگ و جلوه‌ای خاصی می‌بخشد. به‌طور مثال در محیطی که به شخصیت افراد احترام گذاشته می‌شود و اعتقاد به روش‌های علمی و اعتقاد به افکار و عملکرد گروهی وجود دارد، جوی پویا و خلاق فراهم می‌گردد که افراد را قادر می‌سازد تا در عملکردها و انجام وظایف و مسئولیت‌های خویش مؤثرتر و کاراتر شوند، همچنین عرصه را برای شکوفا شدن و رشد استعدادهای گوناگون و گرایش‌های مختلف اخلاقی، اجتماعی و علمی در اعضای هیئت‌علمی باز می‌سازد و نیرویی تلاش، ابداع را در آن‌ها تقویت و شکوفا می‌سازد (زفتی، ۱۳۸۴).
با توجه به نقش و اهمیت فرهنگ‌سازمانی و جوسازمانی در اثربخشی و بهره‌وری سازمان‌ها و چگونگی عملکرد نیروی انسانی، این موضوع مشخص می‌شود که چگونه بودن این دو متغیر تأثیر بسزای بر رفتار شهروندی سازمانی می‌گذارد؛ که توجه به این دو متغیر حیاتی به‌منظور ایجاد رفتار شهروندی سازمانی در کارکنان سازمان یک امر ضروری پنداشته می‌شود. امروزه در ادبیات نوین مدیریت از رفتار خودجوش و آگاهانه‌ای افراد در سازمان تحت عنوان رفتار شهروندی سازمانی یاد می‌شود. شهروندی خوب سازمانی یک تفکر و ایده است و مشتمل بر رفتارهای متنوع کارکنان، نظیر پذیرش و به عهده گرفتن وظایف و مسئولیت‌های اضافی و پیروی از مقررات و رویه‌های سازمانی است که به عملکرد مؤثر سازمان کمک می‌کند (علی زاده و شهرانی، ۱۳۸۷).
مفهوم رفتار شهروندی سازمانی اولین بار توسط باتمان و ارگان^[۴۲] در اویل دهه ۱۹۸۰ میلادی به دنیای علم ارائه شد. پژوهش‌های اولیه‌ای که درزمینۀ رفتار شهروندی سازمانی انجام گرفت بیشتر برای شناسایی مسئولیت‌ها و یا رفتارهایی بود که کارکنان در سازمان داشتند ولی اغلب نادیده گرفته می‌شدند. باوجودآنکه این رفتارها در ارزیابی‌های سنتی عملکرد شغلی به‌طور ناقص اندازه‌گیری و یا حتی گاهی اوقات مورد غفلت قرار می‌گرفتند، در بهبود اثربخشی سازمانی مؤثر بودند. پژوهش‌های مختلف نشان می‌دهد که عوامل ساختاری، رهبری، شخصیتی، فرهنگی و ارزشی ازجمله عواملی هستند که بر توسعه رفتار شهروندی سازمانی تأثیر دارند. در خصوص نقش عوامل فرهنگی، نتایج بیان‌گر این واقعیت است که طیف شش‌گانه فرهنگ‌سازمانی هافستد، نقش مهمی بر بروز رفتارهای شهروندی سازمانی دارد همچنان پژوهش‌های انجام‌شده در مورد عوامل ارزشی نیز نشان می‌دهد سرمایه اجتماعی و عدالت سازمانی، دو عامل مهم و کلیدی در بروز رفتار شهروند سازمانی است (زارعی متین و احمدی، ۱۳۸۸). (مستبصری و همکاران، ۱۳۸۷)، این اعمال و رفتارها در محل کار اتفاق می‌افتند را؛ مجموعه‌ای از رفتارهای داوطلبانه و اختیاری که بخشی از وظایف رسمی فرد نیستند، اما بااین‌وجود توسط وی انجام و باعث بهبود مؤثر وظایف و نقشه‌ای سازمان می‌شوند»، تعریف می‌کنند (مستبصری و همکاران، ۱۳۸۷).
اما در خصوص تعیین ابعاد رفتار شهروندی سازمانی اجماع نظر وجود ندارد و بیشتر پژوهش‌ها اظهار می‌دارند که رفتار شهروندی سازمانی یک متغیری چندبعدی شامل دو تا هفت بعد است (نوابخش و همکاران، ۱۳۸۸). جوادین و جاویدان نژاد (۱۳۸۵)، برای تعریف ابعاد رفتار شهروندی سازمانی از رویکرد نت مایر^[۴۳] (۱۹۹۷) و همکاران استفاده کردند که در آن چهار مؤلفه: گذشت و فداکاری، داشتن نیت پاک و خوب، وجدان کاری، نوع‌دوستی وجود دارد.
شاید بتوان گفت که معتبرترین تقسیم‌بندی ارائه‌شده درباره ابعاد و مؤلفه‌ای رفتار شهروندی سازمانی توسط ارگان (۱۹۸۸) ارائه‌شده است که در پژوهش‌های مختلف مورداستفاده قرار می‌گیرد. این ابعاد عبارت‌اند از: نوع‌دوستی^[۴۴]، وجدان کاری^[۴۵]، جوانمردی^[۴۶]، ادب یا نزاکت^[۴۷]، آداب اجتماعی^[۴۸] (نیکلیس برگر و همکاران، ۲۰۰۵). پودساکف^[۴۹] (۲۰۰۰)، ابعاد رفتار شهروندی را در قالب هفت بعد تقسیم‌بندی نموده است که عبارت‌اند از: رفتارهای یاری گرایانه، جوان مردی، نوآوری فردی، فضیلت مدنی، تعهد سازمانی، خود رضایتمندی و رشد فردی. مار کوزی^[۵۰]، رفتار شهروندی سازمانی را به دو نوع: یاری و کمک مثبت و فعال و اجتناب از رفتارهای که به همکاران و سازمان فرد لطمه وارد می‌کند، تقسیم می کند.
فار و همکاران^[۵۱] (۲۰۰۴) نه بعد عمده رفتار شهروندی سازمانی را به شرح ذیل طبقه‌بندی کردند: نوع‌دوستی، وظیفه‌شناسی، روحیه جوانمردی، ادب و مهربانی، فضیلت مدنی، مشارکت وظیفه‌ای، مشارکت دفاعی، وفاداری سازمانی، رأی و نظر. این نشان می‌دهد که ابعاد رفتار شهروندی سازمانی از جانب صاحب‌نظران علم مدیریت تقسیم‌بندی‌های متفاوت صورت گرفته است که دیدگاه واحدی در این زمینۀ وجود ندارد.
دریک جمع‌بندی کلی می‌تواند بیان کرد که فرهنگ‌سازمانی یک عامل استراتژیک و تعیین‌کننده در موفقیت یا عدم موفقیت سازمان‌ها به‌ویژه سازمان‌های آموزشی و علمی بشمار می‌رود و این عامل مهم اکثراً از جانب مدیران و گردانندگان این‌گونه سازمان‌ها به دست فراموشی سپرده‌شده است، درحالی‌که فرهنگ‌سازمانی در تمام جنبه‌های زندگی یک سازمان اثرگذار و تعیین‌کننده است که باید موردتوجه قرار گیرد چون‌که ایجاد باورها، ارزش‌ها، هنجارها و مفروضات مشترک در سازمان، انسجام در این باورها و ارزش‌ها می‌تواند موجب انسجام و اثربخشی و کارایی در سازمان گردد که خود متضمن بقا و سلامت سازمان خواهد بود.
از سوی دیگر تنها فرهنگ‌سازمانی نیست که موجب انسجام، بقا و کارایی و اثربخشی در سازمان‌ها گردد، توجه به محیط و جوسازمانی به‌عنوان میدان نیروهایی که رفتار انسان را تحت تأثیر تأثر قرار می‌دهند، مهم است. ازآنجاکه جوَ بر محیط آموزشی و علمی تأثیر عمده‌ای در رفتار سازمانی به‌ویژه رفتار شهروندی سازمانی دارد، می‌توان نتیجه‌گیری کرد که پژوهش درزمینۀ فرهنگ‌سازمانی و جوسازمانی و رفتار شهروندی سازمانی در دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی یک امر مهم و ضروری است؛ و می‌تواند شناخت علمی مناسبی از وضع موجود در ارتباط با فرهنگ و جوسازمانی و همچنان رفتار شهروندی سازمانی حاکم در دانشگاه کابل را فراهم آورد.
اهمیت و ضرورت مساله
یکی از دلایل مهم که موجب حفظ سازمان‌ها در محیط پیچیده و شتابنده‌ای امروزی و افزایش بهره‌وری سازمان‌ها می‌شود برخورداری از انسجام در ارزش‌ها و باورها و به‌طورکلی فرهنگ‌سازمانی آن می‌باشد و یا به‌عبارت‌دیگر در صورت عدم وجود وحدت در ارزش‌ها و باورهای حاکم و پایبندی به اصول و قواعد پیش‌نیاز بهره‌مندی از مزیت‌های امروزی و یا وجود نوعی پراکندگی آراء در افراد، فرهنگ سازمان آسیب‌پذیر می‌گردد و حصول به اهداف را به مشکل مواجه می‌سازد.
برخورداری از یک فرهنگ‌سازمانی مناسب پیش‌نیاز موفقیت در سازمان‌های امروزی می‌باشد. ازاین‌رو برای سازمان‌های که به دنبال دستیابی به‌نوعی مزیت است، اطمینان از چگونگی فرهنگ‌سازمانی موجود و توجه به راهبردهای کاربردی برای ایجاد انسجام در آن از اولویت‌های اصلی به شمار می‌رود (پارسون^[۵۲]، ۱۹۸۶)؛ و درنهایت می‌توان گفت که مطالعه فرهنگ‌سازمانی یک سازمان ازاین‌جهت اهمیت دارد که می‌توان از این طریق به نقطه‌ضعف‌ها و تفاوت‌ها بین وضعیت موجود و وضعیت مطلوب دست پیدا کرد.
با توجه به اهمیت مبحث فرهنگ‌سازمانی، در هر سازمانی بدیهی است که موفقیت در پیاده‌سازی شیوه‌های نوین و تکنیک‌های جدید مدیریتی مستلزم پشتیبانی از طرف فرهنگ‌سازمانی است. از سوی دیگر، هر سازمانی دارای فرهنگ، آداب، رسوم، ارزش‌ها و هنجارها و روش‌های عمل مخصوص و نسبتاً پایداری است که شیوه‌ای رفتار آن‌ها را بر اساس این ویژگی‌ها می‌توان پیش‌بینی کرد. این فرهنگ و یا خصوصیات که به ما اجازه می‌دهد یک سازمان را از سازمان دیگر متفاوت بدانیم، جوسازمانی نام‌گرفته است؛ اما بعضی از صاحب‌نظران، جو را با فرهنگ‌سازمانی مترادف می‌دانند و بعضی دیگر، جو را جزئی از فرهنگ‌سازمانی می‌دانند (بازرگان، ۱۳۸۹).
جوسازمانی به‌طور نسبی ازجمله ویژگی‌های باثبات یک سازمان است که یک سازمان را از دیگر سازمان‌ها متمایز می‌سازد و اعضاء به‌طور جمعی سازمان را با احترام به ابعادی همچون استقلال، اطمینان، اتحاد، پشتیبانی، شناخت، نوآوری و عدالت موردپذیرش قرار می‌دهند. این ابعاد توسط تعامل انجام می‌گیرد و به‌عنوان اساسی برای تفسیر موقعیت بکار گرفته می‌شود. موران و ولکوین^[۵۳] (۱۹۹۲)، جوسازمانی هنجارها، ارزش‌ها و نگرش‌های غالب در فرهنگ سازمان را منعکس می‌سازد و به‌عنوان منبعی که شکل‌دهی رفتار را تحت تأثیر قرار می‌دهد، عمل می کند.
اما نکته‌ای حائز اهمیت این است که جو صرفاً منعکس‌کننده فرهنگ‌سازمانی نیست، بلکه بازتاب‌دهنده‌ای مجموعه‌ای از ویژگی‌ها و متغیرهای نسبتاً پایدار درون سازمان ازجمله فرهنگ است. همچنان مدت‌های مدیدی تصور می‌شد که جوسازمانی عامل اصلی تعیین‌کننده و عامل بالقوه کارایی بوده و بر انسان‌ها به‌صورت غالب تفوق دارد و نفوذ غالب یک سازمان به‌اندازه ارتباطات و انگیزش و رفتار فردی مؤثر است. جو و رابطه انسانی یک رابطه دوسویه دارند. ازیک‌طرف روابط مدیران و کارکنان می‌تواند بر جو سازمان آموزشی مؤثر باشد و از طرف دیگر، همین جو بر نوع روابط بین اعضای سازمان تأثیرگذار خواهد بود. جوسازمانی یکی از عوامل مهم تسهیل‌کننده یا بازدارنده روابط انسانی، عامل مهمی در اثربخشی و کارایی و همچنان عامل بقا و نابودی در سازمان‌ها به شمار می‌رود (سبزی پور و همکاران، ۱۳۹۰).
از مباحث قبلی چنین نتیجه به دست می‌آید که؛ جوسازمانی بیشتر جنبه فردی داشته و به محیط روانی سازمان برمی‌گردد و غالباً بر اساس آخرین و تازه‌ترین تجارب اعضاء موردبررسی قرار می‌گیرد و میزان برآورده شدن خواسته‌های افراد را در سازمان می‌سنجد. همچنان جوسازمانی موقتی بوده، ذهنی است و اغلب به‌وسیله ای افراد صاحب قدرت و نفوذ، دستخوش تغییر و دست‌کاری قرار می‌گیرد. درحالی‌که فرهنگ‌سازمانی به‌وسیله ارزش‌ها و انتظاراتی شناخته می‌شود که عمیق‌تر بوده و یک برهه زمانی طولانی‌تر را در برمی‌گیرد و در برابر دست‌کاری و تغییر مقاوم‌تر است.
بررسی و مطالعه جوسازمانی ازآن‌جهت دارای اهمیت است که جوسازمانی می‌تواند عامل مهمی در ارتقای کیفیت آموزشی در مؤسسات آموزشی باشد (علاقه بند، ۱۳۷۷). جو سالم و مطلوب می‌تواند بر روابط حرفه‌ای اعضای هیئت‌علمی اثر مثبت داشته باشد؛ و برعکس آن جو ناسالم باعث افت عملکرد و بهره‌وری سازمان می‌شود. اهمیت مطالعه جوسازمانی و تلاش برای اصلاح و بهبود آن تنها به این دلیل نیست که جوسازمانی می‌تواند وسیله‌ای برای افزایش اثربخشی و کارایی سازمان باشد، بلکه حقوق انسانی کارکنان و ایجاد انگیزه در آن‌ها؛ تا فراتر از نقش رسمی خود در دانشگاه عمل کنند، وجود جوسازمانی سالم و مطلوب را در سازمان ایجاب می‌کند (توکلی، ۱۳۷۸).
بنابراین یکی از مشکلات اصلی سازمان‌ها در دنیایی متحول و متغیری امروزی شناسایی عواملی است که می‌تواند در بروز رفتار شهروندی سازمانی که یکی از پدیده‌های نوظهور درزمینۀ رفتار سازمانی است تأثیر بگذارد. در مکاتبات اولیه مدیریت افراد با رفتارهای ارزیابی می‌شوند که در شرح شغل و شرایط احراز از شغل انتظار می‌رفت ولی امروز رفتارهای فراتر از آن‌ها مدنظر قرارگرفته است. این رفتارها با مفاهیم رفتار خودجوش، رفتارهای فرا نقشی و داوطلبانه و یا رفتار شهروندی سازمانی مدنظر قرار گرفته‌اند. برخلاف گذشته که از افراد سازمانی انتظار می‌رفت تا در حد نقش‌های رسمی عمل کنند در قراردادهای روان‌شناختی جدید رفتارهای فراتر از نقش مورد انتظار است.
سازمان‌های امروزی نیاز به انعطاف‌پذیری برای موفقیت و پاسخگویی به محیط و مواجهه با رقبا دارند. رفتار شهروندی سازمانی نوعی رفتار است که ضمن ایجاد منافع همچون بهره‌وری بیشتر، کیفیت جامعه و بهبود کیفیت زندگی کاری می‌تواند در جهت ایجاد این مزیت گامی مهمی بردارند.
سازمان‌ها بدون تمایل افراد به همکاری قادر به توسعه اثربخشی خود نیستند. تفاوت همکاری خودجوش و همکاری اجباری از اهمیت فراوان برخوردار است، چراکه در حالت اجباری فرد وظایف خود را در راستای مقررات و قوانین و استانداردهای تعین شده‌ای سازمان و صرفاً در حد رعایت الزامات انجام می‌دهد، درحالی‌که در همکاری خودجوش و آگاهانه افراد کوشش‌ها، انرژی و بصیرت خود را برای شکوفایی توانایی‌های خود به نفع سازمان به کار می‌گیرند. در این حالت افراد معمولاً از منافع شخصی خود می‌گذرند و مسئولیت‌پذیری در راستای منافع دیگران را در اولویت قرار می‌دهند (زارعی متین و همکاران، ۱۳۸۵). اهمیت و ضرورت رفتار شهروند سازمانی برای اثربخشی سازمان‌ها مدت‌ها است که توسط مدیران درک شده است؛ اما بااین‌حال پژوهش‌های انجام‌شده در مورد عوامل خاصی که باعث افزایش رفتار شهروند سازمانی در محیط‌های سازمانی متفاوت می‌شوند انگشت‌شمارند.
اما نیازهای امروزی سازمان‌ها و شرایط رقابتی در عصر جهانی‌شدن، از انسان به‌عنوان شهروند سازمانی انتظار می‌‌رود بیش از الزامات نقش خود و فراتر از وظایف رسمی، در خدمت اهداف سازمان فعالیت کند. به‌عبارت‌دیگر ساختار رفتار شهروندی سازمانی به دنبال شناسایی، اداره و ارزیابی رفتارهای فرا نقش کارکنانی است که در سازمان فعالیت می‌‌کنند و در اثر این رفتارهای آنان اثربخشی سازمانی بهبود می‌‌یابد. (بینستوک و همکاران، ۲۰۰۳).
بررسی رفتار شهروندی سازمانی اعضای هیئت‌علمی به چند دلیل اهمیت دارد: اولاً: تأکید بر روی رفتار شهروندی سازمانی می‌تواند تعارضات ناشی از ابهام در انتظارات شغل را به حداقل برساند. ثانیاً: رفتار شهروندی سازمانی از طریق تأکید بر رفتارهای فرا شغلی، نیاز به تخصیص منابع کمیاب را کاهش می‌دهد. ثالثاً: مؤسسات آموزشی از طریق تعیین و بررسی ابعاد رفتار شهروندی سازمانی می‌توانند محیطی را ایجاد کنند که رفتار شهروند سازمانی را تشویق و بروز آن را تسهیل کند و در این محیط تسهیل‌کننده‌های رفتار شهروند سازمانی را افزایش و موانع آن را کاهش دهند. رابعاً: به مدیران آموزش عالی فرصت می‌دهد تا درک عمیق‌تری از عوامل رفتار شهروندی سازمانی و متغیرهای شغلی و سازمانی مربوط به آن پیدا کنند (ایژار اپتلاتکا^[۵۴]، ۲۰۰۹).
با توجه به این موارد، ضرورت دارد میزان رفتار شهروندی سازمانی اعضای هیئت‌علمی دانشگاه کابل بررسی شود تا اگر میزان موجود در حد مطلوب نباشد به دنبال عوامل مرتبط با آن ازجمله فرهنگ‌سازمانی و جوسازمانی رفت، در صورت وجود رابطه معنی‌دار بین این دو متغیر و رفتار شهروندی سازمانی، راهکار مناسبی را جهت ارتقاء این رفتارها در سازمان ارائه داد.
با در نظر گرفتن چنین ویژگی‌هایی می‌توان موارد ذیل را بیانگر اهمیت تحقیق دانست:

 

1. 1. با مشخص شدن ارتباط بین فرهنگ‌سازمانی و جوسازمانی با رفتار شهروندی سازمانی، می‌توان گامی در جهت شناسایی عوامل ایجادکننده‌ای رفتار شهروندی سازمانی و عوامل اثرگذار بر آن و درنهایت بهبود کیفی عملکرد اعضاء هیئت‌علمی را تحت بررسی قرارداد.

 

1. 1. شرایط سازمانی مناسب را برای بروز رفتار شهروندی سازمانی اعضای هیئت‌علمی فراهم کرد.

 

1. 1. اگر رفتار شهروندی سازمانی، جوسازمانی و فرهنگ‌سازمانی را به‌عنوان عوامل تأثیرگذار و ضروری در عملکرد سازمانی بدانیم، در این صورت این عوامل ضروری باید مدیریت شود و برای مدیریت آن نیاز به درک و شناخت روشن از آن‌ها می‌باشد؛ بنابراین پژوهش حاضر می‌تواند پشتوانه‌ای ارزنده برای درک رفتار شهروندی سازمانی، فرهنگ‌سازمانی و جوسازمانی و متعاقب آن مدیریت صحیح این متغیرها باشد.

 

اهداف پژوهش
۱-۴-۱- هدف کلی:
هدف کلی پژوهش بررسی رابطه بین فرهنگ‌سازمانی و رفتار شهروندی سازمانی با نقش واسطه‌گری جوسازمانی در دانشگاه کابل می‌باشد.

• تحلیل محتوا ( خاکی، غلامرضا، ۱۳۸۲ و سرمد، زهره و دیگران، ۱۳۸۰)

 

• تئوری مفهموم سازی بنیادی (حسن، دانایی فرد و دیگران، ۱۳۸۳)

 

در این تحقیق از استراتژی تحقیق پیمایشی استفاده شده است. در ذیل به این استراتژی تحقیق خواهیم پرداخت.
۳-۲-۳اهداف تحقیق
تحقیقات می تواند ماهیت اکتشافی یا توصیفی و یا به قصد آزمون فرضیه ها انجام گیرند. ماهیت تحقیق متکی به مراحل پیشرفت دانش در حوزه آن تحقیق است. تصمیم گیری در مورد طرح تحقیق از مرحله اکتشافی شروع شده و به مرحله آزمون فرضیه ها ختم می شود. از آنجا که این تحقیق را می توان از نوع مطالعه توصیفی دانست بنابراین هر یک از این دو هدف تحقیق در قسمت ذیل توضیح داده شده اند

۳-۲-۳-۱مطالعه اکتشافی
زمانی یک تحقیق به صورت اکتشافی انجام می شود که در مورد وضعیتی که با آن روبرو هستیم داده ها و آگاهی زیادی نداشته باشیم. در چنین مواردی نیاز است برای آشنایی با پدیده های موجود در وضعیت مورد نظر، مطالعه مقدماتی وسیعی انجام شود و نسبت به آنچه لازم است قبل از تدوین طرح تحقیق بدانیم آگاهی کسب کنیم. بنابراین فقط زمانی که دانش در مورد موضوعی محدود بوده و درک عمیقی از موضوع مورد نظر وجود نداشته باشد، مطالعه را می توان اکتشافی نامید (حسن، دانایی فرد و دیگران، ۱۳۸۳)
۳-۲-۳-۲ مطالعه توصیفی
در مطالعه توصیفی سعی می کنیم ویژگی ها و جنبه های خاص پدیده هایی که علاقمند به یافتن آگاهی در مورد آن هستیم توصیف کنیم (حسن، دانایی فرد و دیگران، ۱۳۸۳).
این تحقیق از انواع تحقیقات توصیفی است چرا که به توصیف ویژگی های تکنیک کارت امتیازی متوازن پرداخته است.
۳-۳ جامعه و نمونه آماری
یک جامعه آماری عبارت است از مجموعه ای از افراد یا واحدها که دارای حداقل یک صفت مشترک باشند. صفت مشترک صفتی است که بین همه عناصر جامعه آماری مشترک و متمایز کننده جامعه آماری از سایر جوامع باشند ( آذر، عادل و مومنی، منصور، ۱۳۸۰). نمونه آماری نیز اعضایی هستند که روش های نمونه گیری از جامعه آماری انتخاب می شوند و تحقیق بر روی آنها انجام می شود . جامعه آماری تحقیق حاضر شامل شعب ۲ منطقه اصلی شرق و غرب بانک پاسارگاد استان تهران می باشد.

 

• از هر منطقه ۱۰ شعبه به صورت تصادفی به عنوان نمونه انتخاب شده است.

 

• از مشتریان هر منطقه نیز تعدادی به عنوان نمونه انتخاب شده است.

 

در این پژوهش برای تعیین شاخص رضایت مشتریان از بانکداری الکترونیک از روش نمونه گیری استفاده گردیده است و در سایر شاخص ها از تمامی آمارهای موجود در شعب استفاده شده است.
۳-۴شیوه های گردآوری داده ها
با توجه به اینکه در طرحهای تحقیقایت مختلف هدف تحقیق متفاوت می باشد بنابراین محقق از ابزارهای مختلفی برای جمع آوری داده ها استفاده می نماید برای اجرای روش تحقیق پیمایشی سه شیوه اصلی جمع آوری داده ها وجود دارد
پرسشنامه و نمونه گیری و مصاحبه
دراین تحقیق از ابزارهای زیر جهت گردآوری داده ها استفاده شده است

 

• پرسش نامه

 

جهت تعیین میزان رضایت مشتریان از بانکداری الکترونیک از پرسشنامه سنجش میزان رضایت مشتریان از نحوه ارائه خدمات بانکداری الکترونیک شعب که توسط مصاحبه با صاحب نظران و خبرگان در عرصه خدمات بانکداری تهیه شده است استفاده شده است.
تعیین پایایی ( قابلیت اعتماد) پرسشنامه
قابلیت اعتماد یا پایایی یکی از ویژگیهای فنی ابزار اندازه گیری است. مفهوم یاد شده با این امر سر و کار دارد که ابزار اندازه گیری در شرایط یکسان تا چه اندازه نتایج یکسانی می دهد.
دامنه ضریب قابلیت اعتماد از صفر ( عدم ارتباط) تا ۱+ ( ارتباط کامل) است. ضریب قابلیت اعتماد نشانگر آن است که تا چه اندازه ابزار اندازه گیری ویژگی های با ثبات آزمودنی و یا ویژگی های متغیر و موقعی وی را می سنجد. برای محاسبه ضریب قابلیت اعتماد ابزار اندازه گیر یشیوه های مختلفی به کار برده می شود. از آن جمله می توان به

 

• اجرای دوباره آزمودن ( روش بازآزمایی)

 

• روش موازی ( همتا)

 

• روش تصنیف ( دو نیمه کردن)

 

• روش کودر – ریچاردسون

 

• روش آلفای کرونباخ اشاره نمود.

 

• در این تحقیق به منظور تعیین پایایی آزمون از روش آلفای کرونباخ استفاده شده است این روش برای محاسبه هماهنگی درونی ابزار اندازه گیری که خصیصه های مختلف را اندازه گیری می کند به کار می رود.

 

• برای محاسبه ضریب آلفای کرونباخ ابتدا باید واریانس نمره های هر زیر مجموعه سوال های پرسشنامه و واریانس کل را محاسبه کرد.

 

تعیین اعتبار ( روایی) پرسشنامه
مفهوم اعتبار به این پرسش پاسخ می دهد که ابزار اندازه گیری تا چه حد خصیصه مورد نظر را می سنجد. بدون آگاهی از اعتبار ابزار اندازه گیری نمی توان به دقت داده های حاصل از آن اطمینان داشت. برای تعیین اعتبار پرسش نامه، روش های متعددی وجود دارد که یکی از این روشها اعتبار محتوا می باشد. اعتبار محتوا نوعی اعتبار است که برای بررسی اجزای تشکیل دهنده یک ابزار اندازه گیری به کاربرده می شود. اعتبار محتوای یک ابزار اندازه گیری به سوالهای تشکیل دهنده آن بستگی دارد. اگر سوالهای پرسشنامه معرف ویژگی ها و مهارتهای ویژه ای باشد که محقق قفصد اندازه گیری آن ها را داشته باشد، آزمون دارای اعتبار محتوا است. برای اطمینان از اعتبار محتوا، باید در موقع ساختن ابزار چنان عمل کرد که سوالهای تشکیل دهنده ابزار اندازه گیری معرف قسمت های محتوای انتخاب شده باشد.
بنابراین اعتبار محتوا، ویژگی ساختاری ابزار اندازه گیری اسن که همزمان با تدوین آزمون در آن تنیده می شود. اعتبار محتوای یک آزمون معمولا توسط افرادی متخصص در موضوع مورد مطالعه تعیین می شود. بنابراین جهت اعتبار محتوای این پرسشنامه با توجه به این نکته سوالات این پرسشنامه استخراج شده در تحقیق دیگری مورد تایید قرار گرفته و همچنین با نظر خواهی از چند تن اساتید صاحب نظر، پرسشنامه مورد تایید آنها قرار گرفت.
درمورد رابطه بین روایی و پایایی میتوان گفت که یک آزمون باید پایا باشد تا بتواند دارای روایی باشد. دراین پژوهش تمامی پرسشنامه ها علاوه براینکه ازروایی ظاهری برخوردار بوده اند، ازآنجا که کمیت و کیفیت سؤالات از نظرخبرگان مورد تأیید واقع شده اند،ازروایی محتوایی نیز برخورداربوده اند.
برای تعیین پایایی آزمون از روش ضریب آلفای کرونباخ استفاده شده است و از آنجا که تمامی پرسشنامه ها دارای ضریب آلفای بیشتر از۷/۰بوده اند، آزمونها از پایایی قابل قبولی برخوردار بوده اند که در ادامه به تفکیک، به ضریب آلفای هر یک از پرسشنامه ها اشاره می شود.
برطبق ستاده های نرم افزار SPSS، ضریب آلفای کرونباخ پرسش نامه بخش رضایت مشتریان ۸۹/۰ است که بیش تر از ۷/۰ بوده است و بنابراین آزمون ها از پایایی قابل قبولی دارند.

 

• بررسی و مطالعات گسترده کتابخانه های و جستجو در اینترنت

 

داده های که از این طریق بدست می آیندازنوع داده های ثانویه می باشند،یعنی داده های هستند که قبلا تولید شده اندو از طریق بررسی کتب،مجلات،پایان نامه ها و سایر مستندات موجود در کتابخانه های تخصصی بدست می آیند.باتوجه به کمیابی منابع کتابخانه ای در مورد موضوع مورد تحقیق مهمترین منبع مورد استفاده محقق اینترنت بوده است که این مسئله براهمیت تحقیق و به روز بودن داده ها می افزایدهمچنین بسیاری از مطالعات مرحله شناخت از این طریق صورت گرفت.

یک چنین پایه اطلاعاتی و دانشی به مصرف کنندگان این امکان را می دهد که در آینده بدانند کدام دسته از اطلاعات در مورد این طبقه از محصول حایز توجه است و کدام دسته از اطلاعات را می بایست به فراموشی سپرد . در نتیجه می توان گفت که این دسته از اطلاعات و این نوع از درگیری مرتبط با ماهیت طبقه محصولی می باشد و یادگیری آن از الگوی یادگیری انفعالی است . (سلسی و اولسون ۱۹۸۸ )
این نوع از درگیری در واقع در ارتباط با تعداد متغیرهای تصمیم فرد و اینکه هر کدام از این متغیرها چه میزان اهمیت را دارا هستند می باشد . (ویلکی و پسیمیر ۱۹۷۳ )
۳-۱۰-۸-۱-۲ درگیری موقعیتی ^[۶۰]
درگیری موقعیتی نوعی از درگیری موقت است که در یک خرید مشخص و معین به وجود می آید . کلیه عوامل متشکله و عوامل اثر گذار در ارتباط با این نوع از درگیری موقت بوده و در مورد آن خرید خاص شکل می گیرند و می تواند انواع در گیری را در بر گیرد . درگیری موقعیتی در واقع توانایی یک موقعیت در برانگیختن توجهات ویژه فرد در آن لحظه و در ارتباط با آن خرید است . (هوستون و راشفیلد ۱۹۷۸ )
۴-۱۰-۸-۱-۲ درگیری خرید ^[۶۱]
درگیری خرید عبارت است از میزان درگیری و توجهی که فرد در هنگام خرید یک محصول به خصوص با توجه به هدف از انجام این خرید دارا می باشد . با توجه به ماهیت هدف از خرید مصرف کننده فرایند تصمیم گیری خرید وی تحت تاثیر قرار می گیرد . به عنوان مثال ممکن است که هدف فرد از خرید یک محصول مصرف شخصی باشد و یا آنکه قصد داشته باشد که آنرا به فرد دیگری هدیه دهد .
۵-۱۰-۸-۱-۲ درگیری واکنشی ^[۶۲]‌
این نوع درگیری که اولین بار توسط راشفیلد^[۶۳] مطرح شد در واقع ترکیبی از درگیری مرتبط با طبقه محصولی PCI و درگیری مربوط به تصمیمPDI است .
درگیری واکنشی در واقع پیچیدگی و گستردگی فرایند های شناختی و رفتاری مرتبط با کل فرایند تصمیم گیری فرد است . بررسی های نشان می دهد که این نوع از درگیری در بر گیرنده هم درگیری مداوم و درگیری موقعیتی است .این نوع از درگیری در واقع گسترده ترین نوع از درگیری شناسایی شده و بررسی شده می باشد . (هوستون و راشفیلد ، ۱۹۷۸ )
۱۱-۸-۱-۲ مدلهای ارائه شده در زمینه درگیری
۱-۱۱-۸-۱-۲ مدل لورنت و کپفرر
به منظور بررسی جوانب مختلف درگیری لورنت و کپفرر اقدام به طراحی مقیاسی به نام نقشه درگیری مشتری ^[۶۴] نمودند .
این مدل بر اساس اینکه درگیری از پنج عامل متشکله که عبارتند از : میزان لذت فرد ، علاقه مشتری ، ابعاد نشانه ای محصول ، احتمال ریسک و اهمیت ریسک تشکیل یافته است گسترش یافت .
در سال ۱۹۹۳ راجرز و اشنایدر ^[۶۵]این مدل را مورد بررسی قرار داند و ضمن اعلام اینکه این مدل جامع است اعلان داشتند که مصرف کنندگان قابلیت آنرا ندارند که بتوانند بین میزان علاقه و لذت فرد تمایزی قایل شوند .
شکل ۷-۲ مدل عوامل متشکله درگیری
لورنت و کپفرر،۱۹۸۵، ۴۳
الف ) علاقه ^[۶۶]
ریچینز و بلاچ ^[۶۷]اعلام می دارند که وقتی خرید یک محصول برای مشتری آن پردرگیر باشد این خرید برای فرد جذاب خواهد بود و ذهن مشتری را به خود معطوف می دارد . این معطوفیت ذهنی به قدری خواهد بود که فرد در مواقع بعدی حتی با محقق نشدن محرک خرید به علاقه ای که به محصول داشته است فکر می کند .

این دیدگاه و موقعیت ذهنی که مشتری برای خود ایجاد می کند در ارتباط مستقیم با ادراک مشتری در مورد محصول و اهمیت آن در سیستم ارزشی فرد و باورهای وی در ارتباط مستقیم است .
ب ) لذت ^[۶۸]
بسیاری بر این اعتقادند که وضعیت احساسات لذت گونه فرد مهمترین عوامل در شکل گیری رفتار خرید هستند . آنها بر این اعتقاد هستند که به طور کلی دو دسته عمومی از کالا ها وجود دارد . اول کالاهایی که مطلوبیت آنها به خاطر سودمندی آنهاست ، ملموس می باشند و دارای ویژگی های عینی می باشند و دوم کالاهایی که ماهیت لذت بخشی دارند ، ناملموس بوده و ویژگی های آنها ماهیت ذهنی دارند .
بسیاری از محققان بعد از شکل گیری این دسته بندی اقدام به بررسی کالاهای مختلف نمودند و در ادامه به این نتیجه رسیدند که هر کالایی بر روی طیفی قرار دارد که بر آن اساس برخی کالا ها بر اساس منطق خریداری می شوند و ویژگی هایی که در خرید انها از اهمیت بیشتری برخوردار است ویژگی های عینی و قابل قیاس محصولات است و اما در طرف دیگر این طیف کالاهایی قرار دارند که خرید انها بیشتر بر اساس احساسات و عواطف است و در این خرید ها بیشتر عواطف بر انگیخته شده فرد و احساساتی که از خرید آنها در فرد ایجاد می شود از اهمیت برخوردار است .
ج ) ابعاد نشانه ای ^[۶۹]
در پی مواردی که در مورد احساس لذتی که از خرید ایجاد می شود مساله ابعاد نشانه ای ، تصویر شخصی و ضمیر فرد قرار دارد . در بسیاری از تحقیقات کالاهای مصرفی دیده شده که بسیاری، مهمترن عامل را در خرید و مصرف کالاهای خاص مدیریت تجسمات افراد می باشد . بر این اساس مدیریت تجسمات عبارت است از فعالیت هایی که توسط فرد صورت می پذیرد تا آنکه فرد بر ان اساس بتواند خود را به عنوان فردی از طبقه خاصی از اجتماع ، عضو یک گروه نشان دهد و فرد یتواند خود را از کلیشه های اجتماعی تمیز دهد . بر این اساس هدف از مصرف برخی از محصولات و یا مدیریت تجسمات عبارت است از ایجاد یک تصویر رضایت بخش از خویشتن و کاهش احساس عدم امنیت و استقلال .
بنابراین مصرف کنندگان در حین مصرف یک محصول ممکن است که به تصاویر مطلوب و یا غیر مطلوبی از خویشتن از پی مصرف محصول دست یابند .
بررسی های انجام شده در این حیطه نشان می دهند که قسمت عمده این تصویر ها در ذهن ناخوداگاه فرد شکل می گیرند و فرد به شکلی ناخودآگاه سعی بر ان دارد تا خود را با فرهنگ و زیر فرهنگ هایی که پیش از این طلب می نموده است تطابق دهد .
در یکی از بررسی هایی به روی بازار نوشیدنی ها صورت گرفته بود وقتی از افراد پرسیده شده بود که چرا یک مارک از نوشیدنی ها را مورد مصرف قرار می دهند بسیاری پاسخ این سئوال را در مسایل کیفی و تطابق محصول با ذایقه خویش می دانستند در حالی که علت مصرف مارک های خاصی از نوشیدنی توسط سایر افراد آنها اعلام نمودند که سایرین به خاطر تصویری که مصرف این نوشیدنی به آنها می دهد اقدام به مصرف آن نموده اند . نتایح این تحقیق نشان داد که افراد اقدام به مصرف نوشیدنی های گران قیمت تر در ملا عام می نموده اند در حالی زمانی که در حریم خصوصی خویش بودند اقدام به مصرف نوشیدنی های ارزان قیمت تر می نموده اند .
د ) احتمال ریسک ^[۷۰]
احتمال ریسک در واقع حیطه نوسان در بین نتایج حاصله می باشد . چادهوری و هولبروک ^[۷۱]ریسک را به دو قسمت تقسیم نمودند : ریسک ذاتی و ریسک کنترل شده . ریسک ذاتی در ارتباط مستقیم با خط محصول می باشد و ریسک کنترل شده عبارت است از ریسکی که در ارتباط با برندهای موجود در یک خط محصول می باشد . ریسک کنترل شده با توجه به اینکه در ارتباط با برند می باشد نتیجه تفاوت ادراک شده بین برندها می باشد و به عنوان یکی از مهمترین معیارهای شکل گیری اعتماد به برند و وفاداری عادتی و وفاداری نگرشی و در نهایت وفاداری به برند می باشد .
ریسکی که فرد در حین یک خرید با آن روبروست از پنج ماهیت جداگانه تشکیل یافته است که عبارتند از :
ریسک مالی ، ریسک اجتماعی ، ریسک روانی ، ریسک فیزیکی و ریسک عملکرد . بر این اساس می توان این پنج دسته از ریسک را در دو دسته کلی از ریسک تقسیم بندی نمود : دسته ریسک های احساسی- عملیاتی و دسته ریسک های روانشناختی .
ریسک عملیاتی ^[۷۲]
به طور مشخص ریسک های عملیاتی زمانی محقق می شوند که تفاوت ادراک شده ای در حیطه ویژگی های مالی مثل هزینه و قیمت محصول و یا ویژگی های فیزیکی و امنیتی محصول مثل میزان سالم و سلامت بودن محصول و یا حتی سایر ویژگی های محسوس مثل عملکرد محصول ادراک می شوند . در واقع زمانی که بین عملکرد مورد انتظار و عملکرد ادراک شده محصول فاصله ای به وجود بیاید ریسک عملیاتی محقق خواهد شد .
ریسک احساسی ^[۷۳]
از طرف دیگر ریسک های احساسی زمانی محقق می شوند که احتمال تفاوت در ادراک بین برندهای مختلف موجود در بازار مانند ویژگی های روانی مثل تصویر ذهنی فرد در مورد خویش و خویشتن پنداری وی و یا معیار های اجتماعی وی مانند طبقه اجتماعی فرد قابل ادراک باشد .
چادهوری و هولبروک معتقدند که در حال حاضر و در بازارهای کنونی آنچه بیش از پیش و در بین این ریسک ها اهمیت دارد ریسک های احساسی می باشند زیرا که در بازار های کنونی تعداد اندکی از تولید کنندگان هستند که این امکان را دارا می باشند که بتوانند ویژگی های فیزیکی خویش را بهبود داده و در عرصه رقابت باقی بمانند .
ریسک روانشناختی ^[۷۴]
ریسک روانشناختی در واقع پتانسیل به وقوع پیوستن احساسات منفی در شخص مصرف کننده ، از کانال مصرف محصولی خاص است . این حالت با احساس خجالت در اجتماع به خاطر مصرف محصولی خاص است . هر چه که میزان ریسک روانشناختی بیشتر باشد مصرف کننده خود را بیشتر درگیر فرایند خرید خواهد کرد تا از نتایج منفی آینده جلو گیری نماید .
ه ) اهمیت ریسک ^[۷۵]
ضمن معرفی و بررسی عوامل اثرگذار به روی میزان درگیری فرد چادهوری و هولبروک بیان می دارند که تاثیر تفاوت ادراک شده عملکردی در مورد کالاهایی که خرید آنها از برانگیختگی احساسی بالاتری برخوردار هستند بیشتر می باشد به خاطر آنکه فرد در مورد این کالاها به خاطر احساس رضایتی که در فرد برانگیخته می شود نسبت به خرید این کالا ها حساسیت بیشتری نشان می دهد . از طرف دیگر کالاهایی که از جنبه احاساسی بیشتری برخوردار هستند با درگیری بیشتری روبرو خواهند بود .
در این مورد می توان گفت که کالاهایی که با احساسات خاصه در هنگام خرید همراه هستند کالاهایی نیستند که ما به طور روزمره اقدام به خرید آنها می کنیم ، این کالاها اکثرا در دسته کالاهایی قرار دارند که ما به صورت موقعیتی اقدام به خرید آنها می کنیم و یا آنکه کالاهایی هستند که از لحاظ دوام و ماندگاری عمر زیادی را دارا هستند . برخی از این کالاها قیمت بالایی دارند که به خودی خود باعث می شود که میزان ریسک درک شده و عواقب مالی خرید بالا رود در نتیجه فرد خود را هر چه بیشتر با فرایند خرید در گیر می نماید . از طرف دیگری این دسته از کالاها نه تنها در مورد احساسات مثبتی که در فرد ایجاد می کنند قوی هستند بلکه حتی در مورد احساسات منفی و ناراحتی که فرد از پی خرید و انتخاب نادرست به دست می آورد نیز بسیار از لحاظ احساسی قوی خواهند بود .
می بایست که این نکته را توضیح داد که این احساسات و جوانب فقط در مورد کالاهایی که قیمتی بالایی دارند مصداق ندارد و حتی خرید یک بستنی که یک کالای کم قیمت می باشد با توجه به جنبه های احساسی که دارا می باشد می تواند در نتیجه انتخاب نادرست عواقب منفی برای ذهن فرد به همراه داشته باشد . در نتیجه می توان گفت که در این موقعیت میزان قیمت محصول نیست که اهمیت دارد؛ چه بسی که دیدیم خرید کالایی که کم قیمت نیز می باشد مثل بستنی می تواند این احساسات را به همراه داشته باشد ؛ پس می توان گفت جنبه ای که در این موارد اهمیت دارد احساسات برانگیخته شده در فرد می باشد .
۲-۱۱-۸-۱-۲ مدل سلسی و اولسون
بر اساس مدلی که سلسی و اولسون ^[۷۶]در سال ۱۹۸۸ ارائه دادند درگیری عاملی است که از سه متغیر اصلی شکل یافته است . این سه متغیر عبارتند از :
نیاز فرد : نیازی که بر اساس آن اقدام به شکل گیری فرایند خرید ایجاد شده است .
احساساتی که از بیرون برانگیخته می شوند : که عبارت است از تاثیر عوامل محیطی بر فرایند خرید
مرتبط بودن کالا با فرد : اینکه کالا چقدر در زندگی فرد اهمیت داشته و در مرکزیت قرار گیرد .
شکل ۸-۲ مدل درگیری
سلسی و اولسون،۱۹۸۴،۴۱۴
تحقیقات سلسی و اولسون نشان دهنده ان است که درگیری در واقع نیروی انگیزشی است که در واقع منجر به ایجاد رفتار مصرف کننده و اقدامات وی می شود .
۹-۱-۲ برند
بر طبق تعریف انجمن بازاریابی آمریکا برند عبارت است از اسم ، اصطلاح ، نشانه ، نماد و یا طرحی و یا حتی مجموعه ای از این موارد که به هدف شناسایی محصول و یا محصولات تولید کننده و یا جمعی از تولید کنندگان به منظور متمایز سازی محصولات انها از محصولات رقیب شکل می گیرد .
در واقع برند نشانگر تولید کننده و یا ایجاد کننده یک محصول و یا یک خدمت است . حال آنکه برند به صورت یک نام ، اصطلاح و یا حتی یک نشانه باشد در واقع برند نشان دهنده قول یک تولید کننده و یا یک ارائه دهنده به عرضه ویژگی ها ،‌ مزایا و یا خدماتی به صورت پایدار می باشد . برندهای موفق در بازار در واقع امروزه به شکل تضمینی به ارائه محصولات با کیفیت و یا حتی خدماتی متمایز در آمده اند . شایان ذکر است که برندها از این هم فراتر رفته و پیچیده تر شده اند و برند های امروزی در شش سطح متفاوت معنا و مفهوم یافته اند .

قرار داشتن تنها چند سوپرمارکت که آن هم در راستای رفع نیاز ساکنین بافت حاشیه ای احداث شده، و همچنین جایگاه های عرضه خدمات مسافری در این محدوده با توجه به شهر توریستی و گردشگری در ایام تعطیلات و فصل تابستان، نامناسب می باشد. همه این عوامل گویای این نکته است که در کاربری های موجود هیچ جایگاه ویژه ای برای مسافرین ورودی به شهر در نظر گرفته نشده، در واقع غالب کاربری های موجود در این ورودی کارگاهی و زمین های بایر و فضاهای سبز رها شده است و هیچ همخوانی با شرایط محیطی و شهر نداشته و چهره زشتی از شهر در ابتدای ورودی به فرد القا می کند. و در همین راستا کاربری‎های ناسازگار بیشتر به چشم می آیند.

۴-۵-۱-۱٫ بررسی امکانات مسافرین
سرویس بهداشتی:
در طول مسیر در انتهای ورودی (میدان شهیدکریم بخش) در داخل پارک سرویس بهداشتی برای مسافرین تنها در ایام تعطیلات و فصل تابستان دایر می باشد، و دلیلش این است که اگر چنین سرویسی در این محدوده مکان یابی شود مورد استفاده افرادی غیر از مسافرین واقع می گردد. (افراد شاغل در طول مسیر ورودی) و به علت نوع و میزان استفاده افراد، از کیفیت آن کاسته و توانایی حفظ کیفیت آن وجود ندارد.
تصویر ۴-۱۸٫ سرویس بهداشتی در انتهای مسیر ورودی
ماخذ: نگارنده
رستوران یا واحد پذیرایی
در طول مسیر ورودی چندین رستوران و واحد پذیرایی کوچک وجود دارد. ولی همگی محیطی مناسب برای خانواده را دارا نمی باشند و اکثراً در راستای بر طرف کردن نیاز کارگران و تعمیرکاران شاغل در مسیر می باشند. چندین کافه نیز وجود دارد که آنها هم برای مسافرین مناسب نمی باشند و بیشتر محلی برای عرضه مواد مخدر می باشد تا خدمات پذیرایی. برخی آنها که مانند خرابه ای بیش نیستند.

تصویر ۴-۱۹٫ نمونه هایی از واحدهای پذیرایی مناسب و نامناسب در مسیر ورودی مورد مطالعه
ماخذ: نگارنده
واحد خرید خرده فروشی و روزانه:
در طول مسیر واحدهای صنعتی، و کارگاه ها و تعمیرگاه های خدمات ماشین، لایه اول را به طور کامل پرکرده اند و در لایه دوم اندک واحد سکونتی شکل گرفته، ولی هیچ واحد خرید روزانه و خرده فروشی مناسبی وجود ندارد. پس از شکل گیری واحدهای سکونتی در لایه دوم بعد از طی مسافتی در ورودی مورد مطالعه واحدهای خرید روزانه کم کم شکل می گیرند، حتی دکه هایی که خدمات این واحدها را اداره می‎کنند نیز پیدا می شوند.
نقشه ۴-۹٫ واحدهای تجاری عرضه محصولات غذایی و جاگذاری آنها
ماخذ: گوگل ارث و نگارنده
تعداد این واحدها در نقشه کاربری اراضی به خوبی مشخص شده است. همین طور که به سمت انتهای مسیر ورودی پیش می رویم تعداد مراکز خرید مانند سوپرمارکت ها، نانوایی ها و دکه ها و… بیشتر شده و این نشانه ای از نزدیکتر شدن به فضای شهری می باشد.
مراکز بهداشتی:
در طول مسیر در چند نقطه تمرکز فعالیت های بهداشتی - آموزشی و درمانی را می بینیم که هم برای ساکنین منطقه و هم برای مسافرین طراحی شده است. . یکی از این واحدها متشکل از چندین مطب می باشد و دیگری بیمارستان جدید آموزشی و درمانی شهید بهشتی انزلی در ابتدای مسیر ورودی واقع شده است.
تصویر ۴-۲۰٫ مرکز بهداشتی آموزشی و درمانی موجود در مسیر ورودی
ماخذ: نگارنده
در مسیر ورودی جایگاهی که مسافرین بتوانند در آن توقف کنند و یا واحد اسکان، هتل ومسافرخانه و… در مسیر دیده نمی شود. وجود این کاربری ها در ورودی ضروری می باشد و بهتر است برای آنها تمهیداتی در نظر گرفته شود.
مسئله دیگر در کاربری های ورودی مورد مطالعه، استقرار کاربری های نامناسب، قرارگیری کاربری های خدمات رسان و مورد نیاز ساکنین بافت حاشیه ای است. درست است که در مسیر ورودی باید کاربری‎های متناسب با نیازهای تازه واردان و مسافرین جای گذاری کرد ولی نباید ساکنین بافت حاشیه ای که ورودی شهر از بطن آن عبور می کند را از یاد برد و همچنین در مورد داشتن امکانات رفاهی که یکی از راهبردهای رسیدن به پذیرندگی است محدوده ورودی مورد مطالعه در کالبد و کاربری نقص و ایراد دارد.
۴-۵-۱-۲٫ دلبازی
یکی دیگر از راهبردهای رسیدن به پذیرندگی در ورودی دلبازی می باشد که این حس از طریق حضور عناصر طبیعی و حفظ تقویت دیدها و مناظر ایجاد می شود. در این ورودی باید گفت که وجود عناصری طبیعی که بتواند فضا را دلپذیر کرده و به صورت تدریجی ورودی را به محیط مصنوع تبدیل کند بیشتر فضاها رها شده و این خود باعث شده کمتر عاملی در خصوص دلبازی در این ورودی نمایان گردد تا باعث شود رانندگان سرعت خود را کاهش دهند.
تصویر۴-۲۱٫ محلی که در ورودی پوشش گیاهی در دو طرف مسیر موجود می باشد
ماخذ: نگارنده
در مورد حضور عناصر طبیعی در محدوده مورد مطالعه باید این چنین گفت که همانطور که درتصاویر پیداست کاشت پوشش گیاهی در ابتدای مسیر ورودی درطرفین جاده از ضعف بسیار شدیدی برخوردار است. با توجه به اینکه اقلیم شهر بندرانزلی متناسب با رشد گیاهان می باشد انتظار می رود که حداقل در این راستا (پوشش گیاهی) تدابیر خاصی اندیشیده شده باشد که متاسفانه به جز در چند نقطه، باقی جاهای مسیر ورودی فاقد پوشش گیاهی در طرفین جاده می باشد.
تصویر ۴-۲۲٫ سلیقه ای بودن کاشت گیاهان در بلوار ورودی
ماخذ: نگارنده
همانطور که کاشت پوشش گیاهی به دلبازی کمک می کند حفظ عناصر طبیعی اعم از دریاچه، کوه وجنگل نیز به القا این حس کمک می کند. در ورودی مورد مطالعه توپوگرافی از قاعده منظمی پیروی می کند و هیچ نوع پستی و بلندی مشاهده نمی شود درکل می توان از پوشش گیاهی به عنوان یک نوع
تصویر ۴-۲۳٫ رها شدن فضاهای سبز و بدون کاربری در پی عدم صرفه اقتصادی در استفاده آنها
ماخذ: نگارنده
تحدید برای راهبرد دلبازی و همچنین یک ضعف در وضع موجود نام برد که توجه به آن نشده و نمی توان فرقی بین این ورودی (شهر بندرانزلی) با ورودی یک شهر بیابانی دید.
مبحث دیگری که می توان به آن در راستای دلبازی ورودی مورد مطالعه توجه کرد حفظ و تقویت دیدها و مناظر است. برای این منظور یکی از روشها بسته شدن دید به عناصر کالبدی و احجام می باشد. در واقع در این روش به دنبال معطوف کردن دید فرد به سمت عناصر شاخص هستیم. در عرصه های فضای ورودی با توجه به همنشینی محیط طبیعی یا محیط مصنوع، دیدهای محلی، راهبردی ومحوری به مناظر شاخص طبیعی و مصنوع واقع در فضای اطراف محور. نه تنها بر غنای حسی حوزه ها و مفرح بودن آن می افزاید، بلکه با تاکید بر این نقاط شاخص، مخاطب می تواند موقعیت خود را با آنها ارزیابی کند. از مهمترین دیدها و چشم اندازهایی که در برخی از ورودی شهرها که معمولا در اثر نقاط مسلط ارتفاعی در محور ورودی – که بایستی حفظ شود. مشاهده می شود، دید گسترده به دور نمای شهر(سیلوئت شهر) می باشد که باعث می شود دریافتی سریع و کلی از شهر صورت گرفته و خط آسمان شهر که معرف و شاخص هویت شهر است به همراه تلفیقی از توپوگرافی و فرم ساختاری شهر در ذهن ناظر ایجاد و تصویر و معنایی مطلوب از ورود به شهر تشکیل گردد. در جدول فوق انواع دید که ممکن است در فضای ورودی شهر ایجاد گردد، مورد بررسی قرار گرفته است.
جدول ۴-۱ انواع دیدها در ورودی شهر
ماخذ: (دانشپور، و دیگران، ۱۳۹۱ص۱۰)
دید به نقاط نشانه ای اعم از بناها و عرصه های طبیعی، به لحاظ ایجاد خاطره انگیزی، نقش موثری در هویت بخشی و ایجاد انگیزه در افراد دارد. علاوه بر آن وجود عناصر نشانه ای مصنوع شهری مانند (علائم راهنمایی، پرچم ها و….) در طول مسیر ورود نیز می تواند در جهت یابی افراد و خوانایی بیشتر، مسیر موثر باشد. همچنین نورپردازی مناسب در شب این فرصت را می دهد تا عناصر نشانه ای برجسته، حس جهت یابی شهروندان و بازدیدکنندگانرا در شب ارتقاء بخشد.
لبه ها و جداره های پهنه های فضای ورودی شهر عواملی هستند که می توانند نقش مهمی در ایجاد کیفیات تبدیل پذیری و خوانایی محور ورودی داشته باشند. لبه های محور ورودی نه تنها می توانند نقش های متفاوتی را از نرم (طبیعی) تا سخت (مصنوع) بودن در پهنه های مختلف به خود بگیرند و در پیوستگی و تداوم محور ورودی تاثیرگذار باشند، بلکه بایستی محصوریت مطلوب در هر پهنه را نیز تامین کنند. همچنین جداره ها بایستی با تناسبات، ریتم ها مناسب با حرکت سواره، خود را با عامل حرکت و میزان سرعت در ورودی های امروزی تطبیق دهند. بنابراین استفاده مناسب از لبه ها و جداره های محور ورودی، عامل مهمی در ایجاد تصویر ذهنی قوی و در نتیجه خوانایی، تبدیل پذیری و خاطره انگیزی آن است. (دانشپور، و دیگران، ۱۳۹۱، ص۹و۱۰).
یک سوم مسیر ورودی مورد مطالعه را احجامی تشکیل می دهند که از کیفیت بصری مناسبی برخوردار نیستند. این احجام که در دو طرف ورودی قرار گرفته اند بناهایی هستند که بدون نظارت ساخته شده و به کاربری هایی اختصاص داده شده اند که مناسب برای بسته شدن دید توسط آنها نیست. همچنین بدنه های موجود از ارتفاع آنچنان زیادی برخوردار نیست که بتوانند زاویه دید را بسته و به نقاط با ارزش معطوف کنند اکثراً به شکل خطی در نقطه واصل آسمان با زمین هستند، خطی که پاکی این اتصال را دچار خدشه کرده است. همچنین با گشودن دیدها به عناصر طبیعی و نقاط شاخص شهر می توان راهبرد دلبازی را برای پذیرندگی محقق تر کرد. در طول مسیر ورودی به علت کم بودن عناصر طبیعی و همچنین بر هم زدن یکنواختی بدنه توسط همین عناصر طبیعی ناخودآگاه دید به این سمت متوجه می شود ولی از لحاظ معطوف شدن دید به سمت نقاط شاخص شهری باید گفت که تنها عنصر شاخص شهری قابل رؤیت در مسیر تعدادی از ساختمان های بلند در پهنه ی انتهای ورودی است.
تصویر ۴-۲۴٫ ساختمان های با ارتفاع بلند به عنوان یک عنصر شاخص شهری
ماخذ: نگارنده
در طول مسیر اکثر بناها یک طبقه و حداکثر شش طبقه می باشند که نسبت به عرض معبر کم بوده و قابلیت اینکه نقطه گریز را به سمت عناصر شاخص شهری هدایت کنند ندارند. در واقع در هر سکانس مسیر ورودی ما باید یک شاخص شهری را رویت کنیم که در این ورودی فقط به صورت نصف و نیمه در سکانس آخر ورودی به صورت نامفهوم دید به سمت ساختمان های بلند مسکونی و تجاری هدایت می‎شود که این امر نیز به علت محدود شدن دید و کاهش عرض معبر و همچنین افزایش ارتفاع بناها و نزدیکتر شدن به مرکز شهر می باشد.
نقشه ۴-۱۰ سکانس بندی مسیر ورودی و آزاد بودن انتهای دید
ماخذ: گوگل ارث و نگارنده
پس می توان در مجموع اینگونه استدلال کرد که در راستای راهبرد دلبازی نه تنها عناصر طبیعی در طول مسیر ورودی مورد مطالعه حفظ نشده بلکه دیدها نیز برای معطوف شدن به همان نقاط شاخص و طبیعی نیز تقویت نشده و کم کم فضاهایی سبز رها شده را شاهد می باشیم. در این ورودی هیچ گونه مانعی جهت عناصر و نشانه ها وجود ندارد چه به صورت کالبدی و چه به صورت عناصر و احجام مصنوع وجود ندارد.
۴-۵-۲٫ خوانایی
عامل دیگر خوانایی است که به دلیل حاکمیت سواره در ورودی شهرها از اهمیت زیادی برخوردار است که به افزایش ایمنی و راحتی مسافران کمک زیادی می کند. برای اینکه یک مسیر خوانا باشد در ابتدا باید دارای وضوح کافی باشد تا راننده بتواند به راحتی هدایت شود. دوم اینکه از موانعی که باعث جلوگیری از دید رانندگان می شود خودداری کرد. یک نکته دیگری که خوانایی را تقویت می کند امر راهبردی است تا مسافران بتوانند به راحتی مسیر خود را ادامه دهند و در جهت یابی خود با مشکل روبه رو نشوند. از این رو باید به نشانه های شاخص طبیعی و مصنوع را در شهر به خصوص در ورودی آن تقویت نمود. وجود یک سلسله مراتب مشخص چه در ریتم حرکت و چه در جزئیات بدنه ها باعث می شود که شخص احساس کند از یک فضای طبیعی وارد فضای مصنوع شده است. منبع و ماخذه: (گلمانی، و دیگران، ۱۳۹۲، ص۳).
۴-۵-۲-۱٫ وضوح مسیر
وضوح مسیر ابتدایی ترین راهبرد برای داشتن مسیر خوانا می باشد. در واقع برای اینکه مسیری با وضوح بالا داشته باشیم باید به ۲ نکته توجه کنیم که یکی قابل رویت بودن مسیر می باشد و دیگری فقدان موانع مزاحم دید.
در مسیر ورودی باید شیب ها به گونه ای که دید نسبت به نقاط مرتفع یا در عمق بسته نشوند باشند. همانطور که گفت شد در ورودی مورد مطالعه توپوگرافی زمین از ثبات خاصی پیروی می کند و به صورت یکنواخت و در یک ارتفاع تمامی طول مسیر ورودی پیموده می شود و هیچ پستی وبلندی که رویت مسیر را با اختلال همراه کند وجود ندارد.

به عنوان یک نمونه‌ و برای روشن شدن موضوع، به روند محاسباتی که بر روی داده‌های سال ۸۵ انجام شده، توجه کنید:

نرخ رشد نقدینگی : درصد
میزان نقدینگی افزایش یافته : هزار میلیارد تومان
رشد تولید ناخالص داخلی به قیمت ثابت سال ۷۶: درصد
شاخص تورم : درصد
رشد GDP + تورم : درصد
تفاضل نرخ رشد نقدینگی و مجموع رشد GDP و تورم : درصد
سرعت گردش نقدینگی (نسبت تولید ناخالص داخلی به نقدینگی) :
حجم افزوده شده نقدینگی که صرف ایجاد معاملات اضافی نامرتبط با GDP می‌شود :
هزارمیلیارد تومان
سرعت گردش معاملاتی نقدینگی (نسبت تولید ناخالص داخلی به حجم پول) :
حجم واقعی معاملات سوداگرانه افزوده شده : هزار میلیارد تومان
مشابه محاسبات فوق بر روی داده‌های سال­های مختلف انجام شده که خلاصه نتایج آن در در پیوست۱آورده شده است.
با تحلیل جدول فوق دیده می‌شود که از سال ۵۳ تا ۸۵ مجموعا در حدود ۲۲۰هزار میلیارد تومان به حجم معاملات سوداگرانه افزوده شده که حدود ۴۳ درصد این مقدار فقط در سال ۸۵ و ۸۴ درصد آن فقط در خلال سال­های ۸۳ تا ۸۵، یعنی در بزنگاه شوک نفتی دهه ۸۰، اتفاق افتاده است. روند مقایسه‌ای افزایش حجم معادلات سوداگرانه در تا
نمودار ‏۳‑۶ نشان داده شده است.
نمودار ‏۳‑۱ : درصد معاملات سوداگرانه افزوده شده به تولید ناخالص داخلی
منبع : محاسبات تحقیق
نمودار ‏۳‑۲ : درصد افزایش معاملات سوداگرانه از ۵۳ تا ۸۵
منبع : قبلی
نمودار ‏۳‑۳ : درصد معاملات سوداگرانه افزوده شده به تولید ناخالص داخلی
منبع : قبلی
نمودار ‏۳‑۴ : رشد درآمد نفت
منبع : قبلی
نکته شکفت آور و عبرت آموز اینکه و
نمودار ‏۳‑۶ نشان می‌دهند که دقیقا در سال­هایی که با رونق درآمدهای نفتی روبه­رو بوده‌ایم، بیشترین درصد تاریخی افزایش حجم معاملات سوداگرانه را شاهد بوده‌ایم. نمودار‏۳‑۵ رشد این دو متغیر را در کنار هم و نمودار۳‑۶ رشد نسبی و مقایسه‌ای حجم معاملات سوداگرانه را در سال­های مختلف نشان می‌دهد .
نمودار ‏۳‑۵ : - مقایسه رشد درآمدهای نفتی(قرمز- مربع بزرگ) و رشد نسبت حجم معاملات سوداگرانه به تولید ناخالص داخلی(آبی-مربع کوچک)
منبع : قبلی
نمودار ‏۳‑۶ : درصد افزایش معاملات سوداگرانه از ۵۳ تا ۸۵
منبع : قبلی

از منظر متغیر تولید

 

عملکرد تولید (تولید ناخالص داخلی و تولید ناخالص داخلی سرانه) در پنج دهه اخیر و نقش دلارهای نفتی (بانک مرکزی، نماگرهای سالانه سال­های مختلف)

در حالی که میزان تولید و درآمد سرانه، بیانگر میزان متوسط رفاه اقتصادی افراد جامعه است، نرخ رشد اقتصادی، سرعت افزایش یا کاهش تولید ناخالص داخلی و به تبع آن سرعت بهبود یا کاهش سطح رفاه و برخورداری مردم را نشان می‌دهد. به علاوه شاخص‌هایی چون بیکاری و فقر نیز عموما تحت تاثیر تولید و رشد اقتصادی قرار دارند، به نحوی که رشد اقتصادی بالاتر، در بلندمدت به کاهش نرخ بیکاری و سطح فقر می‌ انجامد. با عنایت به اهمیت میزان تولید و رشد اقتصادی در هر جامعه، دست­یابی به تولید بیشتر و نرخ رشد بالاتر، همواره دغدغه دولت‌ها و ملت‌ها بوده است.
در میان شاخص‌های عملکردی اقتصاد کلان، میزان تولید ناخالص داخلی یکی از مهم‌ترین شاخص‌ها است؛ چرا که این شاخص اندازه اقتصاد یک کشور و ظرفیت‌های تولیدی آن را نشان می‌دهد. تولید ناخالص داخلی بنا به تعریف، ارزش مجموع کالاها و خدماتی است که طی یک سال در یک کشور تولید می‌شود. البته باید توجه داشت که میزان رفاه و برخورداری مردم یک کشور، صرفا به واسطه تولید ناخالص داخلی تعیین نمی‌شود، بلکه شاخص بهتر، تولید ناخالص داخلی سرانه است که میزان تولید به وسیله هر نفر را به صورت سرانه نشان می‌دهد. در واقع رفاه مردم یک کشور متاثر از تولید ناخالص داخلی و میزان جمعیت آن کشور است که در تولید ناخالص داخلی سرانه منعکس می‌شود. یک سوال مهم این است که عملکرد اقتصاد ایران در مورد شاخص تولید ناخالص داخلی، تولید ناخالص داخلی سرانه و رشد اقتصادی به لحاظ تاریخی چگونه بوده است؟ تولید ناخالص داخلی ایران در دوره تاریخی ۱۳۳۸ تا ۱۳۸۸، افت و خیزهای زیادی را تجربه نموده است. از سال ۱۳۳۸ تا پایان سال ۱۳۵۵، تولید ناخالص داخلی ایران در یک روند صعودی از ۴۴هزار میلیارد به ۲۴۲هزار میلیارد ریال(به قیمت‌های ثابت سال ۱۳۷۶) رسیده است. در واقع اندازه اقتصاد ایران طی ۱۷ سال، ۵/۵ برابر شده است. با آغاز شرایط انقلابی در سال ۱۳۵۶، روند تولید نیز معکوس شده و سیر نزولی خود را آغاز می کند. شرایط نزولی تولید با توجه به بی‌ثباتی دوره انقلابی و پس از آن آغاز جنگ ایران و عراق، ادامه می‌یابد، به نحوی که تولید با کاهش ۳۰ درصدی، از ۲۴۲ هزار میلیارد ریال در سال ۵۵، به ۱۷۰ هزار میلیارد ریال در پایان سال ۱۳۶۰ می‌رسد. پس از آن با وجود افزایش تولید در سال‌های ۶۱ و ۶۲، روند نزولی تا سال ۶۷ (سال پایان جنگ) ادامه می‌یابد، اما از سال ۱۳۶۸ روند صعودی تولید دوباره آغاز شده و به جز یک دوره سه ساله (از سال ۷۲ تا سال ۷۴) که افزایش تولید متوقف شد، تا پایان سال ۸۸ ادامه یافت، به طوری که تولید از ۱۸۰ هزار میلیاد ریال در سال ۶۷، به ۵۱۹ هزار میلیارد ریال رسید. در واقع اندازه اقتصاد ایران طی ۲۱ سال، ۹/۲ برابر شده است(نماگرهای بانک مرکزی در سالهای مختلف).
اما بررسی تولید ناخالص داخلی سرانه، واقعیات بیشتری را به خصوص از منظر رفاه اقتصادی نمایان می‌سازد. تولید سرانه نسبت به تولید کل ایران در این دوره تاریخی افت و خیزهای بیشتری را تجربه نموده است. از سال ۱۳۳۸ تا پایان سال ۱۳۵۵، تولید سرانه هر ایرانی در یک روند صعودی از ۲ میلیون ریال به ۲/۷ میلیون ریال در سال(به قیمت‌های ثابت سال ۱۳۷۶) رسیده است. در واقع تولید سرانه ایرانی‌ها طی ۱۷سال، ۶/۳ برابر شده است که از بهبود قابل ‌توجه سطح رفاهی ایرانی‌ها در این دوره حکایت دارد. با آغاز شرایط انقلابی در سال ۱۳۵۶، روند تولید سرانه نیز معکوس شده و سیر نزولی خود را آغاز می کند. علاوه بر روند نزولی تولید کل، با توجه به بی‌ثباتی دوره انقلابی و پس از آن آغاز جنگ ایران و عراق، افزایش سریع جمعیت، سیر نزولی تولید سرانه را تشدید نموده است، به نحوی که تولید سرانه با کاهش حدود ۵۰ درصدی، از ۲/۷ میلیون ریال در سال ۵۵، به ۵/۳ میلیون ریال در پایان سال ۱۳۶۷ می‌رسد، اما از سال ۱۳۶۸، با توجه به بهبود تولید کل و نیز کاهش نرخ رشد جمعیت در دهه ۷۰ و ۸۰، روند صعودی تولید سرانه آغاز شده و به جز یک دوره سه ساله (از سال ۷۲ تا سال ۷۴) که با کاهش مواجه بود، تا پایان سال ۸۸ ادامه یافت، به طوری که تولید سرانه از ۵/۳ میلیون ریال در سال ۶۷، به ۷ میلیون ریال در سال ۱۳۸۸رسید. نکته جالب این است که میزان تولید سرانه در سال‌های اخیر، تازه به سطح تولید سرانه در سال ۱۳۵۵ رسیده است(همان).
درآمد سرانه ایران در سال ۲۰۰۹ برابر ۴۵۳۰ دلار بوده و با وجود اینکه از متوسط درآمد سرانه کشورهای در حال توسعه خاورمیانه (۳۲۱۰ دلار) بالاتر است، اما فاصله آن با متوسط درآمد سرانه جهان (۸۵۸۱) نسبتا زیاد است. فاصله درآمد سرانه ایران در مقایسه با درآمد سرانه کشورهای توسعه یافته (۳۷۲۴۶ دلار)، آمریکای شمالی (۴۵۳۶۵ دلار) و اتحادیه اروپا (۳۲۸۳۸ دلار) بسیار زیاد است، به نحوی که درآمد سرانه کشورهای توسعه یافته بیش از ۵/۷ برابر ایران است؛ بنابراین اگرچه درآمد سرانه ایران در مقایسه با کشورهای با درآمد پایین(۵۰۷ دلار)، نسبتا مناسب است، اما در مقایسه با کشورهای توسعه یافته یا حتی متوسط جهانی پایین است (صندوق بین ­المللی پول،۲۰۱۰).

بیماری هلندی^[۲۱]

واضح است که درآمدهای نفتی به لحاظ اتحاد ریاضی به طور قابل ملاحظه بر رشد تولید تاثیر دارند و رشد تولید ما درکل با افزایش درآمدهای رابطه مستقیم دارد.
نمودار ‏۳‑۷ : رشد اقتصادی و رشد درآمدهای نفت

اما تاثیر اساسی این درآمدها دچار شدن اقتصاد به عارضه بیماری هلندی بوده است، به نحوی که رشدهای تجربه شده در کشور ما در دوره چهل سال گذشته مطلوب نبوده و نوسانات شدید آن گویای بی ثباتی این متغیر کلیدی است.
نمودار ‏۳‑۸ : رشد تولید ناخالص داخلی در ۴۰ سال

منبع : قبلی
منبع :

تاثیر رانت نفتی بر کیفیت تولید

به نظر می‌رسد که پیوند درآمدهای نفتی و حاکمیت نگاه کوته­نگرانه، در کنار فقدان ترتیبات نهادی تولیدگرا، لزوم حصول ارزش افزوده منهای نفت را در نگاه صاحبان و فعالین در اکثر بنگاه­های تولیدی کمرنگ و حتی بعضا ناپدید کرده است. از این رو در اقتصاد ایران در قلمرو تولید، نه روش تولید انبوه به طور مطلوب محقق شده و نه انقلاب بهره‌وری رخ داده است. در حالی که در دنیای جدید برای رهایی از دام رشد پایین و تعادل حداقل معیشت، باید این دو امراتفاق بیفتد. تولید بخش کالایی اقتصاد ایران یا سنتی است یا مدرن وابسته (شاکری،۱۳۹۲: ۷). بخشی از اقتصاد با همان روش سنتی اداره می‌شود و روش­های جدید دانش محور در آن موضوعیت ندارد. بخشی هم مدرن است، اما از ناحیه کالاهای واسطه‌ای، سرمایه‌ای، مواد اولیه یا خدمات تکنولوژیک وابسته به واردات از خارج است.
جدول ‏۳‑۱: وابستگی تولید به کالاهای واسطه‌ای و سرمایه‌ای و ارزبری

(۱‑۲۹)

 

 

 

 

 

 

 

در سینتیک حالت جامد قوانین سرعت به فاکتورهایی مثل هسته­زایی، رشد هسته، رشد سطح، نفوذ و یا شکل هندسی ذرات جامد بستگی دارد. این فاکتورها منجربه ایجاد مکانیسم­های متعددی در سینتیک حالت جامد می­ شود که به­هیچ عنوان در سینتیک فاز همگن وجود ندارند و مدل­های مختلفی را هم برای توجیه این مکانیسم­ها می­طلبد[۲۰]. در روابط (۱‑۲۸)و(۱‑۲۹)، f(α) مدل واکنش به صورت دیفرانسیلی و g(α) مدل واکنش به صورت انتگرالی می­باشد.

بستگی دمایی ثابت سرعت (k) معمولاً با بهره گرفتن از معادله­ آرنیوس محاسبه می­ شود[۲۱] :

 

(۱‑۳۰)

 

 

 

که در آن A فاکتور پیش­نمایی (فاکتور فرکانس)، E_a انرژی فعال­سازی، T دمای مطلق و R ثابت گازها می­باشد. از جایگذاری معادله­(۱‑۳۰) در معادلات (۱‑۲۸) و (۱‑۲۹) داریم:

 

(۱‑۳۱)

 

 

(۱‑۳۲)

الف
ب

 

 

ج
شکل ۱‑۵: تبدیل پارامترهای اندازه گیری جرم در TGA(الف) و شار گرمایی در (DSC) (ب) به کسر تبدیل (ج)
مدل­ها و مکانیسم­ها در سینتیک حالت جامد
هر مدل یک توضیح ریاضی- نظری از آن­چه که به­ صورت تجربی رخ می­دهد ارائه می­ کند. در واکنش­های حالت جامد، هر مدل نوع خاصی از واکنش را توجیه می­ کند و آن را به صورت ریاضی به یک معادله­ سرعت ربط می­دهد. بیشتر مدل­های پیشنهاد شده در سینتیک حالت جامد بر پایه­ فرضیات مطلق به وجود آمده­اند و چون به­­ خوبی توانسته ­اند پیشرفت واکنش را توجیه کنند، به­ عنوان مدل پذیرفته شده ­اند. مدل­های دیگری هم وجود دارند که بیشتر جنبه­ تجربی دارند.
در واکنش­های فاز همگن (مثل فاز گازی یا محلول)، مکانیسم هر واکنش به­ صورت نوعی بررسی می­ شود. به­علاوه، بررسی­های سینتیکی در واکنش­های فاز همگن معمولاً در راستای به­­دست آوردن ثابت­های سرعت پیش می­رود، تا بتوان با بهره گرفتن از آن­ها نحوه­ پیشرفت واکنش را توجیه کرد. چراکه تغییرات ثابت سرعت با دما، فشار ویا غلظت مواد اولیه و محصولات در کشف مکانیسم واکنش فاز همگن بسیار مفید است. از طرفی مکانیسم­های فاز همگن برای تعیین اینکه در هر مرحله از واکنش، کدام ماده به کدام تبدیل می­ شود مورد استفاده قرار می­گیرند. ولی در سینتیک حالت جامد، تفسیرهای مکانیسمی برای تعیین مدل واکنش کاربرد دارند. چرا که در واکنش های حالت جامد، به­دست آوردن اطلاعات درباره تک تک مراحل واکنش اغلب بسیار دشوار است.[۲۲]
طبقه ­بندی مدل­ها
در آنالیزهای همدما، مدل­ها به­ صورت کلی براساس شکل نمودارهای آن­ها (مثل α برحسب t یا dα/dt برحسب α) یا براساس فرضیات مکانیسمی آن­ها طبقه ­بندی می­شوند. در حالت­های همدما و براساس شکل نمودار، مدل­های سینتیکی به چهار مدلِ صعودی^[۲۲] (مدل­های P1، P2 و P3)، نزولی^[۲۳] (مدل­های D1، D2، D3، D4، F1، F2، F3، R2 و R3)، سیگموئیدی^[۲۴] (مدل­های A2، A3، A4 و B1) و خطی^[۲۵] (مدل F0) طبقه ­بندی می­شوند. شکل زیر این طبقه ­بندی را به­ترتیب بر روی نمودارهای α – t و dα/dt – α نشان می­دهد.
در حالت غیرهمدما، α برحسب T و dα/dT برحسب α رسم می­ شود. نمودارهای α – T برای هر مدل در بررسی­های غیرهمدما به اندازه­ نمودارهای α – t در حالت همدما که در شکل ۱-۶ آمده است منحصربه­فرد و متمایز نیستند و اکثراً شبیه به نمودار (ج) در شکل ۱-۶ می­باشند. ولی نمودارهای dα/dT – α در تغییرات غیرهمدما همانند نمودارهای dα/dt – α در بررسی­های همدما، متمایز و منحصربه­فرد اند. البته بایستی به این نکته توجه کرد که در بررسی­های غیرهمدما، تمامی مدل­ها در دو گروهِ صعودی (مدل­های P2، P3، P4، D1 و F0) و سیگموئیدی (مدل­های D2، D3، D4، F1، F2، F3، R2، R3، A2،A3 وA4) قرار می­گیرند و مدل­های نزولی و خطی وجود ندارد.

 

 

 

 

(الف)

(ب)

 

 

 

 

Lindgreen (2006) در مقاله خود تحت عنوان “وسیله ارزیابی مدیریت رابطه‌ای: شناسایی و اولویت‌بندیجنبه‌های حیاتی روابط با مشتری” به شناسایی عوامل کلیدی موفقیت CRMمی‌پردازد. عوامل شناسایی‌شدهعبارت‌اند از: افراد، فرهنگ، فرایند، مدیریت ارتباط، مدیریت دانش، فناوری اطلاعات، استراتژی برند، استراتژی مشتری، استراتژی تعامل با مشتری، استراتژی ایجاد ارزش.
Mendoza (2006) در مقاله خود تحت عنوان ” عوامل کلیدی موفقیت استراتژی مدیریت ارتباط با مشتری” به شناسایی عوامل کلیدی موفقیت CRMمی‌پردازد که عبارت‌اند از: حمایت و پشتیبانی مدیران ارشد، ایجاد تیم های چند وظیفه‌ای، تعریف اهداف، انسجام میان بخش‌های داخلی، ابلاغ استراتژی CRM به کارکنان، تعهد کارکنان، مدیریت اطلاعات مشتری، خدمات مشتریان، اتوماسیون فروش، اتوماسیون بازاریابی، حمایت از مدیران عملیاتی، مدیریت تماس با مشتری، یکپارچگی سیستم‌های اطلاعاتی
Shiah (2005) در رساله دکتری خود تحت عنوان"عوامل کلیدی موفقیت جهت پذیرش راه‌ حل ‌های مدیریت ارتباط با مشتری آمریکا در بازار چین” دامنه انجام این تحقیق تایوان و شانگهایمی‌باشد. اهداف این تحقیق عبارت‌اند از شفاف‌سازی، توسعه، شناسایی، توصیه و پیشنهاد عوامل کلیدی موفقیت مدیریت ارتباط با مشتری آمریکا در تایوان و شانگهایمی‌باشد.
Peter Li (2001) در رساله دکتری خود با عنوان” عوامل کلیدی موفقیت مدیریت ارتباط با مشتری در ابتکارات تکنولوژیک” هدف اصلی تحقیق خود را شناسایی عوامل کلیدی موفقیت مدیریت ارتباط با مشتری در سازمان‌ها در کشور کانادا بیان می‌کند. در این تحقیق عوامل اصلیعبارت‌اند از: عوامل عملیاتی، استراتژیک، سازمانی، مدیریت دانش و حمایت مدیران ارشد می‌باشد.
فصل سوم
روش تحقیق
۳- ۱٫ مقدمه
انتخاب روش انجام تحقیق بستگی به هدفها، ماهیت و موضوع پژوهش و امکانات اجرایی آن دارد. هدف از انتخاب روش تحقیق آن است که محقق مشخص نماید چه شیوه‌ و روشی را اتخاذ کند تا او را هرچه دقیق‌تر، آسان‌تر و سریع‌تر و ارزان‌تر در دستیابی به پاسخهایی برای پرسشهای تحقیق مورد نظر کمک کند( نادری و دیگران، ۱۳۷۳:ص۶۳).

۳- ۲٫ نوع تحقیق
پژوهش ها را می‌توان در سه گروه متفاوت طبقه بندی نمود: ۱)پژوهش کاربردی ۲) پژوهش بنیادی یا پایه‌ای ۳) پژوهش ارزیابی (دانائی فرد و دیگران، ۱۳۸۳:ص۲۶).
با توجه به این تقسیم بندی، پژوهش‌ حاضر از نوع پژوهش کاربردی است . تحقیق کاربردی در جستجوی دستیابی به یک هدف علمی است و تأکید آن بر تأمین سعادت ورفاه توده مردم و مطلوب بودن فعالیت است( دلاور، ۱۳۷۳: ص۲۵).
در این پژوهش از روش تحقیق توصیفی استفاده شده است. بنا به تعریف تحقیق توصیفی، شامل مجموعه روشهایی است که هدف آنها توصیف کردن شرایط یا پدیده‌های مورد بررسی است؛ اجرای تحقیق توصیفی می‌تواند صرفا برای شناخت بیشتر شرایط موجود یا یاری دادن به فرایند تصمیم‌گیری باشد؛ بیشتر تحقیقات علوم رفتاری را می‌توان در زمره تحقیق توصیفی به شمارآورد ( سرمد ۱۳۷۶: ص ۸۱).
تحقیق توصیفی به بخشهای مختلف دسته بندی می‌گردد. پژوهش حاضر در دسته تحقیق پیمایشی قرار می‌گیرد که روشی در تحقیق اجتماعی و فراتر از یک تکنیک خاص در گردآوری اطلاعات است . هر چند عمدتاً در آن از پرسشنامه استفاده می‌شود ولی فنون دیگری از قبیل مصاحبه ساختمند، تحلیل محتوا و … هم به کار می‌روند ( خاکی ۱۳۷۸: ص ۲۱۲ ).
شاید بزرگترین عیب تحقیق پرسشنامه‌ای را بتوان عکس‌العملی بودن احتمالی آن دانست. وقتی از پاسخ دهنده‌ای درباره موضوعی چه به صورت کتبی و چه به صورت شفاهی سؤال می‌شود او ممکن است پاسخ خود را به نحوی ارائه دهد که در جهت خواسته سؤال کننده باشد یا عملا در جهت مختلف خواسته او. این مشکل در روش تحقیق به « نگرانی ارزشیابی» معروف است که البته با توضیحاتی در ابتدای پرسشنامه داده می‌شود تا حدودی از این نگرانی کاسته می شود. کسب اطلاعات از طریق مصاحبه و سایر ابزارهای گردآوری اطلاعات نیز در رفع نگرانی مزبور موثر واقع می شوند.
۳-۳٫ روشها و ابزار گردآوری اطلاعات
با توجه به نوع اطلاعات لازم در انجام این تحقیق از ابزارهای متنوع شامل بررسی اسناد و مدارک موجود ( روش کتابخانه‌ای) و بررسی میدانی با بهره گرفتن از پرسشنامه برای جمع‌ آوری اطلاعات استفاده شده است.
۳-۳-۱٫ روش بررسی اسناد و مدارک
از این روش برای جمع‌ آوری اطلاعات در زمینه ادبیات و سوابق موضوع تحقیق استفاده شده است . به این معنی که برای نگارش مبانی تئوری و جمع‌ آوری سوابق تحقیق از روش کتابخانه‌ای استفاده شده است.علاوه بر این از طریق بررسی اسناد و مدارک بانک سپه(شعب منطقه شرق تهران) اطلاعاتی در مورد تعدادمدیران و معاونان، ویژگیها و خصوصیات آنها از ابعاد مختلف ( از جمله سطح تحصیلات ، جنس ، سن ) جمع آوری گردیده است.
۳-۳-۲٫روش میدانی
به منظور اجرای بررسی میدانی از پرسشنامه استفاده شده است. برای این منظور ابعاد و مولفه های اثرگذار در حوزه موفقیت مدیریت ارتباط با مشتری شناسایی گردید. این کار از طریق بررسی کتب، مقالات و سایر منابع انجام گرفت.
۳-۴٫مقیاسهای اندازه‌گیری متغیرها
اندازه‌گیری متغیرها در چارچوب نظری تحقیق، بخش لاینفکی از پژوهش و جنبه مهمی از طرح پژوهش است و تا زمانی که متغیرها به راه های مختلفی اندازه‌گیری نشوند قادر نخواهیم بود فرضیه‌هایمان را بیازماییم و برای مسائل پیچیده پژوهش پاسخی بیابیم( دانائی فرد و دیگران، ۱۳۸۳: ص۲۸۰).مقیاس مورد نظر در این تحقیق مقیاس فاصله‌ای است.
۳- ۵٫ مقیاس اندازه‌گیری نگرشها
مقیاسهایی که معمولاً در تحقیقات مدیریت استفاده می شوند، به طور کلی می توانند به مقیاسهای درجه‌بندی و نگرشی طبقه‌بندی شوند. مقیاس درجه‌بندی ترسیمی و درجه‌بندی طبقه‌ای از مقیاسهای درجه‌بندی متداول است و مقیاس لیکرت و مقیاسهای تفاوت معنایی از مقیاسهای نگرشی هستند که معمولا بیشتر استفاده می شوند. مقیاسی که در این تحقیق به کار برده می‌شود، مقیاس لیکرت است.
۳-۶٫طرح تحقیق
موضوعات و مسائل مربوط به طرح تحقیق عبارتند از: محل انجام مطالعه ( محیط مطالعه)، نوع مطالعه، میزان مداخله محقق در مطالعه ( میزان دخالت محقق)، مدت مطالعه ( افق زمانی) ، سطح تحلیل(واحد تجزیه و تحلیل) و همین طور تصمیم‌گیری درموردنمونه( طرح نمونه‌گیری) چگونگی جمع‌ آوری داده‌ها ، نحوه سنجش متغیرها و چگونگی تحلیل داده‌ها برای آزمون فرضیه‌ها ( تجزیه و تحلیل داده‌ها).
۳-۶-۱٫ هدف مطالعه
بررسی‌ها می‌توانند، ماهیتاً اکتشافی یا توصیفی باشند و یا به قصد آزمون فرضیه‌ها انجام گیرند. در تحقیق حاضر، هدف مطالعه، آزمون فرضیه‌ها بوده است. مطالعه ای که متضمن آزمون فرضیه‌هاست، معمولا تلاش می‌کند تا ماهیت روابطی خاص را تبیین کند یا تفاوتهای بین گروه‌ها یا استقلال دو عامل یا بیشتر را در یک وضعیت تبیین کند. آزمون فرضیه‌ها به درک بیشتری از روابطی که بین متغیرها وجود دارد کمک می‌کند. آزمون فرضیه‌ها همچنین می تواند روابط علت و معلولی را نشان دهد (همان، ص ۱۹۴ ).
۳-۶-۲٫ نوع مطالعه
نوع مطالعه انجام گرفته در خصوص شناسایی ابعاد موثر در موفقیت نظام مدیریت ارتباط با مشتری در بانک سپه (امور شعب منطقه شرق تهران) توصیفی– پیمایشی است.در این گونه از تحقیقات محقق مساله تحقیق را در قالب پرسشنامه طرح ریزی نموده و از پاسخگویان برای جمع آوری داده ها استفاده می نماید(Neuman,2005).
۳-۶-۳٫میزان دخالت محقق در پژوهش
میزان دخالت محقق در تحقیقاتی از این نوع بسیار اندک است. این نوع تحقیقات در محیط طبیعی سازمان همراه با حداقل دخالت محقق در جریان طبیعی حوادث صورت می‌گیرد .
۳-۶-۴٫ مکان بررسی: طبیعی و ساختگی
پژوهش می‌تواند در محیطی طبیعی، که در آن رویدادها به صورت طبیعی رخ می‌دهند ( یعنی محیط طرح‌ریزی نشده) یا در یک محیط ساختگی و طرح‌ریزی شده ( غیرطبیعی) انجام شود. بررسی حاضر‌ در محیطی طبیعی انجام شده است. محل انجام این تحقیق بانک سپه(شعب منطقه شرق تهران) است.
۳-۶-۵٫ واحد تجزیه و تحلیل:‌افراد ، زوجها، گروه ها، سازمانها
واحد تجزیه و تحلیل، اشاره به سطح جمع‌ آوری داده‌های اطلاعاتی در طی تجزیه و تحلیل دارد. پرسش تحقیق، واحد تجزیه و تحلیل را تعیین خواهد کرد(دانایی فرد و دیگران ، ۱۳۸۳ ص ۲۱۲).
واحد تجزیه و تحلیل در پژوهش حاضر، فرد است و در جمع‌ آوری داده‌های پرسشنامه از افراد استفاده شده است. از جهت دیگر داده‌ها و اسناد سازمان نیز مورد استفاده قرار گرفته است.
۳-۶-۶٫ افق زمانی: بررسی مقطعی در برابر بررسی دوره‌ای
تحقیق حاضر از نوع بررسی مقطعی است که جمع آوری داده های آن در مقطع زمانیاردیبهشت و خرداد ۱۳۹۳ انجام گرفته است. بررسی مقطعی نوعی بررسی است که در آن داده‌های اطلاعاتی یک باره در طی یک دوره چند روزه یاچند هفته یا چند ماه به منظور پاسخ به پرسش یک پژوهش جمع‌ آوری می‌شود.
۲-۶-۷٫جامعه و نمونه آماری مورد پژوهش :
در هر بررسی آماری، جامعه، گردآیه عناصری است که می‌خواهیم درباره آن استنباطی به عمل آوریم و نمونه بخشی از جامعه تحت بررسی است که با روشی از پیش تعیین شده انتخاب می‌شود به قسمی که می توان از این بخش، با توجه به روش انتخاب، استنباطهایی درباره کل جامعه انجام داد ( عمیدی، ۱۳۷۸: ص ۱۰).
جامعه آماری تحقیق حاضرمدیران ومعاونان شعب شرق تهران بانک سپه بوده اند که تعداد آنها بالغ بر ۱۱۱ نفر بوده است.
۳-۶-۸٫ حجم نمونه آماری

وابسته

 

COST

 

هزینه انجام یک فرایند
COST=TIME+ROL+RES

 

 

 

۱-۸ - تقسیم و غلبه
رویکرد کلی در مدل سازی این تحقیق رویکرد بالا به پایین و تقسیم و غلبه است. بر این اساس مدل سازی اهداف سازمانی منجر به ایجادگراف اهداف می گردد. در گره اهداف هر گره نشان دهنده یک هدف می باشد گره های با سطح کمتر اهداف کلی تر و جامع تر و گره های در سطح بالاتر اهداف جزئی تری را نشان می دهد.
هدف از ایجاد این گراف پیدا کردن اهداف متناقض و ناسازگار و پیدا کردن اهدافی است که در جهت تشدید رسیدن به چشم انداز سازمان است.
goal
role
rule
فرایند
resourc

فصل دوم
مطالعات نظری
۲-۱- پیشگفتار
محیط کسب و کار کنونی، محیط تغییر و دگرگونیهای سریع است. این تغییرات باعث شده است که صاحبنظران در دهه های اخیر، بحثهای گسترده ای را در زمینه ضرورت توجه به عوامل محیطی در مطالعه سازمانها مطرح کنند. منظور از عوامل محیطی مجموعه ای از ویژگیهای قابل اندازه گیری محیطی است که به طور مستقیم یا غیر مستقیم توسط سازمان ادراک می شوند و بر عملیات آن موثر هستند(بیاضی طهرابند، ۱۳۹۰).
تغییرات محیط باعث تغییرات شگرفی در ساختار سازمانها شده اند، به طوری که دیگر ساختارهای سنتی جوابگوی تغییرات محیطی نیستند و بسیاری از سازمانهای بزرگ گذشته به خاطر ناتوانی در تطبیق خود با محیط از بین رفته اند. عامل مهمی که بر سرعت این تغییرات و پیچیدگی محیط دامن می زند، جهانی شدن است. مقوله جهانی شدن سازمانها را مجبور به استفاده از مزایای مناطق مختلف جهان جهت دستیابی به مزیت رقابتی و ماندن در صحنه رقابت کرده است. یکی از رویکردهای جدیدی که به سازمانها در راه رقابت یاری رسانده است‌، رویکرد فرایندگرایی و مدیریت مبتنی بر فرایند است(تاکر، ۱۳۸۰: ۲۸).
فرایند چیزی جز مجموعه ای از وظایف مرتبط به هم و در کنار یکدیگر برای خلق نتیجه ای ارزشمند برای مشتری نیست. تعریفی که به ظاهر ساده به نظر می رسد اما استفاده از این روش در تمامی امور مدیریت مانند سازماندهی‌، حقوق و دستمزد، برنامه‌ریزی منابع انسانی و… تحولی شگرف در سازمانها ایجاد می کند که متفاوت از روش کنونی سازمانهاست(رضایی و همکاران، ۱۳۹۲).

جهت رقابتی شدن و رقابتی ماندن، روی آوردن به فرایندها امری ضروری است. کافی است به جای دیدن سازمان از منظر عمودی و نمودارهای عریض و طویل سازمانی، سازمان را به صورت افقی نگریست. آن وقت است که فرایندها پدیدار شده و خود را نشان می دهند. برای اینکه به سمت فرایند محوری برویم و مدیریت برمبنای فرایند را در سازمان پیاده سازی کنیم، ابتدا می بایست فرایندها را به طور دقیق و کامل موردشناسایی قرار دهیم. پس از آن می بایست اهمیت این فرایندها به همه دست اندرکاران تفهیم شود و ارتباطات، نام آنها و ورودیها و خروجی های آنها برای همه افراد ملموس باشد. برای اطمینان از کارکرد درست فرایندها، می بایست پیشرفت آنها توسط معیارهای دقیق اندازه گیری شود و درنهایت اینکه مدیریت فرایندگرا در تمامی سازمان جاری باشد. مدیریت فرایندگرا تنها مسئولیت انجام وظایف یک اداره نیست بلکه درپی اجرای سراسری فعالیتهای سازنده یک فرایند است که ارزش را برای مشتری درپی خواهد داشت. در سازمانهای فرایند محور، مدیر با مفهوم منفی اداره کردن افراد و زیر سلطه داشتن آنها، کنار گذاشته شده و رهبری صمیمانه جانشین آن شده است. رهبر به افراد دیدگاه، انگیزه و زمینه پیشرفت می دهد، از آن سو نیز همه افراد پذیرای مسئولیت هستند(رمضانیان و پوربخش، ۱۳۹۲).
۲-۲-فرایند
فرایند مجموعه فعالیتهای متوالی و مرتبط بوده که محصول خاصی را بوجود می آورد و برای ایجاد این محصول به درون دادهای خاصی نیاز دارد که زمینه را برای درست عمل نمودن آن فراهم می سازند.هر کسی که حداقل در یکی از مراحل عملکرد فرایند درگیر باشد، صاحب فرایند محسوب می گردد.فرآیندهای موجود در هر سازمان برای دستیابی به ماموریت سازمان طراحی شده اند؛ تا با عملکرد بهتر نیازهای اساسی مردم را تأمین نمایند.
برای پاسخگویی به نیازها و خواسته های مشتری ها باید فرآیندهای موجود کارایی و اثر بخشی لازم را داشته باشند. یک فرایند زمانی کارایی لازم را خواهد داشت که بصورت درست انجام گیرد و زمانی از اثر بخشی برخوردار خواهد بود که بصورت درست انتخاب و طراحی شده باشد. کارایی هر فرایند انجام درست کار و اثر بخشی آن انتخاب درست کار را نشان می دهد(رمضانیان و پوربخش، ۱۳۹۲).
۲-۳- اهمیت نگرش فرآیندی در سازمان

 

 

• کارکنان را به شناخت جامع وضعیت موجود سازمان رهنمون می سازد.باعث می شود کارکنان به یک تحلیل جامع از وضعیت سازمان دست یابند.

 

 

 

• وقتی تمام اجزا و قسمتهای مختلف یک مسئله شناخته شود. شناسایی عوامل موثر بر قسمتهای مختلف براحتی امکان پذیر خواهد بود.

 

 

 

• کارکنان را در انتخاب راه حل مناسب وکلیدی یاری می نماید.

 

 

 

• فرهنگ خودسنجی را در سازمان بوجود می آورد.

 

 

 

• با مشخص نمودن اجرای مختلف فرآیندها سنجش جامع را بوجود می آورد.

 

 

 

• به دورنما و مأموریت سازمان معنا می بخشد.

 

 

 

• به ایجاد دیدگاه مشترک در کارکنان کمک می کند.

 

 

 

• با شناخت مشتریها به ایجاد ارتباط با آنها کمک می کند.

 

 

 

• با شناخت مشتریهای داخلی هماهنگی درون بخشی را تقویت می کند.

 

 

 

• سازمانهای عمومی را به سازمانهای مسطح وافقی تبدیل می نماید.

 

 

 

• پایش و ارزشیابی را در درون خود دارد(رضایی و همکاران، ۱۳۹۲)

 

 

۲-۴- مدیریت بر مبنای فرایند
یکی از ویژگیهای دنیای کسب و کار کنونی تغییر مداوم و نسبتاً سریع در نیازهای مشتریان است. در تجارت پر رقابت امروز، سازمانی شانس بقا دارد که سازوکارهای لازم برای آگاهی سریع از این تغییرات را داشته و توانایی پاسخگویی سریع به آنها را نیز دارا باشد، در غیر این صورت شانس چندانی برای باقی ماندن در عرصه رقابت نخواهد داشت. سازمانها به مرور زمان و در اثر تجربه دریافته اند که رویکرد وظیفه‌ای در کسب و کار، انعطاف و پویایی را از بین می برد. سازمانهای وظیفه مدار به سختی می توانند در برابر تغییرات محیطی از خود انعطاف نشان دهند و با محیط سازگار شوند. رویکردی که در مقابل رویکرد وظیفه ای به سازمانها پیشنهاد می شود رویکرد فرایندی است(تاکر، ۱۳۸۰: ۳۵).
فرایند عبارت است از یک سری فعالیتهای مرتبط به هم که برای رسیدن به هدفی خاص انجام می شوند. فرایند را می توان یک زنجیره ارزش دانست که هر مرحله (هر دانه زنجیر) ارزشی به مرحله قبل می افزاید. بنابراین، فرایند های کسب و کار عبارتند از فعالیتهای اساسی در ســازمان که محدود به مرزهای وظیفه ای نیستند و منابع انسانی، مهارتهای مدیریتی و فناوری را به منظور تمرکز سازمان بر استراتژی ایجاد ارزش برای ذی‌نفعان و بخصوص مشتریان به هم مرتبط می کنند. فرایندهای کسب و کار با فرایندهای کاری فرق دارند. فرایندهای کاری فعالیتهایی هستند که کاملاً در کنترل یک بخش خاص هستند و در واقع در مرزهای وظیفه‌ای محدود شده اند(حمیدی زاده و بابادی، ۱۳۹۲).
مدیریت فرایند محور عبارت است از شناخت مدیریت فرایندهای کسب و کاری که هدفشان، برآورده ساختن نیازهای مشتریان است. سیستم مدیریت فرایند محور بر جریان کار در طول سازمان تمرکز می کند. این جریان کار با خواسته های مشتریان شروع می شود و با تامین رضایت مشتری که کالاها یا خدمات با کیفیتی را با قیمت مناسب و بموقع دریافت کرده است، به پایان می رسد. در واقع فرایند نشان می‌دهد که چگونه کار در طول نواحی وظیفه ای داخلی سازمان انجام می شود. مدیریت فرایند محور، روابط تامین کنندگان و مشتریان را با فرایندهای کسب و کار نشان می دهد. در سیستم مدیریت فرایند محور، همواره اشتیاق برای بهبود مستمر در سازمان وجود دارد. در سازمانهای فرایند محور چون کارکنان یک فرایند کامل را انجام می دهند و نه یک جزء کوچک کار را، رضایت بیشتری دارند(جوران و گادفری^[۱]،۲۰۱۰).
تفاوت میان «وظیفه» و «فرایند» همانند تفاوت میان جزء و کل است. وظیفه واحدی از کار است؛ فعــالیتی که معمولاً یک نفر انجام می دهد. در برابر، فرایند، گروهی از وظیفه های به هم پیوسته است که با همدیگر، نتیجه ای باارزش از دید مشتری را به بار می آورند. برای مثال، انجام یک سفارش یک فرایند است؛ فعالیتهـــــــایی که کالا را به دست مشتری می رسانند. این فرایند از وظیفه های گوناگونی درست می شود. دریافت درخواست از مشتری، واردکردن آن به رایانه، بررسی اعتبار مشتری، بررسی موجودی کالا و یا تولید، گزینش و بسته بندی سفارش، برنامه ریزی حمل و روش ارسال کالا (زمینی، دریایی، هوایی) و در پایان بارگیری و ارسال کالا به سوی مشتری. هیچ کدام از این وظیفه ها به تنهایی ارزشی برای مشتری نمی آفرینند. حمل بدون بارگیری و یا بسته بندی بدون انتخاب کالاها از انبار، شدنی نیست. بررسی اعتبار مشتری به خودی خود یک تجزیه و تحلیل مالی است. تنها هنگامی که این فعالیتهای مستقل و جداگانه با همدیگر جمع شوند، ارزشی به وجود می آید(سلطانی و اسمعیل لو، ۱۳۹۰).مشکل کندی سازمانهای نوین، ریشه فرایندی دارد. دسترسی دیر هنگام به نتیجه های دلخواه، ناشی از کندی انجام وظیفه ها نیست. بیش از ۵۰ سال است که روش های زمان سنجی، حرکت سنجی و خود کارسازی به بهسازی وظیفه ها می پردازد. علت کندی کار این است که پاره ای از افراد وظیفه هایی غیرضروری انجام می دهند و در فاصله میان انجام این دو وظیفه نیز وقت زیادی تلف می شود. وجود اشتباه در نتیجه نهایی کار، به دلیل بدکار کردن افراد نیست، بلکه می تواند علتهای بسیاری داشته باشد. انعطاف ناپذیری سازمان به این دلیل نیست که کارکنان در انجام وظیفه های خود روش ثابت و یکنواختی دارند، بلکه بدان علت است که کسی نمی داند که وظیفه های جداگانه چگونه بایستی ترکیب شوند تا نتیجه دلخواه به دست آید. هزینه سنگین سازمانها گویای این مطلب نیست که انجام وظیفه های مستقل پرهزینه اند. علت واقعی آن است که ما افراد گوناگونی را به کار می گیریم تا از ترکیب مناسب وظیفه های جداگانه ای که نتیجه نهایی را به بار خواهندآورد، مطمئن شویم. کوتاه سخن اینکه مشکل نه در انجام وظیفه ها و فعالیتهای مستقل، که در چگونگی پیوند دادن آنها و ایجاد یک کل، نهفته است. سالهاست کـــه شرکتها در زمینه بهسازی وظیفه های سازمــانی کوششهای چشمگیری می کنند، ولی کمترین توجهی به فرایند کارها ندارند(تاکر، ۱۳۸۰، ۵۳).
۲-۵- فعالیتهای مورد نیاز جهت فرایند گرایی

 

میانگین سپرده‏ها

 

 

این نسبت بیانگر این است که بانک‌ها برای جذب سپرده‏ به چه میزان هزینه پرسنلی متحمل می‌شوند(وفادار، ۱۳۷۷، ص۱۲).

۲-۸ ارزیابی عملکرد مالی بانک‌ها
ارزیابی عملکرد حوزه راهبردی سازمان جایی که سیاستگذاری‌ها در آنجا صورت می گیرد. ارزیابی عملکرد حوزه راهبردی سازمان چیزی غیر از اندازه گیری اثر بخشی سازمان نیست. نهایتاً ارزیابی عملکرد کل سازماناندازه‌گیری بهره‌وری است که به اصطلاح اقتصادی بودن می‌شناسیم. ارتباط مفاهیم کارآیی، اثر بخشی و اقتصادی بودن با مفهوم ارزیابی عملکرد در شکل زیر آورده شده است(خدامرادی، ۱۳۹۰، ص۴۸).
شکل ۲-۱ ارتباط مفاهیم کارآیی، اثر بخشی و اقتصادی بودن با مفهوم ارزیابی عملکرد (خدامرادی، ۱۳۹۰، ص۴۹)
جستجوهای اولیه برای دستیابی به معیارهای ارزیابی عملکرد منجر به استفاده از اعداد و اطلاعات حسابداری در این زمینه شده است. بسیاری از معیارهای ارزیابی عملکرد، مبتنی بر مدل های حسابداری؛ بویژه مدل سود حسابداری گزارش شده یا سود هر سهم است. با گذشت زمان، مدیران به منظور حفظ سطح پاداش و بهبود آن، به مدیریت سود از طریق تحریف اعداد حسابداری پرداختند این موضوع باعث شده است که علیرغم آنکه برخی از شرکتها دارای وضعیت مالی مطلوبی از نظر اعداد حسابداری و معیار های ارزیابی عملکرد مبتنی بر مدل های حسابداری بوده اند، با بحرانهای مالی از جمله کمبود نقدینگی مواجه شوند. بنابراین، معیار های ارزیابی عملکرد مبتنی بر مدل های حسابداری و طرحهای پاداش مبتنی بر آنها نتوانستند در جهت منافع سهامداران و سایر گروه های برونسازمانی حرکت کنند و موجب تعدیل تضاد منافع شوند(مهدوی، حسینی، ۱۳۸۷، ص۳).
برای رفع نارسائیهای مدل های ارزیابی عملکرد که به دلیل استفاده از اطلاعات حسابداری بوجود می آید، پژوهشگرانی مانند « سوجانن » ، « استیوارت » ، « باسیدور و همکاران » و «باش و همکاران» به جستجوی ارائه معیاری جدید برای ارزیابی عملکرد پرداختند. با پیدایش نظریه هایی در زمینه سود اقتصادی یا سود باقیمانده، مدلهایی به منظور محاسبه سود اقتصادی پیشنهاد شد. در این مدل ها، سود خالص عملیاتی پس از کسر مالیات و هزینه سرمایه به عنوان سود اقتصادی یا سود باقیمانده تعریف می شود. هدف اصلی بنگاهها، حفظ و افزایش ثروت سهامداران است و ارزش آفرینی برای بنگاهها تنها راه نیل به این هدف تلقی می شود. بنابراین، خلق سود و یا ارزش افزوده اقتصادی را که باعث افزایش ارزش سهام در بازار و بهبود ثروت سهامداران می شود، می توان عامل ارزش آفرینی بنگاهها تلقی کرد. بنابراین معیارهای ارزش افزوده اقتصادی، ارزش افزوده اقتصادی پالایش شده، ارزش افزوده بازار و سود باقیمانده اقتصادی در سیر تکاملی خود تلاش دارند ضمن توجه به پیچیدگیهای رفتاری مدیران، به ارزیابی عملکرد آنها و تعدیل تضاد منافع پرداخته و اطلاعات موجود در قیمت و بازده سهام را توضیح دهند(مهدوی، حسینی، ۱۳۸۷، ص۴).
۲-۸-۱ مدلهای ارزیابی عملکرد
استفاده کنندگان گزارشهای مالی با بهره گرفتن از معیارهای مختلف، عملکرد شرکت را ارزیابی می کنند. روش های متعددی برای ارزیابی عملکرد وجود دارد که بطور کلی می توان آنها را به دو دسته مدل های حسابداری و مدل های اقتصادی تقسیم کرد(مهدوی، حسینی، ص۵).
۲-۸-۲مدلهای حسابداری ارزیابی عملکرد
حاصل سیستم اطلاعات حسابداری، گزارشهای مالی است که سود گزارششده در آنها از اهمیت زیادی برای استفاده کنندگان برخوردار است. سرمایه گذاران با اتکا به سود حسابداری، عملکرد شرکت را ارزیابی کرده و پیش بینی های خود را بر آن اساس انجام می دهند. مدیران نیز از سود برای برنامه ریزی آینده شرکت استفاده می کنند. در مدل حسابداری ارزیابی عملکرد، ارزش شرکت از حاصلضرب دو عدد بدست می آید؛ عدد اول، سود شرکت و عدد دوم، ضریب تبدیل سود به ارزش است. همانطور که پیش از این نیز بیان شد در مدل های حسابداری ارزیابی عملکرد، ارزش یک شرکت، تابعی از معیارهای مختلفی نظیر سود، سود هر سهم، نرخ رشد سود، بازده حقوق صاحبان سهام، بازده سرمایه گذاری ، جریان نقدی آزاد و سود تقسیمی است(مهدوی، حسینی، ۱۳۸۷،ص۵).
سود حسابداری، سنتی ترین معیار ارزیابی عملکرد است که برای سرمایه گذاران، سهامداران، مدیران، اعتباردهندگان و تحلیلگران اوراق بهادار از اهمیت زیادی برخوردار است. سود حسابداری که با فرض تعهدی محاسبه می شود به نظر بسیاری از پژوهشگران مانند « لهن و ماخیجا »، «چن و داد» و «ورثینگتون و وست» یکی از مهمترین معیار های سنجش عملکرد محسوب می شود. با توجه به مزیت در دسترس بودن اطلاعات مورد نیاز در این مدل ها و آسانی محاسبات مربوط به آن، این گروه از معیارهای ارزیابی عملکرد به شکل گسترده‌ای توسط استفاده کنندگان از اطلاعات مالی، مورد استفاده قرار می گیرد. بررسیهای انجام شده توسط پژوهشگران نیز نشان می دهد که سود حسابداری و اطلاعات بدست آمده از آن، اطلاعات مفیدی را در اختیار استفاده‌ کنندگان قرار می‌دهد که در تصمیم گیرهای آنها بسیار مؤثر است. در پژوهش انجام شده توسط جنینگز و همکاران محتوای اطلاعاتی شکلهای مختلف سود حسابداری مورد ارزیابی قرار گرفته است که نشان می دهد سود هر سهم در تمام اشکال محاسبه خود، برای استفاده کنندگان مفید می باشد. با این حال، مدل های حسابداری(سنتی (ارزیابی عملکرد دارای نارساییهای زیر است(مهدوی، حسینی، ۱۳۸۷،ص۶):

 

 

• امکان تحریف و دستکاری سود از طریق انتخاب روش های مختلف.

 

 

 

• رویه های عمومی پذیرفته شده حسابداری، عدم یکنواختی را در اندازه گیری سود در شرکتهای مختلف مجاز می کند.

 

 

 

• با تغییرات سطح قیمتها سود اندازه گیری شده با واحد پول تاریخی، تغییر می کند.

 

 

 

• به دلیل کاربرد اصل بهای تمام شده و تحقق درآمد، ارزش فروش تحقق نیافته داراییهایی که در یک دوره زمانی مشخص نگهداری شده اند، در محاسبه سود حسابداری شناسایی نمی شود. این ویژگی باعث می شود که نتوان اطلاعاتی سودمند را افشا کرد.

 

 

 

• به دلیل استفاده از روش های مختلف پذیرفته شده برای محاسبه بهای تمام شده و روش های مختلف برای تخصیص هزینه ها، تکیه بر سود حسابداری مبتنی بر اصل بهای تمام شده تاریخی، کار مقایسه اقلام را بسیار مشکل می سازد.

 

 

 

• تکیه بر سود حسابداری مبتنی بر اصل تحقق درآمد، اصل بهای تمام شده تاریخی و محافظه کاری باعث می‌شود تا اطلاعات گمراهکننده ای در اختیار استفاده کنندگان قرار گیرد.

 

 

 

• در نظر نگرفتن هزینه سرمایه.

 

 

نارساییهای بالا نشان می دهد که معیارهای حسابداری مبتنی بر سود حسابداری نمی تواند به عنوان تنها معیار و مبنای ارزیابی عملکرد مورد استفاده قرار گیرد.
۲-۸-۳ مدلهای اقتصادی ارزیابی عملکرد
همانطور که در بخش مربوط به مدل های حسابداری ارزیابی عملکرد نیز بیان شد علیرغم کاربردهای مختلف سود حسابداری، برخی معتقد بودند که سود حسابداری معیار مناسبی برای ارزیابی عملکرد شرکت نیست؛ برای مثال، با بهره گرفتن از هر یک از روش های مختلف ارزیابی، اندازه‌گیری و شناسایی موجودی کالا، مخارج پژوهش و توسعه و استهلاک داراییهای ثابت، مبلغ سود نیز متفاوت خواهد بود در حالیکه این تفاوت به دلیل نحوه عملکرد نیست؛ بلکه به دلیل استفاده از روش های مختلف حسابداری است. معرفی معیارهای اقتصادی ارزیابی عملکرد، نتیجه تلاش پژوهشگران برای رفع نارساییهای مد لهای مبتنی بر اعداد حسابداری است. در مدل های اقتصادی، ارزش شرکت، تابعی از قدرت سودآوری، اولویتهای موجود، سرمایه گذاریهای بالقوه و ما به التفاوت نرخ بازده و هزینه سرمایه شرکت است. در بین مفاهیم متعدد، معیارهای اندازه‌گیری سود باقیمانده که در سالهای اخیر مطرح شده است، استفاده از ارزشهای دفتری و ارزشهای بازار در تعیین هزینه سرمایه تفاوت چشمگیری بین نتایج حاصل از آنها را موجب شده است. اندازه‌گیری های مختلف در مدلهای ارزیابی عملکرد، منجر به معیارهای متفاوتی شده که در ادامه به تشریح هر یک از آنها پرداخته می‌شود(مهدوی، حسینی، ۱۳۸۷،ص۷).
الف) ارزش افزوده‌ی اقتصادی
ارزش افزوده اقتصادی، بعنوان مهمترین معیار ارزیابی عملکرد توسط « استرن استیوارت » در سال ۱۹۹۱ معرفی شد. این معیار ارزیابی عملکرد به این منظور ارائه و بسط داده شده است که معیاری مربوط تر و کارآمدتر از معیارهای ارزیابی عملکرد سنتی مانند سود حسابداری، برای منطبقکردن اهداف مدیران و سهامداران و سایر ذینفعان ایجاد کند. ارزش افزوده اقتصادی برابر سود پس از کسر تمام هزینه ها از جمله هزینه سرمایه است.
از آنجایی که سرمایه گذاران در قبال فراهم ساختن منابع مالی و متحمل شدن ریسک تجاری، در انتظار دریافت پاداش هستند؛ سود عملیاتی شرکت باید به منظور خلق ارزش برای سهامداران، از هزینه سرمایه فراتر برود. این موضوع که فلسفه زیربنایی ارزش افزوده اقتصادی است، از طریق رابطه زیر بیان می شود:
که در آن:
علیرغم بیان مزایایی برای ارزش افزوده اقتصادی نسبت به مدل های ارزیابی عملکرد مبتنی بر سود حسابداری، این مدل نیز از نظر پژوهشگران دارای نارساییهایی به شرح زیر است(مهدوی، حسینی، ۱۳۸۷،ص۸):

 

 

• ارزش افزوده اقتصادی به لحاظ اینکه هزینه فرصت، منابع بکارگرفته شده را بر مبنای ارزش دفتری آنها محاسبه می کند؛ می تواند تا حدودی گمراه کننده باشد.

 

 

 

• برای تجزیه و تحلیل ارزش افزوده اقتصادی، شناسایی همه منابعی که در یک شرکت مورد استفاده قرار گرفته اند، ضروری است. بسیاری از داراییهایی که در فعالیتهای یک شرکت بکار گرفته می شود، داراییهای نامشهود هستند که شناسایی، تعیین ارزش و تعیین هزینه سرمایه برای آنها مشکل است.

 

 

 

• گاهی اوقات تجزیه و تحلیل ارزش افزوده اقتصادی غیرعملی است. به عنوان یک قاعده کلی، تجزیه و تحلیل ارزش افزوده اقتصادی برای شرکتهای تازه تأسیس و شرکتهای سرمایه گذاری مناسب نیست.

 

 

 

• مشکل دیگر ارزش افزوده اقتصادی آن است که تورم، نتایج آن را تحریف می کند و بنابراین، در طول دوره های تورمی نمی توان ارزش افزوده را برای برآورد ارزش آفرینی واقعی شرکت بکار برد.

 

 

 

• اجرای محاسبه ارزش افزوده اقتصادی هزینه بسیاری در بردارد و محاسبه آن، عملیاتی بسیار وقت‌گیر و پرهزینه است؛ زیرا مخارج زیادی باید صرف طراحی و اندازه‌گیری مؤلفه های آن شود. از طرف دیگر مدیران و کارکنان باید در مورد این معیار اندازه گیری عملکرد آموزش ببینند تا بتوانند عملکرد خود را تغییر دهند.

 

 

ب) ارزش افزوده اقتصادی پالایش شده
همانطورکه در بخش گذشته آمد، یکی از نارساییهای ارزش افزوده اقتصادی، اتکای آن بر ارقام تاریخی است. هر چند که ارزش افزوده اقتصادی از اطلاعات قابل اتکاتری استفاده می کند؛ اما این اطلاعات لزوماً مربوط نیستند. به عبارت دیگر، ارزش افزوده اقتصادی هزینه فرصت منابع بکار گرفته شده را بر مبنای ارزش دفتری آنها محاسبه می کند در حالیکه سرمایه گذاران انتظار بازده مبتنی بر ارزش بازار را دارند. اگر سرمایه گذاران شرکت را به ارزش بازار آن فروخته و وجوه حاصل از آن را در داراییهای با ریسکی برابر با ریسک شرکت سرمایه گذاری کنند، می توانند انتظار تحصیل بازدهی معادل میانگین موزون هزینه سرمایه بر مبنای ارزش بازار کل شرکت و نه صرفاً ارزش دفتری سرمایه گذاری نمایش داده شده در ترازنامه شرکت را داشته باشند؛ بنابراین، هزینه سرمایه، ناگزیر باید هزینه فرصت واقعی سرمایه گذاران را منعکس کند(مهدوی، حسینی، ۱۳۸۷،ص۱۰).
به اعتقاد باسیدور و همکاران در روش مبتنی بر ارزش افزوده اقتصادی، به منظور برآورد ارزش داراییهای بکارگرفته شده در یک شرکت، اقلام ترازنامه تهیه شده بر مبنای اصول و استانداردهای پذیرفته شده حسابداری تعدیل و اصلاح می شود. این تعدیلات اغلب شامل خالصکردن بدهیهای جاری بدون بهره با داراییهای جاری، برگشت مبلغ ناخالص سرقفلی به خالص حقوق صاحبان سهام (اضافه کردن استهلاک انباشته سرقفلی به کل داراییها)، سرمایه‌ای کردن مخارج پژوهش و توسعه و برخی از مخارج بازاریابی و سایر موارد است. همچنین سرمایه ایکردن اجاره های عملیاتی که موجب افزایش ستون بدهکار ترازنامه می شود. هدف، ارائه ترازنامه تعدیل شد های است که ارزش اقتصادی داراییهای بکار گرفته شده را بسیار دقیق‌تر از ترازنامه محافظه کارانه و مبتنی بر بهای تمام شده تاریخی منعکس کند(مهدوی، حسینی، ۱۳۸۷،ص۱۱).
بعد از انجام تعدیلات بالا، ترازنامه یک شرکت حاوی ارزشهای دفتری اقتصادی است. با این حال این ترازنامه نیز هنوز نمی تواند کل ارزش شرکت؛ شامل ارزش فرصت های آینده را نشان دهد. ارزش کل شرکت عبارت از مجموع داراییهای بکار گرفته شده و ارزش فعلی خالص فرصتهای سرمایه گذاری جاری و آینده است که همچنین مساوی ارزش بازار حقوق صاحبان سهام به علاوه ارزش بازار بدهیها است. بنابراین، تفاوت بین ارزش بازار شرکت و ارزش دفتری اقتصادی داراییهای بکارگرفته شده آن نشان دهنده ارزیابی بازار از ارزش فرصت‌های سرمایه گذاری جاری و آینده شرکت است. این تفاوت را می توان یک ارزیابی از ارزش استراتژی رقابتی شرکت و تخصیص منابع آن تلقی کرد. ارزش بازار شرکت می تواند بالاتر یا پایین تر از ارزش دفتری اقتصادی داراییهای بکارگرفته شده باشد. اگر شرکت به عقیده بازار استراتژی ضعیفی را اتخاذ کند و یا فاقد منابع انسانی مورد نیاز برای اجرای یک استراتژی مطلوب و موفقیت آمیز باشد، ارزش شرکت در بازار به همان میزان پایین برآورد خواهد شد که ممکن است حتی کمتر از ارزش دفتری اقتصادی داراییهای آن باشد. با توجه به تفاوت ذکر شده بین ارزش بازار شرکت و ارزش دفتری اقتصادی داراییهای شرکت، برای محاسبه هزینه سرمایه شرکت باید ازکدام یک از این اعداد استفاده شود؟ به عبارت دیگر چه مقدار سرمایه در شرکت سرمایه گذاری شده است؟
یک اندازه گیری مناسب از عملکرد مالی باید علاوه بر میزان سود عملیاتی، به دنبال مقدار سرمایه بکارگرفته شده برای ایجاد چنین سودی نیز باشد. سرمایه گذاران و سایر تأمین کنندگان منابع مالی شرکت در فسخ قرارداد و سرمایه گذاری منابع خود در جای دیگر آزاد هستند. بنابراین، آنها باید حداقل هزینه فرصت سرمایه خود را بدست آورند. در این حالت هزینه سرمایه باید از سود عملیاتی کسر شود تا بتواند معیاری برای ارزیابی عملکرد تلقی شود. به این دلیل در محاسبه ارزش افزوده اقتصادی، هزینه سرمایه بر اساس ارزش دفتری داراییها محاسبه و از سود عملیاتی پس از کسر مالیات کسر م یشود. ارزش دفتری اقتصادی داراییهای بکار گرفته شده به عنوان معیاری برای سرمایه تأمین شده در شرکت تلقی می شود. اما آیا این مبلغ به درستی مبین سرمایه استفاده شده در تولید سود عملیاتی است؟ جواب این سؤال منفی است. در ابتدای هر دوره مالی، تأمین کنندگان منابع مالی به عنوان یک گروه می توانند سهام هر شرکتی را از بازار، خریداری کنند. آنها منابع خود را در داراییهای شرکت، سرمایه گذاری می کنند و با توجه به ریسک، بازده مورد انتظاری معادل بهای میانگین موزون سرمایه بدست می آورند. با این کار، آنها فرصت سرمایه گذاری خود را از دست داده و هزینه فرصت آنها برابر بهای میانگین موزون سرمایه در ارزش بازار شرکت در ابتدای دوره است.
در صورتی که شرکتی خواهانه ایجاد سود عملیاتی واقعی بیشتر باشد، باید در طی دوره مالی سود عملیاتی بیشتر از هزینه سرمایه بر مبنای ارزش بازار شرکت در ابتدای دوره و نه سود عملیاتی بیشتر از هزینه سرمایه، بر مبنای ارزش دفتری اقتصادی داراییهای بکارگرفته شده. سرمایه سهامداران و اعتباردهندگان یک شرکت نه فقط ارزش دفتری اقتصادی داراییهای بکارگرفته شده در شرکت؛ بلکه شامل ارزش بازار شرکت نیز می‌شود(مهدوی، حسینی، ۱۳۸۷،ص۱۲).
۲-۸-۴ چالشهای ارزیابی عملکرد

 

 

• تغییرات محیطی که اغلب سالها طول می‌کشد تا قابل رویت شوند.

 

 

 

• تعداد زیاد نقش آفرینانی که باید برای راه ‌حلهای اجرای موفق در نظر گرفت.

 

 

 

• اجتناب از صدمات در رفتار متغیر و عملکرد احتیاطی به سختی تشریح می شود.

 

تمرکز مالکیت در یک گروه کوچک از سهامداران (اعضای مؤسس، شرکت مادر، مالکیت دولتی)

مالکیت پراکنده است.

 

کنترل بیش از حد یک گروه کوچک از سهامداران درون سازمانی

کنترل توسط گروه کثیری از سهامداران

 

انتقال ثروت از سهامداران اقلیت به سهامداران اکثریت

عدم انتقال ثروت از سهامداران اقلیت به سهامداران اکثریت

 

حمایت ضعیف از سرمایه گذار در قانون شرکت

حمایت قوی از سرمایه گذار در قانون شرکت

 

امکان سوءاستفاده از قدرت توسط سهامداران اکثریت

امکان دموکراسی بین سهامداران

 

اکثریت سهامداران تمایل دارند که در شرکت هایی که سرمایه گذاری کرده اند، خود حق اظهار نظر داشته باشند.

سهامداران با مشخصه راهبرد خروج به جای راهبرد اظهار نظر

 

 

 

۲-۲-۶) حاکمیت شرکتی و اصلاح ساختار هیئت مدیره

هیئت مدیره به گروهی از افراد که قانونی در حاکمیت سازمان مسئول هستند، گفته می شود. هیئت مدیره به عنوان جزء اصلی حاکمیت شرکتی در کنار سهامداران و مدیریت عامل نقش عمده ای را در برابر ذی نفعان بر عهده دارد.
گرانی های سهامداران بابت پرداخت ها و اُفت ارزش سهام به مرور موجب بالا رفتن تقاضا برای اصلاحاتی در حاکمیت شرکتی و به گونه‌ای خاص عملکرد هیئت مدیره در آن شد. در سال ۱۹۸۳ موضوع جدایی مالــکیت از نظارت، توسط فاما^[۹۳] و جنسن^[۹۴] مطرح شد که پایه گذار نظریه کارگزاری^[۹۵] بود که به حاکمیت شرکتی به دید یک سری قرارداد می نگریست. لورش ^[۹۶] و ماکلور ^[۹۷]بیان کردند که: بسیاری از شرکت‌های بزرگ بدون مسئولیت پذیری و نظارت از جانب هیئت مدیره هایشان، روی تمام امور تجاری خود نفوذ کامل دارند. اواخر دهه نود و اوایل هزاره جدید جهان شاهد بحران ها و رسوایی دو کمپانی غول آسای انرون و ورلدکام و شرکت‌های کوچک تری مانند: تیکو و گلوبال کراسینگ بود که توجه و تمایل سهامداران و دولت ها را به برقراری با صلابت حاکمیت شرکتی، فزونی بخشید (سینا قدس،۱۳۸۷،ص ص ۵۰-۴۹).

۲-۲-۷) تأثیر حاکمیت شرکتی بر مدیران اجرایی

نفوذ بر مدیران اجرایی و سایر مدیران شرکت به گونه ای که به شیوه ای رفتار کنند که ارزش ذاتی شرکت را به حداکثر برسانند، یک نیاز اساسی برای اجرای مدیریت مبتنی بر ارزش است. راهبری شرکتی می تواند چنین نفوذی را فراهم نماید.
با قبول ریسک ساده اندازی بیش از اندازه، بیشتر مقررات حاکمیت شرکتی به دو صورت می باشد: چماق ها و هویج ها. مهم ترین چماق عبارت است از تهدید به عزل^[۹۸]، که یا بر اساس تصمیم هیئت مدیره یا در نتیجه تصاحب شرکت به صورت خصمانه انجام می گیرد. اگر مدیران شرکت در حال به حداکثر رساندن ارزش منابعی هستند که به امانت به آن ها سپرده شده است، نباید نگران از دست دادن شغل خود باشند. از سوی دیگر، اگر مدیران در حال به حداکثر رساندن ارزش منابع نیستند، آن ها باید توسط هیئت مدیره آن شرکت، توسط سهامداران مخالف یا توسط شرکت هایی که در جستجوی سود می باشند عزل گردند و تیم مدیریتی بهتری را منصوب نمایند. اصلی ترین هویج عبارت است از جبران خدمات ^[۹۹]. اگر حقوق و پاداش مدیران منوط به عملکرد شرکت باشد و نه این که فقط به شکل حقوق باشد، در آن صورت مدیران انگیزه بیشتری برای به حداکثر رساندن ارزش ذاتی سهام خواهند داشت. تقریباً همه مقررات راهبری شرکتی یا تهدید به عزل یا بر جبران خدمات اثر می گذارد.
برخی از مقررات از نوع مقررات داخلی شرکت به حساب می آیند و در کنترل شرکت قرار دارند. این ویژگی ها و مقررات داخلی را می توان به پنج حوزه تقسیم کرد(بریگام و ارهارت، ترجمه فراهانی،۱۳۹۱،ص ص ۸۲-۸۱):
نظارت و برقرار کردن نظم توسط هیئت مدیره
موارد مندرج در اساس نامه و آیین نامه که بر احتمال تصاحب خصمانه شرکت اثر می گذارند.
برنامه های جبران خدمات
انتخاب ساختار سرمایه
سیستم های کنترل حسابداری
علاوه بر مقررات راهبری شرکتی که در کنترل شرکت قرار دارند، برخی عوامل محیطی وجود دارند که خارج از کنترل شرکت می باشند، از قبیل محیط تنظیم مقررات، الگوهای مالکیت بلوک سهام، رقابت در بازار محصول، رسانه ها و دعاوی قضایی.

۲-۲-۸) حاکمیت شرکتی در بورس اوراق بهادار

امروزه سیستم های مختلف با رویکردها و کارکردهای متضادی در کشورهای دارای اقتصاد پیشرفته مشاهده می شوند که اصطلاحاً سیستم های درونی^[۱۰۰] و بیرونی^[۱۰۱] نامیده می شوند. شناخت یک سیستم حاکمیت شرکتی بهینه مستلزم شناسایی متغیرهای اقتصادی از جمله میزان توسعه بازار سرمایه و کیفیت نهادها و مؤسسات و برخی شرایط خاص مربوط به شرکت ها مانند بهره وری تکنولوژی است. در برخی تحقیقات این نتیجه حاصل شده است در صورتی که میزان توسعه یافتگی بازارها از یک آستانه معین کمتر باشد سیستم حاکمیت شرکتی درونی در کلیه شرکت ها ی فعال در اقتصاد مستقل از بهره وری تکنولوژی عمل خواهد کرد لیکن زمانی که میزان توسعه بازار سرمایه در اقتصاد یک کشور بیش از آستانه مورد نظر باشد هر دو سیستم درونی و بیرونی به بهره وری تکنولوژی وابسته خواهند بود. همچنین برخی بررسی ها نشان می دهد که در صورت بزرگ بودن مقیاس سرمایه گذاری، بخش عمده اختلافات بین دو سیستم، ناشی از هزینه نمایندگی خواهد بود.
بررسی ها نشان داده اند که سیستم درونی در شرایطی سیستم بهینه حاکمیت شرکتی خواهد بود که مقیاس های کوچک سرمایه گذاری به کار گرفته شوند و سیستم بیرونی در شرایط استفاده از مقیاس های بزرگ سرمایه گذاری به عنوان یک سیستم بهینه تعریف شده اند. این بررسی ها نشان می دهند که در شرایط رشد، استفاده از سیستم بیرونی مورد تأکید قرار دارد. تفاوت سیستم های حاکمیت شرکتی در اقتصادهای پیشرفته دنیا ناشی از وجود تفاوت در رویه های قانونی و شیوه های به کار گرفته شده توسط سیاست گذاران است. در ادبیات آکادمیک مطالعات بسیاری پیرامون اثرات اقتصاد، مالی، استراتژی و مدیریت بر روی حاکمیت شرکتی صورت پذیرفته است.
در کشورهایی که از نظام حاکمیت شرکتی از نوع درونی برخوردارند (همچون فرانسه، آلمان و ایتالیا) سطح بالایی از تمرکز مالکیت، بازار سرمایه مبهم و سطح بالایی از تضاد منافع مشاهده می شود. در مقابل کشورهای دارای نظام حاکمیت شرکتی از نوع بیرونی (همچون انگلستان و آمریکا) مبتنی بر توزیع حاکمیت بوده و قابلیت نقد شوندگی در بازار سرمایه بالا است (قلی زاده،۱۳۹۲،ص ص ۲۲۹-۲۲۸).
چالش های بازار اوراق بهادار، خصوصی سازی و عدم توفیق در دستیابی به برخی از اهداف، نقش کم رنگ بازار مالی و عدم وجود اطلاعات مناسب نسبت به ساختار مالکیت واقعی شرکت ها همگی از جمله موانعی به شمار می روند که سیاست گذاران را از تعریف حاکمیت شرکتی مطلوب در وضعیت کنونی بازار باز می دارد لیکن شفاف سازی قوانین و استراتژی های بلند مدت اقتصاد کشور می تواند شمایی از یک حاکمیت شرکتی مناسب را در آینده نشان دهد که ساختار مالکیت شرکت های فعال در بورس اوراق بهادار تهران حاکی از حضور فعال سرمایه گذاران نهادی و نقش تعیین کننده آنان در توسعه بازار سرمایه است. لذا سیاست گذاران در سیستم حاکمیت شرکتی درونی نیاز دارند که توجه ویژه ای به توسعه چارچوب های حاکمیت شرکتی کرده به طوری که ضمن در نظر گرفتن نقش مهم سرمایه گذاران نهادی، راه کارهای توسعه بازار را تبیین و تدوین نمایند (قلی زاده،۱۳۹۲،ص ص ۲۳۰-۲۲۹).
بازارهای مالی نیاز به برخی از حمایت از سرمایه گذاران در خارج، چه در دادگاه ها، سازمان های دولتی و یا شرکت کنندگان در بازار خود را دارند. بهبود حفاظت از چنین کاری سخت است. ماهیت حفاظت از سرمایه گذار و به طور کلی تنظیم بـازارهای مالی، ریشه ای عمیـق در ساختار حقوقی هر کـشور و در منشأ قوانین خود دارد. اصـلاحات همواره با موفقیت در دستیـابی به اهداف اصلاح طلبـانه همراه نیست.
اصلاحات در اداره حاکمیت شرکت ها باید به نحوی باشد که مخالفان این منافع را شناسایی کند. با وجود این مشکلات انجام حفاظت از سرمایه گذار در برخی شرایط سیاسی امکان پذیر است و می تواند مزایایی را به ارمغان بیاورد؛ که می تواند به شکل امید بستن به رژیم حقوقی حفاظتی بیشتر و یا معرفی تغییرات اساسی در ساختار حقوقی باشد. ادغام بازار سرمایه جهانی را می سازد مانند اصلاحات امروزه که بیشتر آن ها در دهه اخیر بوده است (,P241999 Porta et. al,).
در نمودار زیر اعتماد جامعه و سرمایه گذاران در قلب سایر عملیات قرار دارد. سایر عملیات عبارتند از: مدیریت، نظارت، کنترل، حسابرسی مستقل، مشاوره، حسابرسی داخلی و رعایت مقررات (قلی زاده،۱۳۹۲،ص ۲۳۱).
نمودار ۲-۳( عملیات حاکمیت شرکتی

۲-۲-۹)سهامداران نهادی

یکی از مکانیسم های کنترلی بیرونی مؤثر بر نظام راهبری شرکت که به طور جهان شمول دارای اهمیت فزاینده ای می باشد، ظهور سرمایه گذاران نهادی به عنوان مالکین سرمایه می باشد. سهامداران نهادی دارای توان بالقوه تأثیر گذاری بر فعالیت های مدیران به طور مستقیم، از طریق مالکیت و به طور غیر مستقیم، از طریق مبادله سهام خود می باشد. تأثیر غیر مستقیم سهامداران نهادی می تواند خیلی قوی باشد. برای مثال سهامداران نهادی ممکن است در قالب یک گروه، از سرمایه گذاری در یک شرکت خاص خودداری نمایند و از این طریق موجب افزایش هزینه سرمایه شرکت شوند، زیرا جذب سرمایه برای شرکت های مزبور سخت تر و در نتیجه گران تر خواهد بود(ابراهیمی کردلر،۱۳۸۶،ص۲۱). مطابق با تعریف بوش^[۱۰۲] در سال ۱۹۹۸، سرمایه گذاران نهادی، سرمایه گذاران بزرگ نظیر بانک ها،شرکت های بیمه،شرکت های سرمایه گذاری و … هستند.
با ایجاد شرکت های سهامی بزرگ و حضور گسترده سرمایه گذاران فعال در بازارهای سرمایه، به تدریج با منسجم تر شدن بازار سرمایه کشورها، مالکیت سهام شرکت ها از افراد به نهادها انتقال یافت و این مبنایی برای شکل گیری سهامداران نهادی گردید.با گسترش و توسعه جایگاه سهامداران نهادی در بازار سرمایه، زمینه های لازم برای توجه هرچه بیشتر به این نهادها فراهم گردید و نهایتاً در سال ۱۹۷۱ “بنیاد خدمات سهامداران نهادی”^[۱۰۳] در آمریکا و در آوریل ۱۹۷۳ “کار گروه سهامداران نهادی”^[۱۰۴] در انگلستان شکل گرفتند. از جمله رویدادهایی که منجر به تقویت جایگاه سهامداران نهادی در بازارهای سرمایه کشور ها گردید می توان به موارد زیر اشاره نمود(هاشمی و کمالی،۱۳۸۹،ص ص۲۰۴-۲۰۳):
انتشار گزارش کادبری^[۱۰۵] در سال ۱۹۹۲ در رابطه با نقش سهامداران نهادی در بازار سرمایه.
انتشار گزارش همپل^[۱۰۶] در سال ۱۹۹۸ در رابطه با نقش سهامداران نهادی و اشاره به رشد این گروه از سهامداران در بازار سرمایه.

ماکسیمم

۵۱

۴۸۳۳۰۲۴/۴۱

۳۶۴

 

چارک اول

۲۶/۰

۰۱۰۷۹۵۸۵۳۰/۰

۹۷/۰۰

 

چارک دوم

۳۶/۰

۰۹۰۷۵۷۸۸۲۰/۰

۱۱۳/۰۰

 

چارک سوم

۴۵/۰

۵۱۱۲۱۶۹۰۶۰/۰

۲۱۷/۲۵

 

 

این نگاره حاوی شاخص هایی برای توصیف متغیرهای تحقیق می‌باشد. سطر اول تعداد داده‌ها را نشان می‌دهد، سطر دوم میانگین داده‌هاست که در صورت منظم کردن داده‌ها روی یک محور دقیقاً در نقطه تعاملی با مرکز ثقل توزیع قرار می گیرد.سطر سوم میانه داده‌ها را نشان می‌دهد. میانه نشان دهنده این است که %۵۰ داده‌ها کمتر از عدد وسط و %۵۰ داده‌ها بیشتر از عدد وسط مجموعه هستند. نزدیک بودن مقدار میانگین و میانه، تقارن داده‌ها را نشان می‌دهد.مد نیزبیان کننده داده‌های دارای بیشترین فراوانی است. انحراف معیار و واریانس ، پراکندگی داده‌ها را نشان می‌دهند. چولگی ^[۶۶]عدم تقارن توزیع را نسبت به یک شاخص معین بیان می کند. هم چنین نسبت ضریب چولگی به خطای استاندارد آن خطای استاندارد ضریب چولگی نامیده می‌شود. که می‌تواند به عنوان آزمون نرمال بودن تلقی کرد اگر این مقدار کوچکتر از ۲- یا بزرگتر از ۲+ باشد، فرض نرمال بون رد خواهد شد.در نهایت شاخص سنجش پراکندگی جامعه نسبت به توزیع نرمال آن ضریب کشیدگی^[۶۷] نام دارد. که نسبت ضریب کشیدگی به خطای استاندارد،خطای استاندارد ضریب کشیدگی نام دارد.

۴-۳-روش آزمون فرضیه‌های تحقیق
ماهیت داده‌ها مورد استفاده در این تحقیق از نوع ترکیبی می‌باشد و به گونه ای است که حاوی نکات و مفاهیم بیشتری هستند که می بتوان با بهره گرفتن از آنها تحلیل های بیشتری را استخراج نمود.داده‌های ترکیبی از یک طرف تغییرات زمانی را نشان می‌دهد واز طرف دیگر تغییرات درون مقطعی را درون گروهی یا فردی را نیز منعکس می کنند.داده‌های ترکیبی مجموعه ای از داده‌ها است که شامل چند مقطع و یک دوره زمانی می‌باشد. مقطع می‌تواند بیانگرافراد، گروه ها، بنگاه ها، صنایع….باشد.دوره زمانی می‌تواند روز، هفته، ماه، فصل یا سال و…باشد.
به طور کلی، برای بررسی داده‌های ترکیبی،می‌توان بحث را با معادله رگرسیون زیر شروع نمود:

متغیر زمان توضیحی است که هم در طول وهم دربین گروه ها تغییر می کند

: خصوصیات ویژه هر فرد یا گروه را نشان می‌دهد که در واقع ناهمگنی های بین گروهی را نشان میدهد.
فرض بر این است که این ناهمگنی ها در طول زمان به قوت خود باقی است و ثابت می ماند اگر خصوصیات ویژه هر فرد برای همه افراد قابل مشاهده باشد در این صورت مدل فوق را می‌توان مانند یک مدل خطی معمولی در نظر گرفت اما بطور کلی چند حالت وجود دارد که به بررسی آنها می پردازیم.
رگرسیون تجمیعی: اگر خصوصیات ویژه هر فرد فقط شامل یک جمله ثابت باشد که برای همه گروه ها
یکسان است در اینصورت معادله زیر را خواهیم داشت:

این معادله با روش OLS قابل برآورد است که تخمین های آن کارا و سازگار خواهند بود.
اثرات ثابت: اگر خصوصیات ویژه هر فرد مشاهده شده نباشد اما با متغیر توضیحی همبستگی داشته باشد، در اینصورت معادله زیر را خواهیم داشت:

در اینصورت برای هر گروه یک عرض از مبدا خواهیم داشت.
اثرات تصادفی:اگر ناهماهنگی های فردی یا مقطعیقابل مشاهده شده نباشد و با متغیر توضیحی همبستگی نداشته باشد، در اینصورت معادله زیر را خواهیم داشت:

اطلاعات مالی مورد نیاز این پژوهش مربوط به شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طی دوره زمانی ۸۷ تا ۹۱ لازم جمع آوری شده‌است. این داده‌ها توسط نرم افزار eviews تجزیه و تحلیل شده و در این فصل تجزیه و تحلیل های صورت گرفته به منظور مهمترین عوامل موضوع تحقیق ارائه شده‌است.
جهت آزمون فرضیه های این تحقیق گام های زیر برداشته شده‌است :
انتخاب شرکت‌های نمونه از بین جامعه آماری
اخذ صورت های مالی و سایر اطلاعات مورد نیاز شرکت‌های انتخاب شده به عنوان نمونه و استخراج اطلاعات مورد نیاز از صورت های مالی شرکت‌های نمونه.
محاسبه نسبت های مورد نیاز شرکت‌های انتخاب شده با بهره گرفتن از نرم افزار اکسل
همان گونه که در تحقیق مطرح شد، برای آزمون فرضیه ها از ضریب همبستگی پیرسون و ضریب تعیین تعدیل شده به منظور توصیف و بررسی رابطه بین متغیر های تحقیق نسبت به یکدیگر استفاده می‌گردد و به منظور بررسی میزان قابلیت توضیح دهندگی متغیر ها برای کل مدل رگرسیون ارائه می‌شود . برای تعیین استفاده از معادله خط رگرسیون و نیز امکان تعمیم نتایج نمونه به جامعه باید معنی دار بودن ضریب همبستگی مورد آزمون قرار گیرد که برای این منظور از آزمونt استفاده می‌گردد. اگر t محاسبه شده از جدول در سطح اطمینان ۹۰ تا ۹۹ درصد بیشتر باشد به این معنی است که ضریب همبستگی به دست آمده آن قدر قابل توجه است که احتمال ناشی شدن آن از تغییرات تصادفی اندک است و می‌توان نتیجه آن را به جامعه تعمیم داد. آماره این آزمون به شرح زیر می­باشد.

t: آماره آزمون

شکل۶-۲۲-ناحیه گسیختگی برای تونل کامل در حالت الاستو پلاستیک توسط نرم­افزار

همانطور که در مقدمه اشاره شد کمتر نرم افزاری با روش المان محدود داریم که بتواند ناحیه پلاستیک اطراف تونل را با توجه به معیار­های موجود در مکانیک سنگ ترسیم کند، از طرفی تاکنون راه حل تحلیلی دقیقی برای آنالیز تنش در محیط الاستو پلاستیک ارائه نگردیده است. در این تحقیق به کمک نرم افزار ADINAکانتور تنش اصلی  را رسم می­کنیم. گرچه این کانتور تنش ناحیه گسیختگی اطراف تونل را به طور دقیق نشان نمی­دهد اما الگوی گسیختگی را می­توانیم از روی آن حدس بزنیم.همانطور که از شکل ۶-۱۲ پیداست بیشترین تنش­ها را درسقف و کف سازه زیرزمینی داریم در تجیجه گسیختگی نیز از همین نواحی آغاز می­گردد که با نتایج برنامه ما به خوبی هماهنگی دارد.

شکل۶-۲۳-کانتور تنش اصلی ماکزیمم در اطراف تونل توسط نرم­افزار ADINA
۶-۱-۵- مثال ۸:
به دنبال ترسیم ناحیه گسیختگی برای تونل دایروی در محیط الاستو پلاستیک ناهمگن هستیم.در کارهای اجرایی مواجه با محیط­های سنگی ناهمگن به کرات پیش می ­آید. در نتیجه برنامه ما باید قابلیت رویارویی با چنین محیط­هایی را داشته باشد.در این بخش تونلی دایروی رادر فضایی ناهمگن الاستو پلاستیک،شامل دو نوع سنگ در محیط هوک و براون مطابق شکل تحلیل می­کنیم.

شکل۶-۲۴-تصویر تونلی در محیط ناهمگن
سازه زیر زمینی دایره­ای با شعای ۵ متر می­باشد و حوضه مورد بررسی مربعی و به ابعاد ۵۰ متر در ۵۰ متر می­باشد.تنش قائم اعمال شده بر روی نمونه ۱۰۰ مگاپاسکال است.بقیه مشخصات به شرح زیر است. لازم به ذکر است نمونه یکlimeston و نمونه دو sandston می­باشد که مشخصات و ضرایب هوک-براون آنها قبلا محاسبه شده است..

چون تحلیل الاستو پلاستیک انجام می­دهیم نیاز به منحنی تنش کرنش برای هر ۲ نمونه­ سنگ نیز داریم. نمودار­های تنش کرنش مطابق شکل۶-۲۱ می­باشد.
شکل۶-۲۵-نمودار تنش کرنش نمونه سنگ شماره۱
شکل۶-۲۶-نمودار تنش کرنش نمونه سنگ شماره۲
مانند حالت قبل باید منحنی تنش- کرنش را به تعداد بازه­های مورد نیاز برای عمل سعی و خطا تقسیم کنیم و از آنجایی که ۸ عمل سعی و خطا داریم پس نیاز به ۷ بازه تقسیم داریم. پس از اینکه یک بار بنامه را اجرا می­کنیم می­بینیم که اکثر المان­ها از بازه­ی سوم به بعد وارد منطقه پلاستیک می­شوند پس منطقه غیر خطی یا همان پلاستیک هر دو منحنی را به ۴ بازه تقسیم می­کنیم و شیب هر کدام را بدست آورده و پیرو آن ضریب A برای هر قسمت را که برای بدست آوردن ماتریس الاستو پلاستیک لازم است، محاسبه می­کنیم.شرح دقیق نتایج در جدول آورده شده است. در ادامه کل شکل را به ۲۳۰ المان ۴ نقطه­ای ایزوپارامتریک تقسیم می­کنیم.

 

نمونه شماره ۲	نمونه شماره ۱
A	E	A	E	شماره قطعه
	۲۵۰۰۰		۱۰۰۰۰	ناحیه الاستیک
۱۳۴۷	۱۳۴۰	۱۷۶۴	۱۵۰۰	۱
۱۳۴۷	۱۳۴۰	۱۷۶۴	۱۵۰۰	۲
۱۳۴۷

۳۰۳/۱۰

 

۲۹

 

۰۰۰۱/۰

 

 

 

ترس از خدا

 

۳۰

 

۹۷/۱۴

 

۷۹۸/۵

 

 

 

همان‌طور که در جدول می‌بینیم، میانگین نمرات ترس از گناه برابر با ۳۰/۳۰ و ترس از خدا برابر با ۹۷/۱۴ است که نشان می‌دهد میانگین مربوط به نمرات ترس از گناه حدود ۲ برابر بالاتر از نمرات ترس از خدا است. با توجه به آزمون t جفت شده، تفاوت یاد شده معنادار است (  ).

فصل پنجم

 

بحث و نتیجه‌گیری

 

۱-۵ بحث و تفسیر نتایج

وسواس مذهبی – اخلاقی پدیده‌ای است که بنا به شواهد تاریخی قدمت آن دست‌کم به ۶۰۰ سال می‌رسد، امّا حضور جدی آن در ادبیات پژوهشی روانپزشکی و روان‌شناسی تنها به چند دهه اخیر محدود می‌شود. ویژگی‌های خاص وسواس مذهبی – اخلاقی همچون پیش‌آگهی درمانی ضعیف، بینش کم و تاثیرپذیری از فرهنگ و مذهب، پژوهشگران را بر آن داشته تا در توصیف و تبیین هرچه بیشتر این اختلال روان‌شناسی بکوشند.
تحقیقات اخیر نشان داده‌اند که وسواس مذهبی – اخلاقی از یک سو با نظام نشانه‌شناختی وسواس فکری – عملی و از سوی دیگر با سبک‌های شناختی وسواسی در ارتباط است (ویتزیگ، ۲۰۰۵؛ نلسون و همکاران، ۲۰۰۶؛ اینزو، کلارک، کارانجی، زیر چاپ). پژوهش‌های بیشتر در خصوص رابطه وسواس مذهبی – اخلاقی با همبسته‌های وسواس فکری – عملی در شناخت بهتر این اختلال راهگشاست. پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه میان وسواس مذهبی – اخلاقی با نشانه‌های وسواس فکری – عملی و سبک‌های شناختی مرتبط با وسواس فکری – عملی انجام گرفت. برای رسیدن به این هدف ۳ فرضیه مطرح و مورد بررسی قرار گرفت. در این بخش ابتدا به بحث پیرامون این فرضیه‌ها پرداخته و سپس یک نتیجه‌گیری کلی از نتایج حاصل از پژوهش خواهیم داشت و در نهایت، محدودیت‌ها و پیشنهادهای پژوهشی ارائه می‌گردد.

فرضیه‌های پژوهش

 

فرضیه اول پژوهش: میان وسواس مذهبی – اخلاقی و نشانه های وسواس فکری - عملی رابطه مثبت و معنادار وجود دارد.

اوّلین فرضیه پژوهشی مربوط به رابطه وسواس مذهبی – اخلاقی با نشانه‌های وسواس فکری - عملی بود. وسواس مذهبی – اخلاقی در این پژوهش به عنوان حضور ترس از گناه و ترس از خدا تعریف شد. نتایج فرضیه اوّل را رد کرد، بدان معنا که میان نمره کل OCD وسواس مذهبی – اخلاقی رابطه معناداری مشاهده نشد. این در حالی است که بسیاری از پژوهش‌ها (نلسون و همکاران ۲۰۰۶؛ آبرامووتیز و همکاران ۲۰۰۲؛ ویتزیگ، ۲۰۰۵؛ ورشووسکی، ۲۰۰۶؛ اولاتونجی و همکاران، ۲۰۰۷) وجود چنین رابطه‌ای را نشان داده‌اند و منطقی به نظر می‌رسد که وسواس مذهبی ـ اخلاقی به عنوان یکی از زیرشاخه‌های وسواس فکری ـ عملی رابطه معناداری با آن داشته باشد. علت عدم وجود چنین رابطه‌ای در پژوهش حاضر می‌تواند آن باشد که در آزمون OCI-R هم برای غربالگری و هم برای سنجش متغیر پیش‌بین یعنی نشانه‌های وسواس فکری – عملی استفاده گردید. این موضوع موجب محدود شدن دامنه نمرات وسواس فکری ـ عملی می‌شود که به نوبه خود از قدرت همبستگی می‌کاهد. همچنین کوچک بودن حجم نمونه نیز نتیجه‌گیری قطعی از روابط مشاهده شده را مشکل می‌کند. این معضلات درباره روابط غیرمعنادار میان وسواس مذهبی ـ اخلاقی و نشانه‌های وسواس فکری ـ عملی به غیر از وسواس فکری صدق می‌کند، خصوصاً آنکه در پرسشنامه OCI-R هر زیر مقیاس با ۳ گویه سنجیده می‌شود که برای اندازه‌گیری دقیق هر نشانه ناکافی است. بنابراین لازم است که پژوهش حاضر با به‌کارگیری نمونه بزرگتر و ابزارهای مناسب تکرار گردد.
نتایج نشان داد که وسواس مذهبی – اخلاقی با وسواس فکری رابطه مثبت و معنادار دارد. این بدان معناست که افرادی که وسواس مذهبی – اخلاقی بالایی دارند، وسواس فکری بیشتری را نیز تجربه می‌کنند. نتایج تحلیل رگرسیون نیز نشان‌دهنده آن بود که وسواس فکری در پیش‌بینی وسواس مذهبی – اخلاقی نقش دارد. نتایج به دست آمده از این پژوهش با نتایج تحقیق‌های دیگر همسو است. به عنوان مثال، نلسون و همکاران (۲۰۰۶) در بررسی وسواس مذهبی – اخلاقی در میان مبتلایان به وسواس فکری فکری – عملی دریافتند که از گروه عمده‌ای از نشانه‌های وسواس فکری – عملی، وسواس مذهبی – اخلاقی تنها با وسواس فکری رابطه معنادار دارد. همچنین اولاتونجی و همکاران (۲۰۰۷) در بررسی رابطه وسواس مذهبی – اخلاقی و نشانه‌های وسواس فکری – عملی نشان دادند که وسواس فکری نقش عمده‌ای در پیش‌بینی ترس از خدا و ترس از گناه ایفا می‌کند. ورشووسکی (۲۰۰۶) ارتباط میان وسواس مذهبی – اخلاقی، تفکر جادویی و خنثی‌سازی را مورد مطالعه قرار داد و نشان داد که وسواس فکری از آن دسته از نشانه‌های وسواس فکری – عملی است که با وسواس مذهبی – اخلاقی رابطه معنادار دارد. از طرفی دیگر، برخی پژوهش‌ها به رابطه وسواس مذهبی – اخلاقی با تردید وسواس‌گونه که خود نوعی وسواس فکری است اشاره نموده‌اند. مثلاً آبراموویتز و همکاران (۲۰۰۲) در روند ساختن پرسشنامه وسواس مذهبی – اخلاقی پن و بررسی ارتباط آن با مقیاس‌های وسواس فکری – عملی و ناراحتی کلی به این نتیجه رسیدند که وسواس مذهبی – اخلاقی به طور کلی و هر دو زیرمقیاس آن با تردید وسواس‌گونه رابطه معنادار دارند. این یافته توسط ورشووسکی (۲۰۰۶) نیز تأیید شده است.
گذشته از مطالعات همبستگی انجام گرفته، پژوهش های تحلیل عاملی نیز نکات قابل توجهی در این رابطه در اختیار ما قرار می‌دهند و به طور کلی با نتایج مطالعات دیگر مبنی بر درهم تنیدگی وسواس مذهبی – اخلاقی با وسواس فکری همسو هستند. به عنوان مثال، ویتزیگ (۲۰۰۵) با انجام تحلیل عاملی بر روی پرسشنامه وسواس مذهبی پن نشان داد که این پرسشنامه بر روی یک عامل به نام “عامل وسواس فکری” قابل بارگزاری است که این موضوع به خوبی به ویژگی “وسواس فکری” موجود در وسواس مذهبی – اخلاقی اشاره دارد. همچنین مک کی و همکاران (۲۰۰۴) در بررسی تحلیل عاملی ابعاد نشانه‌های وسواس فکری – عملی نشان دادند که وسواس مذهبی با وسواس‌های جنسی و پرخاشگری روی یک عامل بارگزاری می‌شود. تک و اولوگ (۲۰۰۱) نیز با بررسی نشانه‌های وسواس فکری – عملی در یک جمعیت بالینی مسلمانان ترکیه به این نتیجه رسیدند که وسواس مذهبی با وسواس جنسی بار عاملی مشترک دارد. این نتایج توسط بائر (۱۹۹۴) و ماتایکس، کولز و همکاران نیز تأیید گردیده است. بار عاملی مشترک وسواس مذهبی با وسواس‌های جنسی یا پرخاشگری از آن جهت اهمیت دارد که وسواس‌های اخیر از نوع فکری بوده و فاقد مؤلفه‌های عملی‌اند. از این جهت، بار عاملی مشترک آنها با وسواس مذهبی بر خصلت فکری و غیرعملی این وسواس صحه می‌گذارد.
رابطه معنادار مشاهده شده میان وسواس مذهبی – اخلاقی و وسواس فکری ازدیدگاه شناختی راچمن (۱۹۹۷، ۱۹۹۸، ۲۰۰۳) قابل تبیین است. بر اساس این دیدگاهه همه افراد هرازگاهی دچار افکار مزاحم می‌گردند، امّا افراد مبتلا به وسواس، افکار، تصاویر و تکانه‌های مزاحم خود را سوء‌تعبیر کرده و به آنها معنایی فاجعه‌آمیز، شخصی و پراهمیت می‌دهند. این اهمیت نیاز به خنثی‌سازی آنها را در فرد بیدار می‌سازد. راچمن تأکید می‌کند که چنانچه محتوای افکار مزاحم به دلیل قرارگیری در حوزه مسائل مهم ودربر داشتن پیامدهای بالقوه جدی، بای فرد اهمیّت شخصی پیدا کند، امکان ابتلای وی به وسواس بیشتر می‌گردد. همچنین راچمن معیارهای اخلاقی بالا را یکی از عوامل مستعدکننده برای ابتلا به وسواس برمی‌شمرد. به عقیده راچمن عقاید مذهبی و اخلاقی به دلیل فراهم کردن چهارچوبی برای معنابخشی به افکار مزاحم و تعیین درجه اهمیّت و نیز شدّت پیامدهای بالقوه آنها به عنوان عامل زمینه‌ساز وسواس عمل می‌کند. در این خصوص راچمن به‌ویژه به باور ادغام فکرو عمل که در دین مسیحیت بسیار روی آن تأکید شده اشاره دارد. ادغام فکر و عمل بیانگر این باور است که افکار گناه‌آلود و اعمال گناه‌آلود به لحاظ بار ارزشی در یک سطح قرار دارند. به عقیده راچمن، کسی که به باور ادغام فکر و عمل ایمان دارد، در صورت تجربه یک فکر کفرآمیز یا غیراخلاقی تصور خواهد کرد که در قلب خود نیز مرتکب عمل به آن گشته و به لعن ابدی خداوند محکوم خواهد شد. بنابراین برخی باورهای اخلاقی یا مذهبی خاص سبب تشدید ارزیابی‌های فاجعه‌آمیز از محتوای افکار مزاحم می‌گردند. احتمالاً گناه و عذاب ناشی از این‌گونه ارزیابی‌ها سبب می‌شود که فرد برای دستیابی دوباره به احساس خلوص، تلاش نماید تا این افکار را مهار و خنثی‌ کند. افراد مبتلا به وسواس مذهبی – اخلاقی ممکن است انواعی از راهبردهای ذهنی خنثی‌سازی همچون خنثی‌سازی فکر بد با فکر خوب، تکرار اوراد و آیات، فرونشانی افکار کفرآمیز و غیره را به کار برند که همگی سبب تقویت چرخه وسواس می‌گردند. به‌طور کلی وسواس فکری با ترس و نگرانی از بابت داشتن افکار مزاحم، عذاب از محتوای ناخوشایند آن و تلاش برای کنترل یا سرکوب آن مشخص می‌شود که همگی با توصیف راچمن از یک فرد مبتلا به وسواس مذهبی – اخلاقی همخوانی دارند.
رابطه معنادار مشاهده شده میان وسواس مذهبی – اخلاقی و وسواس فکری از دیدگاه شناختی – رفتاری سالکووسکیس (۱۹۸۵) نیز قابل تبیین است. سالکووسکیس نیز مانند راچمن (۱۹۹۷، ۱۹۹۸، ۲۰۰۳) معتقد است که معنادهی به افکار مزاحم نقش اصلی را در بروز وسواس ایفا می‌کند. او معتقد است که علاوه بر این، برخی باورهای کلی درباره محتوای افکار و تلویحات آنها در پدیداری و حفظ وسواس موثرند که در این میان باورهای اخلاقی و دینی از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند، مثلاً باور گناه از طریق تفکمر، سالکووسکیس برخلاف راچمن بر مفهوم صدمه و آسیب و مسئولیت در قبال آن تأکید می‌کند، بدین معنا که هنگام بروز افکار مزاحم، مبتلایان وسواس آنها را حاکی از خطری واقعی و آسیبی قریب‌الوقوع برای خود و یا دیگران دانسته و خود را برای آن تهیدها مسئول به حساب می‌آورند. این موضوع سبب می‌گردند که افراد مبتلا به OCD به منظور رفع خطر فرضی و پیشگیری از عواقب مربوط به آن دست به اعمال خنثی‌کننده بزنند. این اعمال همان رفتارهای اجباری‌اند که گستره‌ای از رفتارهای آشکار و پنهان را دربرمی‌گیرند. مبتلایان به وسواس مذهبی – اخلاقی ممکن است افکار کفرآمیز مزاحم خود را متضمن لعن خداوند و قضاوت او در روز جزا و وارد شدن به جهنم دانسته و خود را برای آن مسئول و در نتیجه برای خنثی کردن این پیامدها به سرکوب افکار کفرآمیز، تکرار ذهنی دعاها و اوراد و غیره دست بزنند.
در تبیین رابطه میان وسواس مذهبی ـ اخلاقی و وسواس فکری در فرهنگ ایران بایستی به چند نکته توجه داشت. نخست اینکه در پژوهش حاضر رابطه میان وسواس مذهبی ـ اخلاقی و ۶ دسته از نشانه‌های OCD شامل احتکار، خنثی‌سازی، نظم و ترتیب، وارسی، شستشو، و وسواس فکری بررسی شد و تنها رابطه معنادار میان متغیر ملاک و وسواس فکری مشاهده شد. برخی بررسی‌ها از ارتباط میان وسواس مذهبی ـ اخلاقی با وسواس وارسی (ورشووسکی، ۲۰۰۶؛ لکمان و همکاران، ۱۹۹۷؛ آبراموویتز و همکاران، ۲۰۰۲؛ اولاتونجی و همکاران،۲۰۰۷) و خنثی‌سازی (آبراموویتز و همکاران، ۲۰۰۲؛ ورشووسکی، ۲۰۰۶؛ اولاتونجی و همکاران،۲۰۰۷) خبر می‌دهند. می‌توان دلایلی مبنی بر عدم مشاهده رابطه معنادار میان نشانه‌های یاد شده و وسواس مذهبی ـ اخلاقی در این مطالعه ارائه نمود. در پژوهش حاضر برای اندازه‌گیری نشانه‌های وسواس فکری ـ عملی از پرسشنامه OCI-R استفاده شد که اشکار بارز وسواس وارسی همچون وارسی اجاق گاز، در، و غیره را می‌سنجد، در حالی که در افراد مبتلا به وسواس مذهبی ـ اخلاقی، وسواس وارسی می‌تواند به اشکال دیگری بروز کند که چندان آشکار نیستند، مانند وارسی آرای مراجع مذهبی، وارسی اعمال و افکار مذهبی خود مانند نیت پیش از نماز، و یا آسیب‌های وارده به دیگران. بخصوص در فرهنگ ایران که وسواس نجاست شایع‌ترین وسواس است (فتی، ۱۳۷۷؛ دادفر، ۱۳۸۰) وسواس وارسی ممکن است بیشتر به صورت وارسی نجسی یا پاکی خود و محیط جلوه کند. در هر حال، آندسته از وارسی‌هایی که اعمال ذهنی مانند وارسی افکار، نیات، اعمال و اشتباهات گذشته و غیره را دربرمی‌گیرند ممکن است تروابط آزمودنی‌ها به عنوان وسواس‌های فکری گزارش گردند. همین موضوع درباره وسواس خنثی‌سازی نیز صادق است. در پژوهش حاضر، شکل بارز و شایع وسواس خنثی‌سازی یعنی وسواس شمارشی توسط پرسشنامه OCI-R اندازه‌گیری شد، در حالی که خنثی‌سازی گستره‌ای از رفتارهای آشکار و پنهان را دربرمی‌گیرد که در مورد مبتلایان به وسواس مذهبی ـ اخلاقی ممکن است به صورت تکرار اوراد و آیات اجرای وسواس‌گونه اعمال آیینی مذهبی، تکرار وضو و غسل به اشکال خاصی تلاش برای خنثی کردن «افکار بد» با «افکار خوب»، و غیره جلوه‌گر شود در این مورد نیز، اعمال خنثی‌سازی ممکن است توسط ابزار اندازه‌گیری نشانه‌های OCD به درستی سنجیده نشوند و آزمودنی‌ها نیز آنها را به عنوان وسواس نوع دیگر مثلاً وسواس فکری گزارش کنند. لازم است که در پژوهش‌های آتی این نکات مدنظر قرار گیرند و از ابزارهای حساس‌تر نظیر مصاحبه‌های بالینی بهره گرفته شود.
نکته دوم در خصوص ارتباط میان وسواس مذهبی – اخلاقی و وسواس شستشو است که در پژوهش حاضر معنادار نبود. برخی پژوهش‌های انجام شده با بهره گرفتن از نمونه‌های مسیحی نشان داده‌اند که وسواس شستشو با میزان مذهبی بودن (آبراموویتز و همکاران، ۲۰۰۴) و وسواس مذهبی – اخلاقی (اولاتونجی و همکاران، ۲۰۰۷) رابطه معنادار دارد. با این حال، تاکنون گزارشی مبتنی بر معناداری ارتباط میان وسواس شستشو و وسواس مذهبی- اخلاقی در جمعیت‌های مسلمان به دست نیامده است. از آنجایی که شایع‌ترین وسواس در ایران به عنوان وسواس نجاست شناخته شده است. (فتی، ۱۳۷۷؛ دادفر، ۱۳۸۰) ممکن است به طور شهودی انتظار داشته باشیم رابطه معنادار میان وسواس مذهبی ـ اخلاقی و وسواس شستشو مشاهده شود. عدم وجود چنین رابطه‌ای ممکن است به علت آن باشد که احتمالاً ابزار اندازه‌گیری وسواس مذهبی ـ اخلاقی حساسیت لازم برای سنجش این سازه در مسلمانمان را ندارد. پرسشنامه وسواس مذهبی ـ اخلاقی پن با بهره گرفتن از جمعیت عمدتاً مسیحی و با بهره گرفتن از تحلیل عاملی فراوان‌ترین عبارات گزارش شده تهیه گردید. وجود دو زیر مقیاس ترس از خدا و ترس از گناه بیانگر اهمیت این دو موضوع در میان مسیحیان دارای وسواس مذهبی ـ اخلاقی است. با این حال، وسواس مذهبی ـ اخلاقی در مسلمانان ممکن است حوزه‌های دیگری را نیز دربرگیرد، کما اینکه مشاهدات بالینی در ایران حاکی از آن است که مبتلایان عموماً ترس از نجسی (چه در خود و چه در دیگران) و شک‌ها مذهبی را به عنوان عمده وسواس‌های مذهبی خود ذکر می‌کنند. بنابراین بررسی مولفه‌های وسواس مذهبی – اخلاقی در مسلمانان و تهیه ابزار اندازه‌گیری مناسب در پژوهش‌های بعدی ضروری است.

فرضیه دوم پژوهش: میان وسواس مذهبی – اخلاقی و باورهای وسواسی رابطه مثبت و معنادار وجود دارد.

دومین فرضیه پژوهش درباره رابطه بین وسواس مذهبی ـ اخلاقی و باورهای وسواسی بود. نتایج حاکی از آن بود که وسواس مذهبی – اخلاقی با نمره کل باورهای وسواسی رابطه معنادار دارد و بنابراین فرضیه دوم تأیید گردید. براساس نتایج، در افرادی که نمره بالایی در وسواس مذهبی – اخلاقی کسب می‌کنند، باورهای وسواسی نمود بیشتری دارد. نتایج به دست آمده از این پژوهش با نتایج تحقیق‌های دیگر همسو است. ویتزیگ (۲۰۰۵) در بررسی ارتباط میان باورهای وسواسی، مذهبی بودن، و وسواس مذهبی – اخلاقی در مسیحیان پروتستان نشان داد که وسواس مذهبی با هم با نمره کل باورهای وسواسی و هم با زیر مقیاس‌های آن (سبک شناختی اهمیت افکار / مهار افکار و همچنین سبک‌های شناختی مسئولیت‌پذیری / ارزیابی تهدید و کمال‌گرایی / اطمینان) همبستگی مثبت و متوسط دارد. همچنین نلسون و همکاران (۲۰۰۶) مشاهده کردند که وسواس مذهبی – اخلاقی با سبک‌های شناختی اهمیت افکار، کنترل افکار و مسئولیت‌پذیری (که سه مقیاس پرسشنامه ارزیابی افکار مزاحم را تشکیل می‌دهند) همبستگی مثبت و متوسط دارد.
برخی پژوهشهای اخیر به ارتباط میان مذهب و سبکهای شناختی مرتبط با وسواس تمرکز کرده‌اند. به عنوان مثال، سیکا و همکاران (۲۰۰۲) در بررسی شناخت‌های مرتبط با OCD در یک نمونه غیربالینی از مسیحیان کاتولیک در ایتالیا، نشان دادند که افراد مذهبی‌تر در مقیاس‌های مربوط به اهمیت افکار، کنترل افکار، مسئولیت‌پذیری، و کمال‌گرایی نمره بیشتری کسب کردند. آنها دریافتند که آنچه که افراد خیلی مذهبی را از افراد کمتر مذهبی متمایز می کند اهمیت افکار و نیاز به مهار افکار است و اینکه رابطه میان پدیده وسواس فکری- عملی و اهمیت افکار و نیاز به مهار افکار تنها در افراد خیلی مذهبی قابل مشاهده است. سیکا و همکاران (۲۰۰۲) نتیجه گرفتند که مذهب ممکن است در پدیدآیی OCD نقش داشته باشد اما این نقش تنها به برخی ابعا آموزه‌های مذهبی همچون معیارهای اخلاقی بالا، انعطاف‌ناپذیری، پرهیز و پاکی مربوط می‌شود.
مطالعات انجام گرفته در خصوص رابطه دین اسلام با سبک‌های شناختی مرتبط با OCD بسیاراندکند. یورولماز و همکاران (۲۰۰۹) یک گروه از مسلمانان ترکیه و یک گروه از مسیحیان کانادا را مورد بررسی قرار دادند. نتایج نشان دادکه مسلمانان نگرانی بیشتری نسبت به افکار و کنترل کردن آنها ابراز می‌نمودند. همچنین صرفنظر از نوع مذهب، شرکت‌کنندگان خیلی مذهبی از هر دو گروه نمرات بالاتری در وسواس فکری و وارسی، و سبک‌های شناختی اهمیت افکار و مهار افکار کسب کردند.
از یافته‌های این بررسی‌ها می‌توان چنین نتیجه گرفت که سبک‌شناختی اهمیت افکار / افکر در افراد خیلی مذهبی و نیز مبتلایان به وسواس مذهبی ـ اخلاقی نقش پررنگی دارد. در تبیین این موضوع، راچمن (۱۹۹۷، ۱۹۹۸، ۲۰۰۳) بیان می‌کند که افراد آسیب‌پذیر نسبت به OCD افکار و تکانه‌های مزاحم خود را سوء تعبیر کرده و به آنها معنایی شخصی، پراهمیت و فاجعه‌آمیز می‌دهند، که این موضوع خود ناراحتی حاصل از افکار مزاحم را شدت بخشیده و موجب می‌گردد که فرد برای کاهش آن دست به اعمال خنثی‌کننده بزند. به عقیده راچمن چند عامل امکان ابتلا به OCD را در فرد افزایش می‌دهند یکی آنکه محتوای افکار مزاحم به دلیل قرارگیری در حوزه مسائل مهم برای فرد و دربرداشتن پیامدهای بالقوه برای وی اهمیت شخهصی پیدا کند؛ و دیگری آنکه فرد معیارهای اخلاقی بالایی داشته باشد. راچمن معتقد است عقاید اخلاقی و مذهبی چهارچوبی برای معنابخشی به افکار مزاحم فراهم می‌آورند و از آنجایی که معمولاً جزء مسائل مهم برای فرد هستند و پیامدهای جدی‌ای برای افکار یا اعمال گناه‌آلود دربردارند به عنوان زمینه‌ساز ابتلا به وسوس عمل می‌کنند. به عنوان مثال فرد اسیب‌پذیر ممنک است بروز افکار مزاحم کفرآمیز خود را گناه‌آلود دانسته و آنرا مستحق عذابا ابدی و لعن و قهر خداوند بداند. در چنین حالتی این افکار مزاحم برای وی چنان اهمیتی می‌یابد که وی تلاش می کند به هر صورت ممکن آناه را مهار کرده و از ذهن براند، که همین موضوع سبب تشدید چرخه وسواس و بروز شدیدتر افکار مزاحم و علائم وسواس می‌گردد.
رابطه معنادار میان وسواس مذهبی – اخلاقی و سبک شناختی اهمیت افکار / کنترل افکار از دیدگاه سالکووسکیس (۱۹۸۵) نیز قابل تبیین است. سالکووسکیس مانند راچمن بیان می‌دارد که معنادهی به افکار مزاحم نقش اصلی را در پدیدآیی وسواس ایفا می‌کند. برخلاف راچمن، سالکووسکیس بر مفهوم صدمه و آسیب و مسئولیت در قبال آن تأکید می‌کند، بدین معنا که افراد آسیب‌پذیر نسبت به OCD، بروز افکار مزاحم را حاکی از خطری واقعی و آسیبی قریب‌الوقوع برای خود یا دیگران دانسته و خود را برای آن مسئول به شمار می‌آورند. اینمسأله سبب می‌شود که شخص مبتلا به OCD به منظور رفع خطر فرضی و پیشگیری از عواقب مربوط به آن دست به اعمال خنثی‌کننده بزنند. این اعمال همان رفتارهای اجباری‌اند که گستره‌ای از رفتارهای آشکار و پنهان را دربرمی‌گیرد.
سالکووسکیس (۱۹۸۵) معتقد است که علاوه بر باور مسئولیت‌پذیری افراطی و ادراک خطر و آسیب، برخی باورهای کلی درباره محتوای افکار و تلویحات آنها در پدیداری و حفظ وسواس مؤثرند که در این میان برخی باورهای اخلاقی و دینی از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند. مثلاً باور گناه از طریق تفکر که همان ادغام فکر و عمل اخلاقی است و در این مسیحیت روی آن تأکید زیادی شده است. این باور بیانگر آن است که افکار گناه‌الود و اعمال گناه‌آلود به لحاظ بار ارزشی در یک سطح قرار دارند. کسی که به گناه از طریق تفکر باور دارد ممکن است در صورت تجربه یک فکر مزاحم کفرآمیز یا غیراخلاقی تصویر کند که در قلب خود مرتکب عمل به آن گشته و به لعن ابدی و عقوبت الهی دچار خواهد شد. بنابراین برخی باورهای مذهبی یا اخلاقی خاص سبب تشدید ارزیابی‌های فاجعه‌آمیز از محتوای افکار مزاحم می‌گردند. در این حالت محتوای افکار برای فرد اهمیت بسیاری پیدا کرده و سبب می‌شود به دلیل احساس مسئولیت زیاد در قبال آن و جلوگیری از خطرات احتمالی آینده، وی به این باور برسد که باید حتماً آن افکار و تکانه‌ها را مهار کند.
نتایج پژوهش حاضر نشان داد که وسواس مذهبی ـ اخلاقی علاوه بر سبک‌شناختی اهمیت افکار و مهار افکار با سایر زیرمقیاس‌های پرسشنامه تفکر وسواسی، یعنی کمال‌گرایی / اطمینان و مسئولیت‌پذیری/ تهدید نیز به ترتیب رابطه قوی و معنادار، و متوسط و معنادار داشت. نتایج تحلیل رگرسیون نیز نشان‌دهنده آن بود که سبک شناختی کمال‌گرایی / اطمینان در پیش‌بینی وسواس مذهبی – اخلاقی بیشترین نقش را ایفا می‌‌کند. این یافته‌ها با نتایج پژوهش‌ها هماهنگ است. همانگونه که پیش از این نیز اشاره شد، رابطه میان وسواس مذهبی با کمال‌گرایی/ اطمینان، مسئولیت‌پذیری / تهدید و اهمیت افکار/ مهار افکار (ویتزیگ، ۲۰۰۵) و اهمیت افکار، کنترل افکار و مسئولیت‌پذیری (نسلون و همکاران، ۲۰۰۶) به اثبات رسیده است. سیکا و همکاران (۲۰۰۲) نیز نشان داده‌اند که در مسیحیان، مذهب با کمال‌گرایی، مسئولیت‌پذیری، اهمیت افکار، و مهار افکار مرتبط است. شواهدی در دست است که نشان می‌دهد کمال‌گرایی با سایر سبک‌های شناختی در ارتباط است و بالاترین ضرایب همبستگی آن با مسئولیت‌پذیری (رم و همکاران، ۱۹۸۵) و ناتوانی در تحمل عدم قطعیت (گروه کاری شناخت‌های وسواس فکری ـ عملی، ۲۰۰۱ و ۲۰۰۵) گزارش شده‌اند. بنابراین یکی از دلایل همبستگی وسواس مذهبی – اخلاقی با هر سه زیر مقیاس پرسشنامه باورهای وسواسی ممکمن است به رابطه مثبت میان سبکهای شناختی مربوط باشد. برخی معتقدند که کمال‌گرایی ممکن است افراد مستعد برای وسواس را به مسئولیت‌پذیری افراطی سوق دهد (بوشار و همکاران، ۱۹۹۹). با این وجود، به عقیده فراست و همکاران (۲۰۰۲) باور مسئولیت‌پذیری افراطی ممکن است باعث شود که مبتلایان به OCD برای کاهش دادن خطر یا آسیب بالقوه، به کمال‌گرایی روی آورند. فراست و استکتی (۱۹۹۷) دریافتند که کمال‌گرایی در افراد مبتلا به وسواس ممکن است بر ترس از ارتکاب خطا و اتخاذ تضمیم‌هایی نادرست متمرکز شود. این افراد تمایل دارند تا معیارهای بسیارا بالا و انعطاف‌ناپذیر برای خود وضع کنند و ارتکاب خطا و اشتباه را فاجعه‌آمیز بدانند (ملینجر و دوویز، ۱۹۹۲). این موضوع سبب می‌گرد که افراد کمال‌گرا و مبتلا به OCD همواره در جهت کامل و بی‌نقص بودن بکوشند و در تردید دائمی نسبت به درستی اعمال خود به‌سر ببرند (فراست و همکاران، ۱۹۹۰) تردیدهای وسواس‌گونه باعث می‌شود که این افراد آستانه تحمل پایینی برای عدم قطعیت و تردید داشته باشند و همواره در جهت کنترل محیط بکوشند (فراست و همکاران، ۲۰۰۲).
مشاهدات بالینی در ایران نشان می‌دهد که تردید دائمی نسبت به درستی یا نادرستی اعمال عبادی و تلاش خودشکن در جهت رسیدن به کمال موردنظر در به‌جا آوردن احکام عبادی از مشکلات شایع‌ میان مبتلایان به وسواس مذهبی ـ اخلاقی است. این افراد اغلب اظهار می‌دارند که می‌ترسند وضو، نماز، غسل، و نیت‌شان درست و کامل نباشد یا هر قدر که وضو بگیرند یا غسل کنند بازهم پاک نشوند. آنها ممکن است بارها شک کنند که آیا درست نماز خوانده وضو گرفته‌اند یا خیر. در نتیجه، برای کم کردن از بار ترسها و شک و تردیدها، مبتلایان به وسواس مذهبی ـ اخلاقی ممکن است، نماز، وضو، و یا غسل خود را بارها بشکنند و دوباره انجام دهند تا به کمال مقصود خود دست یابند، که این امر نه تنها از مشکل نمی‌کاهد بلکه آن را تشدید می کند. استفتاء مکرر از مراجع و رجوع به رساله‌های ایشان نیز از جمله تلاشهای این در جهت رفع تردیدهای خود افراد است که اغلب راه به جایی نمی‌برد و راه را برای به وجود آمدن تردیدهای تازه می‌گشاید. با توجه به کمال‌گرایی خودشکن و تردید بیش از اندازه مبتلایان به وسواس مذهبی ـ اخلاقی در ایران، رابطه مثبت، قوی و معنادار مشاهده شده میان وسواس مذهبی ـ اخلاقی و سبک شناختی کمال‌گرایی / اطمینان قابل توجیه است.
با مقایسه محتوای وسواس میان مسیحیان و مسلمانان پی می‌بریم که وسواس‌های مسیحیان بیشتر حول خلوص افکار و ایمان مذهبی می‌چرخد در حالی که وسواس‌های مسلمانان عمدتا درباره درستی و کامل بودن اعمال و عبادات است. از آنجایی که که محتوای افکار و اعمال وسواس‌گونه منعکس کننده عناصر مورد تاکید در یک زمینه فرهنگی- مذهبی خاص است، تفاوت مشاهده شده میان محتوای وسواس در مسیحیان و مسلمانان را می‌توان به تفاوت در آموزه‌های مذهبی هر گروه ربط داد. درحالی که تاکید اصلی آموزه‌های دینی مسیحی بر ایمان و نیات است و کمتر آیین‌های عبادی را در بر می‌گیرد، آموزه‌های دینی اسلام عمدتا بر درستی اعمال و عبادات متمرکزند تا نیات و افکار. رساله‌های تدوین شده توسط علمای اسلام شاهدی بر این مدعاست که همگی دستورالعمل‌هایی جامع و موشکافانه برای اجرای درست و دقیق فرائض دینی را تشکیل می‌دهند. با این حال، تاکید بیش از اندازه بر دقت در انجام اعمال دینی و تلاش افراطی برای وضع مقررات برای کلیه حالات و اعمال انسانی، می‌تواند سبب ایجاد چهارچوب‌های مذهبی- اخلاقی خشک و انعطاف ناپذیر گردیده و خود زمینه را برای ابتلا به وسواس فکری- عملی فراهم آورد. سالکووسکیس (۱۹۸۵) در توضیح سبب شناسی اختلال وسواس فکری- عملی به این موضوع اشاره می‌کند که برخی باورهای کلّی را نیز می‌توان در پدیداری و حفظ وسواس‌ها دخیل دانست. این باورها و مفروضات یا در جریان تجربیات اوّلیه زندگی فرا گرفته شده و در زمان خودسازگارانه بوده‌اند، یا اینکه از شیوه‌های سخت‌گیرانه در خصوص تربیت اخلاقی و مذهبی ناشی می‌شوند (سالکووسکیس و همکاران، ۱۹۹۹). همچنین نظیری و همکاران (۱۳۸۴) در برسی افراد مبتلا به وسواس طهارت نشان دادند که باورهای ناکارآمد مذهبی در مورد مناسک شستشو و طهارت در مقیاسه با باورهای ناکارآمد شناختی پیش‌بینی کننده بهتری برای شدت نشانه‌های وسواس هستند. در همین راستا برخی باورهای مذهبی خرافی نیز ممکن است زمینه‌ساز ابتلا به وسواس گردند، نظیر این باور که «شیطانی مخصوص وضو گرفتن به نام “ولهان” وجود دارد که هرگاه فردی موقع وضو گرفتن بسم‌الله نگوید او را وسوسه کرده و به تردید می‌اندازد» (مستدراک‌الوسائل، جلد۱، صفحه ۳۲۳؛ به نقل از ارگانی بهبهانی، ۱۳۷۹). لازم است که در آینده پژوهش‌های بیشتری در خصوص باورهای مذهبی در اسلام صورت گیرد و مشخص گردد که کدام دسته از باورهای ناکارآمد در پدیدآیی و نگهداری وسواس مذهبی – اخلاقی نقش دارند.
فرضیه سوم پژوهش: وسواس مذهبی – اخلاقی با سبک شناختی ادغام فکر و عمل رابطه مستقیم و مثبت دارد.
فرضیه سوم پژوهش درباره رابطه میان وسواس مذهبی – اخلاقی و سبک شناختی ادغام فکر و عمل بود. نتایج تحقیق حاکی از آن بود میان این دو متغیر رابطه معناداری وجود دارد، بنابراین فرضیه سوم پژوهش مبنی بر وجود رابطه مثبت و معنادار میان وسواس مذهبی – اخلاقی و سبک شناختی ادغام فکر و عمل تایید شد. این یافته همسو با نتایج تحقیقات دیگری است که عمدتاً با بهره گرفتن از آزمودنی‌های مسیحی صورت گرفته‌اند. ورشووسکی (۲۰۰۶) دریافت که وسواس مذهبی – اخلاقی با هردو زیرمقیاس ادغام فکر و عمل یعنی ادغام فکر و عمل اخلاقی و ادغام فکر و عمل احتمال رابطه معنادار دارد. همچنین راسین و کاستر (۲۰۰۳) با بهره گرفتن از یک نمونه غیربالینی متشکل از مسیحیان پروتستان و کاتولیک نشان داد که مذهبی بودن با ادغام فکر و عمل رابطه مثبت دارد.
با بررسی همبستگی‌های مربوط به زیرمقیاس‌های ادغام فکر و عمل در پژوهش حاضر در می‌یابیم که این یافته‌ها با نتایج به دست آمده از جمعیت‌های مسیحی تفاوت‌هایی دارد. در پژوهش حاضر وسواس مذهبی- اخلاقی با ادغام فکر و عمل اخلاقی دارای رابطه معنا دار نبود، اما که با ادغام فکر و عمل احتمال رابطه معنادار داشت. این در حالی است که به طور کلی مطالعات رابطه میان مذهب و ادغام فکر و عمل اخلاقی را تأیید می‌کنند. ورشووسکی (۲۰۰۶) دریافت که وسواس مذهبی – اخلاقی با ادغام فکر و عمل اخلاقی و ادغام فکر و عمل احتمال رابطه معنادار دارد، اما قدرت همبستگی با ادغام فکر و عمل اخلاقی بیشتر از ادغام فکر و عمل احتمال بود. همچنین نلسون و همکاران (۲۰۰۶) نشان دادند که وسواس مذهبی – اخلاقی با سبک شناختی ادغام فکر و عمل اخلاقی رابطه دارد و نتایج تحلیل رگرسیون حاکی از آن بود که ادغام فکر و عمل اخلاقی جزء متغیرهایی است که می‌تواند تغییرپذیری وسواس مذهبی ـ اخلاقی را پیش‌بینی کند. راسین و کاستر (۲۰۰۳) با بهره گرفتن از یک نمونه غیربالینی متشکل از مسیحیان پروتستان و کاتولیک نشان داد که مذهبی بودن با ادغام فکر و عمل و بخصوص ادغام فکر و عمل اخلاقی رابطه مثبت دارد. با این حال براساس نتایج این پژوهش، باور ادغام فکر و عمل اخلاقی برای پروتستان‌ها اهمیت بیشتری داشت تا کاتولیک‌ها و میزان معناداری رابطه مذهب و TAF اخلاقی در بین این دو گروه متفاوت بود.
همان‌گونه که پیش از این نیز اشاره شد، راچمن (۱۹۹۷، ۱۹۹۸، ۲۰۰۳) و سالکووسکیس (۱۹۸۵) به نقش باور ادغام فکر و عمل اخلاقی در پدیدآیی اخلاق وسواس فکری – عملی اشاره دارند. این باور، که در مسیحیان و بخصوص مسیحیان پروتستان بسیار پررنگ است، مبنی بر آن است که فکر کردن به یک عمل نگاه‌آلود، به لحاظ بار ارزشی و اخلاقی با عمل به آن برابری می‌کند. افرادی که قویاً به «گناه از طریق تفکر» باور دارند، ممکن است تمایلات جنسی و پرخاشگرانه را بد و ناپسند بدانند و معتقد باشند که این‌گونه افکار تمایلات بایستی مهار شوند که همین موضوع آنها را نسبت به OCD آسیب‌پذیر می‌کند. بنابراین رابطه میان مذهب و TAF اخلاقی از این دیدگاه قابل تبیین است. با این حال، تعمیم این رابطه به ادیان دیگر به جز مسیحیت صحیح نیست و برخی بررسی‌ها حاکی از آنند که رابطه TAF اخلاقی و مذهب در ادیان یهودیت و اسلام به اندازه مسیحیت تنگاتنگ و معنادار نیست. از همین دیدگاه رابطه غیرمعنادار مشاهده شده میان وسواس مذهبی – اخلاقی و TAF اخلاقی در پژوهش حاضر قابل توجیه است.
در این راستا، سیو و همکاران (۲۰۱۰) نشان دادند که مسیحیان نسبت به یهودیان نمرات بالاتری در TAF اخلاقی کسب کردند و این موضوع مستقل از نشانه‌های OCD در آنان بود. همچنین رابطه میان مذهب و TAF اخلاقی تنها در مسیحیان معنادار بود نه یهودیان. پژوهشهای دیگر نیز تأیید کرده‌اند که مسیحیان نسبت به یهودیان نمرات بالاتری در ادغام فکر و عمل اخلاقی کسب می‌کنند (کوهن ورازین، ۲۰۰۱؛ سیو و کوهن، ۲۰۰۷). در یک مطالعه دیگر، یورولماز و همکاران (۲۰۰۹) یک گروه از مسلمانمان ترکیه و یک گروه از مسیحیان کانادا را مورد بررسی قرار دادند. نتایج نشان داد که صرفنظر از نوع مذهب، شرکت کنند خیلی مذهبی از هر دو گروه نمرات بالاتری در TAF اخلاقی کسب کردند. با این حال، قدرت همبستگی مشاهده شده میان مذهب و ادغام فکر و عمل اخلاقی در مسیحیان بیشتر از مسلمانان بود.
با توجه به نتایج بررسی‌ها، به نظر می‌رسد که عدم وجود همبستگی میان وسواس مذهبی – اخلاقی و TAF اخلاقی در پژوهش حاضر به جایگاه باور «گناه از طریق تفکر» در دین اسلام مربوط باشد. با آنکه در دین اسلام بر نیات بسیار تأکید شده، اما اعمال و نیات دو حوزه جدا از یکدیگر شناخته می‌شوند. به علاوه، دین اسلام بر اطاعت از قوانین و احکام، تمیز و پاکی و خلوص، و نیز نمازهای مرتب تأکید می‌کند؛ به عنوان مثال پیامبر اسلام (ص) وضو را به تنهایی معادل نیمی از ایمان به حساب می‌آورد (ارگانی بهبهانی، ۱۳۷۹). این در حالی است که در دین مسیحیت قوائد و آیین‌های کمتری وجود دارد و روی نیات، افکار، و ایمان به مسیح تأکید بیشتری صورت می‌گیرد. شاید به همین علت، محتوای وسواس‌های مذهبی – اخلاقی در مسلمانان بیشتر حول رفع نجاست و اجرای دقیق احکام و عبادات دور می‌زند تا افکار گناه آلود.
آنچه که مسلم است آن‌ است که باورهای مذهبی ویژه هر دین نقش به سزایی در چگونگی بروز وسواس مذهبی – اخلاقی در پیروان آن دارد. نظیری و همکاران (۱۳۸۴) در برسی افراد مبتلا به وسواس طهارت نشان دادند که باورهای ناکارآمد مذهبی در مورد مناسک شستشو و طهارت در مقیاسه با باورهای ناکارآمد شناختی پیش‌بینی کننده بهتری برای شدت نشانه‌های وسواس هستند. بنابراین لازم است که در آینده پژوهش‌های بیشتری در خصوص باورهای مذهبی در اسلام صورت گیرد و مشخص گردد که کدام دسته از باورهای ناکارآمد در پدیدآیی و نگهداری وسواس مذهبی – اخلاقی نقش دارند.
عدم وجود رابطه معنادار میان وسواس مذهبی – اخلاقی و ادغام فکر و عمل اخلاقی در پژوهش حاضر ممکن است بنا دلایل دیگری نیز صورت گرفته باشد که از میان آنها می‌توان به حجم کم نمونه و نیز استفاده از گروه های ناهمگون وسواس در نمونه اشاره کرد. پژوهش حاضر تنها با بهره گرفتن از مبتلایان به وسواس مذهبی – اخلاقی صورت نگرفته بلکه مبتلایان به انواع وسواس‌ها در آن شرکت داشته‌اند. از آنجایی که احتمالاً نقش TAF اخلاقی در بروز وسواس مذهبی – اخلاقی مهمتر از سایر وسواس‌هاست (ویتزیگ، ۲۰۰۵)، استفاده از گروه های ناهمگن مبتلایان به وسواس ممکن است نتایج پژوهش را مخدوش نماید. بنابراین لازم است که پژوهش حاضر با بهره گرفتن از گروه نمونه همگن و با حجم بیشتر تکرار گردد.
نکته‌ای که در پژوهش حاضر باید مورد توجه قرار گیرد مربوط به رابطه میان وسواس مذهبی – اخلاقی و ادغام فکر و عمل احتمال است. نتایج نشان داد که رابطه وسواس مذهبی – اخلاقی با ادغام فکر و عمل احتمال مثبت و معنادار بود و به خصوص این رابطه در مورد زیر مقیاس اغام فکر و عمل احتمال برای خود قوی و معنادار بود. این یافته همسو با نتایج مطالعه وروشوسکی (۲۰۰۶) است مبنی بر آنکه وسواس مذهبی – اخلاقی با ادغام فکر و عمل احتمال رابطه معنادار دارد.با این وجود، همبستگی میان وسواس مذهبی – اخلاقی و ادغام فکر و عمل اخلاقی قوی‌تر از وسواس مذهبی اخلاقی و ادغام فکر و عمل احتمال بود. همچنین در پژوهش وروشوسکی (۲۰۰۶) باورهای خرافی، تحریفات ادراکی و تفکر جادویی با ادغام فکر و عمل احتمال مرتبط بودند اما با ادغام فکر و عمل اخلاقی رابطه‌ای نداشتند. برخی پژوهشها حاکی از آنند که وسواس مذهبی – اخلاقی با تفکر جادویی مرتبط است. به عنوان مثال تالین و همکاران (۲۰۰۱) نشان دادند که وسواس مذهبی با ثبات باورها، تحریفات ادراکی، و تفکر جادویی رابطه دارد. همچنین براساس یافته‌های اولاتونجی و همکاران (۲۰۰۵)، همنوایی با سحروجادو و وسواس مذهبی رابطه‌ای معنادار داشتند. همنوایی با سحر و جادو بسیار مشابه تفکر جادویی دانسته شده و به معنای ادراک آلودگی توسط یک شیئی است، حتی در شرایطی که هیچ تهدید عینی مبنی بر انتقال آلودگی وجود ندارد (روزین و فالون، ۱۹۸۷). رابطه میان تفکر جادویی و وسواس مذهبی – اخلاقی توسط پژوهشهای دیگر نیز به اثبات رسیده است (راسین و کاستر، ۲۰۰۳؛ جوزف و دیدوکا، ۲۰۰۱). از آنجایی که نتایج پژوهشها نشان‌دهنده رابطه معنادار میان TAF احتمال و تفکر جادویی هستند (لی و همکاران، ۲۰۰۵؛ ورشووسکی، ۲۰۰۶)، شاید بتوان ارتباط میان ادغام فکر و عمل احتمال و وسواس مذهبی – اخلاقی را مربوط به متغیر سومی به نام تفکر جادویی دانست. انجام پژوهشهای بیشتر برای بررسی این موضوع الزامی است.

گفتار دوم: منابع خارج از ماده ۳۸ اساسنامه
همان گونه که بیان گردید، منابع حقوق بین الملل مختص به ماده ۳۸ اساسنامه نمی باشد. منابعی همچون: قاعده آمره، مصوبات سازمانهای بین المللی، اعمال و اعلامیه های یکجانبه دولتها و… که دراین بخش صرفاً به شرح قاعده آمره ^[۱۷۸] و مصوبات سازمانهای بین المللی پرداخته خواهد شد.
جزء اول: قاعده آمره
طبق ماده ۵۳ کنوانسیون ۱۹۶۹ حقوق معاهدات:
« قاعده آمره حقوق بین الملل عام، قاعده ای است که بوسیله جامعه بین المللی کشورها به طورکلی به عنوان قاعده تخلف ناپذیر که تنها توسط یک قاعده بعدی حقوق بین الملل عام با همان ویژگی قابل تعدیل می باشد، پذیرفته و به رسمیت شناخته شده باشد».
قاعده آمره جزو مباحث پر ابهام حقوق بین الملل می باشد. در رابطه با مبنا، محتوا و حتی مصادیقش میان دانشمندان حقوقی اختلافات زیادی وجود دارد.
به نظر می رسد که با توجّه به دو واژه « پذیرش» و « شناسایی » در تعریف قواعد آمره، بتوان ادعا نمود که مبنای قواعد آمره معاهدات، عرف و اصول کلی حقوقی می باشد.
این نکته نیز قابل ذکر است که قواعد آمره تخلف ناپذیر هستند بنابراین از شیوه ای که برای جانشین کردن عرف جدیدی به جای عرف سابق ( نقض گسترده ) نمی توان استفاده کرد و به نظر می رسد که برای جایگزینی آن نیاز به اجماع جامعه بین المللی است.

از مصادیق این قاعده می توان به : حق حیات، عدم شکنجه، عدم اعمال رفتار ستمگرانه، عطف به ما سبق نشدن قوانین، منع تجارت برده، منع دزدی دریایی، منع نسل کشی، منع توسل به زور و منع معاهدات ناقض حقوق بشر را نام برد.
امّا چه رابطه ای میان قواعد آمره و حقوق بشر است؟ « پیوند قواعد آمره در حقوق بین الملل با اصول کلی حقوق از یک سو و پیوند تنگاتنگ آن با مفاهیمی همچون حقوق بنیادین ^[۱۷۹]، احترام به حقوق ^[۱۸۰]، حقوق ذاتی و یا غیر قابل تغییر ^[۱۸۱] از سوی دیگر، بی تردید قواعد آمره را در پیوندی اجتناب ناپذیر با حوزه حقوق بشر قرار خواهد داد^[۱۸۲]».
« به نظر حقوقدانان، با توجّه به تعداد قابل توجّه قطعنامه ها و کنوانسیون های منطقه ای و بین المللی در رابطه با حقوق بشر و تعهدات دولتها در این رابطه و نقش سازمانهای غیر دولتی و جنبش های فراملی و تاثیر آنها بر تصمیم گیری های دولتی، و مقام مشورتی در سطح بین المللی، اصول حقوق بشر خصوصیت قواعد آمره را احراز کرده اند^[۱۸۳] ». بنابر این « طرح این ادعا که عمده حقوق و آزادی های مقرر در اعلامیه جهانی حقوق بشر امروزه بی تردید از قواعد آمره حقوق بین الملل معاصراند، ادعایی گزاف و بی پایه نخواهد بود^[۱۸۴]». حتی « در کنفرانس انجمن حقوق بین الملل ( ۱۹۸۴ ) و ماده ۱۱ مقاوله نامه اروپایی حقوق بشر و ماده ۲۷ کنوانسیون آمریکایی حقوق بشر، به بخشی از حقوق بشر بعنوان حقوقی که حتی در وضعیت اضطراری نیز قابل تخطی نیست، اشاره شده است^[۱۸۵]».
جزء دوم: مصوبات سازمان های بین المللی
« با توجّه به اهمیت روزافزون سازمانهای بین المللی و زیاد شدن تعداد آنها، نویسندگان جدید حقوق بین الملل، این پدیده های نو ظهور را مورد توجّه خاص قرار داده و وجود آنها را منشاء منبع جدیدی در حقوق بین الملل دانسته اند^[۱۸۶]».
در بحث از سازمانهای بین المللی، همیشه سازمان ملل متحد به عنوان یک الگو مورد بررسی قرار می گیرد. در این بخش نیز به بررسی مصوبات سازمان ملل متحد مخصوصاً مجمع عمومی که مرجع تکوین اراده جمعی جامعه بین الملل است، پرداخته خواهد شد. « در یک نگاه کلی، هنجارهای مذکور در قطعنامه های سازمان های بین المللی را نمی توان فی نفسه به عنوان هنجارهای الزام آور بشمار آورد. با این همه، این قطعنامه ها بی تردید در شکل گیری عرف بین الملل نقش مهمی ایفا می کنند^[۱۸۷]»، با این حال، برخی نویسندگان حقوق سعی در کم اهمیت جلوه دادن این اسناد دارند. امّا قاضی لاترپاخت در نظریه جداگانه خود در قضیه آفریقای جنوب غربی، به آن نویسندگان چنین پاسخ می دهد:
« کم ارزش جلوه دادن قطعنامه های مجمع عمومی ( که یکی از مراجع تکوین اراده جمعی و قضاوت جامعه ملتهای عضو سازمان ملل متحد است) و تلقی آنها بعنوان اسنادی صوری و بی اهمیت، که هیچ تاثیری بر رفتار اعضای سازمان ندارند، علاوه بر اینکه با اصول حاکم بر تفسیر مغایرت دارد با منافع عالی بین المللی نیز ناسازگار می نماید، منافعی که هرگز نباید نادیده گرفته شود. منافع بین المللی ایجاب می کنند که هیچ حمایت حقوقی ( حتی به صورت غیرمستقیم ) از این نگرش مبنی بر اینکه قطعنامه مجمع عمومی فاقد هر گونه تاثیر و نتیجه است، به عمل نیاید^[۱۸۸]».
همچنین در تایید دوباره این مسئله، « دیوان بین المللی دادگستری در قضیه نیکاراگوئه دراین مورد اعلام داشت که « اعتقاد به الزامی بودن اصل منع توسل به زور را با کلیه احتیاطهای لازمه می توان از موضع دولتها درقبال قطعنامه های مجمع عمومی، بویژه اعلامیه اصول حقوق بین الملل حاکم بر روابط دوستانه و همکاری میان دولتها طبق منشور ملل متحد استنباط کرد. رای مثبت به این قطعنامه ها صرفاً نمی تواند به منزله« تکرار» یا « تبیین و توضیح » تعهد قراردادی مندرج درمنشور تلقی گردد، بلکه برعکس، این امر به منزله پذیرش اعتبار آن قاعده یا تعیین قواعد اعلامی بواسطه خود قطعنامه می باشد^[۱۸۹]».
با بیان مطالب فوق، می توان این نتیجه را در حوزه حقوق بشر گرفت که، قطعنامه ها و اعلامیه های مصوب سازمانهای بین المللی در رابطه با حقوق بشر می توانند دلیلی بر عرفی شدن آن قواعد باشند.
گفتار سوم: حقوق قابل تعلیق و غیر قابل تعلیق بشری
بند ۱ ماده ۴ میثاق اشعار می دارد که:
« هرگاه یک خطر عمومی استثنایی موجودیت ملت را تهدید کند و این خطر رسماً اعلام بشود، کشورهای طرف این میثاق می توانند تدابیری خارج از الزامات مقرر در این میثاق به میزانی که وضعیت حتماً ایجاب می نماید، اتخاذ نمایند، مشروط بر این که تدابیر مزبور با سایر الزامات که بر طبق حقوق بین الملل بعهده دارند مغایرت نداشته باشد و منجر به تبعیض منحصراً بر اساس نژاد، رنگ، جنس، زبان، اصل، و منشاء مذهبی یا اجتماعی نشود ».
این ماده از میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی به تبیین حقوق قابل تعلیق و غیر قابل تعلیق می پردازد. ابتدائاً نگارنده لازم می داند که به بحث تشابهات و افتراقات میان تعلیق و تحدید بپردازد و سپس تقسیمات آنها را بیان کند. مهمترین تشابه تعلیق و تحدید آن است که هر دو، حقوق و آزادی ها را محدود می کنند. امّا در عین حال که این تشابه مهم را دارند، دارای دو تفاوت اساسی نیز هستند:
تحدید در شرایط عادی و به صورت دائمی صورت می گیرد ولی تعلیق در شرایط خاص ( استثنائی ) و به صورت موقتی می باشد.
« درمحدودیت ها، وقتیکه یک حق مورد تحدید واقع شود، به تمامیت این حق نمی توان لطمه ای وارد نمود. بلکه اجرای آن، بطور جزئی محدود می گردد، حال آنکه با تعلیق یک حق، این حق بصورت موقت و بطور کامل، قابلیت اجرائی خود را از دست می دهد^[۱۹۰]».
هنجارهای حقوق بشری را بر اساس قابلیت تعلیق و تحدید می توان به ۳ دسته تقسیم کرد.
الف) حقوقی که قابل تعلیق هستند ولی قابل تحدید نیستند: از این گونه حقوق می توان به حق دادرسی عادلانه، حق انتخابات آزاد و حق دسترسی به دادگاه اشاره کرد که در زمان جنگ قابل تعلیق هستند ولی در شرایط عادی نمی توان آنها را تحدید کرد.
ب) حقوقی که هم قابل تعلیق و هم قابل تحدید هستند: از این گونه حقوق می توان به حق آزادی، حق امنیت، حق مالکیت و آزادی اجتماعات اشاره کرد.
ج) حقوق غیرقابل نقض: « اهمیت فوق العاده حقوقی مانند حق حیات، حق رهایی از شکنجه و آزادی از قید بردگی و بندگی، این حقوق را برتر از دیگر حقوق بشر می نشاند. از همین روست که به آنها حقوق بنیادین اطلاق می شود و آن هسته مرکزی سخت را تشکیل می دهند. زیرا فقط با رعایت این حقوق در همه حال و همه جا است که آزادی و سلامت جسمانی و روانی انسانها حفظ می شود. این حقوق نقض ناپذیر جزئی جدا ناشدنی از شخصیت انسان و به منزله حداقلی از استانداردهای حقوق بشری است که قابل تعلیق نیست، حتی در مواقعی که خطری بزرگ حیات ملی را تهدید کند^[۱۹۱]». شاید دلیل این عدم نقض، آن باشد که این حقوق در زمره قواعد آمره می باشند.
امّا در مورد حقوقی که قابل تعلیق هستند چند نکته در رابطه با شرایط اعمال و اجرای تعلیق حائز اهمیت است:
۱- خطر عمومی استثنائی باید ایجاد شود که موجودیت ملت را تهدید کند. مرجع صالح برای تشخیص این خطر خود دولت ها هستند.
۲- این خطر باید توسط دولت به دبیرکل ملل متحد اطلاع داده شود و از این طریق به تمامی اعضای طرف میثاق اعلام شود.
۳- تعلیق باید دارای ضرورت و متناسب با میزان خطر باشد.
۴- تعلیق نباید با دیگر تعهدات بین المللی دولت تعلیق کننده منافات داشته باشد.
۵- اعمال تعلیق نباید منجر به تبعیض شود.
نکته پایانی آن که کنوانسیون اروپایی حقوق بشر در ماده ۱۵ و کنوانسیون آمریکایی حقوق بشر در بند ۲ ماده ۲۷ به قابلیت تعلیق برخی از قواعد حقوق بشری اشاره کرده اند ولی منشور آفریقایی حقوق بشر هیچ گونه سخنی از قابلیت تعلیق قواعد حقوق بشری به میان نیاورده و انحراف و عدول از هنجارهای مندرج در آن به هیچ وجه مجاز نمی باشد.
فصل دوم: تنوع فرهنگی
موضوع تنوع فرهنگی در حقوق بین الملل یکی از مباحث مهم و پیچیده می باشد که در دو دهه اخیر جزو مباحث پر چالش در عرصه حقوق و روابط بین الملل قرار گرفته است.
یکی از دلایل این پیچیدگی نیز عدم وجود یک تعریف جامع و مانع از اصطلاح « فرهنگ » می باشد. البته یک تعریف از این اصطلاح در اعلامیه جهانی یونسکو در مورد تنوع فرهنگی مورخ ۲ نوامبر ۲۰۰۱ بیان گشته است ولیکن نمی توان ادعا نمود که این تعریف جامع و مانع می باشد.
در این فصل، نگارنده سعی در تبیین و بررسی مفهوم تنوع فرهنگی ( بخش اول ) و مقایسه تنوع فرهنگی با کثرت گرایی فرهنگی و نسبیت گرایی فرهنگی ( بخش دوم ) خواهد نمود.
بخش اول: مفهوم تنوع فرهنگی
تنوع فرهنگی از ترکیب دو واژۀ « تنوع» ( Diversity ) و « فرهنگ» ( Culture) ساخته شده. مفهوم فرهنگ بسیار صعب وپیچیده است زیرا از طرفی با عوامل درونی انسان و از طرفی با عوامل بیرونی همچون مذهب، رسم و رسوم در ارتباط است و به قولی « فرهنگ برابر است با انسانیت پس انکار فرهنگ نیز برابر است با انکار انسانیت ^[۱۹۲]». بنابراین، « فرهنگ چیزی است که نمونه های انسانی آن را می رساند. فرهنگ محتوای آنها – همچون هویت، اعتقاد، ارزش ها و رفتارهایشان – را ارائه می دهد. فرهنگ به عنوان بخشی از فرایند طبیعی رشد در خانواده و جامعه و بواسطه شرکت در نهادهای اجتماعی آموخته می شود^[۱۹۳]». از طرفی نیز « فرهنگ های گوناگون، به نوبه خود، الگوهای گوناگون واقعی تولید می کنند، و هر یک حمایت و دفاع می شوند^[۱۹۴]» توسط اشخاص درون آن فرهنگها. با این حال، در رابطه با تعریف فرهنگ اختلاف نظر زیادی میان علما و دانشمندان وجود دارد. هر یک از دانشمندان از دیدگاه خود تعریفی از فرهنگ ارائه داده است^[۱۹۵]. امّا برای نیل به تعریفی از فرهنگ در عرصه حقوق بین الملل بهترین منبع، تعریفی است که یونسکو در مقدمه « اعلامیه جهانی یونسکو در مورد تنوع فرهنگی » در ۲ نوامبر ۲۰۰۱ ابراز نموده است. این تعریف بیان می دارد « فرهنگ عبارت است از مجموعه علائم شاخص معنوی و مادی، عقلانی و احساسی که معرف یک جامعه یا یک گروه اجتماعی است و علاوه بر هنر و ادبیات شامل شیوه های زیست، اشکال زندگی جمعی نظامهای ارزشی، آداب و رسوم و باورهاست».
« تنوع بعنوان کیفیت متفاوت بودن، تعریف می شود. این واژه از « Diverse » به معنی متفاوت از یکدیگر، یا واقعاً از عناصر یا خصوصیات مجزا تشکیل شده، مشتق شده است^[۱۹۶]».
امّا در رابطه با مفهوم تنوع فرهنگی باید اذعان داشت که بند ۱ ماده ۴ کنوانسیون حمایت و ترویج تنوع جلوه های فرهنگی مصوب ۲۰ اکتبر ۲۰۰۵ پاریس بیان می دارد که « تنوع فرهنگی به راه های گوناگونی منسوب است که در آنها فرهنگ های گروه ها و جوامع تجلی می یابند. این تجلیات در درون و میان گروه ها و جوامع رایج شده اند.
تنوع فرهنگی نه تنها از طریق راه های گوناگون آشکار شده است که در آن میراث فرهنگی بشریت متجلی شده، همچنین از طریق تجلیات فرهنگی مختلف تقویت شده و انتقال یافته بلکه از طریق شیوه های متنوع خلاقیت هنری، تولید، توزیع، انتشار و بهره مندی فارغ از روشها و تکنولوژی ها مورد استفاده قرار گرفته».
در رابطه با تنوع فرهنگی دو نکته حائز اهمیت است:
اول آنکه، گاه این مفهوم در مقابل « ملیت گرایی^[۱۹۷]» قرار می گیرد و باعث ابراز دو گونه تفسیر شده اند، « یکی از طرف سیاسیّون مطرح می شود و دیگری از طرف فرهنگیّون. از دیدگاه سیاسیّون وحدت اصل است و تا حد ممکن باید تکثر را نادیده گرفت، آنها از وحدت فقط تا آن اندازه ای دور می شوند که ناگزیر هستند. دیدگاه فرهنگیّون کاملاً بر عکس است، در واقع آنها بر این باور هستند که اصل تکثر است و وحدت باید تا جایی لحاظ شود که ضرورت دارد^[۱۹۸]».
دوم آنکه در عدم پذیرش تنوع فرهنگی مفهومی داریم به نام « دیگر ناپذیری » که خود باعث نفاق شده و اگر جزئی از سیاست دولتها شود، بدترین اثر را خواهد داشت به گونه ای که بزرگترین فجایع یک قرن گذشته ریشه در این مسئله داشته است همچون جنگ جهانی دوم، نسل کشی در روآندا و یوگسلاوی سابق و……
« تنوع فرهنگی هم مقوله ای فرهنگی و هم حقوق بشری است با تمام این اوصاف مسأله تنوع فرهنگی به خوبی مورد توجّه برنامه هزاره قرار نگرفته است^[۱۹۹]». رهبران جهان در سپتامبر سال ۲۰۰۰ در نیویورک گردهم آمدند و آرمان های توسعه هزاره را تصویب نمودند. این آرمان ها در اصل اهدافی هستند که با توافق اعضای سازمان ملل متحد در دستور کار این سازمان جهانی قرار گرفت تا با تلاش های این سازمان بتوان هشت مانع اصلی در تحقق توسعه پایدار در جهان را از بین برد. این اهداف که برای یک دوره پانزده ساله مورد تصویب قرار گرفته عبارتند از:

ممکن است درک مفهوم درد از نظر افراد یکسان نباشد.
فعالیت های روزمره آزمودنی ها قابل کنترل نبود.

فصل چهارم

 

نتایج تحقیق

در این فصل نتایج حاصل از پژوهش بیان می­ شود. با در نظر گرفتن اهداف و پرسش­های پژوهشی، جهت تحلیل آماری داده ­ها بر حسب نیاز از آمار توصیفی و آمار استنباطی استفاده شده است.نتایج در چند قسمت ارائه می شود که قسمت اول آمار توصیفی برای گزارش وضعیت توزیع عوامل جمعیت شناسی و همچنین کشف، پالایش، و اصلاح داده های پرت احتمالی را شامل می شود و بقیه قسمت ها تحلیل تفاوت های گروهی از حیث متغیر های وابسته در تحقیق را شامل می شود.

تحلیل های آماری در این فصل بر اساس اطلاعات آماری ۴۵ نفر(۱۵ نفر گروه کنترل، ۱۵ نفر گروه آب درمانی، ۱۵ نفر گروه مکمل) می باشد که تمامی مراحل تحقیق را تا انتها انجام دادند. طرح تحقیق دارای پیش آزمون و پس آزمون در سه گروه کنترل، آب درمانی و مکمل بود. در این طرح تحقیق هر یک از متغیرهای وابسته در ابتدا و انتهای یک دوره زمانی ۸ هفته ای در هر سه گروه تحقیق اندازه گیری شد. در بخش استنباطی، برای بررسی فرضیه های تحقیق از آزمون آماری تحلیل واریانس برای اندازه گیری های مکرر استفاده شده است. به احتمال قوی، توزیع نمرات متغیر های وابسته تحقیق در جامعه ای که از آن گرفته شده طبیعی بوده است. داده های پرت و افراطی احتمالی توسط تکنیک های آماری(توضیح داده شده در بخش آمار توصیفی) اصلاح یا پالایش شدند. با توجه به آن که داده های پس آزمون وابسته به نمرات پیش آزمون بودند، از آزمون آماری تحلیل واریانس برای اندازه گیری های مکرر استفاده شده است.

مقایسه شاخص های جمعیت شناسی سه گروه تحقیق

نتایج بررسی توصیفی اطلاعات توصیفی مربوط به سن، قد و وزن آزمودنی ها در جدول ۴-۱ آورده شده است.آماره هایی که برای هر متغیر گزارش شده است عبارت از میانگین، انحراف معیار، میانه، دامنه، چولگی و کشیدگی می باشند. معیارهای بررسی ازطلاعات توصیفی به شرح زیر است : الف) همسانی میانگین و میانه، ب) قرار گرفتن دامنه تغییرات در حد ۱ تا ۳ برابر انحراف استاندارد، ج) کمتر بودن کجی و کشیدگی از ۲ برابر خطای استاندارد آنها، د) منطقی بودن اندازه نمرات حداقل و حداکثر. بر اساس ملاک های فوق، هیچ اشکال اساسی متوجه توزیع داده ها نبود. علاوه بر موارد فوق، خصوصیات جمعیت شناسی سه گروه تحقیق توسط آزمون F مستقل مقایسه شده اند (جدول ۴-۱). با توجه به این که هیچ تفاوت معناداری بین گروه ها وجود ندارد، می توان آنها را از حیث جمعیت شناسی همگن در نظر گرفت.
جدول ۴-۱ خصوصیات جمعیت شناسی سه گروه

 

عامل	گروه	میانگین±SD	میانه	Min	Max	F	P
سن (سال)	آب درمانی	۵۴/۵۸±۵/۲۸۲	۵۵/۰۰	۴۶	۶۴	۲۹/۰	۷۴/۰
	مکمل	۵۵/۵۴±۴/۴۲۷	۵۶/۰۰	۵۰	۶۲
	کنترل	۵۵/۸۷±۳/۰۲۱	۵۶/۰۰	۵۱	۶۲

 

مشارکت مردمی و سرمایه گذاری بخش خصوصی برای تحقق مدیریت بصری

۶/۸۴%

 

کارآمدی و پشتوانه قانونی برای تحقق مدیریت بصری

۱/۸۴%

 

ضمانت اجرایی لازم برای تحقق ملاحظات بصری

۱/۸۴%

 

کل سؤالات

۱/۸۵%

 

 

۳-۹-روش تجزیه و تحلیل داده ها:
در این تحقیق برای برای تجزیه و تحلیل داده‌ها ابتدا به توصیف و تلخیص ویژگی‌های جمعیت شناختی افراد نمونه در تحقیق که شامل جنسیت، سن، میزان تحصیلات، شغل و رده سازمانی، سابقه فعالیت در سازمان و محل اشتغال به کار میباشد ،پرداخته شده است و سپس برای تحلیل پاسخ های پرسشنامه های جمع آوری شده از آزمون tیک نمونه ای و در نهایت در قسمت آزمون های تکمیلی به منظور بررسی تفاوت میانگین متغییر های تحقیق در دو گروه آماری از دو آزمون «مقایسه میانگین دو جامعه» و آزمون« تحلیل واریانس یک عامله» استفاده شده است.
۳-۱۰- ملاحظات اخلاقی
رضایت شفاهی از کلیه پاسخگویان اخذ گردید و به آنها اطمینان داده شد که اطلاعاتشان محرمانه خواهد ماند و آنها می توانند از پاسخ به هر سوالی که بخواهند اجتناب ورزند. همچنین کلیه اطلاعات بدون ذکر نام و به صورت محرمانه جمع‌ آوری گردید.
فصل چهارم :
تجزیه و تحلیل داده هاصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ­ها
مقدمه:
هدف اصلی هر تحقیق پاسخ به سؤال­ها و فرضیه­هایی است که محقق برای شناسایی واقعیت­های بیرونی طراحی کرده است. امروزه در بیشتر تحقیقاتی که متکی بر اطلاعات جمع آوری شده از موضوع مورد تحقیق می باشد؛ تجزیه و تحلیل اطلاعات از اصلی ترین و مهم ترین بخشهای تحقیق محسوب می شود. داده های خام با بهره گرفتن از فنون آماری مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و پس از پردازش به شکل اطلاعات در اختیار استفاده کنندگان قرار می گیرند.
محقق برای تجزیه ­و­ تحلیل­ آماری و پاسخگویی به مسأله تدوین شده و یا تصمیم ­گیری در مورد رد یا تأیید فرضیه­ای که صورت بندی کرده است، می ­تواند از روش­های مختلفی استفاده نماید. استفاده از هر یک از این روشها منوط به شرایطی است که محقق باید آنها را­ در رابطه با تحقیق خود مورد توجه قرار دهد. این روش­ها را می‌توان به دو دسته تقسیم نمود:
آمار توصیفی
آمار استنباطی
از این رو، در این تحقیق نیز برای برای تجزیه و تحلیل داده های جمع آوری شده ابتدا در سطح توصیفی با بهره گرفتن از شاخص های آماری به توصیف و تلخیص ویژگی­های جمعیت شناختی افراد نمونه در تحقیق شامل جنسیت، سن، میزان تحصیلات، وضعیت تأهل، شغل و رده سازمانی، سابقه فعالیت در سازمان و محل اشتغال به کار پرداخته می شود و سپس در ادامه به منظور بررسی صحت و سقم فرضیه ها و پاسخ به سؤالات تحقیق از «آزمون t یک نمونه ای» استفاده خواهد شد. در نهایت در قسمت آزمون­های تکمیلی به منظور بررسی تفاوت میانگین متغیرهای تحقیق در دو جامعه (گروه)، از «آزمون مقایسه میانگین دو جامعه» و برای بررسی اینکه آیا بین میانگین های نمونه ای که از جامعه های مختلف گرفته شده است تفاوت های واقعی وجود دارد و یا آن مقدار تفاوت قابل اغماض بوده و می توان آن را معلول تصادف دانست، از «آزمون تحلیل واریانس یک عامله» استفاده شده است.

تحلیل جمعیت­شناختی نمونه
در این بخش به تجزیه تحلیل وضعیت توزیع نمونه آماری حاصل از توزیع پرسشنامه از حیث متغیرهای جمعیت شناختی، پرداخته می شود. جنسیت، سن، میزان تحصیلات، وضعیت تأهل، شغل و رده سازمانی، سابقه فعالیت در سازمان و محل اشتغال به کار از جمله متغیرهایی هستند که چگونگی توزیع آنها در بین پاسخگویان به پرسشنامه مورد بررسی قرار می گیرد.
۴-۱-۱ بررسی جنسیت پاسخگویان :
همانطور که در جدول و نمودار ۴-۱ مشاهده می­ شود از مجموع ۸۴ نفری که به عنوان نمونه این تحقیق انتخاب شده ­اند و اطلاعات آنها در دسترس می باشد تعداد ۴۵ نفر (۷/۵۳%) زن و مابقی افراد یعنی ۳۹ نفر (۳/۴۶%) مرد بوده ­اند.
جدول ۴-۱: پراکنش پاسخ ­دهندگان به پرسشنامه در نمونه مورد بررسی بر اساس نوع جنسیت

 

درصد فراوانی

فراوانی

جنسیت

 

۷/۵۳

۴۵

زن

نتایج اندازه گیری رضایتمندی مشتریان می تواند برای یافتن نقاط قوت و ضعف مهم در عرضه محصول یا خدمت و تمرکز کاراتر تلاش ها برای بهبود این مسائل مورد استفاده قرار گیرد.

بسته به زمینه صنعت، نتایج اندازه گیری رضایت مشتری ممکن است برای تخمین درجه وفاداری مشتری به کار رود که برای درآمدهای بلند مدت ضروری است.
اندازه گیری رضایت مندی مشتری، تامین کنندگان سازمان را قادر می سازد عملکرد واحد های تجاری مختلف را در بازه های زمانی و موقعیت های مختلف مقایسه نمایند.
اندازه گیری رضایتمندی مشتری برای بررسی اثربخشی تلاش های طراحی مجدداجزای سیستم تحویل خدمت مفید است.
رضایتمندی مشتری می تواند به عنوان یک اساس و پایه برای تقسیم بندی مشتری به کار رود.
مطابق نظر مک کل کندی و اشنایدر، اندازه گیری رضایتمندی مشتری یک عمل بی طرفانه نبوده بلکه یک عما مداخله جویانه است. نظرات مشتریانی که رضایتمندی آن ها اندازه گیری می شود می تواند به وسیله فرایند اندازه گیری تحت تاثیر قرار بگیرد.
اندازه گیری رضایتمندی مشتری می تواند توسط تامین کننده به عنوان یک عمل سمبولیک برای تشریح و اثبات رفتار مشتری محور مورد استفاده قرار گیرد (بیگ زاده و وزیری، ۱۳۸۷، ص ۵۳).
۲-۵-۶٫ روش های اندازه گیری رضایت مشتری
برای اینکه یک سازمان قادر باشد اندازه گیری رضایت مشتری را انجام دهد، باید مدل و روشی در این رابطه طرح ریزی نماید، به نحوی که از زیربنای مستحکم و ساخت یافته ای برخوردار باشد و شاخص‎هایی برای این منظور تنظیم نماید تا بتواند با بهره گرفتن از آن به ارزیابی و اندازه گیری بپردازد.
روش های رویدادگرا
روش های مشخصه گرا
روش های عینی
روش های اندازه گیری رضایت مشتری
روش های نظری یا مفهومی
شکل ۲-۵: روش های اندازه گیری رضایت مشتری
مدل ها و الگوهای مختلف از سوی محققان علوم اقتصادی و بازاریابی برای اندازه گیری رضایت مشتری را می توان به دو دسته همانند شکل ۲-۵ تقسیم کرد:
روش های عینی: این روش ها از طریق اندازه گیری شاخص هایی که همبستگی قوی با رضایت مشتریان دارند، به طور غیر مستقیم به اندازه گیری رضایت مشتریان می پردازند. به علت شک و تردید در اعتبار و صحت این روش ها، از این روش ها کمتر استفاده می شود.
روش های نظری یا مفهومی: در این روش ها به طور مستقیم از نظرات مشتریان در اندازه گیری میزان رضایت مشتریان استفاده می شود. لذا این روش ها اعتبار بیشتری نسبت به روش های عینی دارند (ملکی و دارابی، ۱۳۸۷، ص ۲۸).
۲-۵-۷٫ مدل های اندازه گیری رضایت مشتری
۲-۵-۷-۱٫ مدل کانو
در اواخر دهه هفتاد قرن بیستم دکتر نوریاکی کانو از دانشگاه ریکا در توکیو و یکی از برجسته ترین صاحب نظران علم مدیریت کیفیت مدلی را مطرح نمود که امروزه در اکثر الگوهای رضایت مشتریان مورد استفاده قرار می گیرد. در حالی که بسیاری از تعریفات قبلی کیفیت، تک بعدی بود، وی در مدل خود نیازمندی های مشتریان و یا به عبارت دیگر خصوصیات کیفی محصولات را به سه دسته تقسیم نمود و هر سه نوع نیازمندی را در یک نمودار دو بعدی نمایش داد. دو بعد به صورت زیر بودند:
مرحله ای که محصول یا کار عمل می کند.
مرحله ای که استفاده کننده از آن راضی است.
مقایسه پارامترهای کیفیت عملکرد و رضایت استفاده کننده در جدول دو محوری، این را نشان داد که تعریف کیفیت بسیار پیچیده تر و کلی نگرانه تر است. ارتباط کیفیت در دو محور، سه تعریف منحصر به فرد از کیفیت را به دکتر کانو نشان داد که شامل کیفیت اساسی، کیفیت عملکردی و کیفیت انگیزشی است (شکل ۲-۶).
شکل۲-۶: مدل کانو
محور عمودی میزان رضایت و یا خشنودی مشتری و محور افقی میزان ارائه الزام کیفی مورد نظر مشتری را نشان می دهد. بالاترین و پایین ترین نقطه از محور عمودی نمودار به ترتیب بیانگر رضایت مشتری و عدم رضایت مشتریان است. محل تلاقی محور افقی و عمودی بیانگر جایی است که مشتری در حالت تعادل از نظر رضایت و عدم رضایت قرار دارد. سمت راست محور افقی، بیانگر جایی است که الزام کیفی مورد انتظار به طور کامل عرضه شده است و سمت چپ محور افقی، نقطه ارائه محصولی است که خصوصیات کیفی مورد انتظار را ندارد و الزام کیفی مورد نظر به هیچ عنوان در محصول یا خدمت لحاظ نشده است (فان، ۲۰۱۱، صص ۲۹-۲۸).
کاربردهای مدل کانو:
رضایت مشتریان بزرگترین ارتباط و وابستگی را به این مدل دارد.
این مدل بیشترین سهم را در بودجه تحقیقاتی بازار دارد.
باعث افزایش و رشد خواسته ها و نیازهای مشتریان می شود.
باعث تعدیل رقابت بین سازمان ها می شود.
موفقیت در این مدل بستگی به اجرای صحیح و تعریف درست شاخص ها دارد.
مزایای مدل کانو
ارتباط بهتر با مشتریان
فهمیدن و درک مشتریان و نیازهای مشتریان
رضایت نهایی مشتریان (ملکی و دارابی، ۱۳۸۷، ص ۲۹).
۲-۵-۷-۲٫ مدل فورنر (مدل رضایت مندی سوئدی)
شاخص رضایتمندی کشور سوئد در سال ۱۹۸۹ توسط پروفسور فورنل بر اساس یک مدل ساخت یافته و با بهره گرفتن از نظرسنجی مشتریان طراحی شده بود، بررسی فعالیت های تحقیقاتی در کشور سوئد باعث شد تا مدل فورنر به عنوان بهترین روش جهت ارائه یک شاخص استاندارد در سطح ملی شناخته شود.
شکل ۲-۷: مدل رضایت مندی سوئدی
ویژگی و شاخصه مهم این مدل جامعیت آن، امکان استفاده از آن جهت ارزیابی کیفیت در یک مقیاس وسیع و امکان مرتبط ساختن کیفیت با رفتار مشتری می باشد. پس از سوئد این مدل در آمریکا بسیار مورد توجه قرار گرفت، سپس محققان اروپایی نیز از این مدل تبعیت کرده و آن را مورد استفاده قرار دادند، در حال حاضر فقط در شاخص های رضایتمندی با یکدیگر تفاوت دارند. این مدل یک مدل مفهومی است و تاکید بر محاسبات همگن سازی شاخص های انتظاری مشتریان و ایجاد قضاوت بر اساس سیستم شهودی یا احساسی مصرف کنندگان و مشتریان دارد (آیدین و اوذر^[۸۵]، ۲۰۰۵، ص ۹۱۴).
عوامل زیادی همانند عوامل موجود در شکل ۲-۷ بر رضایت مشتری تاثیرگذار است که در این مدل به صورت روابط علت و معلولی مورد توجه و بررسی قرار می گیرند. برخی از این عوامل به عنوان عامل اصلی رضایت مشتری و برای برخی دیگر مجموعه ای از خصوصیات اولیه یا خصوصیات ضروری در نظر گرفته می شود.
۲-۵-۷-۳٫ مدل اسکمپر
مهمترین موضوع در مدل کانو ایجاد خلاقیت و نوآوری در ارائه خدمت به مشتری بود. دکتر اسبورن تحقیقات گسترده ای به منظور بررسی مبانی ابتکارات، اختراعات و اکتشافات انجام داده و به این نتیجه رسیده که تمام نوآوری ها بر هفت پایه به شرح جدول زیر استوار است که بر اساس سوال، ایده و انگیزه ایجاد می شود و کلید رمز موفقیت آن بر پایه سوالات شش گانه ۵W-1H قرار دارد (ملکی و دارابی، ۱۳۸۷، ص ۲۹).
جدول ۲-۵:. جدول نوآوری ها در مدل اسکمپر

• • شش­انگشت، سارا، علی­محمدی، عباس و سلطانی، محمدجعفر (۱۳۸۴)، ارزیابی مدل­های زمین­آماری در GIS برای تهیه­ نقشه­ی فرسایندگی باران در حوزه­ آبخیز لتیان، چهارمین همایش ملی علوم و مهندسی آبخیزداری ایران (مدیریت حوزه ­های آبخیز)، دانشکده­ی منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج.

 

• صادقی­روش، محمدحسن (۱۳۸۹)، ارزیابی ضرایب زیست­اقلیمی مؤثر در آسایش انسان، مطالعه­ موردی: شهر یزد، فصلنامه­ جغرافیایی طبیعی، سال سوم، شماره­ ۱۰، لارستان.

 

• صفایی، بتول، خلجی­ِاسدی، مرتضی، تقی­زاده، حبیب، جیلاوی، افسانه، طالقانی، گیتی و دانش ماندانا (۱۳۸۴)، برآورد پتانسیل تابش خورشیدی در ایران و تهیه­ اطلس تابشی آن، مجله­ی علوم و فنون هسته­ای، شماره­ ۳۳، تهران.

 

• طاوسی، تقی (۱۳۹۰)، کاربرد اقلیمی تابش خورشیدی در برنامه­ ریزی محیطی، نشر مرندیز، مشهد.

 

• علویِ­مجد، حمید، واحدی، محسن، محرابی، یداله و نقوی، بهار (۱۳۸۶)، به­ کارگیری روش­های خوشه­بندی در ریزآرایه­های DNA، نشریه­ی پژوهش در پزشکی، دوره­ ۳۱، شماره­ ۱، تهران.

 

• علیجانی، بهلول (۱۳۷۳)، نگرشی نو در کاربرد آب­وهواشناسی در مدیریت منابع و توسعه کشور، فصلنامه­ تحقیقات جغرافیایی، شماره­ ۳۵، تهران.

 

• علیجانی، بهلول (۱۳۸۹)، آب­وهوای ایران، چاپ دهم، نشر پیام نور، تهران.

 

• علیزاده، امین و خلیلی، نجمه (۱۳۸۸)، تعیین ضرایب معادله­ آنگستروم و توسعه یک معادله­ رگرسیونی برآورد تابش خورشید (نمونه­ موردی: مشهد)، مجله­ی آب و خاک، جلد ۲۳، شماره­ ۱، مشهد.

 

• فرج­زاده، منوچهر (۱۳۸۸)، تکنیک­های اقلیم­شناسی، چاپ دوم، نشر سمت، تهران.

 

• قائمی، هوشنگ (۱۳۸۳)، هواشناسی عمومی، چاپ سوم، نشر سمت، تهران.

 

• قبادیان، وحید و مهدوی، محمدفیض(۱۳۸۰) ترجمه، واتسون، دانلد و لبز، کنت، طراحی اقلیمی: اصول نظری و اجرایی کاربرد انرژی در ساختمان، چاپ سوم، نشر دانشگاه تهران، تهران.

 

• قنواتی، عزت­اله (۱۳۷۹)، مقدمه­ای بر جغرافیای ریاضی (زمین در فضا)، نشر گفتمان، تهران.

 

• کاویانی، محمدرضا (۱۳۷۲)، بررسی و تهیه­ نقشه­ی زیست­اقلیم انسانی ایران، فصلنامه­ تحقیقات جغرافیایی، شماره­ ۲۷، تهران.

 

• کاویانی، محمدرضا و علیجانی، بهلول (۱۳۸۳)، مبانی آب­وهواشناسی، چاپ دهم، نشر سمت، تهران.

 

• کسمایی، مرتضی (۱۳۶۸) ترجمه، راهنمای طراحی اقلیمی، نشر مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن، تهران.

 

• کسمایی، مرتضی (۱۳۸۴)، اقلیم و معماری، چاپ سوم، نشر خاک، اصفهان.

 

• کلانتری، خلیل (۱۳۸۷)، پردازش و تحلیل داده ­ها در تحقیقات اجتماعی - اقتصادی، نشر فرهنگ صبا، تهران.

 

• کمالی، غلامعلی و مرادی، اسحق (۱۳۸۴)، تابش خورشید: اصول و کاربردها در کشاورزی و انرژی­های نو، نشر پژوهشکده­ی هواشناسی، تهران.

 

• گلمحمدی، گلمر، معروفی، صفر و محمدی، کورش (۱۳۸۷)، منطقه­ای نمودن ضریب رواناب در استان همدان با بهره گرفتن از روش­های زمین­آماری و GIS، نشریه­ی علوم و فنون کشاورزی و منابع طبیعی، سال دوازدهم، شماره­ ۴۶، اصفهان.

 

• لشکری، حسن و پورخادم­نمین، زهرا (۱۳۸۴)، بهینه­سازی جهت­گیری فضاهای آزاد در شهر اردبیل براساس شرایط اقلیمی، فصلنامه­ تحقیقات جغرافیایی، شماره­ ۷۴، تهران.

 

• مجتهد، احمد و حسن­زاده، علی (۱۳۸۰)، پایش و ارزیابی طرح­های یکپارچه­ی توسعه روستایی، مطالعه­ موردی: حوزه­ آبریز حبله­رود، فصلنامه­ اقتصاد کشاورزی و توسعه، سال نهم، شماره­ ۳۶، تهران.

 

• مدنی، حسن (۱۳۷۷)، مبانی زمین­آمار، نشر دانشگاه صنعتی امیرکبیر، تفرش.

 

• مسعودیان، سیدابوالفضل و عطایی، هوشمند (۱۳۸۴)، شناسایی فصول بارشی ایران به روش تحلیل خوشه­ای، نشریه­ی پژوهشی علوم انسانی دانشگاه اصفهان، شماره­ ۱۸، اصفهان.

 

• مفیدی، عباس و زرین، آذر (۱۳۸۵)، تحلیلی بر سیستم­های پرفشار و کم­فشار، فصلنامه­ رشد آموزش زمین­ شناسی، شماره­ ۴۷، تهران.

 

• میرزاده، محمدرضا (۱۳۸۸)، تجزیه و تحلیل آماری با نرم­افزار SPSS، نشر تایماز، تهران.

 

• میرموسوی، سیدحسن، مزیدی، احمد و خسروی، یونس (۱۳۸۹)، تعیین بهترین روش زمین­آمار جهت تخمین توزیع بارندگی با بهره گرفتن از GIS، نشریه­ی فضای جغرافیایی، سال دهم، شماره­­ی ۳۰، اهر.

 

• نظامی­وندِچگینی، شهرام، بهار، شیرین و بخشی­سرابی، سلماز (۱۳۸۸)، پتانسیل­سنجی انرژی خورشیدی در ایران، نشریه­ی سازمان انرژی­های نو، شمار­ی ۱۳، تهران.

 

• وزارت نیرو (۱۳۸۹)، پیش­نویس راهنمای روش­های توزیع مکانی عوامل آب­وهوایی با بهره گرفتن از داده ­های نقطه­ای، دفتر مهندسی و معیارهای فنی آب و آبفا، نشریه­ی شماره‌ی ۳۶۸، تهران.

 

Latin Source

 

• Fraisse, C., Bellow, J., and Brown, Gh, 2010, Degree Days: Heating, Cooling, and Growing, University of Florida, ABE381, pp. 1-6

 

• Daneshyar, M, 1978, Solar Radiation Statistics for Iran, Solar Energy, Volume: 21, no: 4, pp. 345-349.

 

• Johnson, RA., Wichern, DW., 2007, Applied Multivariate Statistical Analysis, 6th Edition, Upper Saddle River: Prentice - Hall.

 

• Mahmoud, R., Hubbard, KG., 2002, Modeling Effect of Time of Temperature Observation and Estimation of Daily Solar Radiation for the Northern Great Plains USA, Agronomy Journal, 94: 723-733.

 

• Millar, W, 2006, The Amateur Astronomer’s Introduction to the Celestial Sphere, Cambridge University Press.

 

• Moradi, A., Mueller, R, Alijani, B., and Kamali, Gh., 2009, Evaluation of the Heliosat-H method using daily irradiation data for four stations in Iran, Solar Energy, 83:150-156.

 

• Partridge, GW., and Proctor, D., 1976, Monthly Mean Solar Radiation Statistics for Australia, Solar Energy, 18: 235-243.

 

• Pidwirny, M. (2006), Earth-Sun Geometry, Fundamentals of Physical Geography, 2nd Edition. Date Viewed. http: www.physicalgeography.net/fundamentals/6a.html

 

• Sabbagh, J., and Sayigh, AAM, Al-Salam, EMA., 1977, Estimation of the Total Solar Radiation from Meteorological Data, Solar Energy, 19: 307-311.

 

• Sabziparvar, A., 2007, General Formulas for Estimation of Monthly Mean Global Solar Radiation in Different Climates on the South and North Corporation Iran, International Journal of Photo Energy Hindawi Publishing Corporation", Volume Article ID 94786, pp. 1002-1010.

 

• Samimi, J., 1994, Estimation of Height-dependent Solar Irradiation and Application to the Solar Climate ofIran, Solar Energy, Volume: 52, no: 5, pp. 401-409.

 

• Surface Meteorology & Solar Energy (SSE) Release 6.0 Methodology Version 3.0, 2011, p. 3: http: /sse/documents/SSE6Methodology.pdf

 

• Yang, K., Koike, T., and Ye, B., 2006, Improving Estimation of Hourly, daily, and Monthly Solar Radiation by Importing Global Datasets, Agricultural and Forest Meteorology, 137: 43-55.

 

• Http: bus.utk.edu/stat/stat579/hierarchical%20clustering%20methods.pdf

 

• Http: csepl ۰.phys.utk.edu/astr162/lect/light/spectrum.html

 

• Http: eosweb.larc.nasa.gov/sse

 

• Http: hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/eclip.html

• مقصد پخش:مکانی است که محتوای پخش یا جریان مداوم پخش به آنها می رسد، می توان مقصد اشاعه نوآوری ایران را کل ۵۳ کشور اسلامی و مخصوصاً ۲۰ کشور عربی منطقه خاورمیانه و شاخ آفریقا و حتی کشورهای آمریکای لاتین در نظر گرفت.

 

• موضوع پخش:موضوع پخش می تواند فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و غیره باشد. در مورد انقلاب اسلامی موضوعات پخش، عدالت محوری، استقلال طلبی، مبارزه با امپریالیسم، حمایت از فلسطین و ضدیت با صهیونیسم بین الملل می باشد.

 

• مسیر پخش: مسیر حرکت پدیده ها از مبدأ به مقصد را مسیر پخش گویند در مورد انقلاب ایران صدا و سیما، سمینارها و مراسم، ترجمه کتاب های مختلف، اعزام مبلغ، مجمع تقریب مذاهب، و غیره می باشد.

 

• زمان:بر طبق برخی نظریات باید هر چه از زمان شروع نوآوری از مبدأ می گذرد باید از تأثیر این نوآوری ها کاسته شود. به عنوان مثال باید هر چه از زمان وقوع انقلاب اسلامی در ایران به جلوتر می رویم باید از تأثیر از آن کاسته شود مثلاً تأثیر انقلاب در سال ۱۳۵۷ نسبت به سال ۱۳۸۲ باید کمتر باشد که می توان به صورت
  t₁ ، t₂ ، t₃ ، t_n نشان داد این امر در مورد انقلاب اسلامی بعد از پایان جنگ تحمیلی و فروکش کردن فضای انقلابی و آغاز از دوران تنش زدایی، صادق بود ولی با روی کار آمدن دولت نهم این امر معکوس شد و دوباره فضای گفتمانی سالهای اول انقلاب احیا شد و مبدأ دوباره شروع به نوآوری نمود.

 

• سرعت انتشار و عوامل مؤثر بر آن و موانع پخش:

 

عوامل مختلفی می تواند بر سرعت انتشار تأثیر بگذارد یا مانع آن شود.
مثلاً در مورد انقلاب اسلامی، وقوع جنگ تحمیلی یا فروکش کردن تفکر انقلابی و یا وجود سد در مقصد در راستای نرسیدن پیام جزو عوامل تأثیرگذار محسوب می شد همچنین وجود امواج رقیب نیز شامل همین امر می باشد.
اما هاگراسترند سه شیوه برای پخش قایل است:

 

• پخش جابجایی:

 

در پخش جابجایی، ایده جدید و نوآوری ها به وسیله انتقال فیزیکی صورت می پذیرد، به عنوان مثال اعزام مبلغان دینی یا اعزام نیرو توسط سپاه به جنوب لبنان در این نوع پخش جای می گیرد.

 

• پخش سلسله مراتبی:

 

در این نوع پخش، پدیده ها و نوآوری ها در قالب سلسله مراتب و از طریق توالی منظم دسته ها و طبقات، منتقل می شود، ایده ها در این شیوه از یک فرد مهم به فرد دیگر یا از یک مرکز به مرکز دیگر گسترش می یابد.

 

• پخش سرایتی (یا واگیردار):

 

این پخش در مقابل پخش سلسله مراتبی است. در این نوع پخش، گسترش عمومی ایده ها بدون در نظر گرفتن سلسله مراتب صورت می گیرد. چون در این نوع پخش با تماس مستقیم صورت می گیرد، مانند تأثیرگذاری مستقیم از طریق رسانه ها.
در پخش سرایتی سرعت انتشار بسیار بالاست، چرا که در این نوع پخش افکار، اندیشه ها و مفاهیم اند که از سرزمین میزبان به سرزمین میهمان و جدید هجرت می کنند و چون فیزیکی نیستند دارای سرعت انتشار بالایی هستند. در واقع پخش سرایتی از نوع پخش انبساطی نیز می تواند تلقی گردید بدین ترتیب که نوآوری در درون یک ناحیه به شکل گلوله برفی شکل می گیرد و به نحوی است که تعداد آگاهان به آن نوآوری مرتباً افزایش یافته و به همین ترتیب ناحیه تحت پوشش نیز بزرگ می شود.
در مورد تطبیق این نوع بخش ها با مفاهیم علوم سیاسی با توجه به اینکه ترویج افکار و اندیشه است به نظر می رسد پخش سرایتی مناسب تر باشد.
در تطبیق انقلاب اسلامی ایران با بخش سرایتی می توان گفت که با شروع نوآوری های انقلاب اسلامی در زمینه عدالت طلبی ، ظلم ستیزی ،آوردن اسلام درعرصه سیاسی واجتماعی، مقابله با استبداد و استکبار و صهیونیسم بین‌الملل، ایران به عنوان مبدأ در نظر گرفته می شود و این گلوله برفی شروع به حرکت کرد و مناطق اطرافی خود را تحت تأثیر قرار داد و تأثیرات فراوانی به جای گذاشت اما مخالفان این انقلاب با تحمیل جنگ ۸ سا له عراق علیه ایران جلو گیری کردند و از سوی دیگربا توجه فروکش کردن تب انقلابی در دولت های سازندگی و اصلاحات تا حدودی از انتشار سریع ایده های انقلاب اسلامی کاسته شد،اما در عین حال گروه های مقاومت در لبنان و فلسطین کاملاً متأثر از انقلاب اسلامی ایران در حال تثبیت خود در جوامع خودشان بودند اما سرعت حرکت این گلوله برفی کند شده بود هر چند که بر حجم آن بسیار افزوده شده بود.
اما موضوعی که بر خلاف عامل زمان در نظریه پخش محقق شد روی کار آمدن دولت نهم بود، دولت نهم دوباره فضای گفتمانی سالهای اول انقلاب را احیا کرد و به انتشار افکار و اندیشه های انقلابی پرداخت، این موضوع باعث شد، آن گلوله برفی که حرکتش کند شده بود دوباره شتاب بگیرد و این شتاب گیری در شرایط خاص منطقه ای و بین المللی در دولت نهم صورت پذیرفت که قبلاً توضیح آن داد ه شد. در فضای به وجود آمده از این شتاب گیری دوباره انتشار افکار انقلابی و اسلامی در بین ملت های منطقه، مخالفان این موضوع در صدد کنترل این امواج منتشر شده از سوی جمهوری اسلامی ایران بر آمدند و جنگ ۳۳ روز اسراییل علیه حزب الله روی داد، آنها امیدوار بودند بتوانند مانع حجیم شدن گلوله برفی شوند اما نتیجه مطابق میل آنان پیش نرفت در همین راستا الستر کروک مأمور سابق سازمان۶mi انگلستان و مشاور ویژه خاویر سولانا در خصوص خاورمیانه و فعال در زمینه فلسطین می گوید:
« به دنبال جنگ اسراییل و حزب الله، در یک نظر خواهی عمومی که از قشرهای مختلف اجتماعی در مصر به عمل آمد، از مردم خواسته شده بود دو رهبر سیاسی را که پیش از همه مایه افتخار آنهاست نام ببرند. سید حسن نصرالله با رأی خیره کننده ای رتبه اول را به خود اختصاص داد و پس از او محمود احمدی نژاد رئیس جمهور ایران حائز مقام دوم شد.
این نظر سنجی نه تنها روی گردانی صریحی بود از حسنی مبارک، رئیس جمهور مصر، که در همان اول جنگ نظراتش را در ضدیت با حزب الله آشکار کرد، بلکه رد روشنی نیز بود بر آن دسته از رهبران سنی – از جمله ملک عبدالله سعودی و عبدالله دوم اردنی – که در تلاشی سخت و به منظور بر حذر داشتن جهان تسنن از حمایت نمودن ایران به انتقاد از شیعه پرداخته بودند.
در اواخر آگوست، یکی از دیپلمات های آمریکا در منطقه چنین می گوید:
- ” این آقایان تا روز آخر جنگ دست و پا می زدند تا شاید خود را از رسوایی که گرفتارش شده بودند نجات دهند. این روزهای آخر دیگر سر و صدای زیادی از آنها به گوش نمی‌رسید."- این تنها مبارک و ملک عبدالله های سعودی و اردنی نیستند که برای پیدا کردن گریز گاهی به دست و پا افتاده اند بلکه، سیاست خارجی ایالات متحده در منطقه، حتی با در نظر گرفتن لشکرکشی شوم و رو به گسترش آن در عراق، در آشفتگی کاملی به سر می برد.»^[۱۷۹]
همانطور که بیان شد و از سخنان این مأمور کهنه کار سازمانmi6 مشخص است پیروزی حزب‌الله باعث شد که اوضاع کاملاً دگرگون شود و دیگر از آن گلوله برفی خبر نباشد و حجم آن گلوله برفی به حدی رسید که منطقه در آستانه سرازیر شدن بهمن قرار گرفته بود.
بدین ترتیب قدرت انتشار امواج انقلاب ایران دردولت نهم بسیارزیاد شد وبیش ازپیش گسترش یافت، اوضاع خاورمیانه کاملاً متحول شده بود، و رژیم صهیونیستی در شرایط سختی قرار گرفته بود، به همین دلیل رژیم صهیونیستی برای تغییر این وضع اشتباهی استراتژیک مرتکب شد و آن حمله به نوار غزه بود این جنگ ۲۲ روز به طول انجامید و مصر در هماهنگی کامل با اسراییل مرز رفح را بسته نگه داشت و حتی اجازه ورود اقلام پزشکی را به نوار غزه نداد اما با به نتیجه نرسیدن رژیم صهیونیستی و مقاومت حماس و محکومیت بین المللی رژیم صهیونیستی، ودیپلماسی فعال دولت نهم وتشکیل اجلاس دوحه عرصه بیش از بیش بر رژیم صهیونیستی تنگ شد.همچنین سیاست اشتباه اسراییل در ادامه محاصره غزه وهمکاری مصر با اسراییل در محاصره وحمله به کشتی کاروان آزادی این موضوع را سبب شد انرژی جمع شده ازاین حوادث به فعلیت برسد و بهمنی عظیم منطقه را فرا گیر که سقوط حسنی مبارک، بن علی و اشغال سفارت اسراییل در مصر ناشی از این بهمن است که در فصل آتی به تفضیل در مورد آن سخن خواهیم گفت.
در کل می توان گفت که با توجه به نظریه پخش:
کانون اول پخش: انقلاب اسلامی ایران بوده است
کانون دوم پخش: احیای مجدد انتشار در دولت نهم بود.
که در این میان نقش جنگ ۳۳ روزه و ۲۲ روزه به عنوان کاتالیزور و عامل تسریع در روند انتشار بسیار حایز اهمیت می باشند.
کانون سوم پخش: وقوع موج بیداری در بین ملت ها منطقه است که ضمن دریافت امواج منتشره از کانون اول و دوم، این پتانسیل را دارد که در فضای فرا منطقه ای منتشر شود.
جمع بندی:
در این فصل ابتدا به بررسی شرایط داخلی و منطقه ای و بین المللی در آستانه روی آمدن دولت نهم پرداختیم و مشخص شد که دولت نهم در شرایط بسیار حساس منطقه ای و بین‌المللی روی کار آمد به طوری که منطقه خاورمیانه آبستن حوادث مهمی بود و مباحثی چون خاورمیانه بزرگ و فشار شدید غربی بر ایران در زمینه هسته ای حاکم بود. در ادامه به بررسی راهبرد سیاست خارجی دولت نهم در برخورد با این موضوعات پرداختیم و مشخص شد که راهبردهای سیاست خارجی در دولت نهم الهام گرفته از سیاست تهاجمی سالهای اول انقلاب بوده است و به همین دلیل در این دولت شاهد تشکیک در موضوع هولوکاست هستیم،این دولت با زیر سؤال بردن ماهیت وجودی رژیم صهیونیستی و همچنین مطرح کردن کلاهک های هسته ای این رژیم در راستای تغییر از وضعیت متهم به مدعی در عرصه بین الملل بود، همچنین بیان شد که در همین راستا دولت نهم با قاطعیت تمام به غنی سازی اورانیوم ادامه داد و چرخه کامل سوخت هسته ای را ایران به دست آورد. در ادامه بیان شد که این دولت در راستای افزایش عمق استراتژیک جمهوری اسلامی و ایجاد ظرفیت های نوین متقابل سعی در تلاش ایجاد جبهه مشترک ضد امپریالیستی داشت که با توجه به وجود چنین ظرفیتی در آمریکای لاتین این امر تا حدودی محقق شد. سپس در ادامه به تلاش های دولت نهم برای ایجاد وحدت در جهان اسلام اشاره کردیم و بیان شد که دولت نهم در راستای مقابله با رژیم صهیونیستی و ایالات متحده و ایجاد بیداری در بین ملت های منطقه اقدامات متعددی چون سفرهای زیاد، استفاده از رسانه ها ودیپلماسی عمومی انجام داد . همچنین گروه ها مقاومت در منطقه را تشویق می کرد که به مقابله با رژیم صهیونیستی بپردازد و با روند سازش مخالفت کنند و در ادامه گفتیم که این اقدامات باعث رادیکال شدن اوضاع منطقه شد و از سوی دیگر با توجه به نظریه پخش بیان کردیم که انقلاب اسلامی و سپس دولت نهم به عنوان کانون پخش آموزه های استعمار ستیزی، عدالت طلبی و استقلال خواهی و مقابله با صهیونیسم بین الملل مطرح بودند.
فصل پنجم:
سیاستهای منطقه ای اسرائیل بعد از دولت نهم
پیش گفتار:
دراین فصل ابتدا به بررسی حمله اسرائیل به حزب الله لبنان در پی بوجود آمدن تغییرات در خاورمیانه متاثر از سیاست تهاجمی دولت نهم می پردازیم.وپس از آن به بررسی حمله ی اسرائیل به نوار غزه می پردازیم و تبعات این اقدامات را بررسی می کنیم و در ادامه با توجه به تغییر وتحولات به وجود آمده در منطقه به بررسی روابط ترکیه و اسرائیل می پردازیم و اثر کیفیت این روابط را به عنوان عاملی در سیاست های منطقه ای اسرائیل مورد کنکاش قرار خواهیم داد وسرانجام با توجه به شرایط اخیر منطقه ای و بروز انقلاب در مصر وتونس و لیبی و پیدایش اعتراضات در کشورهایی چون یمن ،بحرین، اردن و عربستان به بررسی این حوادث وسیاست های منطقه ای اسرائیل متاثر از این مواردبررسی می شود.
۱- شرایط منطقه ای تاثیر گذار بر سیاست های رژیم صهیونیستی :
همانطور که در فصل سوم با توجه به روابط عمیق و استرا تژیک ایالات متحده آمریکا با اسرائیل، سیاست های منطقه ای اسرائیل را در چهارچوب استراتژی خاورمیانه ای آمریکا بررسی کردیم مسلما سیاست های منطقه ای اسرائیل بعد از دولت نهم نیز در چهار چوب استراتژی خاور میانه آمریکا قابل تحلیل و بررسی است.چرا که منافع واهداف آمریکا و اسرائیل عمیقا بهم گره خورده است .
همان طور که گروه مطالعات ریاست جمهوری آمریکا گفته است: ((ایالات متحد آمریکا دارای منافعی پایدار در خاور میانه است که شامل جلوگیری از بروز جنگ وزمینه سازی برای برقراری صلحی عادلانه پایدار و فرا گیر میان اعراب و اسرائیل ، تامین امنیت وحس موجودیت اسراییل ، پیشبرد ثبات، امنیت، موفقیت و توسعه ی روابط ترکیه و کشورهای میانه رو عرب و تداوم پیوستگی جریان آزاد نفت به نرخ های معقول می باشد.پیروزی در جنگ خلیج فارس و جنگ سرد به عنوان دو رویداد مهم در آغاز دهه۱۹۹۰ آمریکا را به قدرت دیپلماتیک بلا منازع منطقه تبدیل کرد.در پی آن رویدادها ایالات متحده رهبری دوطرح مهم ، شامل صلح میان اعراب و اسرائیل برقراری امنیت خلیج فارس را برعهده گرفت))^[۱۸۰]
البته باید گفت که در راستای همین سیاست های ایالات متحده ، این کشور بعد از اشغال افغانستان و عراق و اعلام طرح خاور میانه بزرگ در صدد بود هم منافع خود را تامین کند واز سوی دیگر با اجرای نقشه ی راه و عملی شدن طرح خاور میانه ی بزرگ ، رژیم صهیونیستی به قدرتی هژمون در منطقه تبدیل می شد،که بدین وسیله می توانست مدافعی قابل اعتماد وهمیشگی برای منافع آمریکا در منطقه حساس واستراتژیک خاورمیانه باشد.
ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی انتظار داشتند با توجه به حجم تهدیدات علیه جمهوری اسلامی ایران بعد از اشغال عراق و افغانستان وهمچنین فشار سنگین بین المللی در زمینه ی هسته ای ایران تغییر رفتار دهد.تاآنها بتوانند سیاست های خود را در راستای اجرای طرح خاور میانه بزرگ به نتیجه رسانده ومذاکرات سازش در راستای نقشه ی راه دنبال کنند.
در این بین رژیم صهیونیستی بسیار از حضور ایالات متحده در افغانستان و عراق و همچنین افزایش تهدید های علیه ایران شادمان بود و امید وار بود بتواند سیاستهای خود در خاور میانه را دنبال کند می توان مولفه های سیاستهای منطقه ای اسرائیل را چنین بر شمرد:
۱- خروج از انزوای سیاسی در منطقه به واسطه ی مذاکرات صلح
۲-کسب هویت منطقه ای در خاور میانه
۳- تغییر افکار عمومی جهان از جریان مقاومت بعنوان جریان تروریستی

نوع ارتباط نوجوان با والدین در چگونگی شکل گیری هویت آنان موثر است. پژهش های آدامز و کوپر^[۴۷]مؤید این مطلب است که نوجوانانی که در حالت پراکندگی هویت هستند غالباً کسانی اند که از جانب والدین خود به فراموشی سپرده شده و یا طرد شده اند(بارتون وهمکاران^[۴۸]،۲۰۰۵).
وابستگی شدید نوجوان به والدین و فرمانبری مداوم از آنان، تسلیم طلبی مقابل آن ها را به همراه خواهد آورد. از دیدگاه بعضی از جامعه شناسان از جمله کولی، آژانس های جامعه پذیری چون خانواده به عنوان منابع زندگی نه فقط برای افراد بلکه برای نهادهای اجتماعی به حساب می آید گردهمای نخستین از جمله خانواده گرده هبازی که روابط صمیمانه و احساس در آن ها جاری است منابع اصلی برای ایجاد نهادهای اجتماعی شدن شمرده می شوند(توسلی،۱۳۸۵: ۲۹۸).

ویلیام جی گود^[۴۹] بر خانوداه به عنوان عامل اساسی اجتماعی تاکید دارد به اعتقاد گود اگر شخص بخواهد نهایتاً عضوی از جامعه بشود مسلماً باید مهارت های اجتماعی و آداب و رسوم ویژه جامعه را یاد بگیرد و خانواده وظیفه دارد آنچه را جامعه از نسل جوانتر تقاضا می کند به کودک یاد دهد البته والدین نیز وقت زیادی را صرف این امر می کنند(بارتون وهمکاران،۲۰۰۵).
۲-گروه همسالان
همسالان از راه هایی منحصر به فرد و عمده در شکل گیری شخصیت، رفتار اجتماعی، ارزش های یکدیگر دخالت دارند. کودکان از طریق سر مشق دهی اعمالی که قابل تقلید است با تقویت یا تنبیه پاسخ های خاص و یا ارزشیابی فعالیت های یکدیگر و باز خودروی که به یکدیگر می دهند بر یکدیگر تاثیر می گذارند(اماندا وهمکاران^[۵۰]،۲۰۰۸).
از دیدگاه ماوسن^[۵۱]، همسالان در مفهوم از خود یا خود انگاره آنان تاثیر می گذارند. آنچه در روابط بین همسالان اهمیت دارد وابستگی های خاصی است که بین آنان ایجاد می شود. دوستان برای کودک تکیه گاهی محسوب می شوند وبه او احساس ایمنی می دهند. آنان حکم درمانگر قابل اعتماد و سرمشق رفتاری را برای کودک دارندو اعمال کودک را که معیارهای متفاوت از معیارهای بزرگ دارند، ازریابی می کنند(ماوسن وهمکاران،۱۳۸۶: ۵۰۲).
همسالان جهان دوم نوجوانان را تشکیل می دهند. جهان والدین و جهان همسالان.  این دو جهان می توانند در کنار یکدیگر در حالی که بخش مشترک کوچکی نیز دارند، وجود داشته باشند. دنیای همسالان خرده فرهنگی است که از بسیاری جهات تحت تاثیر فرهنگ بزرگتری است که کودک در آن زندگی ولی در عین حال تاریخچه، سازمان جمعی و نیز ابزار انتقال آداب و رسوم فرد از نسلی به نسل دیگر دارد. گروه همسالان مهارت های اجتماعی مهمی را به فرد می آموزند که بزرگسالان به هیچوجه نمی توانند آن ها را به وی بیاموزند. در میان گذاشتن مشکلات، تضادها و احساسات پیچیده اطمینان بخش است(ماوسن وهمکاران،۱۳۸۶: ۵۰۶).
در دروه نوجوانی که دوره فاصله گرفتن از خانواده است، گروه دوستان اهمیت خاصی می یابد. در این دوره نوجوان از جهات مختلف از همسالان خود اثر می پذیرد. دراین دوره روابط نوجوانان با دوستان خود گرمتر از روابط او با اعضای خانواده است و بسیاری از اطلاعات جنسی وغیر جنسی را بدست می آورد. نوجوان دوستانی را انتخاب می کند که از نظر علایق، ارزش ها و باورها و نگرش ها همانند او باشند. زیرا چنین فردی حمایت بیشتری از او خواهند کرد و از نظر رفتار و سرگرمی های اوقات فراغت و نگرش نسبت به مدرسه و پیشرفت تحصیلی باوی همانندی دارند(لطف آبادی،۱۳۸۰: ۱۴۳).
۳-نقش ” خود” در اجتماعی شدن
خود^[۵۲] هسته اصلی نظریه شخصیت را تشکیل می دهد و انسان به وسیله گرایش به شکوفا شدن و بهبود بخشیدن خود برانگیخته می شود. خود عبارت از مجموعه ویژگی هایی فردی است که تفاوت فرد از دیگران و یا شباهت او به دیگران را بیان می کند(بداروهمکاران، ۱۳۸۸: ۳۱).
خود به معنی جامعیت اندیشه ها و احساساتی است که فرد در ارجاع به خودش به عنوان یک شناخت عینی دارد.
از دیدگاه بعضی از اندیشمندان، اجتماعی شدن فقط حاصل تاثیرات عوامل بیرونی نیست بلکه نیروهای خود ما نیز در شکل گیری منش و شخصیت ما نقش دارند. بنا به نظر اریک فروم^[۵۳]، روانکار اجتماعی، “ما بوسیله ویژگی های اجتماعی، سیاسی و اقتصادی جامعه مان شکل می گیریم، با این حال، این نیروها به طور کامل منش ما را تعیین نمی کنند. ما عروسک های خیمه شب بازی نیستیم که به نخ هایی که جامعه آن ها را می کشد واکنش نشان دهیم. بلکه مجموعه ای از ویژگی ها یا مکانیسم های روان شناختی داریم که بوسیله آن ها ماهیت خود و جامعه ما را شکل می دهیم(شولتز، ۱۳۷۹ : ۲۰۵).
۴-نقش دیگران مهم و تعمیم یافته در اجتماعی شدن
دیگران مهم یا تاثیر گذار کسانی هستند که شخص به آنان توجهی خاص دارد ارزیابی آنان افعال امیال را پاداش می دهد. دیگری تعمیم یافته عبارت از ادغام ارزیابی ها و ارزش های دیگران مؤثر و به ویژه دیگرانی که در نزد شخص مرجع محسوب می شوند(گرت و میلز^[۵۴]، ۱۳۸۶ : ۱۴۰ ).
از دیدگاه گرت و میلز، جامعه شناسان حوزه انتقادی، دیگران مهم نقش اساسی در اجتماعی شدن افراد دارند. این دو معتقدند برای درک و شناخت آدمی چهارمفهوم مفید است. این چهار مفهوم تاثیر بسزایی از دیدگاه ما در اجتماعی شدن دارند :

 

1. 1. ارگانیسم

 

1. 1. ساختار

 

1. 1. روانی

 

1. 1. شخص   خود ساختار منش(گرت و میلز، ۱۳۸۶ : ۱۵۶ ).

 

مفهوم همانند سازی^[۵۵] به نوعی به دیگران تعمیم یافته اشاره دارد. همانند سازی مفهومی است که از نظریه روانکاری فروید نشات گرفته و به فرایندی اطلاق می شود که به موجب آن کودک تلاش می کند خصوصیات مشخص دیگری را در وی کند.
از طریق همانندسازی نگرش ها، علایق، رفتارها و لباس پوشیدن و الگوهای رفتار مادری خود را می گیرد. از دیدگاه ماوسن همانندسازی با تقلید صرفاً تکرار واکنش های مشخص وقابل مشاهده دیگران است حال آنکه همانند سازی ظریف است که به موجب آن کودک الگوهای کلی و گسترده تفکر را درونی می کند.
همانند سازی نشان دهنده پیوند عاطفی شدید کودک با شخص است که با او همانند سازی کرده حال آنکه تقلید چنین نیست از دیگر جوانب مهم همانند سازی ادراک کودک از شباهت بین خود و شخص دیگر است ووقتی کودک به این شباهت پی برد این اعتقاد در او ایجاد می شود که با آن الگو خصوصیات مشترک دارد(ماوسن وهمکاران،۱۳۸۶: ۴۵۴).
۵-نقش مدرسه در اجتماعی شدن
مدرسه نهادی اجتماعی ونمایانگر فرهنگی است که مدرسه جزئی از آن است و به کودک جهان بینی و عادات و رسوم و مهارت ها و دانش خاص را منتقل می کند. مدرسه نظام اجتماعی کوچکی است که کودک درآن قواعد اخلاقی، عرف اجتماعی، نگرش ها و شیوه های برقراری ارتباط با دیگران را می آموزد. مدرسه غالباً شبکه ای از گروه همسالان برای کودک و نوجوان مهیا می کند. نفوذی که مدرسه دارد همه به دلیل وجود شاگردان دیگر هم به دلیل وجود معلمان و برنامه ریزی در سی است(رندی وهمکاران،۲۰۰۸).
پارسونز^[۵۶] سه کارکرد مهم برای مدرسه قایل است: وظیفه اول مدرسه جامعه پذیرکردن نسل جدید با ارزش های مسلط جامعه، بویژه با ارزش های محیط خارج از خانواده، مخصوصاً با ارزش های دنیای کار است.
در مدرسه کودک ارزش های عام گرایی، عملکرد، ویژگی و بی طرفی عاطفی را درونی می کند این ارزش ها هستند که کودک با آن ها در محیط خانوادگی کمتر ارتباط پیدا می کند. از این دیدگاه مدرسه محیط جامعه پذیری اصلی برای انگیزه های اقتصادی، عقلانی است و ارزش های نوعی جامعه صنعتی می باشد.
کارکرد دوم مدرسه، تربیت و آماده سازی نیروی انسانی برای تصور مشاغل گوناگون در جامعه صنعتی است. کارکرد سوم مدرسه، در سطح آموزش عالی ارتباط تنگاتنگی با تحقیقات علمی دارد. از این دیدگاه ،مدرسه محل خلاقیت، نوآوری و دگرگونی است دانشگاه نه تنها انتقال دانش از نسلی به نسل دیگر است ،بلکه محل تولید شناخت، نقد و بررسی شناخت های موجود و تفسیر مجدد آن هاست(روشه،۱۳۸۶: ۶۹).
مهارت های اجتماعی پایه

 

• • ارتباط چشمی: توانایی ایجاد ارتباط چشمی با دیگران هنگام گوش دادن به سخن آن ها و یا هنگامی که با آن ها حرف می زنید دست کم برای یک دوره ی زمانی کوتاه.

 

• •  بیانات چهره ای: خندیدن، ابراز علاقه.

 

• •  فاصله ی اجتماعی: دانستن اینکه در چه فاصله ای نسبت به فرد مقابل قرار بگیریم و چه موقع برقراری تماس بدنی است مناسب است.

 

• •  چگونگی صدا: حجم صدا، زیری و بمی صدا، میزان گفتار، وضوح، محتوی.

 

• •  احوال پرسی با دیگران: آغاز ارتباط یا پاسخ گویی به احوال پرسی، دعوت کردن یک کودک دیگر برای پیوستن به شما در بعضی فعالیت ها.

 

• •  گفت و گو کردن: مهارت های محاوره ای مناسب سن، بیان احساسات، سوال کردن، گوش کردن، ابراز علاقه، پاسخ دادن به پرسش دیگران.

 

• •  بازی و کار کردن با دیگران: رعایت کردن مقررات، مشارکت، قول دادن، کمک کردن، نوبت گرفتن، تعارف با دیگران، قدردانی، ابراز تأسف.

 

• • جلب توجه و یا درخواست کمک: استفاده از راه های مناسب.

 

• • حل کردن تعارضات درونی: مهار پرخاشگری، فرو نشاندن خشم خود و تحمل خشم دیگران، پذیرش انتقاد، روحیه ی ورزشکاری.

 

• • آراستگی و بهداشت (متسون واولدینگ،۱۳۸۴).

 

مراحل آماده سازی مهارت های اجتماعی
۱-تعریف: مهارتی را که می آموزید توصیف کنید. در این زمینه که چرا این مهارت ویژه مهم است و چگونه کاربرد آن به ایجاد رابطه کمک می کند بحث کنید. مهارت را می توان با بهره گرفتن از یک فیلم کوتاه، یک یا کارتون، یک نمایش عروسکی و یا تذکر دادن به کودک و راهنمایی او به فعالیت هایی که در گروه همسالان در جریان است، شرح داد. معلم می تواند بگوید:«نگاه کن چطور آن دو دختر در ساختن پازل به هم کمک می کنند. به من بگو آن ها به یکدیگر چه می گویند.
۲-مهارت را الگو کنید: مهارت را به چند جزء ساده تقسیم کنید و خودتان آن را به روشنی شرح دهید یا یک دانش آموز را انتخاب کنید تا این کار را انجام دهد.
۳-تقلید و تمرین: کودک یک مهارت را در محیطی که در آن جا آموزش دیده است امتحان می کند. برای این که این امر موفقیت آمیز باشد باید او را تحریک کرد تا آن مهارت را اجرا نماید و با دقت توجه کند و آن چه را که معلم شرح می دهد به خاطر بسپارد.
۴- بازخورد: این مرحله باید اطلاع دهنده باشد:«شما هنوز آن را کاملاً یاد نگرفته اید. باید هنگام صحبت به او نگاه کنید. دوباره سعی کن»، «این بهتر است. شما نگاه کردید و لبخند زدید. خوب است». باز خورد از راه یک ضبط ویدیویی می تواند در بعضی مواقع سودمند باشد.
۵-فرصتی فراهم کنید تا کودک مهارت به کار بندد: معلم می تواند با توجه به مهارتی که آموزش می دهد کارهای گروهی کوچک یا فعالیت هایکاری دو به دو ترتیب دهد تا مهارت ها در کلاس و یا دیگر مکان های طبیعی اجازه کاربرد پیدا کنند و تعمیم یابند.
۶-تقویت متناوب: نمونه هایی را که در آن کودک مهارت ها را بدون اجبار، در مواقع دیگر روز یا درهفته های بعد به کار می گیرد زیر نظر بگیرید. به او پاداش و تقویتی توصیف کننده بدهید. به پایداری پس از اکتساب توجه کنید. احتمال زیادی وجود دارد که این رفتارها به محض تثبیت شدن، که به وسیله ییامدهایشان مثلاً یک تعامل رضایت بخش تر با همسالان پایدار شوند(وست وود^[۵۷]،۱۳۸۱).

چو گردنا بشود گوشمال خورده دهر کسی که بیهده گردن کشی کند چو رباب

(تعلیقات دیوان مجیر، ص ۲۵)
رباب گردن دراز و گوشمال: نیز  قصیده ۷ بیت ۲۲

بادافره‌:‌ به معنی باد افراه است که مکافات بدی و فرفرک اطفال باشد و آن پوست پاره ای باشدمدور که ریسمانی در آن گذرانند و در کشاکش آورند تا به گردش درآید و صدایی از آن ظاهر شود. (برهان)

بین رباب، گردن دراز و گوشمال تناسب وجود دارد.
معنی بیت: حادثه و آفت و آشوب همانند گردن بر بط و رباب دراز گشته و سر به سرکشی برداشته است، پس او را گوشمالی بده و به مکافات عمل خویش برسان.
۱۹)ملک پناها! مرا قافیه ناگه رسید لاجرم اندر مدیح ختم سخن ناگه است
لاجرم: ناگزیر
معنی بیت:‌ ای پادشاه ملک گستر سلطنت پناه! از آن رو که قافیه ناگهان به پایان رسید، من نیز در اینجا به ناگه این قصیده و مدح تو را به پایان می رسانم.
۲۰)وارث عمر ابد عمر دراز تو باد زانک برِ عمر تو عمر ابد کوته است
شاعر با تکرار عمر، آرایه تکریر ایجاد کرده است.
این بیت ، بیت تأیید قصیده است که به آن شریطه یا دعای تایید نیز گویند که شاعر برای ممدوح آرزوی جاودانگی کرده است.

معنی بیت:‌عمر تو درازتر از عمر ابد باد و جاودانه در جهان بمانی! چرا که عمر تو حتی از عمر جاودانگی نیز بلندتر است. اگر عمر ابد نیز به پایان رسد، عمر تو به پایان نخواهد رسید و وارث او خواهی شد.

وزن قصیده:

 

فاعلاتن مفاع لن فع لان

 

بحر:

 

خفیف مسدس مخبون اصلم مسبغ

مجیر، این قصیده را بر وزن قصیده ای از خاقانی با همان قافیه با مطلع «راحت از راه دل چنان برخاست» سروده است. اگر این قطعه شعر را همان نه بیت حساب کنیم، با توجه به شکل ظاهری و ساختار آن و اشاره خود شاعر در بیت آخر، در قالب غزل خواهد بود. اگرچه می توان این قطعه و قطعه ی مابعد را تغزل یک قصیده طولانی به حساب آورد که شاعر در آن دو بار تجدید مطلع کرده است ولی به هر حال استاد فاضل، مرحوم دکتر آبادی این قطعه شعر را قصیده محسوب داشته است. در این قصیده، شاعر با بهره گرفتن از تصاویر ابداعی خود، طی شدن شب و فرا رسیدن روز را توصیف می کند و طی آن، حالات روحی خود نیز می‌نمایاند و شعر خود را شایسته‌ی آواز خنیاگر فلک می داند.
۱)دوش چون مرغ شب فغان برداشت مهر خاموشی از دهان برداشت
مهر خاموشی: سکوت (فرهنگنامه شعری)
مهر خاموشی از دهان برداشتن: سکوت را شکستن
معنی بیت: دیشب چون مرغ شب شروع به آواز خواندن کرد و مهر خاموشی از لب برداشت، نیمه شب رسید و شب طی شد.
۲)صبح سرپوش زر کشیده چرخ از طبقهای آسمان برداشت
سرپوش زر کشیده چرخ: شاعر عرصه و طبقه آسمان پرستاره را مانند سرپوش زر کشیده‌ای برای چرخ انگاشته است.
طبقهای آسمان: پایه و مرتبه، صحنه و عرصه آسمان، طبقه آسمان (همان)
در بیت تشخیص وجود دارد (به صبح شخصیت داده شده است)
معنی بیت: آن هنگام صبح فرا رسید و سرپوش پولک نشان ستاره آجین چرخ را از روی طبقهای آسمان برداشت (شب تمام شد و روز رسید و ستارگان ناپدید شدند)
۳)زاغ شب در زمان که پشت نمود بیضه از روی آشیان برداشت
زاغ شب: اضافه تشبیهی (وجه شبه تیرگی و سیاهی)
در زمان: فوراً ، در حال (فرهنگنامه شعری)
زاغ شب بیضه از روی آشیان برداشتن: کنایه از غروب ستارگان است (تعلیقات دیوان مجیر)
معنی بیت: هنگامی که شب که در سیاهی همچون زاغی است پشت نمود و آهنگ رفتن کرد ستارگان نیز ناپدید شدند (شاعر شب را به زاغ و ستارگان را به تخمهای سپیدی که زاغ نهاده، تشبیه کرده است.)
۴)ناتوان شکل کرد بالش چرخ سر ز بالین قیروان برداشت
ناتوان: رنجور، بیمار، ضعیف و بی نیرو (فرهنگنامه شعری)
شکل کردن: کنایه از ادا و اصول و شکلک درآوردن، غنج و دلال کردن (همان)، در اینجا به معنی اولی آمده است.

من خود کجا ترسم از او شکلی بکردم بهر او من گیج کی باشم ولی قاصد چنین گیجیده‌ام

(مولوی، دیوان کبیر به نقل از همان)
قیروان: مغرب (ذکر جزء را و اراده کل) (معین) شهری است در تونس. این نام را تازی شده کاروان دانسته‌اند. قیروان در پندارشناسی سخن پارسی، به پاس نام خویش که پیوسته با قیر می نماید، نشانه ای از تیرگی و فروشد جای خورشید شمرده آمده است… از دیگر سوی باختر نیگی قیروان نیز در کاربرد پندار شناختی آن بی اثر نبوده است (۱).
آری شه مغرب آن هلالست کاندر حد قیروان ببینم (۲)
بالش چرخ: معنی دقیقی برای این ترکیب به دست نیامد اما در فرهنگنامه شعری بالش مدور، کنایه از فلک و آسمان دانسته شده است. شاید در اینجا کنایه از ماه باشد و قرینه ناتوان شکل بودن این ظن را تقویت می‌کند چرا که ماه نیز وقتی به صورت هلال درمی‌آید به شخصی ناتوان می ماند. این تشبیه در شعر و ادبیات فارسی بارها به کار رفته، در این صورت می توان بیت را بدینگونه معنی کرد:
معنی بیت: به هنگامی که صبح سر رسید، آسمان رنگ سیاه خود را باخت و همچون شخصی ناتوان و بیمار جلوه گر شد و سر از بالین سیاهرنگ و قیرگون شب برداشت.
۵)به شکر خنده ای که صبح بزد سنبل از روی ارغوان برداشت
شکرخنده زدن صبح: کنایه از روشن شدن، سپیده صبح آشکار شدن (فرهنگنامه شعری، شاهد خود بیت) به صبح شخصیت انسانی داده شده است (تشخیص)
سنبل: استعاره از زلف خوشبوی و سیاهی شب. «زلف را به لحاظ خوشبویی به سنبل تشبیه می کنند:

در گلستان ارم دوش چو از لطف هوا زلف سنبل ز نسیم سحری می آشفت»

(حافظ به نقل از فرهنگ اشارات)
ارغنون: استعاره از عارض سرخ و سرخی (و سپیدی) شفق. «ارغوان به سبب رنگ سرخش یادآور آتش است و همچنین با خون مربوط است.» (همان)

شراب خورده و خوی کرده می روی به چمن که آب روی تو آتش در ارغوان انداخت

بتی دارم که گرد گل ز سنبل سایبان دارد بهار عارضش خطی به خون ارغوان دارد
(حافظ، به نقل از همان)
بین سنبل و ارغوان مراعات النظیر یا تناسب وجود دارد.
معنی بیت: صبح همانند زیبارویی، لب به شکرخنده گشود و زلف خوشبوی و سیاهرنگ خود را از روی ارغوانی رنگ (سرخ و آتشی) صبح و خورشید کنار زد (شب رفت و صبح شد)

۱۱۷۰۰

میزان تولید مرکبات شهرستان محمودآباد (تن)

 

۳۲۲۳۸

میزان عملکرد پرتقال شهرستان محمودآباد (واحد کیلوگرم برهکتار)

 

۱

رتبه استان از نظرسطح و تولید مرکبات کشور

 

 

مأخذ: آمار نامه کشاورزی سازمان جهاد کشاورزی استان مازندران، ۱۳۹۰
۱-۴- سیمای منطقه مورد مطالعه
استان مازندران در شمال ایران قرار گرفته است. حد شمالی آن دریای خزر، حد جنوبی آن استانهای تهران، قزوین و سمنان، حد غربی آن استان گیلان و حد شرقی آن استان گلستان میباشد. شهرستان محمودآباد در غرب مازندران و در حاشیه دریای خزر واقع میباشدکه شهرستان فریدونکنارحدود شرقی و شهرستان نور حدود غربی و شهرستان آمل حدود جنوبی این شهرستان محسوب میشوند. جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال ۱۳۹۰ معادل ۹۱۳۴۹ گزارش شده و وسعت این شهرستان ۱۸ کیلومتر مربع که ۲/۹ درصد ازمساحت استان مازندران را به خود اختصاص داده است. شهرستان محمودآباد با توجه به ذخایر طبیعی، شرایط اقلیمی و نیز موقعیت جغرافیایی با سطح زیر کشت ۷۵۵ هکتار و با میزان تولید۱۱۷۰۰ تن و با میزان عملکرد ۳۲۲۳۸ واحدکیلوگرم در هکتار محصول پرتقال یکی از قطبهای باغبانی استان محسوب میشود. مناطق مرکبات خیز استان، بیشترین سطح زیر کشت و تولید را دارا هستند به ترتیب عبارتند از: تنکابن، ساری، بابل، قائمشهر، رامسر، بهشهر، نوشهر، آمل، بابلسر، چالوس، جویبار، نور و محمودآباد میباشد (نشریه مسائل فنی مرکبات مازندران، ۱۳۸۸).
شکل ۱-۱- نقشه شهرستان های استان مازندران و موقعیت شهرستان محمودآباد
۱-۵- اهداف تحقیق
با توجه به ضرورت انجام این تحقیق و این که توسعه فعالیت پرتقال میتواند سهم باغبانی را در تولیدات کشاورزی افزایش دهد و درآمد تولیدکنندگان را نیز بهبود بخشد، همچنین جایگاه آن در توسعه صادرات غیرنفتی میتواند به مراتب بیش از وضعیت فعلی باشد، این تحقیق با هدف دراز مدت مساعدت به توسعه محصول پرتقال از طریق بهبود سامانههای بازاریابی پرتقال اهداف زیر را پیگیری مینماید.
هدف اصلی این پژوهش « بررسی حاشیۀ بازاریابی محصول پرتقال درشهرستان محمودآباد » است. همچنین اهداف فرعی زیر نیز دنبال میشود.
۱- شناسایی ساختار مکانی و ترکیب محصولی پرتقال شهرستان محمودآباد.
۲- بررسی و شناسایی وضعیت عملیاتی موجود بازاریابی مرکبات استان شامل حمل و نقل^[۷]، انبارداری^۲، توزیع^۳، درجهبندی^۴ و بستهبندی^۵ با تحلیلهای مربوطه.
۳- تعیین حاشیه بازاررسانی محصول و سهم هر یک از عملیات بازاریابی در این حاشیه.
۴- بررسی عوامل مؤثر بر ضایعات^۶ و نحوه فروش محصول.
۵- محاسبه هزینه حاشیه بازاریابی و تعیین سهم تولید کننده از قیمت مصرف کننده.
۶- تشخیص مهارتهای بازاریابی باغداران پرتقال.
۷- تحلیل تعامل سطوح مهارتی بازاریابی باغداران با سطوح درآمد باغداران، وضعیت عملیات بازاریابی، سطوح حاشیه های بازاریابی و سطوح ضایعات.
۱-۶- فرضیات تحقیق
۱- بین انجام عملیات بازاریابی توسط کارگزاران^۱ مستقل بازاریابی و سطوح درآمدی باغداران رابطه وجود دارد.
۲- بین سطوح حاشیه های بازاریابی باغداران و مهارتهای بازاریابی آنها رابطه وجود دارد.
۳- بین سطوح ضایعات پرتقال در فرایند بازاریابی و مهارتهای بازاریابی باغداران رابطه وجود دارد.
۴- بین سطوح درآمدی باغداران و مهارتهای بازاریابی آنها رابطه وجود دارد.
۵- بین تنوع و تعدد انجام عملیات بازاریابی به عهده باغداران و سطوح درآمدی آنها رابطه
وجود دارد.
۶- بین تنوع و تعدد انجام عملیات بازاریابی به عهده باغداران و حاشیه های بازاریابی آنها رابطه وجود دارد.
۱- Agentes
۱-۷- جمع بندی
در این فصل با تشریح اهمیت بازاریابی و مجموع اقدامات انجام شده برای تحقیق، ابتدا به بیان مسئله، ضرورت و اهمیت تحقیق، جزئیات مربوط به وضعیت تولید پرتقال در شهرستان محمودآباد، استان مازندران، ایران و جهان، معرفی منطقه، آمار و اطلاعات منطقه مورد مطالعه، پردازش موضوع و ابعاد تحقیق پرداخته شد. سپس با بیان اهداف و سؤالات تحقیق مسیر انجام تحقیق را تعیین و مورد بررسی کلی قرار داده و فرضیات تحقیق برای دستیابی به اهداف تحقیق ارائه شد.

فصل دوم
مبانی نظری و پیشینه تحقیق
۲-۱- مقدمه
در این فصل برای شناخت بهتر موضوع تحقیق در بخش اول پایه نظری و چارچوب نظری تحقیق در قالب بازاریابی، مفاهیم و اصطلاحات مربوط به آن، تاریخچه بازاریابی محصولات کشاورزی، ابعاد بازاریابی،آمیختهها و عوامل بازاریابی آورده میشود. در ادامه مهمترین خدمات بازاریابی پرداخته و انواع ارقام پرتقال تشریح میشود.
در بخش دوم، پیشینه تحقیق، مطالعات و تحقیقات انجام شده در زمینه بازاریابی محصولات کشاورزی مورد بررسی قرار میگیرد تا با آگاهی از روش های بکار گرفته ونتایج بدست آمده توسط محققین و با بهرهگیری از پیشنهادات آنها در انجام بهتر این تحقیق موفق شد. نکته قابل ذکر این است که تحقیقات انجام شده در زمینه بازاریابی محصولات مرکبات در داخل کشور با توجه به این که این محصول دارای مزیت نسبی در زمینه تولید است؛ بسیار کم میباشد. مطالب عنوان شده در زمینه بازاریابی در دو قسمت جداگانه مطالعات خارجی و مطالعات داخلی آورده شده است.
۲-۲- پایه های نظری تحقیق
۲-۲-۱- بازاریابی
۲-۲-۱-۱- مفاهیم و تعاریف اصطلاحات بازار و بازاریابی
تعاریف متعددی توسط محققان از مفهوم بازار، بازاریابی و بازاررسانی شده است و اشاره به تعریف هر یک و بررسی ابعاد آنها میتواند در شکلگیری و رسیدن به اهداف تحقیق مؤثر باشد. در این قسمت ضمن اشاره به بازاریابی در حالت عمومی، به خصوصیات و ویژگیهای بازاریابی محصولاتکشاورزی پرداخته میشود. بازاریابی در لغت نامه دهخدا به مجموعه فعالیتهایی که مربوط به خرید و فروش در بازار میشود اطلاق شده است. لغت بازاریابی در زبان انگلیسی به معنی به بازار رساندن، بازار پیدا کردن یا کلیه عملیاتی است که در فاصله تولید تا مصرف باعث تسریع جریان انتقال کالاها از تولید تا مصرف برای نشان دادن سهولت و سرعت در کار توزیع و فروش و حذف واسطه ها استفاده میشود (بلوریان تهرانی، ۱۳۷۸).

با توجه به این معنا، باید مرحله تشکیل عقد را از مرحله تأثیر آن تفکیک کرد. رضای عقلایی، شرط انعقاد عقد و رضای ذاتی ، شرط تأثیر آن است.
به هر حال، به نظر می‌رسد مقصود از رضا در ماده ۱۹۹ق.م. رضای معاملی و نه طیب نفس است . بدین ترتیب تعارض میان عدم رضا در مکره( که مشهور بین فقها است ) و رضای حاصل از اکراه در ماده از بین میرود .
ب- ماهیت اکراه در حقوق رم^[۱۱۱] :
در حقوق رم و پیش از آن در حقوق باستان، برای اکراه مجازات تعیین شده بود؛ چون اکراه منبع بی‌نظمی اجتماعی محسوب می‌شده است. نقشی که برای اراده شناختند این بود که ترس، معلول اکراه باشد؛ به گونه‌ای که موجب معیوب شدن اراده گردد. در وهله اول اکراه به عنوان جرم تلقی شد، درحالیکه اجازه می‌دادند قربانی اکراه تحت عنوان «دعوای ناشی از ترس»^[۱۱۲]، اصلاح^[۱۱۳] قرارداد را مطالبه کند. و پس از آن، به عنوان عیب اراده با اکراه برخورد شد و عیب قرارداد علتی برای ابطال قرارداد بود.

در حقوق رم معیار اشتباه اساسی «مرد شجاع» بود؛ که این معیار، توسط صاحبنظران^[۱۱۴] مورد انتقاد واقع گردید. این معیار هرچند با قانون طبیعی هماهنگ میباشد، اماشدید است.^[۱۱۵]
ج- ماهیت اکراه در حقوق فرانسه:
مؤلفین قانون مدنی فرانسه، احکام اکراه را در مواد ۱۱۱۱ تا ۱۱۱۵ پیش‌ بینی کرده‌اند. این احکام برگرفته از افکار دو حقوقدان بزرگ «دوما^[۱۱۶]» و «پوتیه^[۱۱۷]» است.^[۱۱۸]
در مقایسه با اشتباه، ضمانت اجرای اکراه، زمانی است که اکراه علت ترس باشد. با وجود این، ماده ۱۱۱۱ ق.م. فرانسه و مواد بعدی مربوط به آن ، هنوز نشان جرم بودن این عیب اراده
را حفظ کرده‌اند.^[۱۱۹]
در برابر تدلیس، اکراه مشروط به این نیست که مقصر، طرف قرارداد باشد و این تفاوتی است که بین اکراه و تدلیس وجود دارد. براساس ماده ۱۱۱۱ ق.م. فرانسه، در صورتی که شخص ثالث عامل اکراه باشد، قرارداد می‌تواند قابل ابطال باشد.^[۱۲۰]
اکراه نسبت به تدلیس قلمرو محدودی دارد؛ اما این واقعیت مانعی برای قواعد مربوط به آن نیست. اکراه جرم بزرگی است که به صلح اجتماعی خسارت وارد می‌کند.^[۱۲۱]
قانون با اکراه برخورد شدیدتری از تدلیس دارد؛ در اکراه یک نوع دوگانگی دیده می‌شود که در تدلیس هم وجود دارد.^[۱۲۲]
اکراه دو جنبه دارد: از یک طرف برای اکراه کننده جرم محسوب می‌شود (در حقوق جزا برای تهدید [ اکراه ] در ماده ۳۱۲ قانون کیفری و باجگیری در ماده ۱۰-۳۱۲ همان قانون مجازات پیش بینی شده است)؛ و از طرف دیگر از لحاظ مدنی برای قربانی اکراه، عیب اراده^[۱۲۳] محسوب می‌شود.
واضح است که این دو جنبه متفاوت هستند. تهدید جرم و عملی اجباری است و در این راستا تقلبی دیده نمی‌شود. و از طرف دیگر عیب در اینجا اشتباه نیست، بلکه ترسی است که آزادی اراده را از بین می‌برد.^[۱۲۴]
باید آزادی اراده قربانی اکراه تأمین شود. این آزادی اراده بعد از پوتیه مورد تأکید واقع شده است. هرچند که در حقوق مدرن فرانسه بر جنبه مدنی بودن اکراه تأکید بیشتری شده است، اما هنوز نتوانسته‌اند به طور کامل مفهوم جرمی اکراه را بهخاطر مشکلات اجتماعی آن رها کنند.^[۱۲۵] در حقوق جزا به طور خاص، برای این جرم مجازات تعیین شده است. برخی از نویسندگان معتقدند به جنبه عیب بودن اکراه باید توجه و تأکید بیشتری شود.^[۱۲۶]
محدودیتهایی که در نظریه اشتباه آوردهاند، بهخاطر امنیت مبادلات و منفعت طرف قرارداد، توجیه می‌شوند. اما این منافع برای فاعل اکراه و تدلیس و همچنین شخصی که از این وضعیت آگاه میباشد، مورد احترام نیستند.^[۱۲۷]
علیرغم همه مطالب، آزادی اراده مطلق نیست و حقوق موضوعه نمی‌تواند تمامی اکراههای اجتماعی و اقتصادی را که بر اراده اعمال می‌شوند، به حساب آورد. تضمین ضروری تعهدات (مثل اشتباه)، قرارداد را تابع شرایطی (بهطور نسبی) محدود می‌کند. این شرایط بر قربانی، فاعل و ویژگی‌های اکراه تکیه می‌کند.^[۱۲۸]
د – مقایسه ( مطالعه تطبیقی )
تقسیم اراده به قصد و رضا در حقوق ایران بر گرفته شده از نظر فقهااست. همچنین تفکیک رضای معاملی از رضای ذاتی حاصل ژرف نگریهای اندیشمندان فقهی است. در حقوق فرانسه نامی از قصد به عنوان عنصر جدای از رضا برده نشده است و چنین نگرشی بسیار دور از ذهن است .
در فقه و به تبع در حقوق ایران اکراه، عیب رضا یا عیب اراده نیست بلکه از بین برند ه ی رضا ست.( رضای ذاتی )
ماده ی ۱۹۹ ق. م . از دو پدیده ی اکراه و اشتباه به طور کلی و به اجمال سخن می گوید . مواد ۲۰۰ و ۲۰۱ ق.م. اقسام اشتباه و آثار آن را و ماد ه۲۰۲ ومواد بعد از آن (تا ۲۰۹ ) شرایط و آثار اکراه را بیان می کند .
قانونگذار ایران در زمینه اکراه و اشتباه ، قانون مدنی فرانسه را علاوه بر فقه امامیه مد نظر قرار داده است^[۱۲۹] و با وجود این که در مقا م بیان احکام کلی این دو پدیده بوده است ، اکراه واشتباه را به عنوان عیب اراده یا رضا اعلام نکرده است .
در زمینه عیب اراده در حقوق فرانسه اعم از رویه قضایی و در نوشته های نویسندگان مباحث زیادی مطرح شده است و همین نگرش باعث شده است که اکثرحقوقدانان ایران بیان کنند رضا یا اراده می‌تواند موجود و در عین حال معیوب گردد و حتی می‌تواند منتهی به قصد گردد.
به نظر می رسد این نظر علی رغم شهرت آن با توجه به ماهیت رضا پذیرفتنی نباشد؛ زیرا رضا امری بسیط است و اموربسیط مثل عشق، محبت و نفرت دایر مدار وجود و عدم هستند؛ یعنی یا موجود هستند یا معدوم. اینکه رضا موجود ولی معیوب است، با ماهیت آن سازگاری ندارد . درامور مادی ممکن است کسی تهدید به انجام کاری شود ،همان طور که بااکراه شخصی خانه ای را می سازد ، با اکراه هم می توان قصد کرد اما راضی به آن نبود .
در حقوق فرانسه اکراه دو جنبه دارد ؛ اکراه هم به عنوان عیب اراده مطرح شده است و هم جنبه جرمی دارد .
در حقوق مصر و کشور های مشابه علی رغم این که قانونگذار هم به حقوق اسلام و هم به حقوق فرانسه نظر داشته است ، اکراه به عنوان عیب رضا و نه اراده مطرح شده است. اما این بدان معنا نیست که نگرش آنها به رضا همان چیزی است که فقهای ما (از تفکیک قصد و رضا) دارند .
در حقیقت نویسندگان مصری واژه ی « consentement » در قانون مدنی فرانسه رابه «رضا» ترجمه کرده اند .
این ترجمه آن چنان هم دور از ذهن نیست ، چون در زبان لاتین^[۱۳۰] این واژه به همین معنا است.
در نظام حقوقی اسلام واژه « قصد » و « رضا » از هم تفکیک شده است و کاربرد آن در مباحث مختلف به طور تصادفی نبو ده است .
در حقوق فرا نسه به طور معمول قصد و رضا را تحت عنوان اراده ( یعنی consentement ) مطرح کرده اند و از تحلیل آن به قصد و رضا سخن نمی گویند ، یعنی در حقوق فرانسه رضای جدای از قصد نیست . چنان که برخی از استادان حقوق فرانسه^[۱۳۱] گفته اند واژه ی consentement به معنی اراده^[۱۳۲] و توافق است ^[۱۳۳].
بدین ترتیب به نظر می رسد ترجمه صحیح عبارت « vice de consentemen » عیب اراده و نه رضا می باشد.
مبحث دوم ـ قلمرو اکراه در قرار دادها :
درروابط قراردادی گاه یک طرف یا هر دو طرف به علت ترس خود را متعهد می کنند. اکراه در علم حقوق با حفظ مفهوم عرفی خود چهره های گوناگون دارد
در این مبحث تقسیماتی از اکراه ذکر می شود.این تقسیمات از جهات مختلف مطرح می شود که در هر تقسیم گاه اقسام مختلفی وجود دارد . قانون مدنی ایران از اقسام اکراه به گونه ای که در این رساله ذکر شده است نامی نبرده است .
با توجه به این که نگرش فقها در قلمرو اکراه متفاوت از حقوقدانان غربی است دو مبحث جداگانه به این تقسیمات اختصاص داده می شود .
فقیهان بیشتر به جنبه های نظری اکراه توجه داشته اند . حقوقدانان فرانسوی با توجه به رخدادهای اجتماعی ، اشکال دیگری از اکراه را مطرح کرده اند .
گفتار اول- قلمرو اکراه در فقه و حقوق ایران :
قوانین ایران در زمینه قلمرو اکراه ساکت هستند به هر حال با توجه به تکلیف قانونگذار^[۱۳۴] در موارد اجمال ، تعارض و سکوت قانون باید به منابع فقهی معتبر و نظر مشهور فقهای امامیه مراجعه کرد . در هر صورت این مبحث با توجه به منابع و فتاوای معتبر فقهی مطرح خواهد شد. حقوقدانان در این زمینه به طرح کلیات و ذکربرخی از اقسام بسنده کرده اند .
اکراه، با توجه به نوع آن، دو قسم است:
۱- اکراه در معاملات
۲- اکراه در محرمات
اکراه در محرمات مانند شرب خمر، سرقت، غصب، زنا و … ؛ و اکراه در
معاملات مانند اکراه بر اجاره خانه، بیع کالا یا طلاق میباشد.
رابطه اکراه در محرمات و معاملات، از لحاظ منطقی ، عموم و خصوص مطلق است. اکراه در معامله که به نظر برخی به معنای عدم طیب نفس است، اعم از اکراه در محرمات است (که به معنای اجبار است) که ویژه موردی است که امکان فرار نباشد^[۱۳۵].
در صورتی که معیار اکراه در محرمات دفع ضرر و در معاملات عدم طیب نفس باشد رابطه دفع ضرر و عدم طیب نفس عموم و خصوص من وجه است^[۱۳۶]؛ یعنی یک وجه اجتماع و دو وجه افتراق دارد.^[۱۳۷]
آن چه مورد بحث در این رساله است اکراه در قراردادها است . اکراه در قراردادها تقسیماتی دارد ، این تقسیمات از جهات مختلف است :
اکراه گاه نفسی و گاه غیری است . اکراه می تواند بر قدر مشترک واقع شود.
همچنین عقدی که مورد اکراه است به لحاظ تطابق اکراه با مکره علیه چند حالت دارد .از طرف دیگردر صورتی که مالک و عاقد دو فرد متفاوت باشند و اکراه صورت پذیرد، چهار حالت قابل تصور است .
اکراه می تواند بر چند مکرَه به نحو تخییری و با توجه به عمل اکراهی و شخص مکره واقع شود .
یکی دیگر از تقسیماتی که برای اکراه مطرح شده است با توجه به وسایل آن است . بدین ترتیب مطالب این گفتار در هفت قسمت بررسی می شود .

باد خزان از آب کند تخته‌ی بلور
دیبای زربفت درآرد ز پرنیان(۵۹۲۶)
کنون کوه وبیابان را نبات از عود تر باشد
کنون شاخ درختان را لباس از پرنیان باشد(۶۱۶)
و نیز نک ابیات: ۵۹۱۹، ۲۰۶۶، ۸۳۵۹، ۵۰۴۶، ۱۵۶۸، ۸۶۹۶ و ۶۱۶
*استعاره از انبوه گل‌ها وگیاهان:
درخت سیب را گویی ز دیبا طیلسان ستی
جهان گویی همه پر وشی وپر پرنیان ستی(۸۲۰۹)
و نیز نک ابیات: ۳۵۱۲ و ۶۲۲۸
*پرنیان بر؛ صفت هنری وکنایه از معشوق:
پری خواندم او را زان روی خواندم
که روی پری داشت آن پرنیان بر(۲۹۲۱)
و نیز نک ابیات: ۸۱۱۰ و ۵۳۷۲
پروین
← پرن
پره

 

• • • پره: حلقه و دایره‌ی لشکریان سوار و پیاده برای حصار دادن نخجیر و جز آن. فرخی با واژه‌ی پره ۱ تصویر به صورت تشبیه ساخته شده است:

  

 

*پره زدن میر به دشت؛ مشبهٌ‌به باغ از جهت آراستگی:
ز گلبنان شکفته چنان نماید باغ
که میر پره زدستی به دشت بهر شکار(۲۶۸۶)
پری

 

• • برخی آن را همان جن دانسته‌اند امّا در تصور عوام پری مؤنث است و معمولاً آن را لطیف تر از جنس جن تصور کرده اند. (شمیسا،۱۳۷۷: ذیل پری). با واژه‌ی پری ۳ تصویر شامل ۲ تشبیه و ۱ صفت هنری ساخته شده است:

 

*مشبهٌ‌به معشوق از جهت زیبایی:
یاری گزیده ام از همه گیتی پری نژاد
زان شد ز چشم من امروز چو پری(۷۶۹۸)
و نیز نک: ۵۳۷۲
*پری چهره، صفت هنری، کنایه ازمحبوب و معشوق زیبارو:
خوشا عاشقی خاصه وقت جوانی
خوشا با پری چهرگان زندگانی(۷۹۶۳)
پسر ذوالیزن

 

• • ذوالیزن: مقصود سیف بن ذی یزن است از پادشاهان خاندان حمیری که به حمایت خسرو انوشیروان و به کمک او برحبشیان پیروز شد و ایرانیان او را بر تخت نشاندند و این فتح در حدود سال ۵۷۰ صورت گرفت(سجادی، ۱۳۸۹). با این واژه ۱ تشبیه ساخته شده است:

 

*مشبه به ممدوح از جهت سخاوت:
ای به هنر چو پدر فاطمه
ای به سخا چون پسر ذوالیزن(۶۴۱۲(
پشت

 

• • با واژه‌ی پشت ۳۰ کنایه ساخته شده است:

 

*پشت دوتا کردن؛ کنایه از تواضع و فروتنی کردن و نیز مطیع و منقاد شدن:
شاه محمود که شاهان زبر دست کنند
هر زمانی به پرستیدن او پشت دوتا(۶۹۶۱)
و نیز نک ابیات: ۷۰۲۳، ۹۶۱، ۷۱۶۹، ۴۷ و ۷۱۵۹
*پشت راست کردن؛ کنایه از توان و نیرو گرفتن پس ازگذراندن سختی ‌ها و مشکلات(عفیفی، ۱۳۷۲: ذیل پشت راست کردن):
کهان به جودش پشت دوتا راست کنند
مهان به خدمت او پشت‌ها کنند دوتاه(۷۱۶۹)
و نیز نک بیت: ۳۴۵
*پشت کسی یا چیزی بودن؛ کنایه از حامی و پشتیبان کسی بودن(نجفی، ۱۳۷۸، ج۱: ۲۵۴):

۳- تعهد هنجاری^[۸]: در این صورت کارمند احساس می‌کند که باید در سازمان بماند و ماندن او در سازمان عمل درستی است (لوتانز،۲۰۰۸).
فصل دوم
ادبیات تحقیق
مقدمه
مبانی نظری و پیشینه تحقیق اساس توجیه پذیری علمی تحقیق اند. مبانی نظری در واقع تئوری‌ها، نظریات و مدل‌های مختلف مربوط به موضوع را مطرح و زمینه را جهت انتخاب یکی از نظریات رایج، ترکیبی از آن‌ها و یا ابداع و الهام مدلی بر اساس آن‌ها فراهم می آورند. در همین راستا پس از ارائه کلیات تحقیق در فصل اول، در این فصل به مطالعه و بررسی ادبیات نظری این پژوهش می پردازیم.
رﻫﺒﺮی، ﻓﺮاﯾﻨﺪی اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ آن، ﯾﮏ ﻓﺮد ﺑﺮ ﮔﺮوﻫﯽ از اﻓﺮاد ﺗﺎﺛﯿﺮﻣﯽ ﮔﺬارد ﺗﺎ ﺑﻪ ﯾﮏ ﻫﺪف ﻣﺸﺘﺮک ﺑﺮﺳﻨﺪ. هر چند به تعداد افرادی که درصدد ارائه تعریفی از رهبری برآمده‌اند، به همان تعداد تعریف برای رهبری وجود دارد ولی از نظر مدیریت، رهبری فرایند هدایت و اعمال نفوذ بر فعالیتهای گروه یا اعضای سازمان می‌باشد، چنین تعریفی چهارکاربرد مهم دارد:

نخست، رهبری، در مورد کسان یا افراد دیگری مثل زیردستان یا پیروان مطرح می‌شود. چون این افراد یا پیروان باید دستورات رهبری را بپذیرند، درصدد تعیین مقام و منزلت ولی یا رهبر بر می‌آیند و در نتیجه فرایند رهبری را امکان پذیر می‌سازند. همه ویژگی‌ها و خصوصیت های رهبری، بدون وجود پیرو و زیردست، به هیچ تبدیل خواهد شد.
دوم، رهبری مستلزم توزیع نابرابر قدرت بین رهبر و اعضای گروه می‌شود. اگرچه اعضای گروه بدون قدرت نیستند و می‌توانند فعالیت‌های گروه را از راه های متعدد و گوناگون شکل دهند، ولی تردیدی نیست که معمولاً قدرت رهبر بسیار بیشتر است.
سومین، جنبه رهبری توانایی وی در به کارگیری شکل های مختلف قدرت برای اعمال نفوذ بر رفتار پیروان از راه های گوناگون است. در واقع این رهبران هستند که می‌توانند بر کارکنان و اعضای سازمان اعمال نفوذ نمایند به گونه‌ای که آن‌ها برای خیر و صلاح شرکت فداکاری یا ایثار نمایند.
چهارمین جنبه رهبری آمیزه‌ای است از سه جنبه نخست و آگاهی از این‌که رهبری با «ارزش‌ها» سروکار دارد. رهبری معنوی با ارزشها سروکار دارد و ایجاب می‌کند که درباره راه ها وگزینه‌هایی که در پیش رو قرار دارد به پیروان آگاهی لازم داده شود تا آن‌ها بتوانند هنگام واکنش نشان دادن در برابر پیشنهاد یک رهبر جهت رهبری، انتخابی آگاهانه بنمایند. ( استونر^[۹]، فری من^[۱۰] وگیلبرت^[۱۱]، ۱۹۳۵، ص ۸۰۴).
۲-۱) تعریف رهبری
کیمبل وایلز^[۱۲]، رهبری عبارت از هر نوع کنشی است که برای تعیین هدف‌ها و مقاصد جمعی و وصول به آن‌ها صورت می‌گیرد ( طوسی، ۱۳۷۷، ص ۲۶ ).
فن بهتر بسیج کردن و بهتر سامان دادن و بهتر سازمان دادن و بهتر کنترل کردن نیروهای انسانی و بکاربردن آن‌ها (مطهری، ۱۳۶۴، ص ۲۳۵).
جرج تری^[۱۳]، رهبری عبارت است از عمل تأثیرگذاری بر افراد بطوری که از روی میل و علاقه برای هدف‌های گروهی تلاش کنند (پال هرسی^[۱۴] و کنت بلانچارد^[۱۵]، ۱۹۷۲، ص ۷۱).
رابرت تاننبوم^[۱۶]، ایرونیک و چلر^[۱۷] و فرد مازاریک^[۱۸]، رهبری را بعنوان تأثیرگذاری بین افراد تعریف می‌کنند که در وضعیتی اعمال می‌شود و بوسیله فراگرد ارتباط بسوی تحقق هدف یا هدف‌های خاصی معطوف می‌گردد (پال هرسی و کنت بلانچارد، ۱۹۷۲، ص ۷۱).
هارولد کونتز^[۱۹] و سیرل اودانل^[۲۰] می‌نویسند که رهبری تأثیرگذاری بر افراد است تا تحقق هدف مشترکی را دنبال کنند ( پال هرسی و کنت بلانچارد، ۱۹۷۲، ص ۷۱ ).
هنر یا علم نفوذ در اشخاص به طوری که با میل و خواسته خود در جهت حصول به هدف‌های تعیین شده گام بردارند ( میرسپاسی، ۱۳۶۹، ص ۳۹ ).
امام محمد غزالی، همه فضائل رهبری باید جزء سرشت رهبر شود و آن محال است تحقق یابد جز آنکه عنان خود را به دست عقل دهد تا فرمانبرداری از وی آسان آید و تکلف برخیزد پس اگر عقل وی تقاضایی هم نماید ولیکن او به آن تکلف نکند هنوز بیمار است و از مرز اعتدال دور (عباس‌زادگان، ۱۳۷۶، ص ۲۸۳ ).
آشفته تهرانی، هرنوع اقدام یا اقدام هایی است که مدیر برای رسیدن به هدف‌های گروهی به عمل می‌آورد و نیز کیفیتی است که انگیزه‌های بالقوه موجود در سازمان را برای رسیدن به پیروزی ،جامه عمل می‌بخشد.
قدرت جذب افراد، تأثیر و نفوذ در آن‌ها و توانایی پذیراندن شخصیت خود ، به طوری که افراد (پیروان) به طور داوطلبانه در یک شرایط معین، رهبری او را بپذیرند ( میرکمالی، ۱۳۷۵، ص ۷۲ ).
تعدد تعاریف رهبری تقریباً به تعداد کسانی است که سعی کرده اند این مفهوم را تعریف کنند اما مشابهت ملموس در تعاریف ارائه شده عامل تأثیر و نفوذ است که بیشتر تعاریف رهبری این فرض را مشخص می‌سازد که رهبری شامل یک فراگرد تأثیرگذاری است که از طریق آن رهبر بر پیروان نفوذ دلخواه خود را اعمال می‌کند.
رﻫﺒﺮی(Leadership) ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻋﺎﻣﻞ، ﺗﻮان ﯾﺎ ﻧﯿﺮوی ﺑﺎﻟﻔﻌﻞ و ﯾﺎ ﺑﺎﻟﻘﻮه‌ای اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺪﯾﺮان و رﻫﺒﺮان از ﻃﺮﯾﻖ اﻋﻤﺎل ﻧﻔﻮذ و ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ اﯾﺠﺎد اﻃﻤﯿﻨﺎن در ﭘﯿﺮوان ﺧﻮد ﺑﺮای ﺗﺤﻘﻖ اﻫﺪاف و آرﻣﺎن ﻫﺎی ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ، اﻋﻢ از ﺳﺎزﻣﺎﻧﯽ و ﮔﺮوﻫﯽ از آن اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ. ﺑﺮﺧﯽ ﺗﻌﺎرﯾﻒ رﻫﺒﺮی را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺗﺎﮐﯿﺪی ﺑﺮ روش‌های ﮔﺮوﻫﯽ و ﯾﺎ از ﻃﺮﯾﻖ ﮔﺮوه ﻣﯽ داﻧﻨﺪ. از اﯾﻦ دﯾﺪﮔﺎه رﻫﺒﺮ در ﻣﺮﮐﺰ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎ و ﺗﻐﯿﯿﺮات ﮔﺮوﻫﯽ ﻗﺮار دارد و رﻫﺒﺮ ﺗﺠﻠﯽ اراده ﮔﺮوه اﺳﺖ. ﮔﺮوه دﯾﮕﺮ ﺗﻌﺎرﯾﻒ رﻫﺒﺮی را از دﯾﺪﮔﺎه ﺷﺨﺼﯿﺘﯽ ﺧﻼﺻﻪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ رﻫﺒﺮی ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از ﺗﺮﮐﯿﺐ ﺻﻔﺎت و وﯾﮋﮔﯽ ﻫﺎی ﺧﺎص ﯾﺎ ﺷﺨﺼﯿﺖ ﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ اﻓﺮاد از آن ﺑﺮﺧﻮردارﻧﺪ و آن‌ها را ﻗﺎدر ﻣﯽ ﺳﺎزد ﮐﻪ دﯾﮕﺮان را ﺗﺸﻮﯾﻖ ﺑﻪ اﻧﺠﺎم ﮐﺎر ﮐﻨﻨﺪ و ﯾﺎ ﮐﺎر را از ﻃﺮﯾﻖ دﯾﮕﺮان اﻧﺠﺎم دﻫﻨﺪ.
ﺑﺮﺧﯽ ﻫﻢ رﻫﺒﺮی را ﯾﮏ « ﻋﻤﻞ ﯾﺎ رﻓﺘﺎری ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﻐﯿﯿﺮ در ﮔﺮوه ﻣﯽ ﺷﻮد » ﺗﻌﺮﯾﻒ ﮐﺮده اﻧﺪ. ﺑﻪ ﻋﻼوه رﻫﺒﺮی از جنبه راﺑﻄﻪ ﻗﺪرت ﺑﯿﻦ رﻫﺒﺮان و ﭘﯿﺮوان ﻧﯿﺰ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺷﺪه اﺳﺖ. از اﯾﻦ دﯾﺪﮔﺎه: «رﻫﺒﺮان از ﻗﺪرت ﺧﻮد اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ در دﯾﮕﺮان ﺗﻌﯿﯿﺮ اﯾﺠﺎد ﮐﻨﻨﺪ ». ﻫﻨﻮز ﺑﺮﺧﯽ دﯾﺪﮔﺎه‌ها ﺑﻪ رﻫﺒﺮی ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ اﺑﺰار دﺳﺖﯾﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﻫﺪف و ﺑﺮای ﮐﻤﮏ ﺑﻪ اﻋﻀﺎء ﮔﺮوه ﺟﻬﺖ ﺗﺤﻘﻖ ﻫﺪف ﻫﺎی ﺧﻮد ﻧﮕﺎه ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ. اﯾﻦ دﯾﺪﮔﺎه ﺷﺎﻣﻞ رﻫﺒﺮی ﮐﻪ ﭘﯿﺮوان را از ﻃﺮﯾﻖ دﯾﺪﮔﺎه ﻫﺎ و اﻟﮕﻮﻫﺎ و ﺗﻮﺟﻪ ﻓﺮدی ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽدﻫﺪ، ﻣﯽﺷﻮد ( راﺑﻨﯿﺰ، ۱۳۸۱ ).
ﻋﻠﯽ رﻏﻢ ﺗﻌﺎرﯾﻒ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن و ﮐﺜﯿﺮی ﮐﻪ از رﻫﺒﺮی اراﺋﻪ ﺷﺪه وﺟﻮد دارد ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل در ﺗﻌﺮﯾﻒ رﻫﺒﺮی ﻣﯽ ﺗﻮان روی ﭼﻨﺪ ﻧﻘﻄﻪ ﻣﺸﺘﺮک ﺑﯿﻦ همه ﺗﻌﺎرﯾﻒ ﺗﮑﯿﻪ ﮐﺮد:
اﻟﻒ) رﻫﺒﺮی ﯾﮏ ﻓﺮآﯾﻨﺪ اﺳﺖ.
ب) رﻫﺒﺮی ﺑﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮ آﻣﯿﺨﺘﻪ اﺳﺖ.
پ) رﻫﺒﺮی در داﺧﻞ ﯾﮏ ﮔﺮوه اﺗﻔﺎق ﻣﯽ اﻓﺘﺪ.
ت) رﻫﺒﺮی ﻫﺪفﻣﻨﺪ اﺳﺖ.
ﺑﺮاﺳﺎس اﯾﻦ اﺟﺰا رﻫﺒﺮی ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از: اﺛﺮی ﮐﻪ ﯾﮏ ﻓﺮد ﺑﺮ ﯾﮏ ﮔﺮوه از اﻓﺮاد ﺑﺮای دﺳﺖ ﯾﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﯾﮏ ﻫﺪف ﻣﺸﺘﺮک ﻋﻤﻮﻣﯽ اﯾﺠﺎد ﻣﯽ ﮐﻨﺪ (راﺑﻨﯿﺰ، ۱۳۸۱). ﺗﻌﺮﯾﻒ رﻫﺒﺮی ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺑﺪﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻮﺿﻮع، وﯾﮋﮔﯽ ﻫﺎی ﺷﺨﺼﯽ وﯾﺎ ﺷﺨﺼﯿﺘﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ در رﻫﺒﺮان وﺟﻮد دارد و ﺑﺮ ﭘﯿﺮوان اﺛﺮ ﻣﯽ ﮔﺬارد ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺬاﮐﺮات و ﻣﺮاودات اﺗﻔﺎﻗﯽ ﮐﻪ ﺑﯿﻦ رﻫﺒﺮ و ﭘﯿﺮو میگذرد ﺑﺎﻋﺚ اﯾﻦ ﺗﻐﯿﯿﺮ و ﺗﺎﺛﯿﺮ در ﭘﯿﺮوان اﺳﺖ. ﻓﺮاﯾﻨﺪ رﻫﺒﺮی اﻗﺘﻀﺎ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ رﻫﺒﺮ ﻫﻢ ﺗﺎﺛﯿﺮﮔﺬار ﺑﺮ ﭘﯿﺮوان و ﻫﻢ ﺗﺎﺛﯿﺮﭘﺬﯾﺮ از ﭘﯿﺮوان ﺑﺎﺷﺪ. ﻓﺮاﯾﻨﺪ رﻫﺒﺮی ﺗﺎﮐﯿﺪ می‌کند ﮐﻪ رﻫﺒﺮی ﯾﮏ ﺧﻂ ﻃﻮﻟﯽ و اﺗﻔﺎﻗﯽ ﯾﮏ ﺟﺎﻧﺒﻪ ﻧﯿﺴﺖ، ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﯾﮏ ﺣﺎدﺛﻪ ی دو ﺟﺎﻧﺒﻪ اﺳﺖ. زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ رﻫﺒﺮی ﺑﺪﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺷﻮد ﺑﺮای همه ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮﺳﯽ اﺳﺖ و ﻓﻘﻂ ﻣﺤﺪود ﺑﻪ رﻫﺒﺮ رﺳﻤﯽ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺷﺪه در ﮔﺮوه ﻧﻤﯽ ﺷﻮد. رﻫﺒﺮی ﺷﺎﻣﻞ ﺗﺎﺛﯿﺮ و ﺗﻐﯿﯿﺮ اﺳﺖ و اﯾﻦ ﺑﺪان ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ رﻫﺒﺮان ﺑﺮ ﭘﯿﺮوان اﺛﺮ ﺑﮕﺬارﻧﺪ. ﺗﺎﺛﯿﺮ، ﺷﺮط ﺣﺘﻤﯽ رﻫﺒﺮی اﺳﺖ. ﺑﺪون ﺗﺎﺛﯿﺮ، رﻫﺒﺮی وﺟﻮد ﻧﺪارد. رﻫﺒﺮی در ﮔﺮوه اﺗﻔﺎق ﻣﯽ اﻓﺘﺪ. ﮔﺮوه ﻫﺎ ﻇﺮﻓﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ رﻫﺒﺮی در آن، ﺟﺎ می‌گیرد. رﻫﺒﺮی ﺷﺎﻣﻞ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﮔﺬاردن و ﺗﻐﯿﯿﺮ دادن ﮔﺮوﻫﯽ از اﻓﺮاد ﮐﻪ داری ﻫﺪف ﻣﺸﺘﺮک ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻣﯽ ﺷﻮد. اﯾﻦ ﮔﺮوه ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﯾﮏ ﮔﺮوه ﮐﻮﭼﮏ ﮐﺎری ﺑﺎﺷﺪ ، ﯾﺎ ﯾﮏ ﮔﺮوه اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﯾﮏ ﮔﺮوه ﺑﺰرگ ﺷﺎﻣﻞ ﻫﻤﻪی اﻋﻀﺎی ﺳﺎزﻣﺎن. رﻫﺒﺮی ﻫﻨﺮ اداره ﮐﺮدن ﺧﻮد و دﯾﮕﺮان اﺳﺖ. رﻫﺒﺮی ﺷﺎﻣﻞ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻫﺪف ﻫﺎﺳﺖ. اﯾﻦ ﺑﺪان ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﮐﻪ رﻫﺒﺮی ﻣﻠﺰم ﺑﻪ ﻫﺪاﯾﺖ ﮔﺮوه و ﺟﻤﻌﯽ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﻫﺪف و ﻧﻘﻄﻪ ی ﭘﺎﯾﺎن وﻇﯿﻔﻪ و ﮐﺎری اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ. رﻫﺒﺮان اﻧﺮژی ﺧﻮد را ﺑﻪ اﻓﺮادی ﮐﻪ ﺑﺎ ﻫﻢ ﻣﺎﻣﻮر ﭘﯿﻤﻮدن راه و رﺳﯿﺪن ﺑﻪ ﻫﺪف ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ رﻫﺒﺮی زﻣﺎﻧﯽ ﻣﻮﺿﻮع و ﻣﺤﺘﻮا ﭘﯿﺪا می‌کند ﮐﻪ اﻓﺮاد در ﺻﺪد و در ﺗﻼش ﺣﺮﮐﺖ ﮐﺮدن ﺑﺮای رﺳﯿﺪن ﺑﻪ ﻫﺪﻓﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﻫﻢ رﻫﺒﺮان و ﻫﻢ ﭘﯿﺮوان ﺑﺎ ﻫﻢ در ﻣﺮاﺣﻞ رﻫﺒﺮی ﺷﺮﯾﮏ ﻫﺴﺘﻨﺪ. رﻫﺒﺮان ﺑﻪ ﭘﯿﺮوان ﻧﯿﺎز دارﻧﺪ و ﭘﯿﺮوان ﺑﻪ رﻫﺒﺮان. اﮔﺮﭼﻪ رﻫﺒﺮان ﺑﻪ ﻧﺤﻮ ﻧﺰدﯾﮑﯽ ﺑﻪ ﻫﻢ ﻣﺘﺼﻞ ﺷﺪهاﻧﺪ اﻣﺎ اﯾﻦ رﻫﺒﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻏﻠﺐ اوﻗﺎت راﺑﻄﻪ را آﻏﺎز ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و ﺑﺎ وﺳﺎﯾﻞ ارﺗﺒﺎﻃﯽ ﺟﺪﯾﺪی ﮐﻪ ﺧﻠﻖ می‌کند ﺑﺎز ﺗﻨﻈﯿﻢ رواﺑﻂ را ﺑﻪ دوش ﻣﯽ ﮐﺸﺪ ( راﺑﻨﯿﺰ، ۱۳۸۱ ).
ﻫﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ ﮐﻪ ﺑﺮﻧﺰ^[۲۱] ﺧﺎﻃﺮ ﻧﺸﺎن ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ ﮔﺎﻫﯽ اوﻗﺎت ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽ رﺳﺪ ﺑﺎ ﺑﺤﺚ رﻫﺒﺮی ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﺨﺒﻪ ﭘﺮوری ﺑﺮﺧﻮرد ﻣﯽ ﺷﻮد ﭼﺮا ﮐﻪ ﻗﺪرت ﺗﻠﻮﯾﺤﯽ و اﻫﻤﯿﺘﯽ ﮐﻪ اﻏﻠﺐ ﻣﻮاﻗﻊ ﺑﺮای رﻫﺒﺮان در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﭘﯿﺮوان ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﯽ آورﻧﺪ ﻣﻮﺟﺐ اﯾﻦ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ آن‌ها ﻣﯽ ﺷﻮد. وﻟﯽ رﻫﺒﺮان ﺑﺎﻻﺗﺮ و ﺑﻬﺘﺮ از ﭘﯿﺮوان ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ. رﻫﺒﺮان و ﭘﯿﺮوان ﻧﯿﺎز دارﻧﺪ در ﮐﻨﺎر ﻫﻢ و در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻫﻢ و ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﻤﻌﯽ درک ﺷﻮﻧﺪ و ﻧﻪ ﺑﺮ ﻋﮑﺲ (ﺧﻮرﺷﯿﺪی، ۱۳۸۲ ).
کتز وکان^[۲۲] عقیده دارند که رهبران سازمان از عوامل مهم تعیین کننده موفقیت یا شکست سازمان می‌باشند. به عبارت دیگر سازمان‌های موفق حداقل در یک وجه با سازمان‌های ناموفق اختلاف دارند و آن وجود رهبری پویا و مطلع در سازمانهای موفق و فقدان آن در سازمانهای ناموفق می‌باشد (فخیمی،۱۳۷۹،۲۹۹).
سازمان‌ها در طی چند دهه گذشته تغییرات زیادی را پشت سر گذاشته اند . با حرکت از طراحی سلسله مراتبی سنتی، بسیاری از سازمانها به طرف ساختار های تخت تر حرکت می کنند که از محیط کاری مبتنی بر تیم حمایت می کنند. هم زمان با این تحولات ماهیت رهبری نیز در طی زمان بسیار تغییرکرده است (Horner,1997,270). رهبری یک مفهوم کلیدی در علوم سازمانی است و تعداد بسیار زیادی از مطالعات را در طی پنجاه سال اخیر موجب شده است ( Kuchinke.1999,1360). رهبری به دلیل نقشی که در اثر بخشی فردی و گروهی ایفا می کند، عنوان بسیار مشهوری در رفتار سازمانی است. و از آنجا که موضوع رهبری انسان را در طی اعصار گوناگون مفتون خود ساخته، تعاریف فراوانی از آن شده است (رضائیان،۱۳۸۰،۳۷).
باس^[۲۳](۱۹۹۰) بیان کرده است که به تعداد اشخاصی که تلاش کرده اند مفهوم رهبری را تعریف کنند، برای آن تعریف وجود دارد. ولی اکثر تعاریف در دو موضوع توافق دارند :

 

1. 1. رهبری یک پدیده گروهی است.

 

1. 1. رهبری یک فرایند نفوذ است ( Washbush,2005,34).

 

اینک به تعدادی از تعاریف رهبری اشاره میشود :

 

• • رهبری شکل خاصی از قدرت است که با نوع قدرت مرجع، رابطه‌ای تنگاتنگ دارد (پارساییان و اعرابی،۱۳۷۹،۲۲۷).

 

• • رهبری یعنی وسیله نظارت بر همکاری تمامی افراد گروه با یکدیگر و همکاری گروه تحت رهبری با بقیه تشکیلات به طور هماهنگ برای دستیابی به اهداف تشکیلات ( تیموری،۱۳۷۹،۲۶۸).

 

• • رهبری را می‌توان به عنوان حرکت دادن افراد در یک جهت، تصمیم گیری و حمایت از مسیرهایی دانست که افراد معمولاً توانایی انتخاب آن را ندارند (Lippit,1999,19).

 

• • رهبری هنراداره کردن خود و دیگران است ( افجه،۱۳۷۹،۳۶۸).

 

• • رهبری عبارت است از ساختار دادن به انتظارات و تعاملات و حفظ ساختار آنها (خلیلی شورینی،۱۳۸۳،۱۹).

 

۲ – ۲) ﻣﺎﻫﯿﺖ رﻫﺒﺮی
از ﻧﻘﻄﻪ ﻧﻈﺮ ﺳﺎزﻣﺎﻧﯽ، رﻫﺒﺮی ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻓﺮاﯾﻨﺪ، ﺑﻪ ﻣﻌﻨﯽ اﺳﺘﻔﺎده از ﻧﻔﻮذ ﺑﺪون زور ﺑﺮای ﻫﺪاﯾﺖ و ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻫﺎی اﻋﻀﺎی ﯾﮏ ﮔﺮوه و ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﺻﻔﺖ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﯽ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ای از وﯾﮋﮔﯽ ﻫﺎﺳﺖ.
رﻫﺒﺮی ﻧﻔﻮذ ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪی ﺑﺮ رﻓﺘﺎر ﻓﺮد و ﮔﺮوه در ﺳﺎزﻣﺎن دارد. ﻫﺮ ﭼﻪ ﺳﺎزﻣﺎﻧﯽ از ﻧﻈﺮ رﻫﺒﺮی ﻧﯿﺮوﻣﻨﺪﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ، ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ آن ﺳﺎزﻣﺎن ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد. ﺑﺤﺚ رﻫﺒﺮی ﺳﺎزﻣﺎن ﻫﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻋﻠﻤﯽ ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ دﯾﮕﺮ ﻣﺒﺎﺣﺚ از ﺗﯿﻠﻮر و ﺗﻼش ﻫﺎی وی ﺷﺮوع ﺷﺪ. از ﺳﺎل ﻫﺎی دﻫﻪی ۱۹۲۰ و اواﯾﻞ دﻫﻪ ۱۹۳۰ ﻧﻬﻀﺖ رواﺑﻂ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺑﺘﺪرﯾﺞ ﺟﺎﻧﺸﯿﻦ روش ﻋﻠﻤﯽ ﺗﯿﻠﻮر ﺷﺪ ﮐﻪ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻣﺴﺌﻠﻪی ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی ﺑﺮای ﺑﻬﺒﻮد ﺑﺎزده، ﺑﻪ ﻧﯿﺮوی اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻧﯿﺰ ﺗﻮﺟﻪ وﯾﮋه‌ای داﺷﺖ. ﻃﺒﻖ ﻧﻈﺮﯾﻪی رواﺑﻂ اﻧﺴﺎﻧﯽ، وﻇﯿﻔﻪ ی رﻫﺒﺮ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺤﻘﻖ ﻫﺪف ﻫﺎ را از ﻃﺮﯾﻖ اﯾﺠﺎد ﺗﻌﺎون و ﻫﻤﯿﺎری ﺑﯿﻦ زﯾﺮ دﺳﺘﺎن ﺧﻮد ﺗﺴﻬﯿﻞ ﮐﻨﺪ و ﻓﺮﺻﺖ ﻫﺎﯾﯽ ﺑﺮای رﺷﺪ ﺷﺨﺼﯽ ﺑﻪ وﺟﻮد آورد. از دﯾﺪ ﻧﻬﻀﺖ رواﺑﻂ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ارﺗﺒﺎﻃﺎت اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺣﺎﺋز اﻫﻤﯿﺖ اﺳﺖ وﻟﯽ ﻧﻬﻀﺖ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻋﻠﻤﯽ ﺗﯿﻠﻮر ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ وﻇﯿﻔﻪ دارد. رﻫﺒﺮی ﯾﮏ روﯾﻪ ی ﻣﺸﺘﺮک ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ اﺳﺖ. ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ رﻫﺒﺮی ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ ای اﺛﺮ ﺑﺨﺶ، ﯾﮑﯽ از ﮐﻠﯿﺪﻫﺎی ﮐﺎرآﻣﺪ ﺑﻮدن ﻣﺪﯾﺮ اﺳﺖ. ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ رﻫﺒﺮی ﻣﺴﺘﻠﺰم ﻧﻔﻮذ ﮐﺮدن و ﺗﺎﺛﯿﺮ ﮔﺬاردن ﺑﺮ اﻓﺮاد اﺳﺖ و ﻣﺪﯾﺮ در ﻧﻘﺶ رﻫﺒﺮی ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺑﺮ اﻓﺮاد ﺗﺤﺖ ﺳﺮﭘﺮﺳﺘﯽ ﺧﻮد ﻧﺎﻓﺬ و ﻣﺆﺛﺮ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ، ﻣﺮﺋﻮﺳﺎن ﻧﻔﻮذ و ﻗﺪرت او را ﺑﭙﺬﯾﺮﻧﺪ(ﮔﯿﺮﯾﻔﯿﻦ، ۱۳۸۴).
رﻫﺒﺮی ﻋﻤﺪه وﻇﯿﻔﻪ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ اﺳﺖ اﻣﺎ ﺗﻤﺎم ﮐﺎر او ﻧﯿﺴﺖ. ﻣﺪﯾﺮان ﻣﻠﺰم ﺑﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰی و ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ لیکن ﻧﻘﺶ اﺳﺎﺳﯽ ﯾﮏ رﻫﺒﺮ اﺛﺮ ﮔﺬاری ﺑﺮ دﯾﮕﺮان اﺳﺖ، ﺑﻪ ﻧﺤﻮی ﮐﻪ ﻫﺪف ﻫﺎی از ﭘﯿﺶ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺷﺪه را ﻣﺸﺘﺎﻗﺎﻧﻪ دﻧﺒﺎل ﮐﻨﻨﺪ. اﯾﻦ اﻣﺮ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدهد ﮐﻪ رﻫﺒﺮان ﻗﻮی ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻣﺪﯾﺮان ﻧﺎﺗﻮاﻧﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰی ﺿﻌﯿﻒ آن‌ها ﻣﻮﺟﺐ ﺷﻮد ﮐﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﮔﺮوه در ﺟﻬﺖ ﻏﻠﻂ دﻧﺒﺎل ﺷﻮد. ﺑﺎ وﺟﻮد اﯾﻨﮑﻪ آن‌ها ﻗﺎدرﻧﺪ ﮐﻪ ﻓﻌﺎلیتهای ﮔﺮوه را ﺗﺪاوم ﺑﺨﺸﻨﺪ، اﻣﺎ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ آن‌ها را در ﺟﻬﺘﯽ ﻫﺪاﯾﺖ ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﺣﺼﻮل ﻫﺪفﻫﺎی ﺳﺎزﻣﺎﻧﯽ را ﺑﻪ دﻧﺒﺎل داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ.

روابط تجربی زیادی برای محاسبه ضریب انتقال حرارت و زمان ماند ارائه شده است ولی هیچکدام مقبولیت جهانی ندارندو صرفاً برای مواد و شرایط خاص جواب داده اند؛ بنابراین بهترین منبع، داده های آزمایشگاهی برای محاسبه زمان ماند و ضریب انتقال حرارت در همان مکان و با همان شرایط در مقیاس آزمایشگاهی است.

۲-۱۰-مدل های کلی (جامع) برای خشک کن های دوار
مدل های کلی که در برگیرنده مشخصات ذرات جامد و محفظه خشک کن باشد، بصورت مجموعه ای از معادلات دیفرانسیل است که بدست آمده از موازنه جرم و انرژی بین فاز گاز و جامد می باشند و معمولاً بصورتی ساده می شوند که معادلات بصورت خطی تبدیل شوند. مدلهایی نیز وجود دارند که برای تعیین توزیع دما و رطوبت ذرات و هوای خشک کننده در جهت محوری استفاده می شوند اما میزان اعتبار آنها مشکل است به این دلیل که اندازه گرفتن رطوبت ماده و دمای داخلی خشک کن سخت می باشد. یک سری دیگر از معادلات بصورت معادله دیفرانسیل جزیی با پارامترهای توزیع شده برای هر دو کمیت دما و رطوبت ذرات و هوا می باشد.
یک نمونه از مدل ریاضی که از جامع ترین آنها می باشد در سال ۲۰۰۳ توسط A.Iguaz و همکاران بدست آمده است که شامل ۵ معادله دیفرانسیل و تعدادی معادلات جبری می باشد[۲۲].
شاه حسینی و همکارانش مدلی که توسط Iguaz وهمکارانش ارائه شده بود را تصحیح کردند و سپس بعنوان یک مدل کلی در محیط Matlab برای حل عددی آن استفاده کردند. فرضیاتی که آنها استفاده کردند بدین ترتیب می باشد:[۲۲]
-ذرات تولیدی کروی می باشند و ابعاد آن در طی فرایند تغییر نمی کند.
-در طول فرایند خشک کردن سرعت خشک شدن نزولی می باشد.
-دبی هوا ثابت می باشد.
-خشک کن در شرایط بهینه بار خود کار می کند.
سرعت خشک شدن یک پارامتر مهم برای مدل می باشد و باید بصورت تجربی تعیین شود. بر اساس معادلات Baker، معادلات مربوط به سرعت خشک شدن باید شامل داده های تعادلی جامد باشد.
یک مدل می تواند برای محاسبه و تعیین پروفایل رطوبت و دمای محصول و هوا در جهت محوری استفاده شود ولی اثبات صحت و درستی این پروفایلها بسیار مشکل است زیرا اندازه گیری مقدار رطوبت و دمای درون خشک کن بسیار مشکل می باشد.
امکان شبیه سازی دینامیکی رفتار خشک کن ها نیز وجود دارد. یکی از دلایل استفاده از شبیه سازی، پیش بینی چگونگی تاثیر یک تغییر پله ای متغیرهای ورودی برروی متغیرهای خروجی است. جهت مطالعه رفتار دینامیک خشک کن ها رفتارآنها در شرایط عملکرد آن شبیه سازی می شود و هنگامیکه سیستم به حالت پایدار برسد یک آشفتگی (تغییر) در یکی از متغیرهای ورودی آن ایجاد می شود [۱۵].
اگرچه تحقیقات زیادی در مورد مدلسازی پدیده های خشک کردن انجام شده است، نسبتاً مقدار کمی از این فعالیت ها بطور مستقیم به خشک کن های دوار مربوط می شود و ممکن است به خاطر این واقعیت باشد که خشک کن دوار یک فرایند بسیار پیچیده ای است که فقط شامل خشک شدن نمی باشد بلکه پیشرفت جامد در طی خشک کردن مطرح می باشد [۲۵].
ساختار مدل انتقال جامد به فاز گاز گسترش یافته است. حرارت و تبخیر شدن آب بین این فازها منتقل می شود. حرارت از فاز گاز توسط همرفت و تابش به جامد منتقل می شود.
یک مدل دینامیکی چندبعدی معتبر برای خشک کن دوار بر اساس مفروضاتی همچون پیش بینی و اندازه گیری مقادیر دمای خروجی شبیه سازی شده است. به منظور تسهیل خشک شدن، موازنه انرژی فازهای جامد در داخل مدل انتقال جامد معتبر یکپارچه سازی شده است. فازگاز در مناطق پره دار و بدون پره بصورت یک سیستم جریان خزشی^[۱۳] مدلسازی شده است. عوامل تصحیح برای مقادیر نامعین در سطح تخمینی جامد در بخش های مختلف خشک کن معرفی شده است. این عوامل تصحیح بطور دستی با پارامترهای مورد استفاده در آزمایش ها میزان رطوبت تخمین زده شده است. میزان حرارت از دست رفته از طریق پوسته با بهره گرفتن از تحلیل مقاومت آن محاسبه شده است. به منظور تطبیق دمای گاز خروجی، عوامل تصحیح حرارت از دست رفته همچنین تعریف شده است و بطور دستی هماهنگ می شود [۲۶].
میزان رطوبت جامد و دمای هوای خشک و جامد بصورت تابعی از طول خشک کن در شکل زیر نشان داده شده است. مقادیر شبیه سازی شده برای دمای جامد، رطوبت جامد و دمای هوای خشک در خروجی خشک کن بسیار نزدیک به آن چیزی است که در آزمایش ها آمده است در حالیکه در گزارش های حالت پایدار، دمای خروجی جامدات و هوای خشک در خشک کردن همزمان بطورکلی در نزدیکی ورودی استوانه بهم رسیده اند که در آنجا انتقال حرارت سریعترین می باشد. بیشترین دمای جامد می تواند چندین درجه بیشتر از دمای خروجی نهایی جامد باشد.

شکل (۲-۱۰) .توزیع حالت پایا برای رطوبت جامد و دمای جامد و هوای خشک. در جاییکه L=0.5 m [25].
در یک مدل چندبعدی دینامیکی برای یک خشک کن دوارصنعتی توسعه یافته، فازگاز در بخش های پره دار و بدون پره خشک کن همانند یک سیستم جریان خزشی، مدلسازی شده است. فاز جامد در بخش های بدون پره همانند یک سیستم جریان خزشی محوری پراکنده سازی شده است. طبق انواع قرارداد یک قسمت از تقریب مدلسازی برای انتقال جامد در بخش های پره دار استفاده شده است. این تقریب یک فرمولسازی سری-موازی از خوب مخلوط شدن در محفظه و توزیع جامدات بین قسمت های تخمین زده شده از طریق مدلسازی هندسی و بررسی دقیق طراحی موانع بارگیری می باشد [۲۶].
فصل سوم
روش تحقیق
۳-۱-مقدمه
خشک کردن، یعنی ازبین بردن رطوبتی که در جسم موجود می باشد و یکی از فرایندهای اصلی در بسیاری از صنایع می باشد، به این دلیل که برای تولید کردن محصولاتی با کیفیت برتر و ماندگاری بالاتر، نیاز به خشک کردن افزایش می یابد.
در این پایان نامه، سعی بر بررسی عملکرد خشک کن دوار در کارخانه تولید دی کلسیم فسفات ومدلسازی ریاضی و در نهایت شبیه سازی آن داریم.
۳-۲-خشک کن دوار
خشک کن دوار تولید دی کلسیم فسفات باید دارای خصوصیات زیر باشد:
میزان حرارت دهی، قابل اندازه گیری و کنترل باشد.
حرارت مستقیماً با محصول برخورد ننماید.
قابلیت کاهش رطوبت محصول را تا حد استاندارد داشته باشد.
کنترل حرارت در اینجا بسیارمهم است زیرا حرارت بیش از حد سبب سرامیکی شدن محصول و کاهش قابلیت حل آن می گردد.
۳-۳-بررسی فرایندخشک کردن و عملکرد آن
خشک کردن غیرطبیعی با بهره گرفتن از وسیله های صنعتی (خشک کن ها) کمک می کند تا میزان رطوبت باقیمانده را در یک زمان نسبتاً کوتاهی کاهش دهیم. همرفت یکی از متداولترین روش های خشک کردن (خشک کن های مستقیم) می باشد. حرارت توسط گاز/هوای داغ بر روی سطح جامد پراکنده می شود. حرارت برای تبخیر توسط انتقال به سطح در دسترس مواد عرضه شده است. رطوبت تبخیر شده توسط سیال خشک کن حمل می شود. خشک کن های غیرمستقیم (توسط همرفت کار می کند) بیشتر برای ذرات و مواد با دانه های ریز یا برای جامدات خیلی مرطوب مناسبند در حالیکه خشک کن های تابشی با بهره گرفتن از منابع مختلف تابش الکترومغناطیسی با طول موج هایی در محدوده مادوفروسرخ تا ماکروویو کار می کنند [۳۰].
مقدار زیادی از موادگرانولی با ذرات به ابعاد ۱۰ میلیمتر یا بیشتر که بیش از حد شکننده اند و به حرارت حساسند و یا باعث مشکلاتی در حمل و نقل موادجامد می شوند، در خشک کن های دوار در فرایندهای صنعتی خشک می شوند. خشک کن های دوار یکی از متداولترین انواع خشک کن های صنعتی می باشد و شامل یک پوسته استوانه ای که معمولاًاز صفحه های فولادی ساخته شده است، شیب کمی دارد. بطورمعمول قطرآن ۵-۳/۰ متر و طولش ۹۰-۵ متر و چرخش در ۵-۱ می باشد.
خشک کن دوار معمولاً با یک فشارداخلی منفی برای جلوگیری از فرار گرد و غبار عمل می کند. موادجامد در نظرگرفته شده، در انتهای فوقانی بسمت پایین حرکت می کنند یا تخلیه می شوند. بسته به ترتیب تماس بین گاز خشک کن و جامد، یک خشک کن می تواند به مستقیم و یا غیرمستقیم، همسو یا ناهمسو، طبقه بندی شود. یک مجموعه ای از پره های بالابرنده با شکل های مختلف در درون پوسته برای تماس مناسب بین جامد با گاز قرار داده شده است. این پره ها از حالت مارپیچ به حالت مستقیم تنظیم شده‌اند. اثرات طراحی پره ها مانند تعدادپره ها، ابعادشان و شکل آنها بر روی عملکرد خشک کن بسیار پیچیده است.
یک خشک کن دوار، دارای دو عملکرد مجزا می باشند:بعنوان یک نوارنقاله و بعنوان یک گرم کننده.
حرکت جامد از طریق خشک کن توسط مکانیسم های زیر تحت تاثیرقرار دارد:
بلندکردن اجسام، حرکت آبشاری، لغزشی و برگشتی.
شکل (۳-۱) .خشک کن دوار آبشاری [۲۴].
همانطور که خشک کن می چرخد، موادجامد توسط پره ها در فواصل معینی در سراسر استوانه برداشته می شوند و از طریق هوا در یک لایه آبشاری پاشیده می شوند. اغلب فرایندخشک شدن در این زمان اتفاق می افتد، چون مواد جامد در تماس نزدیک با گاز قرار دارند. حرکت پره ها همچنین تا اندازه ای برای انتقال موادجامد از طریق استوانه مناسب است [۲۴].
عوامل موثر بر مدل سازی خشک کن دوار را می توان به شرح زیر طبقه بندی کرد:
خصوصیات فیزیکی جامدات، مانند اندازه ذرات و شکل آنها، دانسیته و میزان رطوبت.
متغیرهای خشک کن، مانند قطر و طول استوانه و طراحی و تعداد پره های بالا برنده.
شرایط عملیاتی، مانند جریان خوراک و دما، جریان و دمای هوای خشک و شیب سرعت چرخش استوانه [۲۴].
همه عوامل بالا بر انتقال حرارت در استوانه موثرند و همه بغیر از دمای جامد و هوای خشک یک اثری بر روی بارگیری (نگهداشتن) و زمان عبور از استوانه دارند نگهداشتن^[۱۴] جامد تاثیرزیادی بر روی عملکرد خشک کن دارد و سرعت تولید را کاهش می دهند اما یک نگهداری جامد بزرگ، باعث غلتانیدن مواد در عمق خشک کن می شود که باعث می شود میزان رطوبت موردنیاز بدست نیاید و توان موردنیاز برای چرخاندن خشک کن افزایش یابد. یک نگهداری که ۱۵-۳%از حجم کل استوانه می باشد، با مقادیردر محدوده ۱۲-۸% رایج تر می باشد وعملیات را رضایت بخش می کند.
راندمان گرمایی خشک کن دوار به وضعیت خشک کن و تغییر آن در محدوده گسترده از ۲۵% در یک سیستم شعله غیرمستقیم تا ۸۵% در یک لوله بخار بستگی دارد [۲۸].
اگرچه خشک کن های دوار برای دهه های بسیاری در بخش های صنعتی متعددی استفاده شده است، تحقیقات در مورد مدلسازی آنها و کنترلشان محدود بوده است و می توان گفت که هنوز در مراحل ابتدایی می باشد و تا حد زیادی به دلایل زیر بستگی دارد:
وضعیت کنونی:خشک کن های دوار بدون شک یکی از قدیمی ترین و متداولترین عملیات در فرایندهای صنعتی می باشد. ساعت ها کار می کند، عملکرد آنها آسان و قابل اطمینان می باشد، اما بازده انرژی نامناسب دارند و سازگار با محیط زیست نمی باشند. اغلب خشک کن های دوار، مخصوصاً انواع قدیمی آنها هنوز بصورت دستی با تکیه بر مشاهده و تجربه اپراتور، کنترل می شود.
فرایندپیچیده:درک عمیق ما از خشک کن های دوار بسیارضعیف است، زیرا فرایندبسیارپیچیده ای است که شامل حرکت جامدات علاوه بر خشک کردن حرارتی آنها می باشد. به عنوان فرایندی است که بشدت غیرخطی می باشد و به زمان و مکان بستگی دارد. مدلسازی ریاضی بسیارسخت است. بطورکلی مدل ها برآوردی خام از فرایندهای واقعی هستند و بنابراین مفیدبودن آنها، جای سوال دارد. این بدین معنی است که توسعه مدل براساس سیستم کنترل، اگرچه بهتر است زیرا طبیعت دینامیکی آرام خشک کن دوار، موردتوجه طراحان خشک کن دوار قرار گرفته است.
عدم قطعیت:مقادیر عملیات مناسب خشک کن دوار برای کیفیت محصول و بازده خشک کردن اغلب در گذشته به رسمیت شناخته نشده است.
عدم وجودتحقیقات کنترل در خشک کن دوار:علاقه کمی در حال حاضر برای توسعه توابع اندازه گیری و کنترل خشک کن دوار نشان داده شده است. در حال حاضر روش های کنترل هوشمند که بر اساس تجربه بدست آمده است و به موفقیت دست پیدا کرده است. تحقیقات در کنترل خشک کن های دوار دوباره از سرگرفته شده است، بویژه با توجه به افزایش علاقمندی، خشک کن های دوار موجود در تلاش برای بهبود عملکرد خودکار خشک کن به خشک کن هوشمند در حال تغییر می باشد [۲۴].
۳-۴-عملکرد بهینه خشک کن دوار

• قاسمیان ،‌امید،‌اموزش و پرورش و توسعه اقتصادی ،‌رساله کارشناسی ارشد،‌دانشکده اقتصاد ، دانشگاه تهران ،‌۱۳۷۵.

 

• کاتوزیان ،؛‌محمد علی همایون ،‌اقتصادسیاسی ایران ،‌ترمه محمد رضا نفیسی و دیگران ،‌تهران ،نشر نی ، ۱۳۷۳.

 

• کمرر ، فرانس ان و .. ،‌برنامه ریزی اموزش مبتنی بر انگیزش ،‌ترجمه :‌عبدالحسین نفیسی ،تهران ‌،‌پژوهشکده تعلیم وتربیت، ۱۳۷۸.

 

• کوکایون ، ژاک و دیگران ،‌بررسی تحلیلی توزیع درامد وتوسه اقتصادی ،‌ترجمه احنود اخوی ،‌تهران ،‌موسسه مطالعاتن و پژوهشهای بازرگانی ،‌۱۳۷۶.

 

• لشکری ،‌محمد ،‌بازده اموزش :‌مقایسه بین بخش خصوصی ودولتی ،‌مجموعه مقالات همایش اموزش عالی در ایران ،‌تهران ،‌دانشگاه علامه طباطبایی ، صص ۴۵۹-۴۷۱، ۱۳۷۸.

 

• م.تایت ،ترجمه : قاسم جابری پور ، نقش سیاست های توسعه در تحول کارایی ونتایج نظام اموزشی ،‌ انتشارات دانشگاه تهران ،‌۱۳۸۴.

 

• مارتین ،‌کارنوی ،‌ترجمه:‌مرتی امین فر، افتتحصیلی یااتلاف در آموزش و پرورش ، فصلنامه تعلیم و تربیت (‌پاییز وزمستان) صص۷-۲۵، ۱۳۸۷.

 

• مشایخ ف بریده ،‌دیدگاه های نو در برنامه ریزی اموزش، تهران ،‌انتشارات سممت ، ۱۳۷۹.

 

• ن.سیگنال،‌ترجمه:‌رامین اموخته ،‌اقتصاد اموزش و اصول کاربردها، انتشارات استان قدس رضوی ، چاپ سوم ، ۱۳۷۹.

 

• نادری ، ابوالقاسم ،‌مالیه آموزش ، چاپ اول ،‌انتشارات دانشگاه تهران ، ۱۳۸۸.

 

• نادری ،ابوالقاسم ، الگوه های چند سطحی و ارزیای ناهمانی و کارای بودجه بین دنشگاه ها ،‌فصلنامه پژوهش آموزش عالی شماره ۳۰( بهار) ، ۱۳۸۲.

 

• • نادری ،ابوالقاسم ، مبانی نظری تامین و سازو کارهای تخصیص منابع مالی پیشنهادی برای اموزش و پروش ، ج۱ ایران ،‌شورای عالی اموزش و پرورش ، ۱۳۸۶.

 

• نادری ،ابوالقاسم ،‌توان مالی دولت ودیگران راه های تامین مالی آ.پ ،‌موسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی ،‌۱۳۸۰.

 

• نادری ف ابوالقاسم ، اقتصاد اموزش ،‌تهران ، سیطرون ، ۱۳۸۳.

 

• نفیسی ، عبدالحسین ،‌براورد خسارتهای اقتصادی ناشی از شکست تحصیلی درجامعه ایران ،‌فصلنامه تعلیم وتربیت سال پنجم (۲) ، ۱۳۶۸.

 

• نفیسی ، عبدالحسین ۰و) ،‌دانشنامه اقتصاد آ.پ، ج ،‌۱-۴، تهران ، پژوهشکده تعلیم وتربیت ،‌۱۳۸۲و۱۳۸۰.

 

• و ،میتر ،‌ترجمه :‌غلامعلی سرمایه ،‌برنامه ریزی اموز مبتنی بر انگیزش ،تهران : پژوهشکده تعلیم و تربیت ، ۱۳۷۱.

 

• و.تینتو،‌ترجمه یدالله مهر علی زاده ، بررسی تحولات کارایی درونی نظام اموش و پرورزش کشور ،‌چاپ سوم،‌انتشارات نشر ،‌۱۳۸۴.

 

• وحیدی ، پریدخت ، تحلیلی از هزینه در اموزش عالی ، مدیریت اموزش عالی وتحقیقات ، ۱۳۸۴.

 

• ونیدی ،‌جان ،‌اقتصاد تعلیم و تربیت ،‌ترجمه :‌برهان منش ،محمد ،تهران ، دانشگاه تهران ، ۱۳۷۵.

 

• هاشمیان اصفهانی ،‌مسعود، اثر درامدی اموزش ، رساله کارشناسی ارشد، اصفهان ، دانشکده علوم اقتصادی ،دانشگاه تهران ، ۱۳۷۰.

 

• یادگیری مدام العمر در اقتصاد دانش محور، ترجمه:‌مصطفی عمانراده و دیگران ، اصفهان ،‌جهاد دانشگاهی ، ۱۳۸۷.

 

منابع لاتین:
Alaska, Louisiana, South Carolina and Tennessee

 

• Altbach Philip G., “The Dilemma of Change in Indian Higher Education Global Civilization and Cultural Roots”, in INDIA 2000, (eds.) S P Gangully and Pramed Talageri, p. 79, NewDelhi.

 

• Altbach Philip G., “The Dilemma of Change in Indian Higher Education Global Civilization and Cultural Roots”, in INDIA 2000, (eds.) S P Gangully and Pramed Talageri, p. 79, NewDelhi.

 

• Berwood Yost,(2003) Director of the Center for Opinion Research, Franklin and Marshall College “Public Education, Education Funding and Public Opinion: What do Pennsylvanians have to say?”available at http://opinion.fandm.edu/education funding and public opinion .pdf

 

Beth Parent, “Fiscal Policy in the American States.” in Virginia Gray and Russell L. Hanson (editors), Politics in the American States: A Comparative Analysis, 9th Edition (Washington, DC: Congressional Quarterly Press, 2008), pp.215-235, p. 301.

 

• Edu 718 Budgetig and Financial Management, National open university of Nigeria

 

http://www.trustees2000.com/chpt08.html#top

 

• Michael Griffith, “Taxation and Spending Policies,” Education Commission of the States (ECS), June 2004 http://ecs.org/clearinghouse/52/94/5294.pdf visited March 26, 2008.

 

Michael Griffith, “Taxation and Spending Policies,” Education Commission of the States (ECS), June 2004 http://ecs.org/clearinghouse/52/94/5294.pdf visited March 26, 2008.

 

• Michael Griffith, “Taxation and Spending Policies,” Education Commission of the States (ECS), June 2004 http://ecs.org/clearinghouse/52/94/5294.pdf visited March 26, 2008.

 

National Conference of State Legislatures, “A Guide to Property Taxes: An Overview.” WCAX-TV News August 21, 2007 http://www.wcax.com/Global/story.asp?S=6963515 visited March 24, 2008.

 

• National Conference of State Legislatures, “A Guide to Property Taxes: An Overview,” May 2002, http://204.131.235.67/programs/fiscal/fpproptax.htm, visited 4/2/08.

 

New Jersey School Boards Association, “How a New School Funding System Should Work,” June 2007 http://www.njsba.org/press_releases/funding-white-paper.pdf visited March 24, 2008
Robert C. Lowry, “Fiscal Policy in the American States,” in Virginia Gray and Russell L. Hanson (editors), Politics in the American States: A Comparative Analysis, 9th Edition (Washington, DC: Congressional Quarterly Press, 2008), pp.287-315, pp. 300-302.

 

• Robert C. Lowry, “Fiscal Policy in the American States,” in Virginia Gray and Russell L. Hanson (editors), Politics in the American States: A Comparative Analysis, 9th Edition (Washington, DC: Congressional Quarterly Press, 2008), pp.287-315, p. 301.

 

Robert C. Lowry, “Fiscal Policy in the American States,” in Virginia Gray and Russell L. Hanson (editors), Politics in the American States: A Comparative Analysis, 9th Edition (Washington, DC: Congressional Quarterly Press, 2008), pp.287-315, p. 299.

شبکه­ ای از واحدهاست که برای تولید و تحویل کالا و خدمات از تامین­کنندگان شروع شده و به مشتریان ختم می­ شود.

 

 

 

کوپسزکا^[۳۱]

 

۱۹۹۷

 

مجموعه ­ای از واحدها است که شامل تامین­کنندگان، ارائه­کنندگان خدمات لجستیک، تولیدکنندگان، توزیع­کنندگان و فروشندگان است که جریان مواد، اطلاعات و محصول بین آنها جریان دارد.

 

 

 

تان^[۳۲] و همکاران

 

١٩٩٨

 

مدیریت زنجیره تامین شامل مدیریت مواد/تامین از عرضه مواد اولیه تا محصول نهایی است و ممکن است تکرار این چرخه و استفاده مجدد را در بر گیرد. مدیریت زنجیره تامین بر این موضوع تاکید دارد که شرکتها چگونه از فرایند تکنولوژی و ظرفیت تامین­کنندگان­شان برای افزایش مزیت رقابتی استفاده می­ کنند. این یک فلسفه مدیریت با هدف ارتباط فعالیتهای سنتی درون سازمانی با شرکای تجاری با هدف مشترک بهینه­سازی و کارایی است.

 

 

 

مابرت^[۳۳] و وانکاتارامانان

 

۱۹۹۹

 

فرایند برنامه­ ریزی، اجرا و کنترل کارآمد جریان مواد اولیه، موجودی­های در جریان ساخت، محصولات نهایی و همچنین جریان اطلاعات مرتبط با آن، از نقطه اولیه تا نقطه مصرف، که با هدف تامین نیازهای مشتریان انجام می­ شود.

 

 

 

لوی^[۳۴] و همکاران

 

۲۰۰۰

 

مجموعه ­ای از روشهاست که برای یکپارچه نمودن موثر تامین­کنندگان، تولید کنندگان، انبارها و فروشگاه­ها بکار می­رود، تا محصولات مورد نیاز به مقدار مشخص، در زمان معین و در مکان معین تولید شده و به مشتریان عرضه شود و هزینه کل زنجیره حداقل شده و نیازهای مشتریان نیز با سطح سرویس بالا برآورده شود.

 

 

 

هانگ^[۳۵] و همکاران

 

۲۰۰۲

 

شبکه­ ای از تسهیلاتی که مواد خام را تهیه، آنها را به کالاهای واسطه­ای و سپس به کالاهای نهایی تبدیل نموده و در نهایت آنها را از طریق سیستم توزیع به مصرف کننده می­رساند.

 

 

 

منبع: (احمدی کهنلی، ۱۳۸۷، ۲۵)
هنوز در ادبیات موضوع، بحث درباره اینکه واقعا مدیریت زنجیره تامین چیست و روشهائی که آنرا از مدیریت لجستیگ یکپارچه، مدیریت تامین و خرید، مدیریت مواد و غیره جدا کند، وجود دارد (امینی، ۲۰۱۲، ۳۰۱). اسلک^[۳۶] و همکاران پیشنهاد می­ کنند که آنچه چنین اصطلاحات و اقدامات مشابهی را از یکدیگر جدا می کند، حیطه عملیات شبکه ­های تامین است که در شکل ۲-۱ نشان داده شده است. خرید و تامین مانند توزیع فیزیکی فقط به یک بخش از کل شبکه تامین (بخش بالا­دستی یا پائین­دستی) اشاره دارد. لجستیک و مدیریت مواد به بخش بزرگتری از شبکه تامین اشاره دارد و در واقع کل شبکه را در بر می­­­گیرد.
در ادبیات موضوع، تعریف صریحی از مدیریت زنجیره تامین یا فعالیتهای آن وجود ندارد (نیو^[۳۷]، ۱۹۹۷، ۱۸). به عنوان مثال هارلند مدیریت زنجیره تامین را به صورت اداره کردن فعالیتهای کسب و کار و روابط داخلی و درون­سازمانی تامین­کنندگان بلا واسطه، تامین­کنندگان رده اول و دوم و مشتریان در سراسر زنجیره تامین با واحدهای زنجیره تامین، تعریف می­ کند (هارلند^[۳۸]، ۱۹۹۶، ۶۵).
تامین کنندگان رده دوم
تامین کنندگان رده اول
مشتریان رده اول
مشتریان رده دوم
شرکت مرکزی
جریان اطلاعات
شبکه پایین دستی – طرف تقاضا شبکه بالادستی – طرف عرضه
مدیریت توزیع فیزیکی مدیریت خرید و تامین
لجستیک لجستیک یکپارچه
مدیریت مواد مدیریت زنجیره تامین
شکل ۲-۱- فرایند مدیریت زنجیره تامین از دیدگاه اسلک
منبع: (اسلک، ۱۹۹۸، ۳۷)
با توجه به تعاریف و شکل ۲-۱، می­توان گفته ساندرز را تائید کرد که می­گوید “اکثر تعاریف مدیریت زنجیره تامین، حداقل در یک چیز با بقیه مشترکند” آنها بر محیط خارجی یک سازمان تاکید دارند که با مرزهایی که قبلا به عنوان یک واحد قانونی مشخص، مانند یک شرکت یا دیگر اشکال واحد کسب وکار تعریف شده است متمایز می­شوند” او نتیجه ­گیری می­ کند که تلاشها برای دستیابی به تعاریف کامل ممکن است منجر به تعارض و یا ناکامی­های غیر ضروری شود (ساندرز، ۱۹۹۵، ۴۷۶).
در مجموع با توجه به تعاریف فوق می­توان نتیجه ­گیری کرد که: مدیریت زنجیره تامین، عبارت است از مدیریت جریان مواد/محصول، جریان اطلاعات و جریان مالی از شبکه ­های بالادستی به شبکه ­های پایین­دستی که هدف آن تولید و تحویل محصولات یا خدمات به مشتریان می­باشد.
لامبرت و کوپر^[۳۹] یک چارچوب مفهومی برای درک مدیریت زنجیره تامین ارائه نموده ­اند که این چارچوب از سه جزء مرتبط به هم تشکیل شده است: ساختار شبکه زنجیره تامین، فرایندهای کسب و کار زنجیره تامین و مولفه­های مدیریت زنجیره تامین (لامبرت و کوپر، ۱۹۹۸، ۳۴).
چه فرآیندهایی را باید به هرکدام از اعضاء کلیدی زنجیره تامین ربط داد
چه سطحی از یکپارچگی و مدیریت را باید برای هر ارتباط موجود در فرایند به کار برد
اعضای کلیدی زنجیره تامین که فرایندها را به آنها می توان ربط داد چه کسانی هستند
شکل ۲-۲- چارچوب مفهومی مدیریت زنجیره تامین

کنوانسیون های جامع در رابطه با آلودگی ها
از سال ۱۹۵۴ تا ۱۹۶۹ موضوع آلودگی های نفتی با غرق شدن چند کشتی نفتی در دریاها مورد توجه قرار گرفت که نتیجه آن انعقاد کنوانسیون های ذیل است:
۱۹۵۴ کنوانسیون جلوگیری دریاها به وسیله آلودگی نفتی (لندن ۱۲ مه ۱۹۵۴) تجدید نظر شده در ۱۹۷۳ به وسیله کنوانسیون مارپل
۱۹۵۸ کنوانسیون حقوق دریا (ژنو ۲۹ آوریل ۱۹۵۸)
۱۹۵۹ معاهده قطب جنوب (کانبرا اول دسامبر ۱۹۵۹)
۱۹۶۷ معاهده اصول مرتبط با فعالیت های فضائی کشورها
۱۹۶۹ کنوانسیون همکاری بین المللی در مقابله با آلودگی دریا به وسیله نفت (بُن ۹ ژوئن ۱۹۶۹)
۲٫۲٫۳- تحول حقوق بین الملل محیط زیست پس از جنگ جهانی دوم
از ۱۹۷۰ شاهد تحول جدی در حقوق بین الملل محیط زیست می باشیم.
۲٫۲٫۴- تولد حقوق جدید محیط زیست
بین سال های ۱۹۷۰ تا ۱۹۸۰ شاهد تدوین قواعد بسیار زیادی در مسائل زیست محیطی در سطح ملی، منطقه ای و بین المللی هستیم. از این دوره به بعد این حقوق با سرعت بسیار زیاد توسعه یافته به نحوی که امروزه با هزاران سند حقوقی در این زمینه روبرو می باشیم.
کنوانسیون حفاظت از تالاب های مهم بین المللی (رامسر ۲ فوریه ۱۹۷۱)
۱۹۷۲ کنفرانس استکهلم (اعلامیه محیط زیست، ایجاد سازمان یونپ قطعنامه ۲۰۰۷ سازمان ملل متحد)
۱۷۳ کنوانسیون تجارت بین المللی انواع گیاهی و جانوری در معرض نابودی (واشنگتن ۳ مارس ۱۹۷۳)
۱۹۷۹ کنوانسیون حفاظت از انواع مهاجر جانوری وحشی (بن ۲۳ ژوئن ۱۹۷۹)
۱۹۷۹ کنوانسیون حفاظت از حیات وحش و محیط طبیعی در اروپا (بن ۱۹ سپتامبر ۱۹۷۹)
۱۹۸۰ تدوین استراتژی جهانی حفاظت توسط سه نهاد: اتحادیه بین المللی حفاظت از طبیعت، یونپ و صندوق جهانی غذا (WWF)
۱۹۸۲ تدوین منشور جهانی طبیعت (سازمان ملل متحد ۲۸ اکتبر)
۱۹۸۲ کنوانسیون حقوق دریاها (مونتگوبی ۱۰ دسامبر ۱۹۸۲)
۱۹۸۵ کنوانسیون حفاظت از لایه اوزون (وین ۲۲ مارس ۱۹۸۵)^[۵]
۲٫۳- ویژگی ها، مبانی و منابع حقوق بین الملل محیط زیست
حقوق محیط زیست را می توانیم به صورت مجموعه قواعد موجود مرتبط با محیط زیست با هدف حفاظت از آن تعریف نماییم؛ بنابراین مقصود آن حقوقی است برای محیط زیست و بر محیط زیست.

در ابتدا برداشتی منفی و مانع شونده نسبت به حقوق محیط زیست وجود داشت و بر این اساس تدابیر حمایتی و حفاظتی در مفهوم مضیق اتخاذ گردیدند؛ از قبیل تنظیم اقدامات، تدابیر نظارتی و پلیسی و غیره. سپس نگرشی مثبت گرایانه در قالب اتخاذ تدابیری برای مدیریت قلمروها و انواع مانند آب، هوا و زباله به وجود آمد.
در نهایت اندیشه های پیشگیرانه ایجاد شد که به موجب آن قبل از ایجاد هر نوع آسیبی به محیط زیست باید اقدام نمود. این اندیشه موجب ایجاد حقوق آلودگی ها و تخریب گردید. حقوق محیط زیست حقوقی است پیچیده. پیچیدگی آن بر می گردد از طرفی به پیچیدگی موضوع آن و از طرف دیگر به تکنیکی و علمی بودن شدید این حقوق. همچنین به اینکه این حقوق حقوقی است در حال تکامل، حقوقی است پیش رو و آینده نگر که به پیش بینی آثار اقدامات کنونی و خطرات آن ها حتی در طویل المدت، می پردازد همچنین به اینکه به نظر حقوقی است ناهمگن و نامتجانس و حتی از هم پاشیده.
حقوق محیط زیست حقوقی است ایجاد شده قبل از هر چیز از قواعد اداری. هدف این حقوق نظارت بر فعالیت های خطرناک از طریق پلیس های اداری می باشد که به آن حقوق اداری محیط زیست می گویند.
هم زمان برای هر چه بیشتر موثر نمودن این حقوق، مجازات های کیفری به آن اضافه شد و به این ترتیب حقوق کیفری محیط زیست به وجود آمد.
حقوق محیط زیست علاوه بر اینکه می تواند شعاع بین المللی داشته باشد، گاهی اوقات با اقتصاد و قواعد حقوقی آن نیز تلاقی می یابد.
حقوق محیط زیست حقوقی است تشویقی. نگرش کلاسیک مسائل زیست محیطی به صورت نگرش های اداری و آئین نامه ای موسوم به دستور العمل و کنترل تحت فشار و تکامل شیوه های دخالت و ابزار های سیاست های عمومی به تدریج به وسیله ی نگرش های اقتصادی متکی به ابزار تشویقی غالبا به صورت مالی یا مالیاتی (مالیات اکولوژیکی، جمع آوری زباله ها، برچسب زیست محیطی، ممیزی زیست محیطی و غیره) تکمیل شده است.
حقوق محیط زیست حقوقی است دموکراتیک؛ زیرا نخستین حرکت های مشورتی در ابعاد داخلی و بین المللی از این حقوق بوجود آمدند. در حقوق داخلی در کشورهای پیشرفته برای انجام هر اقدامی که می تواند آثار زیست محیطی داشته باشد علاوه بر نظر خواهی از متخصصین از مردم محل نیز نظر خواهی می نمایند.
بخش عمده حقوق بین الملل محیط زیست تحت نظر سازمان ملل متحد، کمیسیون اقتصادی اروپا، سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، شورای اروپا و اتحادیه اروپا ایجاد شده است^[۶].
۲٫۴- حقوق بین الملل دریاها و حفاظت از محیط زیست دریایی (آلودگی دریایی)
اهمیت دریاها و اقیانوس ها در حمل و نقل، تامین انرژی، برخورداری از منابع عظیم معدنی و سهم آنها در برقراری توازن زیست محیطی بر همگان آشکار است؛ لیکن این بخش مانند سایر بخش های محیط زیست، قربانی بهره برداری سوء انسانی شده است. استفاده از آب ها در نتیجه افزایش سریع جمعیت و صنعتی شدن جوامع، بسیار متنوع بوده و گسترش یافته است. این بهره برداری اغلب بدون ملاحظه ظرفیت و توان این بخش از محیط زیست صورت می گیرد و تا مدت ها، حتی تمهیداتی مؤثر و مناسب برای حفاظت از آن اندیشیده نشده بود. وسعت جغرافیایی آب ها (نسبت به مناطق خشکی) و فقدان قدرتی فرا ملی در حمایت از این اکوسیستم، عامل اساسی در تخریب محیط زیست دریاها در اثر استفاده بشر بوده است. همچنین تنوع جغرافیایی مناطق مختلف دریائی جهان و کثرت و گونه گونی منابع آلاینده دریائی، خود باعث پیچیدگی مسئله شده و بر تلاش هائی که جهت استفاده درست و منظم از آب ها و اقیانوس ها صورت گرفته، تاثیر منفی داشته است. با وجود این، وجه دیگر پیشرفت علم و تکنولوژی مبرهن ساختن خطرات استفاده بی رویه از اقیانوس ها و دریاها بوده که از اوایل قرن بیستم تلاش های مختلفی را برای کنترل آلودگی و حمایت از محیط زیست دریائی باعث شده است.
۲٫۴٫۱- مروری تاریخی بر حقوق بین الملل دریاها و حفاظت از محیط زیست دریائی
بحث در مورد حمایت از محیط زیست دریاها و اقیانوس ها در حقوق بین الملل، موضوع نسبتاً جدیدی محسوب می شود. در واقع در همین قرن بیستم بود که انسان به اهمیت محیط زیست وپیوستگی تمام اجزاء آن به یکدیگر پی برد.
آلودگی و دیگر صدمات زیست محیطی قطع نظر از حاکمیت دولت ها و حدود ثغور آن پدید می آید و معید این معناست که حمایت از محیط زیست باید لزوما‌ بین المللی باشد. در سال ۱۹۲۶ میلادی، کنفرانس بین المللی به دعوت ایالات متحد آمریکا تشکیل شد تا کنوانسیونی را برای محدود نمودن تخلیه نفت و گاز در دریا تشکیل دهد؛ اما این کنفرانس راه به جائی نبرد. چند سال بعد در ۱۹۳۵، تحت توجهات جامعه ملل، پیش نویس دیگری در همان مورد تهیه شدکه با استقبال دولت ها مواجه نشد. جای بسی تاسف است که زمانی حمایت بین المللی از محیط زیست دریائی مورد توجه واقع شد که سوانح و تصادفات دریائی تاثیرات سوء بسیاری را بر محیط زیست دریائی گذاشتند^[۷].
در واقع، حوادث تلخ زیست محیطی محرک اصلی نهضت حفاظت از محیط زیست دریائی بوده‌اند. من‌جمله مرگ جانداران دریائی در ابعادی گسترده در نتیجه نشت نفت خام از کشتی «توری کانیون» در ۱۹۶۷، تخریب و آلودگی سواحل و آب های کانال «سانتاباربارا» بر اثر نشت نفت از سکوی نفتی کمپانی یونیون در اوایل ۱۹۶۹ و … دولت ها را بر آن داشت که از سرسختی دست برداشته و به سوی اتخاذ تدابیر بین المللی مناسب برای مبارزه با آلودگی گام بردارند؛ به ویژه آنکه با تشکیل کنفرانس جهانی استکهلم (ژوئن ۱۹۷۲) نگرش جدیدی در مورد محیط زیست به نام حقوق بشر ایجاد شد. ضرورت اقدام بین المللی مؤثر و دقیق در حفاظت از محیط زیست دریائی، با سانحه کشتی توری کانیون احساس شد. نفتکش لیبریائی توری کانیون در ۱۸ مارس ۱۹۶۷ در آب های آزاد مجاور سواحل انگلستان به یک تخته سنگ برخورد کرد و این امر سبب شد که مقدار زیادی از نفت کشتی به دریا ریخته شود. دولت انگلیس برای جلوگیری از آلودگی بیشتر تصمیم گرفت کشتی مذکور را بمباران کند و با آتش زدن بقیه محموله نفتکش از گسترش میزان آلودگی بکاهد. بعداز این حادثه نامناسب بودن اقدامات بازدارنده و قوانین در مورد مسئولیت حمل و نقل دریائی مطرح شد.
پس از این سانحه، مجمع عمومی سازمان ملل متحد در ۱۷ دسامبر ۱۹۶۸، قطعنامه ۲۱۱۴ در مورد همکاری بین المللی در مسائل مربوط به دریاها و اقیانوسها را تصویب نمود و از کشورهای عضو و سازمان های بین المللی دعوت نمود که روند اتخاذ موافقتنامه های بین المللی مؤثر در جلوگیری و کنترل آلودگی دریائی را بهبود بخشند. در ۲۱ دسامبر همان سال، مجمع عمومی از دبیر کل درخواست نمود که آلودگی دریاها را به دلیل گسترش استفاده از بستر دریاها مورد مطالعه قرار دهد. در طول این دوره، تلاش های جهانی، بر دستیابی به راه حل مسائل ناشی از سوانح مولد آلودگی جدی دریائی تمرکز یافته بود.
سانحه توری کانیون، خود مشکل حل دعاوی در مورد غرامت و مسائل مربوط به مسئولیت در حقوق موجود را آشکار نمود. در نتیجه، ایمکو پیش نویس دو کنوانسیون را در ۱۹۶۹ آماده نمود که یکی به مسئولیت مدنی برای جبران خسارات ناشی از آلودگی نفتی و دیگری به مداخله در دریای آزاد در موارد حوادث آلودگی نفتی مربوط می شود. متعاقباً در ۲۹ دسامبر ۱۹۷۲ دولت های شرکت کننده در کنفرانس لندن، کنوانسیون مربوط به جلوگیری از آلودگی دریائی به وسیله ریزش ضایعات و دیگر مواد را امضاء کردند.
یک سال بعد نیز در لندن، کنوانسیون جلوگیری از آلودگی ناشی از کشتی ها (کنوانسیون ماراپل مورخ ۲ نوامبر ۱۹۷۳) به امضاء رسید. در همان سال سومین کنفرانس مللمتحد در مورد حقوق دریاها شروع به کار نمود که بعد از سال ها تلاش کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاها به امضاء رسید که حدود ۶۰ ماده از آن (کل بخش دوازدهم و مواد پراکنده ای در سایر بخش ها) به حمایت و حفاظت از محیط زیست دریائی اختصاص داده شد.
کنوانسیون ۱۹۷۳ مارپول در پی آن بود که از تمام آلودگی های ناشی از کشتی ها جلوگیری نماید. سپس دریافتند که حجم و شدت آلودگی ایجاد شده در دریا، در مقایسه با آلودگی نشأت گرفته از منابع مستقر در خشکی بسیار ناچیز است.
در این راستا در سال ۱۹۷۶ کنوانسیونی برای کنترل فعالیت های اکتشاف نفت در ساحل – بعد از سانحه ۱۹۷۵ در میدانی نفتی در دریای شمال – منعقد گشت. در سطح منطقه ای نیز تحول سریع و گسترده بوده است؛ در ۹ ژوئن ۱۹۶۹ موافقت نامه «بُن» راجع به همکاری در زمینه آلودگی دریای شمال به وسیله نفت میان دانمارک، فنلاند، سوئد و نروژ در کپنهاک امضاء شد. در ۱۵ فوریه ۱۹۷۲، کشورهای اروپائی کنوانسیون اُسلو را در مورد آلودگی دریائی ناشی از دفع مواد زاید از کشتی ها و هواپیماها منعقد ساختند. کنوانسیون هلسینکی در مورد حمایت از محیط زیست دریائی منطقه دریائی بالتیک نیز پیشرفتی دیگر در مکانیسم های حقوقی حمایت از محیط زیست دریائی به شمار می رود (۲۲ مارس ۱۹۷۴). این کنوانسیون برای اولین بار به صورتی جامع تمام اشکال آلودگی دریائی را مورد توجه قرار داد.
برنامه محیط زیست ملل متحد دیدگاه کنوانسیون راجع به دریای بالتیک را اتخاذ نمود و برنامه ای را برای دریاهای منطقه ای عرضه کرد. یونپ برای هر دریا یک سری موافقت نامه های عام، که شامل یک طرح و یک کنوانسیون عام برای حمایت از محیط زیست دریائی بود، مطرح ساخت که وابسته به پروتکل های خاصی بود که به مسائل معینی مثل تخلیه ضایعات و همکاری می پرداختند. در این راستا کنوانسیون منطقه ای مربوط به حمایت از دریای مدیترانه علیه آلودگی در ۱۶ فوریه ۱۹۷۶(بارسلون) به امضاء رسید که دو پروتکل ضمیمه آن است. یکی از پروتکل ها مربوط به تخلیه ضایعات از کشتی ها و هواپیماها است و دیگری به مبارزه با آلودگی ناشی از نفت و دیگر مواد مضر در مواقع اضطراری می پردازد. بعداً دو پروتکل دیگر نیز به این کنوانسیون اضافه شد. یکی در مورد حمایت از دریای مدیترانه در مقابل آلودگی ناشی از منابع مستقر در خشکی (آتن مورخ ۷ مِی ۱۹۸۰) و دومی مربوط به آلودگی غیرمستقیم (ژنو ۳ آوریل ۱۹۸۲). سایر دریاهای منطقه ای نیز به وسیله اسناد تهیه شده یونپ تحت پوشش قرار گرفتند: خلیج فارس (کنوانسیون کویت ۲۴ آوریل ۱۹۷۸) و پروتکل مربوط به آلودگی دریا ناشی از اکتشاف و بهره برداری از فلات قاره (۱۱ دسامبر ۱۹۸۸)، آفریقای غربی و مرکزی (آبیجان ۲۳ مارس ۱۹۸۱)، پاسیفیک جنوب شرقی (لیما ۱۲ نوامبر ۱۹۸۰)، خلیج عدن و دریای سرخ (جده ۱۴ فوریه ۱۹۸۲)، کارائیب (۲۴ مارس ۱۹۸۳)، پاسیفیک جنوبی (۲۴ نوامبر ۱۹۸۶) و … از لحاظ کمی، ۳۰۰ معاهده چندجانبه، ۹۰۰ معاهده دوجانبه و بیش از ۲۰۰ سند به وسیله سازمان های بین المللی در مورد محیط زیست به امضاء رسیده اند که به جرات می توان گفت تعداد قابل ملاحظه ای از آنها به محیط زیست دریائی مربوط می شوند. این توجه گسترده به محیط زیست دریائی در کنفرانس های ۱۹۷۲ استکهلم، ۱۹۸۲ نایروبی و ۱۹۹۲ریودوژانیرو شدت یافته است. پرواضح است که این کنوانسیون ها و کنفرانس ها همگی نشأت گرفته از توجه افکار عمومی به محیط زیست هستند و نقشی اساسی در احراز قواعد عرفی حاکم برمحیط زیست دارند.
مبارزه با آلودگی و کنترل آن بیش از هر چیز مستلزم آن است که یک هماهنگی بین توصیف آلودگی و منابع ایجاد کننده آن وجود داشته باشد.
کنوانسیون مارپل ۱۹۷۳ در تعریفی که از آلودگی ارائه داده، آن را محدود به آلودگی نفتی نکرده است و به سایر مواد مضر نیز در مفهوم عام کلمه پرداخته است. این نکته از آن روی حائز اهمیت است که تا مدت زمان طولانی نفت تنها عاملی به شمار می رفت که توجهات را به خود جلب کرده بود، در حالی که عمده آلودگی ها از منابع مستقر در خشکی نشات می گرفتند. در ماده دو این کنوانسیون، آلودگی این گونه تعریف شده: هر ماده ای که به دریا وارد شود و خطراتی برای سلامت انسان داشته باشد و به منابع زنده و حیات دریائی صدمه بزند و مانعی برای استفاده مشروع از دریاها ایجاد کند، باعث آلودگی می‌گردد^[۸]. تعریفی که به وسیله سازمان همکاری و اقتصادی توسعه (OECD) در سال ۱۹۷۴ ارائه شد گامی فراتر نهاد و انرژی را نیز عامل آلودگی دریائی معرفی نمود. آلودگی عبارتست از داخل کردن مواد یا انرژی به طور مستقیم یا غیر مستقیم در محیط زیست به وسیله انسان که خطری برای سلامتی انسان و آثاری زیانبخش برای منابع جاندار و اکوسیستم ها داشته باشد و بر مطبوعیت آب صدمه وارد کند و برای استفاده های مشروع از محیط مانعی ایجاد نماید. معیاری که در تعریف فوق ملاک قرار گرفته است، اصل مضر بودن عمل برای محیط است که محدود به خسارات آنی نشده و زیان های آتی را نیز در برمی گیرد.
تعاریف فوق نشان دهنده این هستند که هدف حقوق بین الملل، جلوگیری از ریزش همه مواد به دریاها نیست، زیرا بسیاری از مواد خطری ندارند و یا به سرعت توسط دریا بی‌خطر می‌شوند. هدف متوجه موادی است که دارای آثار مخرب هستند. با توجه به تکرار تعریف فوق در اسناد بین المللی و نیز فلسفه وضع قواعد مبارزه با آلودگی دریائی به نظرمی رسد توصیف فوق در عرصه حقوق بین المللی عرفی راه یافته باشد. با وجود این به نظر می رسد تعریف آلودگی از دو جهت دارای اشکال است؛ یکی اینکه به لزوم جلوگیری از تغییرات محیطزیست دریائی ناشی از اثرات مخرب موادی که بلافاصله اثر تخریبی آنها قابل تشخیص نیستند، توجه کافی نشده است و دیگر آنکه با در نظر گرفتن دخالت عامل انسانی در ایجاد آلودگی عملاً ‌برای حفاظت از محیط زیست دریائی در مقابل فعالیت های طبیعی نظیر زلزله، آتشفشان و … چاره ای اندیشیده نشده است. هر چند شاید بتوان با بهره گرفتن از کلیت ماده ۱۹۲ کنوانسیون ۱۹۸۲ مونته گوبی در تاکید بر تعهد دولت ها در حمایت و محافظت از محیط زیست دریائی، حداقل بر لزوم همکاری در مبارزه با آلودگی در چنین مواردی تاکید کرد.

میانگین روزهای شیردهی

 

میزان تلفات

 

درصد چربی شیر

 

میانگین تولید

 

متغیر
راهبرد

 

 

 

۱۷/۰

 

۱۲/۰

 

۱۵/۰-

 

۰۴/۰

 

۰۴/۰-

 

۰۹/۰-

 

۰۸/۰

 

۲۱/۰-

 

۰۹/۰

 

۳۵/۰

 

استفاده از جیره‌های کاملاً مخلوط

 

 

 

۴-۵-اثر عوامل غیر تغذیه‌ای بر روی شاخص‌های تولیدی، تولید مثلی و اقتصادی:
۴-۵-۱-اثر جنس بستر:
جنس بستر از جمله عواملی است که همواره در سلامت دست و پا، ناهنجاری‌های سم و به طور کلّی وقوع لنگش نقش تعیین‌کننده‌ای دارد و در منابع متعددی به نقش آن اشاره شده است.
در این پژوهش به طور کلی در ۶۵/۴۸ درصد از گاوداری‌ها داری بتن نرم بودند و ۳۵/۵۱ درصد برای زهکشی جایگاه از بتن زبر استفاده می‌کردند(جدول ۴-۲۴).

جدول ۴-۲۴- فرآوانی گروه‌های مورد بررسی از نظر جنس بستر جایگاه نگهداری گاو شیری

 

 

درصد تجمعی

 

فرآوانی تجمعی

 

درصد

 

فرآوانی

 

گروه‌های مورد مطالعه

 

 

 

۶۵/۴۸

 

۱۸

 

۶۵/۴۸

 

۱۸

 

بتن نرم

 

 

 

۱۰۰

 

۳۷

 

۳۵/۵۱

 

۱۹

 

بتن زبر

 

 

 

پس از آنالیز واریانس و بررسی نتایج آن(جدول ۴-۲۵) مشخص گردید که جنس بستر (بتن زبر) تأثیر معنی‌داری از نظر آماری بر روی میانگین تولید، درصد جربی شیر، میزان تلفات، تعداد روزهای شیردهی، تعداد تلقیح به ازای آبستنی، میانگین باروری، هزینه‌های درمانی لنگش، نرخ وقوع لنگش، درصد حذف‌ها، درصد کاهش تولید شیر نداشت(۰۱/۰<P).
نتایج حاصل از مقایسات میانگین نشان داد که بین میانگین دو گروه مورد بررسی از نظر جنس کف بستر(بتن نرم یا زبر) از نظر متغیّرهای میانگین تولید، میزان تلفات، تعداد تلقیح به ازای آبستنی، هزینه‌های درمانی لنگش، نرخ وقوع لنگش، درصد حذف‌ها، درصد کاهش تولید شیر(۰۱/۰>P) و تعداد روزهای شیردهی و میانگین باروری(۰۵/۰>P) اختلاف معنی‌داری از نظر آماری وجود دارد. امّا بین میانگین دو گروه از نظر درصد چربی شیر تفاوت معنی‌داری از نظر آماری وجود ندارد (۰۱/۰<P).
همچنین محاسبه ضرابی همبستگی جهت پی بردن به ارتباط بین جنس بستر و متغیّرهای وابسته نشان داد که بین جنس بستر و میانگین تولید(۲۷/۰-r=)، درصد چربی شیر(۱۱/۰-r=)، درصد کاهش تولید شیر(۰۱/۰-r=) ارتباط معکوس و بین جنس بستر و متغیّرهای میزان تلفات(۲۰/۰r=)، تعداد روزهای شیردهی(۱۴/۰r=)، تعداد تلقیح به ازای آبستنی(۲۱/۰r=)، میانگین باروری(۱۵/۰r=)، هزینه‌های درمانی لنگش(۰۹/۰r=)، نرخ وقوع لنگش(۰۶/۰r=) و درصد حذف‌ها(۲۶/۰r=) مثبت و مستقیم بود(جدول ۴-۲۶). این یافته‌ها با نتایج برگستن(۱۹۹۴) که با مطالعه بر روی ۲۲ گلّه دریافت که علاوه بر برخی عوامل مربوط به جیره و گاو، همبستگی مثبتی بین مقدار زیاد تخریب بافت سم و سطوح بتونی وجود دارد همخوانی دارد. برگستن و هرلین(۱۹۹۶) درجات بالاتری از خونریزی در خط سفید سم را در بین گاوهایی که روی بتن سخت بودند گزارش کردند.
جدول۴-۲۵- تأثیر جنس بستر بر روی پارامترهای تولیدی، تولید مثلی و …

فصل اول
مقدمه و طرح مسئله
مقدمه
آگاهی به موقع از وضعیت بار و ناوگان باری مناسب در شبکه حمل و نقل جاده ای کشور یکی از دغدغه های مهم کارگزاران حمل و نقل و صاحبان کالا به شمار می آید. پاسخ گویی درست به این نیازها به اندازه ای اهمیت دارد که می تواند افزایش بهره وری و کاهش قیمت تمام شده قابل ملاحضه ای را به همراه داشته باشد. امروزه فناوری اطلاعات و ارتباطات در شبکه حمل و نقل کشورهای پیشرفته به اندازه ای مهم است که به واسطه آن می توان موضوع یک سر خالی (کامیون پس از تخلیه بار، خالی به مبدا بر میگردد)، که زیان هنگفتی به اقتصاد ملی وارد می آورد را مدیریت کرد. در این میان بهره گیری از فضای اینترنت و دسترسی به اطلاعات شبکه حمل و نقل بار برای مدیران و تصمیم سازان، ضروری است [۱۵,۱۶]

سیستم های حمل و نقل هوشمند (ITS) همواره نقش مهمی در کارآمد کردن سرویس های حمل ونقل داشته اند [۱۱]. بر اساس تحقیقات اتحادیه اروپا در این زمینه، تصمیم سازان به این نتیجه رسیده اند که هوشمند سازی سیستم مدیریت حمل و نقل می تواند باعث سود آوری و بهینه شدن این صنعت, کاهش فرسودگی جاده ها، کاهش استهلاک ماشینهای سنگین یا به عبارتی استفاده مفید از عمر این ماشینها، و در نهایت کاهش ترافیک جاده ای و سوانح رانندگی شود [۱۰].
سیستم حمل و نقل هوشمند توسط نرم افزار، جهت مدیریت ناوگان باری، پیاده سازی میگردد [۹]. این نرم افزار مدیریتی، برنامه ریزی حمل و نقل بارهای پیش بینی شده و بارهای پیش بینی نشده را انجام میدهد که در نهایت منجر به ایجاد تعادل میان تقاضا برای حمل بار و تقاضا ی صاحبان کالا ها میگردد. تکنولوژی ارتباطات و اطلاعات همواره در صنعت حمل و نقل، کمک شایانی به مدیریت زنجیره تامین کرده است که از نتایج تجربی آن میتوان به حمل و نقلی روان تر و سریعتر با کاهش هزینه های ناشی از تردد کامیونهای یک سر خالی اشاره کرد [۷]. این برنامه ریزی هوشمند مدیریتی در نهایت منجر به حمل بار ارزانتر و منظم تر شده، که در نتیجه افزایش رضایت کلیه ذی نفعان را در پی خواهد داشت [۱۰].
در این پژوهش ضمن بهبود سامانه درگاه ملی بار با بکارگیری سیستم اطلاع مکانی GPS و عملی ساختن فازهای مختلف سامانه مذکور تلاش خواهد شد که به بررسی علل یک سرخالی, منابع دریافت اطلاعات بار, چگونگی اطلاع رسانی به متقاضیان حمل بار و صاحبان کالا و محدودیتها و مزایای طرح مذکور پرداخته خواهد شد .
بیان مساله
پاسخ جامع به سئوال زیر باعث تشریح این تحقیق میگردد: چگونه ITS میتواند در مدیریت ناوگان باری نقش مثبت و بهبود دهنده ای را ایفا کند؟
در حال حاضر وجود کامیونهایی که ناچارند به دلیل عدم برنامه ریزی صحیح و نبود منابع اطلاع رسانی به موقع از وجود بار در مقصد, پس از تحویل بار در مقصد ناچارند خالی (مفهوم یک سر خالی) به مبدا بازگردند و یا اینکه مدت زمان طولانی را به انتظار نوبت بار در پایانه های باری سپری کنند تبدیل به اولین معضل سازمان راهداری و حمل و نقل جاده ای شده است. این خواب سرمایه و یا خالی برگشتن وسایل نقلیه باری، عواقب زیان باری را بدنبال دارد. از طرفی در برخی از پایانه ها به دلیل کمبود ناوگان باری, بارهای بعضا ضروری و حیاتی بدون متقاضی حمل باقی می مانند که این نیز به نوبه خود ضرر و زیان زیادی را به این صنعت و همچنین شرکت ها و رانندگان بخش بار وارد می کند [۱۷,۱۵,۱۳].
ایجاد سامانه الکترونیکی درگاه ملی بار و بازارگاه الکترونیک بار طبق تصمیم نمایندگان ریس جمهور در کارگروه توسعه حمل و نقل عمومی و مدیریت مصرف سوخت و به استناد اصل ۱۲۷ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در دستور کار وزارت راه و ترابری وقت قرار گرفت و این وزارت خانه موظف شد سامانه درگاه ملی بار را با همکاری و مشارکت مالی برخی از وزارت خانه ها راه اندازی نماید. درگاه ملی بار، محل بهم رسیدن خط عرضه و تقاضا ی حمل و نقل کالا با در نظر گرفتن قیمت, زمان و ظرفیتی مشخص است به طوری که درخواستهای مربوط به جابجایی کالا را یکپارچه کرده و در اختیار شرکتها و رانندگان قرار می دهد [۱۶].
گاهی عرضه و تقاضا بین دو نقطه در وضعیت متعادلی قرار ندارند و باری که به نقطه ای حمل می شود الزاما در آن نقطه باری برای بازگشت و حمل وجود ندارد [۱۰] که علت این امر اختلافات سطوح مختلفی از رشد صنعتی, اقتصادی, کشاورزی و … در نقاط جغرافیا مختلف است [۱۰,۱۱].
طرح راه اندازی درگاه ملی بار بر اساس سند راهبردی کمیته ITS سازمان راهداری و حمل و نقل جاده ای تهیه شده است [۱۷]. تا کنون در کشور، مشابه چنین طرحی اجرا نشده است و با توجه به نیاز کشور و سازمان راهداری و حمل و نقل جاده ای بر آن شدیم که گامی در جهت بهبود طرح مذکور برداشته شود و بتوان به اهداف مورد نظر دست یافت. در شکل ۱، نمایی از گردش کار در سامانه درگاه ملی بار نشان داده شده است. همانگونه که در تصویر آمده و در پیشینه پژوهش بدان اشاره شده، سامانه مذکور چند نقیصه داشته از جمله عدم توانایی سیستم جهت رزرو بار که بسیار ضروری به نظر می رسد زیرا اطلاع از وجود یک بار آماده زمانی برای راننده و شرکت ارزش دارد که آنها امکان رزرو بار را برای خود داشته باشند. در این سامانه می توان با بهره گرفتن از اطلاعات مکانی بدست آمده توسط دستگاه های GPS موجود در ناوگان باری , اطلاعات دقیقی در باره زمان رسیدن ناوگان به پایانه های باری را استخراج کرده که این اطلاعات به نوبه خود می توانند کمک بسیاری به بهبود سامانه درگاه ملی بار نموده و نگرانی ها و مشکلات مربوط به رزرو بار را مرتفع ساخت .
در این پژوهش بهبود سامانه مذکور با اضافه نمودن امکان خدمات رزرواسیون بار شامل رزرو بار , کنسل کردن بار , تهیه گزراشات رزرواسیون , اعمال جریمه , اضافه نمودن کاربران جدید و امکان اطلاع از تعداد بارگیرهای موجود در هر استان به همراه فرصت های بارگیری تلاشی است در جهت بهبود سامانه درگاه ملی بار .
اهداف طرح و جمعبندی
سامانه درگاه ملی بار در جهت مدیریت توزیع بار طراحی شده و هدف آن کاهش میزان سفرهای بدون محموله (یک سر خالی ) خواهد بود [۱۳]
از اهداف اصلی این پژوهش ضمن پرداختن به سامانه مذکور و مهم دانستن موارد گنجانده شده در سامانه اهداف ذیل را در نظر دارد :

 

• • بهبود و توسعه سامانه فعلی و رفع نواقص آن به همراه بکارگیری سیستم اطلاعات مکانی(GPS) در قسمت های مختلف سامانه

 

• • عملی ساختن فازهای مختلف سامانه

 

• • کاهش مصرف سوخت ,کاهش ترافیک و کاهش استهلاک راه ها

 

• • کاهش هزینه های حمل بار به همراه افزایش سود شرکتهای حمل و نقلی

 

• • نظارت بهتر و موثرتر سازمان راهداری بر فرایندهای صدور حواله بارنامه و صدور کارت هوشمند و ..

 

• • افزایش سلامت شغلی و روانی رانندگان بخش حمل و نقل با کاهش استرس های ناشی از یک سر خالی بودن کامیون و خواب سرمایه

 

• • امکان رزرو نوبت حمل بار توسط رانندگان به همراه پیش بینی ضمانت امنیتی و اجرایی برای رزرو بار

 

در این پژوهش بر آنیم که به معرفی صنعت حمل و نقل کشور و مفاهیم حمل و نقل هوشمند پرداخته و ضمن آن که در فصل اول به بیان مقدمه و طرح مساله میپردازیم , در فصل دوم به بررسی تحقیقات مرتبط قبلی و ارائه تعاریفی در مباحث حمل و نقل , حمل و نقل هوشمند و مدیریت ناوگان خواهیم پرداخت در فصل سوم مروری بر پیشینه تحقیق داشته و سامانه فعلی درگاه ملی بار را مورد نقد و بررسی قرار داده و در فصل چهارم با توجه به مطالعات قبلی به ارائه سند نیاز سنجی مدل بهبود یافته سامانه درگاه ملی بار خواهیم پرداخت و در ادامه و فصل پنجم با بهره گرفتن از نرم افزرا spss و آزمون مک نمار به ارزیابی و تحلیل پرسشنامه هایی از آنچه که انجام شده می پردازیم و در فصل ششم نتایج و پیشنهاداتی که از این پژوهش بدست آمده را ارائه مینماییم و در پایان پیوست ها و منابع مورد استفاده در این پژوهش را معرفی می نماییم .
فصل دوم
مبانی نظریه تحقیق
مقدمه
درگذشته از راه بیشتر جهت جابجایی انسان ها , لشکرکشی ها و تجارت بین کشور ها استفاده میشد شاید در چند دهه گذشته که جوامع گوناگون ایران در شکل های سنتی خود به تولید و انتقال اشتغال داشته اند . موضوع حمل و نقل کالا نیاز اصلی جامعه نبوده زیرا هر یک از نقاط جمعیتی عادت کرده بودند اقتصادی مستقل و جدا از مناطق دیگر برای خود فراهم آورند تا نقص امکانات حمل و نقل موجب دشواری زندگی آنان نشود .حمل و نقل کالا از زمانی به عنوان مساله اصلی جامعه مطرح گردید که افزایش جمعیت و رشد اقتصادی موجب حرکت های جمعیتی ابتدا از روستا به شهر های اطراف و از شهرهای کوچکتر به سمت مراکز استان ها شروع شد و این روند شتابنده و اجتناب نا پذیر هر روز بیشتر شده است .
گستردگی کشور ایران ومحدودیتهای شبکه ریلی باعث شده تمایل روز افزون به حمل و نقل جاده ای افزایش یابد اما برای دستیابی به یک سیستم حمل و نقل جاده ای با عملکرد مطلوب به نحوی که امکان جابجایی کالا را با احتساب زمان , هزینه , کیفیت ایمنی و قابلیت اطمینان در شرایط مختلف فراهم آورد , نیازمند سیستمی است که از هماهنگی , انعطاف پذیری , نظم و سرعت بالا برخوردار باشد .
متاسفانه در وضعیت کنونی کامیونهای فعال در حمل ونقل جاده ای بدون هیچگونه سازماندهی و برنامه ریزی مدیریت حمل ونقل جاده ای کالا را برعهده گرفته اند وباعث گردیده اند تا هر گونه تفکر و برنامه ریزی برای بهینه سازی حمل و نقل کشور از کنترل برنامه ریزان خارج گردد . این وعیت باعث شده تا زیان های هنگفتی مانند کاهش بازده سرمایه گذاری , کاهش حضور راننده در خانواده , افزایش هزینه استهلاک کامیون , افزایش مصرف انرژی , افزایش هزینه توقف و سرگردانی راننده , تردد های زائد و افزایش ضریب نا امنی در جاده به ترتیب به فرد , بخش حمل و نقل و در نهایت به جامعه تحمیل شود .
در این فصل به بررسی تحقیقات و مطالعات انجام شده مرتبط با موضوع پژوهش خواهیم پرداخت در این پژوهش هدف بکارگیری تجهیزات ITS در مدیریت ناوگان باری است بنابراین ابتدا مروری بر سیمای حمل و نقل در ایران پرداخته و ضمن ارائه آمار حمل و نقلی به بررسی انواع بارگیر ها و نقش آنها در معضل یک سر خالی پرداخته وبرخی از چالش های صنعت حمل و نقل را بررسی می نماییم , همچنین به ارائه تعاریف , اهداف و روش های مبتنی بر ITS پرداخته و مباحثی نیز در ضمینه مدیریت ناوگان باری مطرح خواهیم نمود .
۱-۲- سیمای حمل ونقل در کشور
۱-۱-۲- میزان کالای حمل شده و نوع کالا
بر اساس آمار ماخوذه از سالنامه آماری منتشره توسط سازمان راهداری و حمل و نقل جاده ای در سال ۱۳۸۹ میزان کالای حمل شده در سطح کشور ۳۵۰۷۰۰ هزار تن بوده که در این میان استان تهران با ۲۷۹۱۱ هزار تن بیشترین سهم حمل کالا را به خود اختصاص داده و بعد از آن استان خراسان رضوی با ۲۲۵۶۷ هزار تن نیز دومین مرکز حمل بار در کشور بوده است در میان کالا های جابجا شده مواد معدنی و ساختمانی با ۳۸ در صد کل کالاهای جابجا شده بیشترین سهم را در میزان کالای حمل شده داشته است و همچنین جابجایی چرم و پوشاک با یک درصد سهم کل جابجایی ها را بخود اختصاص داده است .
جدول ۱-۱- میزان کالای حمل شده بر حسب نوع بار (در صد )[۶۲]

 

نام کالا

چرم و پوشاک

کاغذ و چوب

متفرقه و خرده بار

چکیده
مقدمه:میوم رحمی تومورهای خوش خیم عضله ی صاف رحم است که از میومتریوم رحم منشأ می گیرد.میوم رحمی از شایع ترین تومورهای لگنی در زنان است. میوم رحمی معمولاً در زنان ۴۰ـ ۳۰ سال دیده
می شود.فیبروئید ها تومورهای تک کلنی هستند که۴۰% تا ۵۰% آن ها کاریو تایپ غیر نرمال کروموزومی دارند.بیشترین تغییرات سیتو ژتیکی درکروموزوم های ،۶ ،۷،۱۲،۱۴ درمیوم ها ایجاد می شود.فاکتور های خطر فیبروئید شامل قاعدگی زودرس، یائسگی،چاقی،تغذیه ،ورزش،تفاوت های نژادی،تفاوت های جغرافیایی،قرص های ضد بارداری خوراکی و تئوری هورمون درمانی وغیره است.فاکتور های رشد پروتئین هایی هستند که کنترل رشد سلولی، تکثیر و تمایز سلولی را بر عهده دارند.فاکتور های رشد پروتئین هایی هستند که به طور سطحی به وسیله ی سلول های عضله ی صاف تولید می شوند و فیبرو بلاست ها کنترل تکثیر سلول ها را بر عهده دارند و در ابتدا به وسیله ی افزایش ماتریکس خارج سلولی باعث تحریک رشد میوم می شوند.
تعداد زیادی از فاکتور های رشد در میوم بیان بالا پیدا می کنند و باعث افزایش تکثیر عضله ی صاف(bfGF,TGF- β) یا باعث افزایش سنتز DNA (EGF,PDGF) و یا باعث افزایش سنتز ماتریکس خارج سلولی (TGF- β) و یا باعث تحریک تقسیم میتوز(پرولاکتین EGF , IGF , TGF- β)و یاتحریک رگ زایی
(bfGF, VEGF)می شوند.
هورمون های استروئیدی استروژن و پروژسترون به عنوان شروع کننده ی رشد میوم هستند.پروتئین RAF ترکیبی از مسیرهای سیگنالی حفظ شده است که پاسخ های سلولی را نسبت به سیگنال های خارج سلولی تنظیم می کند.ژنB RAF از ۱۸ اگزون تشکیل شده است و مکان آن ۷q34 است.پروتئینRAF ترکیبی از مسیر حفاظت شده ی آبشاری پروتئین کینازی RAS است که رشد،تکثیر وتمایز سلول را در پاسخ به فاکتورهای رشد،سایتوکائین ها و هورمون ها تنظیم می کند. این مسیر در بیش از ۳۰% بسیاری از سرطان ها بسیار فعال شده است. اطلاعات اخیر که حاکی از جهش در RAF در حدود ۷%سرطان ها است پس این ژن به عنوان یک انکوژن بسیار مهم در این مسیر شناخته شده است .شایع‌ترین جهش B RAF یک جایگزینی گلوتامات به جای والین در موقعیت ۶۰۰ (V600E BRAF) است که این جهش ۵۰۰ برابر B RAF غیر جهش یافته فعال است.در این مطالعه ما با بررسی شیوع پلی مورفیسم BRAF در افراد مبتلا به میوم رحمی به دنبال شناسائی فاکتورهای پیش آگهی ابتلاء در زنان در معرض خطر هستیم.
روش بررسی: این مطالعه بر روی ۵۵ زن مبتلا به میوم رحمی و ۵۵ زن سالم انجام شده که پس از استخراج DNAژنومی از خون، پلی مورفیسم BRAF با بهره گرفتن از روشTetra primer ARMS PCR و ARMS PCR مورد آنالیز قرارگرفتند.
نتایج:با توجه بهP-value به دست آمده ارتباط معناداری بین این پلی مورفیسم ژنی وابتلا به میوم وجود ندارد.
بحث:براساس نتایج به دست آمده در این مطالعه این پلی مورفیسم می تواندبرشیوع میوم رحمی موثر باشد هرچندکه این تاثیر می تواندبسیار ناچیز ومحدودبه ژنوتیپ خاصی باشد.
واژگان کلیدی: میوم، فیبروئید رحمی، لیومیوماتا، ARMS PCR, BRAF، Tetra primer ARMS PCR
مقدمه
فیبروم  یا میوم رحمی تومورخوش خیم عضله ی صاف رحم، شایع ترین تومور لگنی در زنان است که تقریباً در پنجاه درصد زنان و معمولاً در سنین باروری بین ۲۵ تا ۴۰ سالگی دیده می شود.فیبروم ها یک نگرانی مهم برای سلامتی جامعه هستند.چون آنها شایع ترین اندیکاسیون انجام هیسترکتومی هستندو تقریبا ۲۴۰۰۰۰مورد از این فراینددر ایالات متحده انجام می شود با معاینات دقیق رحمی شیوع میوم رحمی به ۷۰% نیز می رسد چون میوم در بسیاری از موارد بدون نشانه است. حداکثر بروز میوم هایی که نیاز به جراحی دارند حول و حوش ۴۵ سالگی است( حدود ۸ مورد به ازای ۱۰۰۰ زن در سال). تقریباً در ۱% از زنان حامله به میوم بر می خوریم.در صورت عدم درمان حتی ممکن است منجر به ناباروری و مشکلات و عوارض دیگری گردند که با توجه به رواج زیاد این گونه مشکلات زنان، افراد بیش از گذشته نگران دچار شدن به این بیماری هستند(۱۰و۱۱۷).با توجه به شیوع بالای این بیماری ما به دنبال یافتن مارکر اولیه برای تشخیص ابتلا به آن هستیم.

فصل اول:
کلیات
۱ـ۱ میوم رحمی
فیبروئید های رحمی (لیومیوماتا یا میوماتا نیز گفته می شود)، شایعترین تومورهای خوش خیم رحمی با منشاء سلول های عضله صاف رحم بوده (۱۱،۲۰،۶۹،۷۸) و شایعترین نئوپلاسم های جامد لگنی است که در۲۵% از زنان در طی سال های باروری آن ها ایجاد می شوند(۶۹). لیومیوم ها از جهش های سوماتیک در سلول های میومتر حاصل می شوند که در نتیجه ی روند رشد به تدریج از تنظیم خارج می گردد. تومور به شکل کلون هایی از سلول رشد می کند که از نظر ژنتیکی غیر طبیعی هستند و از یک سلول پیش ساز (سلولی که جهش اصلی در آن رخ داده است) منشأ گرفته اند. میوم های مختلف در یک رحم، از نظر سلول منشأ به هم ارتباط ندارند. هر میوم به طور مستقل و جدا از دیگری ایجاد می شود. وجود میوم های چندگانه را (که میزان عود آن ها از میوم های منفرد بیشتر است) دلیل تمایل ژنتیکی به تشکیل میوم می دانند)۱۱۷ (.
علاوه بر عضله صاف رحم، فیبروم از ماتریکس خارج سلولی ( به عنوان مثال ، کلاژن ، پرتئوگلیکان ، فیبرونکتین ) تشکیل شده است)۶۲ و ۷۸و ۹۱).
این تومورها در ۲۵ ٪ دارای علامت می باشند.اگر چه معاینه دقیق پاتولوژیکی از رحم شیوع لیومیوم ها را بیش از ۷۰ ٪ برآورد می کند، زیرا لیومیوما ها می توانند در بسیاری از زنان بدون علائم بالینی باشند (۶۹و۷۸).این مطلب که چرا بسیاری از زنان داری فیبروئید بدون علامت هستند، چرا بعضی فیبروئیدها در برخی زنان رشد می کنند و باعث ایجاد علامت می شوند ولی دربرخی دیگر نه، ناشناخته است .این تومورها در سنین ۳۰ تا ۴۰ سالگی تشخیص داده می شوند و بعد از یائسگی تحلیل می روند (۷۸).لیومیوما ها از رشد بیش از اندازه عضله صاف و بافت متصل دهنده رحم بوجود می آیند(۶).به نظر می رسد پیدایش میومها مستلزم دو مرحله مهم است تبدیل سلولهای عضلانی طبیعی به سلولهای عضلانی غیر طبیعی، و به دنبال آن، رشد آنها به تومورهایی با علائم کلینیکی واضح(۷۸و۱۰۰).رشد بعدی در طی گسترش کلونال اتفاق می افتد بطوریکه هر میوم بطور مستقل رشد می کند، منشا ء کلونال مستقل میوم های متعدد بوسیله دو مارکر پلی مورفیک متفاوت به نام های ایزوآنزیم گلوکوز - ۶- فسفات دهیدروژناز و تکرار پلی مورفیسمCAG در گیرنده های آندروژن وابسته تنظیم می شود که نشان دهنده ی الگوی غیر فعال شدن اتفاق در بین چندین تومور موجود در یک رحم واحد است.این یافته ها نشان دهنده ی منشاء مستقل ایجاد ژن مسئول ایجاد هر تومور است(۶۶و۷۴). تعیین میکروسکوپی آشکار می کند که میوم ها بسته های درهم پیچیده ای از اشکال دوکی یا ستاره ای سلول های عضله صاف با پلی مورفیسم های سلولاری یا فعالیت میتوزی می باشند (۱۰/۵ >) (11و۷۸).جالب اینکه رشد میوم ها مرتبط با فعالیت میتوزی کم می باشد.اگرچه لیومیوماتا درون رحم رایجترند، آنها ممکن در جاهای دیگری از بدن نیز وجود داشته باشند، به عنوان مثال، دستگاه گوارش یا لیومیوماتاهای درون دیواره های عروقی (۱۱).
فیبروئیدها یکی از دلایل اصلی جراحی در زنان به شمار می روند و بیش از ۲۰۰۰۰۰ مورد میومکتومی یا هیسترکتومی را شامل می شوند. فیبروئید ها هزینه زیادی را بر سیستم بهداشتی – درمانی تحمیل می کنند بطوریکه هزینه سالانه هیسترکتومی در اثر فیبروئید ها و خونریزی غیر عادی رحمی در حدود ۲ میلیون دلار تخمین زده شده است(۱۱۹). از دست دادن قابلیت باروری در اثر منوراژی هزینه ای بالغ بر ۱۶۹۲ دلار در هر سال به ازای هر زن برآورد شده است(۲۳) متوسط هزینه مراقبت های بهداشتی در ایالات متحده آمریکا در زنان با فیبروئید رحمی، ۲/۳ برابر بیشتر از زنان فاقد فیبروئید می باشد(۴۷).
۱-۲ طبقه بندی لیومیوم براساس FIGO
لیومیوم به وسیله ی محل قرار گرفتن آن ها در رحم طبقه بندی می شود. سیستم طبقه بندی FIGO میوم ها را به انواع زیر مخاطی داخل جداری و زیر سروزی و ترانس مورال تقسیم می کند.
نوع۰ - در داخل حفره (برای مثال میوم زیر مخاطی پایدار که کاملاً درون حفره است)
نوع ۱- کمتر از ۵۰% قطر فیبروم در داخل میومتر است.
نوع ۲- ۵۰% یا بیشتر از قطر فیبروم در داخل میومتر است.
نوع ۳- مماس با اندومتر و هیچ بخشی داخل حفره نیست.
نوع ۴- داخل جداری و کاملاً در میان میومتر، بدون گسترش به سطح اندومتر یا به سروز.
نوع ۵- ساب سروز حداقل ۵۰% داخل جداری.
نوع ۶- ساب سروز کمتر از ۵۰% داخل جداری.
نوع ۷- ساب سروز که با پایه ای به سروز متصل است.
نوع ۸- بدون درگیری میومتر، شامل ضایعات سرویکس آن هایی که در لیگامان گرد یا پهن است بدون اتصال مستقیم به رحم و فیبروم پارازیتی.
فیبروم ترانس مورال توسط ارتباط آن با آندومتر و سطوح سروزی طبقه بندی می شوند، و ارتباط با اندومتر در ابتدا ذکر می شود. برای مثال نوع ۳-۲
شکل ۱-۱: سیستم طبقه بندی لیومیوم(۱۰)
جدول۱-۱ :سیستم طبقه بندی FIGO برای لیومیوم(۱۰)
لیومیوم های ساب سروزی درست در زیر سروز رحم قرار گرفته اند و ممکن است به وسیله ی یک پایه ی باریک یا پهن به جسم رحم متصل شده باشند. لیومیوم های درون دیواره ای (Intramural) عمدتاً درون میومتر ضخیم یافت می شوند ولی ممکن است شکل حفره را به هم بریزد یا سبب نامنظم شدن طرح خارج رحم شوند(۱۰).
۱-۳ آسیب شناسی
۱ـ۳ـ۱ ویژگی های ماکروسکوپیک
همانطور که گفته شد فیبروئید ها می توانند به صورت انفرادی یا گروهی رشد کنند.هر فیبروئید توموری کروی، دارای قوام سفت و برآمده است(۵۱و۸۴).اندازه فیبروئید هااز چند میلی متر تا چندین سانتیمتر می تواند متغییر باشد گاهی فیبروئید ها می توانندتا چندین برابر بزرگ شده وموجب جابجایی احشای لگنی، افزایش میزان خونرسانی بافت و ایجاد مشکل در زمینه جراحی شوند. فیبروئید های بسیار بزرگ که با وزن kg 4/11 و بیشتر تعریف می شوند شایع نیستند و می توانند علاوه بر بروز جابجایی در احشای لگنی و ایجاد علائم فشاری، موجب ترومبوز لگنی یا اندام تحتانی، مشکلات تنفسی، پلی سیستمی ثانویه یا نوروپاتی سیستماتیکی شوند(۸۴).
فیبروئید ها می توانند در سرتاسر رحم پراکنده باشند و بسته به موقعیت خود در سه گروه اصلی قرار
می گیرند.ساب موکوزال، ساب سروزال و اینترامورال که در شکل ۱-۱ نشان داده شده است (۱۱ و۶۹ و۷۸). فیبروئید های ساب سروزال در سروز رحمی قرار گرفته اند و ممکن است پایه دار ( به وسیله یک پایه باریک به جسم چسبیده است)یا بدون پایه باشند(۶۹ و ۷۸).این فیبروئیدها بخصوص اگر بزرگ باشند بیشتر باعث علائم فشاری می گردند.فیبروئیدهای ساب سروزال پدانکوله (بدون پایه) ممکن است به ساختمانهای مجاور مانند روده، اومنتوم یا مزانتر چسبیده و خونرسانی ثانویه پیدا کرده، خونرسانی اولیه خود از رحم را از دست بدهند و تبدیل به فیبروئیدهای انگل شوند و یا ممکن است به لیگامان پهن رسیده و تبدیل به فیبروئید داخل لیگامانی شوند که می تواند همراه با پلی سیستمی باشد(۶۹).فیبروئیدهای ساب موکوزال درموکوس رحمی قرار گرفته اند( اندومتریوم)و مانند فیبروئیدهای ساب سروزال، ممکن است پایه دار یا بدون پایه باشند(۷۸).فیبروئید های ساب موکوزال باعث ایجاد برآمدگی درون حفره رحم و جابجایی لایه آندومتر شده و بیش از آنکه باعث علائم فشاری و درد شوند باعث خونریزی غیر طبیعی رحمی و اختلالات باروری
می شوند(۶۹).فیبروئیدهای ساب موکوزال پدانکوله ممکن است بدون پایه (sessile) مانده یا به به ندرت
از طریق پایه خود از دهانه رحم بیرون بزنند. فیبروئیدهای اینترامورال کاملادرون عضله رحم رشد می کنند(۶۹و۷۸)، و باعث ایجاد احساس پر شدگی رحم می شوند(۶۹).تومورهای ساب سروزال واینترامورال شایعترین نوع فیبروئید می باشند (۹۵٪)و نوع ساب موکوزل از شیوع کمتری برخوردار است (۹۵٪).اغلب زنان دارای چند نوع فیبروئیدبا توجه به اندازه، موقعیت و تعداد فیبروئیدها هستند(۷۸).
شکل ۱-۲: نامگذاری فیبروئیدها براساس موقعیت آن ها درون رحم
۱-۳-۱-۱تظاهرات بالینی
هر چند۷۰% از زنان دارای فیبروئید بدون علامت هستند، فیبروئیدها یکی از مسائل اصلی بهداشت زنان به شمار می روند. شایع ترین نشانه های مرتبط با میوم های رحمی شامل خونریزی رحمی غیر طبیعی وآنمی، فشار لگن، اختلال در باروری، درد شکمی شدید، بی اختیاری ادرار، یبوسیت، ناباروری، سقط خودبخودی، زایمان زودرس، وارونگی رحم، پارگی زودرس غشاء، سخت زایی، زایمان بریچ، قطع ناگهانی جفت، آنومالی های جنینی و سپس پس از زایمان می شود(۲۰و۶۹و۹۱).
۱-۳-۱-۲ خونریزی غیر طبیعی رحمی

فصل سوم:
روش پژوهش
۳-۱- نوع و ویژگی‌های تحقیق
این پژوهش از نوع مطالعات کاربردی است و به‌منظور استفاده از روش‌های انتخاب تامین کنندگان و تصمیم‌گیری چند معیاره برای انتخاب سبد کالا در شرکت‌های توزیع و پخش انجام‌شده است.

مطالعات انجام‌گرفته در این پژوهش بر روی نمونه‌های واقعی بوده و کاربرد در متن پایان‌نامه به‌وضوح مشخص گردیده است.
۳-۲- جامعه – نمونه – روش نمونه‌گیری
جامعه این پژوهش تمامی خبرگان و فعالان در صنعت توزیع و پخش می‌باشند و به‌عنوان نمونه برخی از آنان که در بالاترین سطح‌های مدیریتی شرکت‌های پخش فعالیت چندین ساله داشته‌اند مورد مصاحبه قرار گرفته‌اند.
روش نمونه‌گیری بصورت انتخابی میباشد، در واقع در این پژوهش هدف ما نظرسنجی از خبرگان صنعت میباشد وسعی شده افراد انتخاب شده جز بهترین های صنعت توزیع و پخش باشند.
۳-۴- روایی و پایایی
از آنجا که مخاطبان این پژوهش همگی از خبرگان و متخصصان صنعت توزیع و پخش میباشند و روش های انجام پژوهش برگرفته از منبع معتبر میباشد،لذا با توجه به نظر خبرگان این پژوهش از پایایی و روایی برخوردار است.
۳-۴- روش تحلیل سلسله مراتبی فازی
۳-۴-۱- مقدمه
هرچند هدف از به‌کارگیری روش تحلیل سلسله مراتبی به دست آوردن نظر کارشناسان و متخصصین است، بااین‌وجود روش تحلیل سلسله مراتبی معمولی به‌درستی نحوه‌ی تفکر انسانی را منعکس نمی‌کند، زیرا در مقایسه‌های زوجی این روش از اعداد دقیق استفاده می‌شود. از دیگر مواردی که اغلب روش تحلیل سلسله مراتبی به خاطر آن‌ها مورد نکوهش قرار می‌گیرد عبارت‌اند از : وجود مقیاس نامتوازن در قضاوت‌ها، عدم قطعیت و نادقیق بودن مقایسه‌های زوجی.
تصمیم‌گیرندگان اغلب به علت طبیعت فازی مقایسه‌های زوجی قادر نیستند به‌صراحت نظرشان را در مورد برتری‌ها اعلام کنند . به همین دلیل در قضاوت‌هایشان ارائه یک بازه را به‌جای یک عدد ثابت ترجیح می‌دهند. برای غلبه بر این مشکلات روش تحلیل مراتبی فازی ارائه‌شده است.
درروش تحلیل سلسله مراتبی فازی، پس از تهیه نمودار سلسله مراتبی از تصمیم‌گیرنده (و یا تصمیم‌گیرندگان) خواسته می‌شود تا عناصر هر سطح را نسبت به هم مقایسه کنند و اهمیت نسبی عناصر را با بهره گرفتن از اعداد فازی بیان کنند. به‌طور مثال در جدول (۳-۱) نمونه‌ای از اعداد فازی مثلثی تعریف‌شده و توابع عضویت آن‌ها درج‌شده است. در شکل (۳-۱) نیز تابع عضویت فازی برای متغیرهای زبانی نشان داده‌شده است
جدول(۳-۱): نمونه‌ای از اعداد فازی تعریف‌شده درروش تحلیل سلسله مراتبی فازی

 

تابع عضویت	دامنه	مقیاس فازی مثلثی	تعریف	عدد فازی
			اهمیت مطلق
			اهمیت خیلی قوی
			اهمیت قوی

مفاهیم «خودکفایی» و «استقلال اقتصادی»، دیگر معنای مطلق و کلاسیک خود را از دست داده اند. هیچ کشوری به تنهایی نمی تواند نیازهای اقتصادی خود را برطرف کند و به خودکفایی کامل و تمام عیار دست یابد. کشورهای توسعه یافته و توسعه نیافته به یکدیگر وابسته اند، زیرا در صورت قطع مواد اولیه از سوی کشورهای جهان سوم، جهان صنعتی نمی تواند به حیات اقتصادی خود ادامه دهد و در مقابل نیز، اگر کالاهای صنعتی متوقف شوند، روند توسعه و نوسازی در کشورهای جهان سوم دچار اختلال می شود. از این رو، گفتهمی شود: استقلال اقتصادی چیزی مربوط به روزگار پیشین است و دولت ملی در عمل به عنوان یک واحد اقتصادی مستقل وجود ندارد.
۲-۴-۶- تغییر معنای قدرت
قدرت به معنای زور در سیاست علیا ، معنا و مفهوم پیدا می کند. نقش قدرت در سیاست حاد و امنیتی، اجبار و الزام است، در حالی که نقش قدرت در سیاست سفلی، پاداش و تشویق است و عوامل قدرت نیز از تجهیزات نظامی و تعدد نفرات ارتش، به میزان توسعه، دانش و تکنولوژی تغییر یافته است.
تئوری وابستگی متقابل، با تکیه بر فرضیه های یاد شده، در پی ایجاد و تبیین جهانی است که در آن از ارزش و اهمیت حاکمیت ملی کاسته شده و همگونی و تفاهم بیشتری بین دولتها به وجود آید. دولتها به جای توسل به زور در حل اختلافات، روش های مسالمت آمیز را انتخاب می کنند. بطور کلی حل بسیاری از مشکلات به مسایل بین المللی وابسته است و در سطح ملی، امکان چاره سازی آنها وجود ندارد. بنابراین، با تغییر ساختار دولتها و نظام بین الملل از نظامی و امنیتی به اقتصادی، روابط و راه حلها نیز به نوبۀ خود تحول یافته، صلح و ثبات، جایگزین جنگ و خشونت خواهد شد.

۲-۵- وابستگی متقابل از دیدگاه نظریه پردازان

علیرغم وجود مبانی مشترک نظری در میان اندیشمندان و نظریه پردازان مختلف در تعریف وابستگی متقابل، هریک از مکاتب و جریان های سیاسی همچون سنت گرایان، رفتارگرایان، واقع گرایان، ایده آلیست ها و… به تعریف خاصی از مفهوم وابستگی متقابل پرداخته اند و حتی گاهی این تفاوت ها به اختلاف نظر بین اندیشمندان یک مکتب واحد نیز رسوخ پیدا کرده است. سنت گرایان واقع گرا معتقدند که بین قدرت های بزرگ و کوچک نوعی نیاز متقابل وجود دارد که این دو دسته از بازیگر را به یکدیگر وابسته می کند؛ اما تلاش دولتمردان بر این است که هرچه بیشتر از این وابستگی کاسته شود تا به مقتضای آن دامنه بازی قدرت گسترش یابد. در این قالب فکری میان وابستگی متقابل و وابستگی نامتقارن تفاوت چندانی فرض نمی شود ( سیف زاده،۱۳۸۴: ۴۱۰ ). ملی گرایان رفتارگرا، به اقتضای اهمیتی که برای حیات نظام قائلند ناچارند از وابستگی متقابل سخن به میان آورند چنانکه در بررسی نظریات این دسته از متفکران هر نظام از نظام های تابعه متعددی تشکیل یافته است که در درون هریک از این نظام های تابعه، و خود نظام به طور کلی، وابستگی متقابل بین اجزای نظام وجود دارد. تعامل ناشی از این وابستگی متقابل به صورت دو روند همگرایی و واگرایی تجلی می یابد. چنانچه این تعاملات کارکردی باشند، در عمل موجب همگرایی بین مولفه های نظام خواهند شد. در نتیجه نظام، از تعادلی باثبات و پر دوام برخوردار خواهد بود. چنانچه تعاملات ناکارکردی باشند، در عمل موجب واگرایی بین مولفه های نظام خواهند شد و در نتیجه نظام دارای تعادلی بی ثبات و بی دوام خواهد بود. در دیدگاه جهان گرایان وابستگی متقابل با وابستگی، تشابه معنایی و پویشی بسیار دارد. در این دیدگاه بر خلاف دیدگاه قالب ملی گرا، بازیگران قدرتمند مرکز به تعمیق این وابستگی یکسویه برای تحکیم سلطه هژمونیک خود دست می زنند. برعکس بازیگران مرکز، بازیگران ضعیف حاشیه تا زمانی که در چنین وضعیتی هستند ناگزیرند برای تامین بقای منفعلانه خود با این وابستگی نابرابر هماهنگ شوند. برعکس دو نظریه ملی گرا و جهان گرا، نگین انگشتری قالب فکری کثرت گرا در نظریه وابستگی متقابل خلاصه می شود. گرچه در معنای لغوی و پویش آسیب پذیری در مفهوم وابستگی متقابل، هر سه دیدگاه اشتراک نظر دارند، تفسیر آنان از این پویش به شدت متفاوت است( سیف زاده،۱۳۸۴: ۴۱۱ ). از دیدگاه روزکرانس، وقتی که موقعیت یک دولت تغییر می کند، موقعیت دیگر دولت ها نیز به مقتضای آن تغییر، تحت تاثیر قرار خواهد گرفت. محرک این عامل، از خواست دولت ها برای تغییر منزلت خود در صحنه بین الملل ناشی می شود. از لحاظ محتوایی روز کرانس به دو نوع وابستگی متقابل افقی و عمودی قائل است. در این مورد او ادعا می کند دیدگاه ها سه گانه در وابستگی متقابل تنها توجه خود را به جریان افقی مبادلات تجاری و اقتصادی معطوف کرده بودند. در جریان افقی از وابستگی متقابل، نظر روزکرانس بر این است که هرچه حجم تجارت، سرمایه گذاری و یا دیگر مبادلات بیشتر باشد، وابستگی متقابل بین کشورها نیز بیشتر خواهد بود ( سیف زاده،۱۳۸۴: ۴۱۳ ).
به نظر روزنا، تحولات تکنولوژی و فزایندگی مبادلات موجب شده تا شاهد دو جریان متضاد باشیم: فردگرایی تجمع های کلان انسانی همزمان با تجمع گرایی افراد انسان به سوی واحدهای بزرگتر. به نظر روزنا کمبود منابع، گرایش به سوی خرده گروه ها، کارایی حکومت ها، موضوعات فرامرزی و شایستگی توده مردم این الگوی فزاینده را در وابستگی متقابل ایجاد کرده است. روزنا مدعی است که با افزایش آگاهی سیاسی، گروههایی که در گذشته تلاشی برای اظهار وجود نمی کردند، برای تامین و کسب منافع خود از طریق همکاری یا منازعه فعال شده اند. در نتیجه تبیین های در هم آمیخته ای به وجود می آید که از گرایش های متضاد یکدیگر نیرو می گیرند و وابستگی متقابل فزاینده را ایجاد می کنند. این زنجیره تصاعدی وابستگی متقابل فزاینده تابع پویش تعاملی بین بازیگران نظام است بنابر این وابستگی متقابل لزوما به همکاری منجر نمی شود، بلکه احتمال دارد منازعاتی را نیز به وجود آورد (rosenau,1984: 255-262 ).
به نظر ریچارد کوپر به لحاظ انباشت سرمایه و گسترش تکنولوژی به دورترین نقاط دنیا، ویژگی های اصلی تولید در سراسر جهان به هم شبیه شده است. چون تولید جهانی شده است تصمیم گیری در این چارچوب، هماهنگ با حرکت سریع سرمایه و دانش فنی به ورای مرزهای ملی وابسته شده است. کاهش تعرفه های گمرکی و همچنین هزینه های حمل و نقل، فرصت های جدیدی را برای تجارت بین الملل به وجود آورده است. در تعریف کوپر وابستگی متقابل به مثابه حساسیت تعاملات اقتصادی میان دو یا چند دولت به تحولات اقتصادی درون آن دولت ها تعریف می شود. وی در ادامه تاکید می کند که لازمه وابستگی متقابل دو جانبه بودن حساسیت است (cooper,1968: 159-160). از جمع بندی نقطه نظرات کوپر درباره نظریه وابستگی متقابل می توان چنین نتیجه گرفت که رشد وابستگی متقابل در زمینه حرکت کالا، سرمایه، نیروی کار، اطلاعات و عقاید می تواند دنیای به هم پیوسته و باثبات تری را ایجاد کند.
کوهین و نای وابستگی متقابل را به مثابه وضعیتی تعریف می کنند که در آن نیروهای خارجی تعیین کننده آنند، یا تا حد زیادی تحت تاثیر خود قرار می دهند. در نظریه این دو نظریه پرداز وابستگی متقابل در ساده ترین مفهوم وابستگی دوجانبه است و به وضعیت هایی اشاره دارد که وجه شاخص آنها آثار متقابل میان کشورها یا میان بازیگران در کشورهای مختلف است. عصاره نظریه وابستگی متقابل کوهین و نای این است که در عصر جدیدی که در دهه های پس از ۱۹۵۰ ایجاد شده است، علاوه بر روابط بین الدول، مجاری ارتباطی جدیدی پیدا شده است به مقتضای این مجاری ارتباطی، نقش انحصاری دولت ها در مبادلات بین المللی و فراملی به شدت کاهش یافته است. بازیگران جدیدی در کنار ملت- دولتها به رتق و فتق امور فراملی مشغولند. شرکت های چند ملیتی، بانک ها و موسسات تخصصی سازمان ملل متحد صرفا چند نمونه مشهور از رقبای ملت- دولت را نشان می دهد. برعکس گذشته که روابط بین الملل حاکی از روابط بین الدول بود، دامنه روابط بسیار گسترش یافته است. تنوع بازیگران و حوزه های موضوعی مختلف موجب شده تا مسائل امنیتی و نظامی دیگر در راس مسائل بین المللی قرار نداشته باشند؛ بلکه مسائل اقتصادی و رفاهی یعنی مسائل مربوط به حوزه ملایم از سیاست، اهمیت پیدا کنند. علاوه بر اینکه دولت ها از نیروی نظامی علیه سایر دولت ها استفاده نمی کنند، مجاری فراوان دیگری برای اعمال قدرت و واداشتن دیگران به تمکین وجود دارد. نکته جذاب اینکه قدرت از حوزه روابط بین بازیگران حذف نمی شود، بلکه ماهیت آن متنوع می شود. زور و قدرت نظامی گرچه به عنوان قدرت غالب باقی می ماند، آنچه شایع و مورد استفاده است، قدرت اقتصادی و دانش فنی و اقتدار پیشوایی- پیشتازی بویژه در زمینه مدنی و فرهنگی است ( سیف زاده،۱۳۸۴: ۴۱۶-۴۱۷ ).

۲-۶- روابط ایران و اتحادیه اروپا در زمینه انرژی از دیدگاه نظریه وابستگی متقابل

ایران در منطقه خلیج فارس بعد از کشور عربستان سعودی بیشترین ذخایر نفتی را در اختیار دارد و از لحاظ منابع گاز طبیعی نیز بعد از کشور روسیه رتبه دوم را در جهان دارا می باشد. این منابع سرشار، ایران را در زمره مهمترین کشورهای تامین کننده انرژی در سطح جهانی قرار داده است. علاوه براین ایران در محدوده بیضی انرژی جهان قرار گرفته است که حد فاصل دو منطقه خلیج فارس و دریای خزر را در بر می گیرد که بیشترین حجم منابع نفت و گاز جهان در این محدوده قرار گرفته است. همچنین موقعیت جغرافیایی ایران به گونه است که در مسیر ارتباطی سه قاره آسیا، اروپا و آفریقا قرار گرفته است و کوتاهترین مسیر ترانزیت انرژی کشورهای آسیای مرکزی و حوزه خلیج فارس به اتحادیه اروپا محسوب می شود.این منابع و موقعیت ممتاز اهمیت ایران را برای تامین انرژی مورد نیاز کشورهای عضو اتحادیه اروپا به خوبی نشان می دهد. اگرچه می توان روابط ایران و اتحادیه اروپا در زمینه مبادلات انرژی را در چارچوب نظریاتی چون کارکردگرایی و نوکارکردگرایی نیز به نوعی تببین کرد اما به نظر می رسد بهترین نظریه تبیین کننده این رابطه همان نظریه وابستگی متقابل باشد. در چارچوب کارکردگرایی می توان گفت که برقراری رابطه در زمینه نفت و گاز که در حوزه مسائل فنی و اقتصادی قرار می گیرد، می تواند به حوزه سیاسی نیز تسری پیدا کند و به بهبود همه جانبه روابط ایران و اتحادیه اروپا منجر شود. هرچند که نظریات دیوید میترانی به عنوان سردمدار نظریه کارکردگرایی با انتقادات زیادی مواجه شده است. از جمله منتقدان می گویند که نحوی تسری همکاری در بخش های غیرسیاسی به بخش های سیاسی به روشنی توجیه و تبیین نشده است. در کل در انتقاد به رهیافت های کارکردگرایانه گفته می شود که در آنها به نقش دولت ها و رهبران و همچنین مسائل مربوط به قدرت به اندازه کافی توجه نشده است و فرض های آن دال بر اینکه اینان اختیارات خود را به نهادها یا فن سالاران، دیوان سالاران و کنشگران غیردولتی واگذار می کنند اغراق شده است. نظریه وابستگی متقابل بر این اصل اساسی استوار است که در یک رابطه اقتصادی دو طرف معامله نیاز های متقابل یکدیگر را برآورده می سازند و هر دو طرف نیز از این رابطه سود می برند، به عبارت دیگر در چنین رابطه ای بازیگران صحنه به یکدیگر وابستگی متقابل و دو سویه دارند زیرا هریک نیاز دیگری را برطرف می کند. الگویی که در مورد ارتباط ایران و اتحادیه اروپا در زمینه مبادلات انرژی صدق می کند در حالت کلی الگویی است که بر رابطه کشورهای صنعتی از یک سو و کشورهای تک محصولی و تولیدکننده انرژی از سوی دیگر حاکم می باشد. همانطور که می دانیم بیشتر کشورهای تولیدکننده و صادرکننده نفت خام و گاز طبیعی کشورهای در حال توسعه خاورمیانه، شمال آفریقا و آمریکای لاتین هستند که درآمدهای حاصل از فروش حامل های انرژی بخش بزرگی از بودجه عمومی این کشورها را تامین می کند. از طرف دیگر کشورهای صنعتی و مصرف کنند انرژی در جهان عموما از لحاظ ذخایر انرژی همچون نفت، گاز و زغال سنگ در شرایط مناسبی قرار ندارند و بیشتر نیاز خود را از کشورهای درحال توسعه تامین می کنند. وجود چنین شرایطی باعث شده است که رابطه کشورهای صنعتی غربی و کشورهای صادرکننده نفت و گاز که عموما در مسیر توسعه و پیشرفت گام بر می دارند، به شکل دوسویه و متقابل باشد. از یک طرف کشورهای صنعتی برای تامین انرژی مورد نیاز خود در بخش های مختلف صنعتی، خانگی و حمل و نقل به منابع انرژی کشورهای درحال توسعه جهان سوم نیاز مبرم دارند و از طرف دیگر نیز کشورهای تولیدکننده و صادر کننده نفت خام و گاز طبیعی که از زیرساخت های صنعتی و اقتصادی مناسبی برخوردار نیستند به درآمدهای ارزی حاصل از فروش حامل های انرژی وابستگی بالایی دارند. این درآمدهای سرشار می تواند برای کشورهای در حال توسعه که در مسیر رشد و توسعه اقتصادی قرار گرفته اند بسیار حیاتی باشد. بنابراین می توان چنین نتیجه گیری کرد که کشورهای تولیدکننده و مصرف کننده نفت و گاز در یک رابطه محکم متقابل قرار دارند. ایران نیز به عنوان کشوری در حال توسعه که از منابع عظیم نفت و گاز برخوردار است از چنین قاعده ای مستثنی نیست. جمهوری اسلامی ایران نیز برای تامین منابع مالی مورد نیاز خود در جهت رشد و توسعه اقتصادی به بازار انرژی اتحادیه اروپا احتیاج دارد. در واقع ایران از بازارهای عمده انرژی جهانی، یعنی آمریکا ،اروپا و جنوب شرق آسیا از زمان پیروزی انقلاب اسلامی از بازار نفتی آمریکا محروم شده و مجبور شده که تنها در جنوب شرق آسیا و اتحادیه اروپا به رقابت با سایر تولیدکنندگان انرژی بپردازد. هرچند در حال حاضر هند و چین نیز در مسیر توسعه صنعتی قرار گرفته اند و در آینده به واردات بیشتر انرژی نیاز خواهند داشت اما وجود موانعی چون بعد مسافت، وجود رقبای زیاد منطقه ای و نیز وجود اختلاف و ناامنی در کشورهایی چون افغانستان و پاکستان و نیز کارشکنی های آمریکا دسترسی به بازارهای انرژی شرق آسیا را برای کشورمان دشوار ساخته است. از این رو بازار انرژی کشورهای عضو اتحادیه اروپا برای ایران از اهمیت ویژه ای برخوردار است. ایران به لحاظ منابع غنی نفت و گاز، نزدیکی جغرافیایی و نیز واقع شدن در مسیر ترانزیت انرژی کشورهای آسیای مرکزی و حوزه خلیج فارس به اروپا از موقعیت بالقوه مناسبی برخوردار است که باید زمینه را برای به فعلیت رساندن این مهم بیش از پیش مهیا سازد. همانطور که ملاحظه می شود روابط ایران و اتحادیه اروپا نیز در زمینه انرژی به صورت متقابل و دوسویه است، از یک طرف اتحادیه اروپا برای کاهش وابستگی خود به انرژی روسیه و تنوع بخشیدن به منابع تامین کننده انرژی خود به نفت و گاز ایران احتیاج دارد و از طرف دیگر نیز ایران برای تامین منابع مالی خود در جهت اجرای برنامه های توسعه اقتصادی به بازار انرژی اتحادیه اروپا نیاز مبرم دارد. وجود چنین ظرفیت های گسترده ای در بخش انرژی ایران و اتحادیه اروپا و همکاری در این بخش می تواند زمینه مناسبی را برای کاهش تشنج های سیاسی و نیز گسترش روابط در سایر بخش ها فراهم آورد.

فصل سوم

 

نقش و جایگاه ایران در بازارهای جهانی نفت و گاز

 

۳-۱- مقدمه

بیش از یک قرن از دستیابی بشر به منابع نفت و گاز می گذرد و امروزه این منابع عظیم ماموریت عمده به حرکت در آوردن چرخ اقتصاد جهانی را به عهده گرفته و در این زمینه به بازیگری بی بدیل تبدیل شده اند. بنا بر گزارش سازمان های بین المللی این نقش اساسی حداقل تا سال ۲۰۳۰ میلادی پایدار خواهد بود. از این رو دسترسی به این منابع می تواند نقش بسیار مهمی در رونق اقتصادی کشورها و تامین نیازهای مصرفی آنان داشته باشد که این مسئله هم شامل تولیدکنندگان و صادر کنندگان این منابع باارزش و هم شامل واردکنندگان و مصرف کنندگان می شود. در واقع صادرکنندگان عمده نفت و گاز که بیشتر کشورهای در حال توسعه خاورمیانه و شمال آفریفا را در برمی گیرد عمده بودجه و منابع مالی خود را در جهت اجرای برنامه های رشد و توسعه اقتصادی از این منابع تامین می کنند. واضح است که کشورهای صنعتی نیز برای تامین انرژی مورد نیاز خود در بخش های مختلف اقتصادی به این منابع وابستگی زیادی دارند. این وابستگی متقابل زمینه را برای تجارت گسترده این محصولات در سطح بین المللی فراهم آورده است. ایران نیز که دارای سومین ذخایر نفت خام جهان و نیز دومین ذخایر عمده گاز طبیعی می باشد در این زمینه از موقعیت ممتازی برخوردار است که البته این مهم مستلزم بهره برداری درست و صادرات منطقی این ذخایر گران بها می باشد. در این فصل ابتدا تاریخچه مختصری از صنایع نفت و گاز کشور ارائه شده و در ادامه میزان ذخایر، تولید و صادرات نفت و گاز ایران ارائه شده است. سپس سرمایه گذاری های خارجی صورت گرفته در این صنایع و کشورهای عمده سرمایه گذار در این بخش مورد بررسی قرار گرفته اند. موقعیت ژئوپلیتیک ایران در زمینه صادرات و ترانزیت انرژی محتوای بخش بعدی فصل حاضر را تشکیل می دهد. امید است خوانندگان با مطالعه این فصل تصویر نسبتا جامعی از وضعیت کلی ایران در زمینه صنایع نفت و گاز به دست آورند.

۳-۲- تاریخچه صنعت نفت و گاز ایران

اولین شرکت برای استخراج نفت ایران به نام « شرکت بهره برداری اولیه » با سرمایه ششصد هزار لیره در سال ۱۹۰۲ در لندن تاسیس شد و عملیات حفاری را در حوالی قصرشیرین آغاز کرد ولی چون به نتیجه مطلوب نرسید پس از چندی عملیاتش را تعطیل کرد. سپس عملیات اکتشاف نفت در خوزستان شروع شد و در ۲۶ مه ۱۹۰۸ مهندسین حفاری انگلیسی در مسجدسلیمان به منابع نفت برخورد کردند (هوشنگ مهدوی، ۱۳۸۵ :۳۱۳ ). از این تاریخ بود که نفت وارد زندگی سیاسی و اقتصادی ایران شد و تاثیر حضور پررنگ خود را تا به امروز نیز حفظ کرده است. تاسیس اولین شرکت نفتی در ایران به سال ۱۹۰۹ بر می گردد که شرکت نفت ایران- انگلیس با سرمایه ویلیام ناکس دارسی^[۳] انگلیسی راه اندازی شد. از این تاریخ بود که فراز و نشیب های زیادی در زمینه سیاست های نفتی و سهم و سود ایران از بازار این کالای باارزش روی داد که از لحاظ توالی تاریخی می توان به مواردی چون اعتراض ایران به سهم ناچیز خود در قرارداد دارسی و تجدیدنظر در مفاد آن در سال ۱۹۳۳ ، ملی شدن صنعت نفت ایران به رهبری دکتر محمد مصدق در سال ۱۹۵۱، ایجاد کنسرسیوم شرکت های نفتی در سال ۱۹۵۴ با وقوع کودتای ۲۸ مرداد و حضور گسترده آمریکا در عرصه های سیاسی و اقتصادی ایران و … اشاره کرد. در واقع کودتای ۲۸ مرداد زمینه را برای حضور شرکت های آمریکایی در بازار نفت ایران مهیا ساخته، بطوری که شاهد حضور گسترده آنها در تشکیل کنسرسیوم نفتی ۱۹۵۴ هستیم. این وضعیت تا اواخر حکومت محمدرضا شاه پهلوی و وقوع جنگ ۱۹۶۷ اعراب و اسرائیل و متعاقب آن تحریم نفتی کشورهای غربی از سوی صادرکنندگان عربی ادامه یافت. در این برهه همزمان با بالا رفتن قیمت های جهانی و نیز افزایش تولید ایران درآمد نفتی ایران افزایش چشمگیری یافت. با وقوع انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۹۷۹ و آغاز تحریم های غرب علیه ایران و نیز شروع جنگ هشت ساله ایران و عراق و تخریب زیرساخت های اقتصادی و نفتی کشور تولید نفت ایران به طرز محسوسی کاهش یافت و آسیب های مضاعفی را متوجه اقتصاد بحرانی کشور کرد. این فراز و نشیب های بسیار تا به امروز نیز ادامه یافته، بطوری که با تصویب قانون ایلسا^[۴] در کنگره آمریکا در سال ۱۹۹۶ در جهت تحریم صنایع نفت و گاز ایران و ارجاع پرونده فعالیت های هسته ای ایران به شواری امنیت سازمان ملل و صدور چندین قطعنامه بر علیه ایران و اعمال تحریم های جدید، زمینه برای کاهش سرمایه گذاری خارجی در صنایع نفت و گاز کشور و نیز کاهش صادرات فراهم شده است. با وجود همه این شرایط ایران با دارا بودن ذخایر عظیم نفت و گاز طبیعی یکی از غنی ترین کشورهای جهان از لحاظ دارا بودن این منابع استراتژیک می باشد.

۳-۳- وضعیت ذخایر نفت و گاز ایران

جمهوری اسلامی ایران یکی از غنی ترین کشورهای جهان از لحاظ دارا بودن ذخایر نفت خام و گاز طبیعی در جهان به شمار می رود و از لحاظ تولید و صادرات نفت خام همواره یکی از کشورهای مطرح در سطح جهان بوده، هرچند که از لحاظ صادرات گاز طبیعی هنوز نتوانسته است به جایگاه واقعی خود دست یابد. نقطه اوج تولید نفت در ایران (پیک نفتی) در سال ۱۹۷۴ بود که موفق به تولید ۶۰/۶ میلیون بشکه در روز معادل ۲/۳۰۳ میلیون تن شد که ۱۲۶میلیون تن معادل ۵۵۸/۲ هزار بشکه کمتر از تولید نفت عربستان در آن زمان بود. از سال ۱۹۷۹، متعاقب انقلاب اسلامی تولید نفت سقوط کرد به نحوی که در سال ۱۹۸۱ به پایین­ترین سطح تولید خود در ۴۰ سال گذشته یعنی ۳۲۱/۱ میلیون بشکه معادل ۲/۶۶ میلیون تن در روز رسید ( جعفری،۱۳۸۹ :۳۰). آمارهای متفاوتی در مورد میزان ذخایر، تولید و صادرات نفت و گاز ایران از طرف نهادهای بین المللی ارائه شده است که البته بخاطر نزدیکی اعداد و ارقام آنها به یکدیگر، اختلاف زیادی با یکدیگر ندارند. در ادامه به منظور ارائه تصویری نسبتا دقیق از وضعیت ذخایر، تولید و صادرات نفت خام و گاز طبیعی ایران به ارائه آمارهایی از این مراجع و نهادهای جهانی خواهیم پرداخت.

۳-۳-۱- نفت خام

بر اساس آماری که شرکت بریتیش پترولیوم در ژوئن ۲۰۱۲ ارائه داده است ذخایر نفت خام ایران در پایان سال ۲۰۱۱ میلادی پس از کشورهای ونزوئلا، عربستان سعودی و کانادا با رقم ۱۵۱٫۲ میلیارد بشکه، در رده چهارم جهان قرار دارد. این مقدار معادل ۹٫۱ درصد از کل ذخایر اثبات شده جهان می باشد(BP statistical review of world energy June 2012). این در حالی است که بر اساس گزارش پورتال انرژی اروپا^[۵] در پایان سال ۲۰۰۹ ذخایر نفت خام ایران بعد از کشورهای عربستان سعودی و ونزوئلا با حجم ۱۳۹٫۴ میلیارد بشکه در رتبه سوم جهان و اوپک قرار دارد (www.energy.eu). همچنین بر اساس گزارش سازمان اطلاعات انرژی آمریکا^[۶] در سال ۲۰۱۱ ، ایران با ۱۳۷ میلیارد بشکه ذخایر نفت خام بعد از کشورهای عربستان سعودی، ونزوئلا و کانادا در رتبه چهارم قرار داردinternational energy outlook 2011) ) .محسن خجسته مهر معاون برنامه ریزی و نظارت بر منابع هیدروکربوری وزیر نفت در گفتگو با خبرگزاری مهر با بیان اینکه در سال ۱۳۹۰ معادل ۲۰ میلیارد بشکه نفت خام در کشور ذخایر نفت و گاز طبیعی کشف شده است، گفت: در ۹ ماهه نخست سال ۱۳۹۱ هم معادل ۱۴ میلیارد بشکه نفت خام، ذخایر نفت و کشف شده است. از آغاز برنامه پنجم توسعه تاکنون هشت میدان جدید نفت و گاز شامل میدان گازی هالگان (استان فارس)، میدان نفتی سومار (کرمانشاه)، میدان گازی طوس (خراسان رضوی)، میدان گازی فروز (خلیج فارس)، میدان گازی سفید (هرمزگان) و میدان گازی خیام (شرق عسلویه)، میدان گازی سردار جنگل (دریای خزر) و لایه نفتی در میدان البرز (استان قم) کشف و جزئیات آن توسط وزارت نفت اعلام شده است. در حال حاضر ایران با در اختیار داشتن بیش از ۱۵۵ میلیارد بشکه ذخایر نفت قابل برداشت و بیش از ۳۳٫۱ تریلیون متر مکعب ذخایر گاز طبیعی، دارنده رتبه نخست مجموع ذخایر نفت و گاز جهان است ( خبرگزاری مهر، ۲/۱۱/۱۳۹۱ ).

جدول شماره ۱: ذخایر نفت خام بیست کشور اول جهان در سال ۲۰۱۱ ( میلیارد بشکه )

 

 

کشور	ذخایر نفت	درصد از مجموع ذخایر جهانی
عربستان سعودی	۲۶۰٫۱	۱۷٫۶۸
ونزوئلا	۲۱۱٫۲	۱۴٫۳۵
کانادا	۱۷۵٫۲	۱۱٫۹۱
ایران	۱۳۷

۱۵-رضائیان،علی (۱۳۷۸)، تجزیه و تحلیل و طراحی سیستم ، تهران : انتشارات سمت .
۱۶-سایمون، هربرت ای.، رفتار اداری: بررسی در فراگردهای تصمیم گیری در سازمان، ترجمه محمدعلی طوسی، تهران: انتشارات مرکز آموزش مدیریت دولتی.
۱۷-سرمد، زهره، عباس بازرگان، الهه حجازی، (۱۳۸۲). روش‌های تحقیق در علوم رفتاری. چاپ هفتم، تهران: انتشارات آگاه.
۱۸-سعادت، اسفندیار (۱۳۷۶)، مدیریت منابع انسانی ، تهران : انتشارات سمت
۱۹-سکاران، اوما (۲۰۰۰). روش های تحقیق در مدیریت. ترجمه محمد صائبی و محمود شیرازی. چاپ چهارم، تهران: موسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه‌ریزی، ۱۳۸۵٫
۲۰-سلامت، هومن (۱۳۷۴)، مدل های DEA و بانکداری
۲۱-شریفی، کوکب (۱۳۸۴)، طراحی و استقرار سیستم ارزیابی عملکرد با رویکردBCC در مرکز تحقیقات و برنامه ریزی بانک ملت
۲۲-شفیعی نسب، صغری (۱۳۸۵)، تعیین اندازه های بحرانی در عملکردDMU ها با بهره گرفتن از مدل های DEA
۲۳-صحرایی، علی (۱۳۸۵)، مدل هایی برای ارزیابی عملکرد و کارایی هزینه با قیمت های نادقیق و کاربرد آن در ارزیابی شعب بانک ها

۲۴-عباسی میر، سلمان (۱۳۸۷)، عارضه یابی عملکرد بانک ملت بر اساس مدل EFQMو ارائه راهکارهای بهبود اولویت بندی آنها با بهره گرفتن از رویکرد گسترش کارکرد کیفی
۲۵-غفاریان، وفا و غلامرضا کیانی (۱۳۸۰)، استراتژی اثربخش، چاپ اول، تهران: نشر فرا.
۲۶-غلامی، یاسر (۱۳۸۳)، تعیین اندازه کارایی هزینه ای با قیمت های نامقطوع همراه با کاربرد DEA در ارزیابی شعب بانک
۲۷-فضلی، صفر (۱۳۸۱)، طراحی مدل ریاضی ارزیابی عملکرد مدیر در سازمان های دولتی – رویکرد تحلیل پوششی داده‌ها (DEA) ، پایان نامه دکتری مدیریت دانشگاه تربیت مدرس.
۲۸-قدرتی، حسن (۱۳۷۷)، مدلسازی ریاضی ارزیابی کارایی موسسات آموزشی، پایان نامه دکتری مدیریت دانشگاه آزاد اسلامی.
۲۹-کشوری، عباس (۱۳۸۴)، ارزیابی عملکرد و محاسبه شاخص بهره وری مالم کوئیست شعب بانک رفاه به کمک تحلیل پوششی داده ها (DEA)
۳۰-کوهی، مجید (۱۳۸۵)، اندازه گیری و تجزیه و تحلیل کارایی و بهره وری بانک های منتخب اصفهان به روش DEA
۳۱-لرستانی، الهام (۱۳۸۷)، ارزیابی کارایی فنی برخی شعب بانک ملت استان کرمانشاه به روش تحلیل پوششی داده ها.
۳۲-متواضع،علی اکبر (۱۳۸۲)،آموزش صفحات گسترده ،تهران : انتشارات موسسه فرهنگی هنری دیباگران تهران .
۳۳-مطلبی اصل، حمید (۲۰۰۶)، مدیریت بر فرایند خصوصی سازی در نظام بانکی، ماهنامه تدبیر، سال هفدهم، شماره ۱۷۵٫
۳۴-مهرگان،محمدرضا (۱۳۸۳)، مدل های کمی در ارزیابی عملکرد سازمان ها (تحلیل پوششی داده ها )، تهران : انتشارات دانشکده مدیریت دانشگاه تهران .
۳۵-نجفی، اعظم (۱۳۸۷)، تحلیل پنجره ای در DEA و ترکیب آن با شاخص بهره وری مالم کوئیست و کاربرد آن در بانک ها
۳۶-نوروش، ایرج، حمیدرضا فیالی (۷-۱۳۷۶)، “ارتباط آنتروپی اقلام صورت های مالی اساسی با اصلاحات حسابرسان"، فصلنامه علمی و پژوهشی بررسی های حسابداری و حسابرسی، شماره ۲۲ و ۲۳، ص ص . ۶۹-۶۰٫
۳۷-هادی،علی (۱۳۸۹)، ارزیابی کارایی فنی شعب بانک اقتصاد نوین با ترکیبی از یک روش شبکه عصبی و تحلیل پوششی داده ها
۳۸-هاشمی،مریم (۱۳۸۴)، تحلیل کارایی فنی و بررسی عوامل موثر بر آن در شعب بانک با بهره گرفتن از روش تحلیل پوششی داده ها (مطالعه موردی بانک صادرات ایران)
۳۹-هانگر،دیویدو توماس ویلن، ۲۰۰۷، مبانی مدیریت استراتژیک، ترجمه سید محمد اعرابی و حمید رضا رضوانی، ۱۳۸۹، چاپ اول، تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی.
منابع خارجی:
۱-Aikman, R.James and Cornelis Van De pane (1991), “An evaluation of Alberta hospital efficiency", Annals of Brithish Colombia Medical Association, pp. 46-48.
۲-Amaratunga, Dilanthi, David Baldry, and MaRJAN Sarshar (2001), “Process improvement through performance measurement: the halanced Scorecard methodology", Work Study, Vol.50 No.5, pp.179-188.
۳-Andersen, p.and NC. Petersen (1993), “A procedure for ranking efficient units in data envelopment analysis", Management Science, Vol.39 , pp.1261-4.
۴-Ansoff, H.I., J. Avner, R. Brandenburg, F.E. Portner and R. Radosevich (1970), Does Planning Pay? The Effect of Planning on Success of Acquisitions in American Firms, Long-Range Planning 3, pp. 2-7.
۵-Artley, Will and suzzane stroh (2001), The performance – Bassed management handbook: establishing and integrated performance management system , vol.2,pp.1613-1627.
۶-Babie. Earl. 2007. The Practice of Social Research. 11th edition. Belmont, CA: Wadsworth Publishing.
۷-Banker, R.D. and R.C. Morey (1986), ” The use of categorical variables in data envelopment analysis” Management Science, Vol.32 (12), pp.1613-1627.
۸-Banker, RD., A. Charnes, and ww. Cooper (1984), “Some models for estimating technical and scale in efficiencies in data envelopment analysis", Management Science, Vol.30 No.9, pp.1078-1092.
۹-Barr, Richards. Kory A. Killgo, Thomas F. Siems, and Sheri Zimmel (2002), “Evaluating the productive efficiency and performance of us Commercial bank", Managerial Finance, Vol. 28 No. 8. pp. 3-25.
۱۰-Bititci,UmitS.,AllanS.Carrie and Liam Mc devitt(1997),"Integrated performance measurement system: an audit and development guide",The TQM Magazine,vol.9No.1,pp.522-534.
۱۱-Bloom, Nick, John van Reenen. 2006. Measuring and explaining management practices across firms and countries. Discussion Paper Series – Centre for Economic Policy Research London, No. 5881.
۱۲-Chandler,A.D.(1962),Strategy and Structure,The MIT Press,Cambridge
Charnes, A and W.W. Cooper, (1985), “Preface to topics in data envelopment analysis", Annals of Operations Research No. 2, pp. 59-94.
۱۳-Charnes, A. W.W. Cooper, and E. Rhodes (1978), “Measuring the efficiency of decision making units", European Journal of Operational Research, Vol. 2., pp. 429 -444.
۱۴-Charnes, A. W.W. Cooper, et al. (1981), “Evaluating program and managerial efficiency: An application of data envelopment analysis to program fallow through:, Management science, 27(6): pp. 668-697.
۱۵-Checkland, Scholes J. (1990), “Soft systems methodology in action", Journal of the Operational Research Society, Vol. 44 No. 44, pp. 333-334.
۱۶-Drucker,Peter F,(1992),"The new society of organization",Harvard business review,PP.95-108.
۱۷-Eern,Erol (1990),Strategic planning and Management,Third Edition,Istanbul University Management Faculty Publishing.
۱۸-Farrell, M.J.(1975), “The measurement of producyive efficiency” Jornal of Royal Statistical Society, Series A, 120, Part 3, pp.81-253.
۱۹-Ghalayini, AIda and James Noble (1996), “The changing basis of performance measurement", International Journal of Operations and Production Management, Vol. 16 No.8, pp.63-80.

۲-۶-۳-۶-۲- نیرو های وارد بر سیستم نگهداری
نیرو های محوری، برشی و لنگر خمشی وارد بر سیستم نگهداری تونل مترو مربوط به فاصله ۷۰/۶ متری تونل ها با اعمال زلزله ال سنترو و در ارتفاع ۹ متری سطح آب زیرزمینی در شکل (۲-۲۶) نشان داده شده است. مشاهده می شود که مقدار نیروهای داخلی سیستم نگهداری تونل مترو با اعمال بار دینامیکی زلزله ال سنترو و کاهش فاصله تونل های دوقلو، افزایش پیدا می کند، جدول (۲-۱۱). و در فضای بین تونل ها تمرکز تنش بیشتری بوجود می ­آید (همانند ایستگاه های مترو). بنابراین ضریب اطمینان کمتر خواهد بود.

شکل (۲-۲۶)، (الف) نیروی محوری، (ب) نیروی برشی، (ج) لنگر خمشی وارد بر سیستم نگهداری تونل مربوط به فاصله ۷۰/۶ متری تونل های دو قلو مترو پس اعمال با زلزله ال سنترو
۲-۶-۳-۷- بررسی سطح آب زیرزمینی در تحلیل جابجایی ها ونیروهای داخلی سیستم نگهداری تونل مترو با اعمال زلزله ال سنترو
با توجه به این نکته که تونل مترو تبریز در یک محیط آبرفتی شهری قرار گرفته است و تغییرات سطح آب زیرزمینی هم انتظار می­رود، تأثیر این موضوع بر تغییر شکل ها، نشست ها و همچنین مقدار نیروهای وارد بر سیستم نگهداری تونل مورد بررسی قرار گرفته است. در این قسمت سطح آب زیرزمینی در دو حالت ۹ و ۱۸ متری ارتفاع از سطح زمین بررسی شده است.
۲-۶-۳-۷- جابجائی ها و نیروها
جابجائی کلی تونل به همراه جابجائی های قائم مدل مربوط به کاهش آب زیرزمینی به ۱۸ متر ارتفاع از سطح زمین و با اعمال زلزله ال سنترو در حالت فاصله ۷۰/۶ متری تونل ها در شکل (۲-۲۷) و (۲-۲۸) نشان داده شده است. در جدول (۲-۱۱) مقادیر جابجائی ها و نیروها در دو حالت ۹ و ۱۸ متری آمده است. مشاهده می­ شود که مقدار جابجائی افقی اندکی افزایش ولی مقادیر جابجائی قائم و کلی تونل مترو کاهش پیدا می­ کند و مقدار نیرو های داخلی وارد بر سیستم نگهداری تونل مترو با اعمال زلزله ال سنترو و کاهش آب زیرزمینی، افزایش پیدا می کند.
شکل (۲-۲۷) جابجائی های کل تونل در اثر کاهش سطح آب زیرزمینی به ۱۸ متر ارتفاع از سطح زمین و با اعمال زلزله ال سنترو
شکل (۲-۲۸) جابجائی های قائم تونل در اثر کاهش سطح آب زیرزمینی به ۱۸ متر ارتفاع از سطح زمین و با اعمال زلزله ال سنترو
۲-۶-۳-۸- نتیجه ­گیری
مقایسه ای از مقادیر جابجائی ها و نیروهای سیستم نگهداری تونل در حالت های مختلف در جدول (۲-۱۱) نشان داده شده است که با توجه به این مقایسه می توان به نتایج زیر رسید.
جدول (۲-۱۱) مقایسه مقادیر نیرو ها و جابجائی های سیستم نگهداری تونل در حالت های مختلف

 

لنگر خمشی KNm/m	نیری برشی KN/m	نیروی محوری KN/m	جابجائی افقی mm	جابجائی قائم mm	جابجائی کل mm	فاصله تونل ها از هم (m)	ارتفاع آب از سطح زمین(m)
۰۵/۳۰۴-	۴۲/۱۳۷	۱۳۸۰-	۳۴/۹۶-	۹۹/۸۱-	۲۰/۷۴	۷۰/۶	۹
۰۳/۳۲۵-	۰۸/۱۴۷	۱۴۰۰-	۰۶/۱۰۹-	۳۷/۹۶-	۹۵/۷۹	۲۰/۴	۹
۰۲/۳۳۴-	۵۸/۱۵۳	۱۵۵۰-	۷۶/۱۰۸-

۲-آتئیسم……………………………………………………………………………………………………………………………..۱۵۳
۲-۱ جایگاه خدا، دین و اخلاق در تفکر داوکینز…………………………………………………………………….. ۱۵۳
۲-۱-۱ نظریه وجود خدا……………………………………………………………………………………………………… ۱۵۵
۲-۱-۱-۱ رد برهان‌های وجود خدا………………………………………………………………………………………. ۱۵۶
۲-۱-۱-۲ چرا احتمال قریب به یقین، خدائی وجود ندارد؟………………………………………………………..۱۵۷
۲-۱-۱-۳ ریشه‌های دین؛ این‌همه دشمنی چرا؟………………………………………………………………………..۱۶۲
۲-۱-۱-۴ ریشه‌های اخلاق و تغییر زایتگایست اخلاقی……………………………………………………………..۱۶۸
ب) نتیجه‌گیری…………………………………………………………………………………………………………………… ۱۷۳
فصل ششم: بررسی انتقادی……………………………………………………………………………………………………۱۷۶
الف) مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………… ۱۷۷
۱- شرح انتقادات………………………………………………………………………………………………………………… ۱۷۷
۱-۱ نگاه طبیعت‌گرایانه به حیات………………………………………………………………………………………….. ۱۷۷
۱-۲ تحویل‌گرائی……………………………………………………………………………………………………………….. ۱۷۹
۱-۳ رد هدف‌مندی و غایت در طبیعت………………………………………………………………………………….. ۱۷۹
۱-۴ مبهم‌سازی آغازها…………………………………………………………………………………………………………. ۱۸۰
۱-۵ بررسی منطقی دیدگاه داوکینز………………………………………………………………………………………… ۱۸۱
۱-۵-۱ مغالطه «چیزی نیست جز»…………………………………………………………………………………………. ۱۸۱
۱-۵-۲ مغالطه منشأ…………………………………………………………………………………………………………….. ۱۸۲
۱-۶ ماهیت مبهم انتخاب انباشتی…………………………………………………………………………………………. ۱۸۳
۱-۶-۱ ناتوانی انتخاب انباشتی در تبیین مراحل پیدایش حیات تکاملی………………………………………. ۱۸۵
۱-۷ پیچیدگی تبیین علمی و سادگی تبیین ناظر به شخص……………………………………………………….. ۱۹۰
۱-۸ انحصارگرائی علمی و رد دین………………………………………………………………………………………. ۱۹۱
۱-۸-۱ مغالطه پهلوان‌پنبه……………………………………………………………………………………………………… ۱۹۲
۱-۹ بررسی نگاه علم‌گرایانه- الحادی داوکینز……………………………………………………………………………۱۹۳
۱-۹-۱ نقدهای داوکینز به مسیحیت و پاسخ‌های مک‌گراث………………………………………………………. ۱۹۵
۱-۹-۱-۱ علم، خدا را حذف کرده است……………………………………………………………………………….. ۱۹۵
۱-۹-۱-۲ ایمان و عقیده مانع از پرداختن به دلیل و سند می‌شود………………………………………………. ۱۹۶
۱-۹-۱-۳ خدا ویروس ذهن است………………………………………………………………………………………… ۱۹۸
۱-۹-۱-۴ دین چیز بدی است……………………………………………………………………………………………… ۲۰۰
۱-۹-۲ تکامل توحیدی……………………………………………………………………………………………………….. ۲۰۲
ب) نتیجه‌گیری…………………………………………………………………………………………………………………… ۲۰۴
فصل هفتم: نقد نظریه تکامل داوکینز از دیدگاه پلانتینگا…………………………………………………………… ۲۰۵
تحلیل دیدگاه پلانتینگا در مورد تکامل………………………………………………………………………………… ۲۰۶
الف) مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………… ۲۰۶
ب) محورهای دیدگاه پلانتینگا در مورد تکامل……………………………………………………………………….. ۲۰۷
۱- پذیرش نظریه مکملیت علم و دین و باور به علم آگوستینی…………………………………………………. ۲۰۷
۱-۱ کتاب مقدس و نظریه تکامل………………………………………………………………………………………….. ۲۱۰
۲-بررسی احتمال معرفتی نظریه تکامل و نظریه ریشه مشترک …………………………………………………. ۲۱۳
۳-نفی نظم، حاصل ترکیب نظریه تکامل با طبیعت‌گرائی………………………………………………………….. ۲۱۴
۴-بررسی دیدگاه پلانتینگا از منظر مخالفان و موافقان………………………………………………………………. ۲۱۶
۴-۱ انتقادات هسکر و جوابیه‌های پلانتینگا………………………………………………………………………………۲۱۷
۴-۱-۱ عدم ارائه نظریه‌ای بدیل به جای تکامل………………………………………………………………………. ۲۱۷
۴-۱-۲ باور به علم خداشناسانه در مقابل علم جهانی………………………………………………………………. ۲۱۸
۴-۲ جوابیه‌های هسکر به پلانتینگا………………………………………………………………………………………… ۲۲۰
۴-۲-۱ آیا نظریه‌های تکامل از نظر مذهبی بی‌طرف هستند؟…………………………………………………….. ۲۲۰
۴-۲-۲ تأثیر پلانتینگا از کتاب مقدس……………………………………………………………………………………. ۲۲۱
۴-۲-۳ عدم ارائه نظریه‌ای شفاف………………………………………………………………………………………….. ۲۲۱
۴-۲-۴ غیرعلمی بودن روش علم خداشناسانه……………………………………………………………………..
…. ۲۲۲
۴-۲-۵ ضرورت ارائه جایگزین برای نظریه ریشه مشترک………………………………………………………….۲۲۳

۴-۲-۶ علم امری جهانی است……………………………………………………………………………………………… ۲۲۴
۴-۳ انتقادات مک‌مولین به پلانتینگا……………………………………………………………………………………….. ۲۲۵
۴-۳-۱ دانش خدشناسانه نه علم خداشناسانه………………………………………………………………………….. ۲۲۵
۴-۳-۲ رد مکملیت علم و دین…………………………………………………………………………………………….. ۲۲۷
۴-۳-۳ ناکافی بودن شواهد پلانتینگا در رد نظریه ریشه مشترک………………………………………………… ۲۲۷

۲۷٫۵۱

 

 

 

نمودار( ۵-۱) وسیله استفاده برای سرویس مدرسه براساس فرم شهر

- اطلاعات جدول (۵-۴ )و نمودار( ۵-۱) نشان می دهد که، درصد خانوارهایی که از وسیله نقلیه ی عمومی و پیاده جهت رفتن به مدرسه استفاده می کنند در فرم فشرده بیشتر از فرم پراکنده و درصد خانوارهایی که از وسیله ی نقلیه ی شخصی استفاده می کنند در فرم پراکنده بیشتر از فرم فشرده است.
نمودار( ۵-۲) مقایسه دلیل استفاده از وسیله شخصی براساس فرم شهر
- اطلاعات جدول (۵-۴) و نمودار (۵-۲)نشان می دهد که، درصد خانوارهایی که به دلیل رفاه بیشتر و یا مسیرنامناسب(عدم ایمنی در مسیر) از وسیله شخصی استفاده می کنند در فرم فشرده بیشتر از فرم پراکنده و درصد خانوارهایی که به دلیل کمبود وسیله نقلیه ی عمومی و طولانی بودن مسیر از وسیله شخصی استفاده
می کنند در فرم پراکنده بیشتر از فرم فشرده است.
نمودار (۵-۳) مقایسه مهمترین دلیل رفتن به مرکز شهر براساس فرم شهر
- اطلاعات جدول( ۵-۴) و نمودار( ۵-۳ )نشان می دهد که، درصد خانوارهایی که به دلیل تفریح و اداری به مرکز شهر می روند در فرم فشرده بیشتر از فرم پراکنده و درصد خانوارهایی که به دلیل مراجعه به بانک و موارد درمانی و خریدبه مرکز شهر می روند در فرم پراکنده بیشتر از فرم فشرده است.
نمودار(۵-۴)مقایسه وسیله جهت رفتن به مرکز شهر براساس فرم شهر
- اطلاعات جدول (۵-۴ )و نمودار( ۵-۴ )نشان می دهد که، درصد خانوارهایی که با وسیله ی نقلیه ی عمومی وپیاده به مرکز شهر می روند در فرم فشرده بیشتر از فرم پراکنده و درصد خانوارهایی که باوسایل نقلیه ی شخصی به مرکز شهر می روند در فرم پراکنده بیشتر از فرم فشرده است.
نمودار(۵-۵) مقایسه بیشترین زمان استفاده از اتومبیل براساس فرم شهر
- اطلاعات جدول( ۵-۴) و نمودار( ۵-۵ )نشان می دهد که، درصد خانوارهایی که بیشترین زمان استفاده از ماشین برای محل کار و آموزشی است در فرم فشرده بیشتر از فرم پراکنده و درصد خانوارهایی که بیشترین زمان استفاده از اتومبیل جهت خرید و تفریح است در فرم پراکنده بیشتر از فرم فشرده است.
- فرضیه شماره دو: بین فرم فشرده و پراکنده در بعدحمل و نقل کیفیت زندگی شهری تفاوت معناداری وجود دارد.
برای بررسی این فرضیه از پرسش نامه استفاده شده که مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرد:
فرض آماری:
بین فرم فشرده و پراکنده در بعد حمل و نقل تفاوت وجود ندارد.
بین فرم فشرده و پراکنده در بعد حمل و نقل تفاوت وجود دارد.
جدول( ۵–۵)تجزیه و تحلیل فرضیه شماره دو

 

 

نوع آزمون

 

نوع متغیر

 

فرم

 

انحراف معیار

 

میانگین

 

حجم نمونه

 

درجه
آزادی

 

سطح
معناداری

 

 

 

t مستقل

 

بعد حمل و نقل

 

فشرده

 

۰٫۶۷۹

 

۲٫۸۳

 

۱۱۶

 

۳۸۳

 

۰٫۰۷۵

 

 

 

پراکنده

 

۰٫۶۸۲

تعهد ارزشی آنجل و پری گرایش مثبتیرا بهسازمان نشان میدهد. این نوع تعهد اشاره به تعهد روانی و عاطفی دارد. تعهد به ماندنآنجل و پری اشاره به اهمیت تعاملات پاداشها – مشارکت‌های تفکیک ناپذیر در یک مبادله اقتصادی دارد. این نوع تعهد اشاره به تعهد حسابگرانه مبتنی بر مبادله و تعهدمستمردارد.(Mayer&etl,1998:15-16)
مدل مایر و شورمن:
به نظر مایر و شورمن تعهد سازمانی دو بعد دارد. آنها این دو بعد را تعهد مستمر (میل به ماندن در سازمان) و تعهد ارزشی (تمایل به تلاش مضاعف) نامیدند.
مدل پنلی و گولدیک:
پنلی وگولدیک چارچوب چندبعدی راارائه کردند.آنهابین سه شکل ازتعهدبا عناوین اخلاقی، حسابگرانه و بیگانگی تمایز قائل شدند. تعریف تعهد اخلاقی به طور نزدیکی با تعریف تعهد عاطفی می یر و آلن و تعهد ارزشی آنجل و پری و مایر و شورمن یکسان است. استفاده ازواژه تعهد حسابگرانه منطبق با متابعت مطرح شده درمدل اریلی و چتمن است و ممکن است به عنوان یک شکل ازانگیزش به جای تعهد درنظر گرفته شود. سرانجام منظور آنها از تعهد بیگانگی تاحدی باتعهد مستمر می یر و آلن یکسان است (Meyer&etl,2001:307).
تعریف دیوید اولریچ:
دیوید اولریچ بیان میکند تعهد کارکنان در قبال سازمان دارای دو بخش است یکی هویتشناختی و دیگری تلاشمضاعف میباشد. بخش اول به این معنی است که کارکنان سازمان تا چه اندازه به سازمان وابستگی دارند، احساس خویشاوندی میکنند و به وسیله سازمان شناخته میشوند، چگونه ارزشها و اهداف سازمان را میپذیرند، تا چه اندازه نسبت به سیاستها و اقدامات شرکت پذیرش دارند، چقدر تمایل برای ماندن در شرکت دارند و از این که بخشی از این سازمان هستند چقدر احساس غرور و افتخار میکنند. با دقت و تامل در این تعریف متوجه میشویم که این تعریف از ۷ قسمت تشکیل شده است. ودر اینجا به ۶ قسمت آن اشاره میکنیم که از تعاریف، مدلها، و ابعاد قبلی استفاده شده است، و این گفته برای تلاشمضاعف هم نیز صدق میکند.

تعریف هویت شناختی از دیدگاه دیوید اولریچ

 

تعاریف	توضیحات
وابستگی کارکنان به سازمان	لذت بردن فرد از عضویت در سازمان. (زراعتکار،۱۳۸۷: ۵۴)
احساس خویشاوندی کارکنان با سازمان	ارتباط قوی هویت فردی و درگیری با بخشی از سازمان.((Haigh,2006:297
شناخته شدن کارکنان به وسیله سازمان	کارمند با سازمان خاص و اهدافش شناخته شده و علاقه دارد عضو آن سازمان تلقی شود.(Robbins,2007:80)
پذیرش ارزشها و اهداف سازمان توسط کارکنان	قبول اهداف و ارزشهای سازمان (رهنورد،۱۳۸۲: ۴).
تمایل به ماندن کارکنان در سازمان	بیکر(۱۹۶۰) بیان کرده،افراد هنگامی‌که به عضویت سازمان در میآیند، با یادگیری مهارتهای ویژه سازمانی، با صرف وقت، وتلاش برای مطرح کردن قابلیت خود برای تصدی پستهای سازمانی و مانند اینها اقدام به سرمایهگذاری در آن سازمان میکنند. این سرمایهگذاری انباشته، در ترکیب با عوامل دیگر نظیر پاداش و فرصت از دست رفته باعث میشود افراد در سازمان باقی بمانند، در تعریف مییر و آلن، تعهد مستمر مربوط به تمایل به باقی ماندن در سازمان است و در مدل پنلی و گولدیک تعهد بیگانگی تاحدی باتعهد مستمر مییر و آلن یکسان است.(Meyer&etl,2001:307) یکی از عوامل تعهد نیز میل به باقی ماندن درسازمان است. آنجل و پری نیز در مدل خود تعهد به ماندن را بیان نمودهاند، به نظر مایر و شورمن هم تعهد سازمانی دو بعد دارد، که یکی از آنها تعهد مستمر (میل به ماندن در سازمان) میباشد. یکی از ابعاد تعهد هم درک هزینه ها است که بر اساس تشخیص فرد تمایل به ماندن در سازمان میباشد.
کارکنان تا چه اندازه از این که بخشی از این سازمان هستند احساس غرور و افتخار میکنند.	به حالتی اشاره دارد که در آن کارمند با سازمان خاص و اهدافش شناخته شده و علاقه دارد عضو آن سازمان تلقی شود. (Robbins,2007:80)

بخش دوم یعنی تلاش مضاعف به این معنی که کارکنان چقدر سخت و پرتلاش کار میکنند، آیا در زمان نیاز، وقت بیشتری را صرف شرکت میکنند، مشاغلی که در سازمان به آنها واگذار میشود را میپذیرند و منافع سازمان را در صدر فهرست موارد مورد توجه خود قرار میدهند. (ابوالعلایی و غفاری،۱۳۸۵: ۷۸-۷۹)
در این تعریف هم ۲ قسمت مهم تلقی میشوند:
تعریف تلاش مضاعف از دیدگاه دیوید اولریچ (جهانی، ۱۳۸۹: ۳۲)

 

تعاریف	توضیحات
کارکنان چقدر سخت و پرتلاش کار میکنند	شناسایی انرژیهای فعال فردی و تخصیص آن به اهداف و ارزشهای سازمانی.(رهنورد،۱۳۸۲: ۴) یکی از ابعاد تعهد سازمانی تعهد ارزشی (تمایل به تلاش مضاعف) است. و در مدل پنلی و گولدیک نیز تعریف تعهد اخلاقی نیز به این قسمت اشاره دارد. ((Meyer&etl,2001:306-307

- اعتماد به نفس^[۵۷]: به معنای اطمینان از ارزشها و ظرفیتهای خود می‌باشد. افرادی که دارای این خصیصه هستند:

 

• • با قوت و احساس هویت به معرفی خود می پردازند.

 

• • توانایی این را دارند که ایده‌های جدید ارائه دهند و بر صحت آنچه را که تشخیص می‌دهند، اصرار بورزند.

 

• • علی رقم وجود فشارها و شرایط عدم اطمینان، با اراده عمل نموده و توانائی این را دارند که تصمیمات درست و منطقی اتخاذ نمایند.

 

ب) خود مدیریتی^[۵۸]
- خود کنترلی^[۵۹]: به طور کلی به معنای اداره‌ی عواطف و امیال مخرب می‌باشد. افراد صاحب این خصیصه :

 

• • احساسات نسنجیده خود را به طور مؤثر کنترل می‌نمایند.

 

• • با شکستها و موفقیتها با متانت روبرو می‌شوند.

 

• • حتی در لحظات سخت و آزاردهنده، خویشتندار و آرام، مثبت و خونسرد می‌باشند.

 

• • در شرایط بحرانی، تمرکز خود را به خوبی حفظ می‌کنند.

 

- موثقیت(قابلیت اعتماد)^[۶۰]: به معنی حفظ معیارهای درستی وصداقت می باشد.

 

• • آنها معتبر و باور کردنی می‌باشند.

 

• • مسئولیت اعمالشان را بر عهده گرفته، اشتباهات شخصی خود را پذیرفته و با اعمال غیراخلاقی دیگران برخورد می‌کنند.

 

پایبند به اصول اخلاقی بوده و به دور از سرزنش و ملامت هستند.
- وظیفه‌شناسی^[۶۱]: به معنی قبول مسئولیت در مقابل عملکرد شخصی است. کسانی‌که دارای این ویژگی هستند:

کوشش می‌کنند که به تعهدات و وعده‌های خود پایبند باشند.
برای تحقق اهداف خود همیشه پاسخگو هستند.

در کارهایشان دقیق و برنامه‌ریزی شده عمل می‌کنند.
- انطباق‌پذیری^[۶۲]: انطباق پذیری، یعنی انعطاف در رویارویی با چالشها و تغییرات.

این افراد به آرامی با موقعیتها برخورد نموده و توانایی اعمال تغییرات سریع، جابه‌‌جایی اولویتها ومدیریت مستمر تقاضاهای مختلف را دارا می‌باشند.
واکنشهای این افراد با شرایط و رویدادها، هماهنگ می‌باشد.
نگرش آنها نسبت به رویدادها انعطاف‌پذیر است.
بهینه سازی^[۶۳]: یک تلاش خوش‌بینانه برای استمرار در پیشبرد عملکرد. تلاش در جهت بهبود یا دستیابی به استانداردهای عالی. افراد دارای اینگونه ویژگی:
نتیجه‌گرا هستند.
ریسک‌پذیر بوده و با میل و رغبت با انواع چالشها روبرو می‌شوند.
برای کاهش عدم اطمینان و یافتن راه حلها یا شیوه‌های بهتر انجام کار، به دنبال اطلاعات لازم هستند.
- ابتکار و خلاقیت^[۶۴]: دلالت به ایده‌ها، رویکردها واطلاعات جدید دارد.
جنبه فکری بسیار گسترده این گونه افراد آنها را در ایجاد راه‌حلهای ابتکاری و بدیع، در جهت حل مسائل، کمک می کند.
به دنبال ایده‌های جدید از منابع متنوع و گسترده می‌باشند.
دارای دیدگاه های جدید بوده و قدرت ریسک کردن دارند.
ج) آگاهی اجتماعی^[۶۵]:
- همدلی: به معنی داشتن یک آگاهی موشکافانه و دقیق از احساسات، دل مشغولیها، و نیازهای دیگران می‌باشد. توانایی فهم احساسات عاطفی دیگران که به زبان جاری نمی‌شود(به عنوان مثال از روی حالت صورت و‌…).
کسانی که دارای این توانایی می‌باشند:
دقیقاً به علائم عاطفی که از دیگران نشان داده می‌شود، توجه می‌کنند.
در رابطه با ادراکات و نگرشهای دیگران حساسیت به خرج می‌دهند.
با توجه به ادراکات و نیازهای دیگران، به حل مسائل و مشکلات آنها می‌پردازند.
- خدمت گرایی^[۶۶]: به معنی توانایی شناسایی نیازهای مشتریان و ارباب‌ رجوع‌ها و منطبق ساختن آن نیازها با تولیدات و خدمات خود می‌باشد. رابطه‌ایی عاطفی بین خریدار و فروشنده وجود دارد.
نیازهای مشتریان را شناسایی می‌کنند و خدمات و محصولات خود را با آن نیازها تطبیق می‌دهند.
راه های افزایش رضایت مشتریان را مورد بررسی قرار می‌دهند.
از روی میل و رغبت به دیگران کمکهای مناسب ارائه می‌دهند.
از دیدگاه مشتریان، درک درستی دارند و به عنوان یک مشاور معتمد، عمل می‌نمایند.

جدول 2-3) مطالعات خارجی خرید آنی 76
جدول3-1) نحوه امتیازدهی به سؤالات پرسشنامه 95
جدول3-2) ترکیب سؤالات پرسشنامه 96
جدول3-3) بررسی پایایی با آلفای کرونباخ 97
جدول 3-4) منابع مقیاس­های سنجش 98
جدول 4-1) ویژگی­های جمعیت شناختی نمونه آماری 102
جدول 4-2) آزمون نرمال­بودن (کولموگروف-اسمیرنوف 103
جدول 4-5) بار عاملی متغیرهای آشکار 104
جدول 4-6) پایایی مرکب (CR 106
جدول 4-7) ضریب آلفای کرونباخ 107
جدول 4-8) میانگین واریانس استخراج شده (AVE 108
جدول 4-9) روش بارهای عاملی متقابل 109
جدول 4-10) داده ­های اولیه وارد شده در نرم افزار اکسل 112
جدول 4-10) جدول فورنل-لارکر پس از جایگذاری مقادیر ریشه دوم (AVE) 113
جدول 4-12) ضریب تعیین (R²) 116
جدول 4-13) اندازه اثر (f²) 117
جدول 4-14) کیفیت پیش بینی کنندگی (Q²) 117
جدول 4-15) معیارRedundancy 118
جدول 4-16­) بررسی فرضیات تحقیق 120
جدول 4-17) بارعاملی متغیرهای آشکار پس از اصلاح مدل 122
جدول 4-18) مقایسه شاخص­ های مدل پیشنهادی اولیه و مدل اصلاح شده پژوهش 123
فهرست شکل­ها
شکل1-1) مدل مفهومی تحقیق 7
شکل 2-1) مدل مویوگاناتام و بکارت 53
شکل 2-2) مدل جیوتی بادگیان و ورما 57
شکل 2-3) مدل دهدشتي و مبرهن 60
شکل 2-4) مدل عملیاتی تحقیق 87
شکل3-1) فرایند تحقیق 93
شکل 4-1) مدل اولیه­ پژوهش در حالت ضرایب استاندارد 114
شکل 4-2) مدل اولیه­ پژوهش در حالت آماره های t هر مسیر 115
شکل 4-3) مدل اصلاح شده پژوهش در حالت ضرایب استاندارد 121
شکل 4-4) مدل اصلاح شده پژوهش در حالت آماره­ های t هر مسیر 122
شکل 5-1) مدل نهایی پژوهش 129
فصل اول:
کلیات تحقیق
1-1) مقدمه
در دهه­1950هنگامی که مفهوم خرید آنی، تنها به عنوان یک مفهوم، پذیرفته شده بود، درکی بدین منوال گسترش یافته بود که خرید آنی یک مفهوم یک بعدی و ساده است. ادبیات آن زمان، خرید آنی را مترادف و برابر با خرید بدون برنامه ریزی می­دانستند. این تعریف کم عرض و ساده، شاید نتیجه تحقیقات محدود در این حیطه، از جهت اینکه خرید آنی، مفهومی جدید در آن زمان بود. پیرون^[1] مطرح کرد که در طی آن زمان، خرید بیشتر از مصرف ­کننده، مورد توجه محققان بوده است. این دید به خرید آنی یک دهه بعد به درک کاملتری تکامل یافت (میرابی و تهرانی، 1392: 108).
با گذشت زمان، اهمیت تجارت الکترونیک به طور چشمگیری افزایش یافته است. با توجه به افزايش چشمگير استفاده از اينترنت در كشورمان، براي تولید­کنندگان و فروشندگانی كه مي­خواهند تجارت الكترونيك خودشان را بهبود بخشند، ضروريست تا رفتارهاي خريد آنلاين مشتريان هدف خود را تعيين كرده و با توجه به آنها، راهبردهاي مناسب بازاريابي و فروش را اتخاذ كنند. با وجود اينكه اطلاعات دقيقي از حجم مبادلات آنلاينِ كشورمان در دست نيست، اما به گزارش روابط عمومي شركت پست جمهوري اسلامي ايران در تاريخ 14/6/ 91 از ابتداي تلاش اين شركت در زمينه تجارت الكترونيكي در سال (1386) تا­كنون، بيش از هفت ميليون سفارش خريد اينترنتي با ارزش نزديك به 900 ميليارد ریال مبادله شده است. همين مورد به تنهايي مي تواند نشان­دهنده گسترش محبوبيت اين گونه مبادلات در ميان مردم كشورمان باشد. مبحث خريدهاي آني آنلاين نيز از اين رو در كشورمان حائز اهميت ويژه اي است.
مطالعات پيشين، رفتارهاي خريد را با در نظر گرفتن رفتارهايي با فرآيندي منطقي بررسي كرده­اند، درحالي كه مطالعات اروگلو و همكاران^[2] (2003) حاكي از آنست كه بيش از 50 درصد خريدها كه از آن دسته مي­توان به خريدهاي اينترنتي اشاره كرد، اتفاقي و بدون طي فرآيند منطقي و تنها بر اثر برخي محرك­ها انجام مي­شوند. از اين رو بررسي راه­هايي كه بتوان با تمركز بر اين گونه خريدها (خریدهای آنی) به سودهي بيشتر فروشگاه­هاي اينترنتي انديشيد، امري لازم و ضروري است.
در این فصل به کلیات تحقیق پرداخته می­ شود. بدین منظور پس از بیان مساله و اهمیت موضوع، اهداف و سوالات تحقیق بیان می­شوند. سپس کاربرد تحقیق و قلمرو زمانی و مکانی آن مورد بررسی قرار می­گیرند. در پایان نیز تعریف مفاهیم و اصطلاحات را خواهیم داشت.
1-2) بیان مسئله تحقیق
خرید آنی نیمه پنهان رفتار مصرف کننده است که فروشندگان ماهر می­توانند با بهره گرفتن از محرک­های مختلف، بدان دست یافته و میزان فروش خود را بالا ببرند. عوامل مؤثر و فعال­كننده خريد آني را مي­توان به طور گسترده به دو طبقه اصلي تقسيم نمود: عوامل داخلي وعوامل خارجي. عوامل خارجي به آن دسته محرك­هاي كه توسط خرده فروشان براي تحريك­كردن مصرف­كنندگان به خريد بيشتر به كار گرفته مي­شوند، اشاره دارد و می­توان به محرک­هایی مثل ظاهر و محیط فروشگاه ، ظاهر و بسته بندی کالا، معروفیت و خوشنامی برند کالا، تبلیغات مؤثر، وضعیت اقتصادی جامعه و … اشاره کرد. علاوه بر عوامل خارجي، عوامل داخلي نيز، تاثير قابل توجه اي بر تمايل خريد آني مصرف­كنندگان دارند و بیشتر به عوامل شخصیتی (مثل اعتماد به نفس، آنی گرایی و..) مرتبط می­شوند (بیتی و فرل^[3]، 1997: 173). مفهوم خريد آني به عنوان خريدي ضرورتأ در فروشگاه در حال تبدیل به خرید آنی آنلاین می­باشد. به دلیل شیوع خرید آنی آنلاین در فروشگاه­های اینترنتی، مطالعات دانشگاهی روی این گونه خرید در طی چندسال اخیر افزایش یافته است. با این حال هنوز در ايران خرید آنلاین به نحو مطلوب در بین افراد جامعه شایع نشده است و فروشگاه­های اینترنتی هم توجه کمی به محرک­هایی که باعث خرید آنلاین و همچنین خرید آنی آنلاین می­شوند، کرده ­اند در حالی که خرید­های آنی برای فروشگاه­های اینترنتی بسیار مهم هستند و در صورتی که بتوانند فروش خود را از طریق خریدهای آنی افزایش دهند، به سود­آوری بسیار خوبی دست خواهند یافت. با این وجود تحقيقات قابل تأملي براي بررسي عوامل مرتبط با رفتار خريد آنی خدمات و كالاها توسط مصرف­كنندگان بصورت آنلاين، انجام نشده است.

عوامل مختلفی از جمله انگیزه­ های لذت­جویانه، محیط فروشگاه، وب­گردی و… بر خرید آنی آنلاین تأثیر می­گذارند. محققان در بسیاري از مطالعات انجام شده درباره انگیزش افراد در خرید آنلاین، انگیزه­هاي لذت­جویانه را از انگیزه­هاي منفعت­گرایانه یا سوداگريانه متمایز نموده ­اند (تو، لیائو و لین، 2007: 778)^[4]. انگیزه­هاي منفعت­گرایانه، عاقلانه، نقادانه و هدفمند هستند. افرادي که چنین انگیزه­هایی دارند معمولا در جستجوي کالایی مناسب با قیمتی معقول هستند. در کنار انگیزه­هاي سوداگري، انگیزه­هاي لذت جویی قرار دارند. دلیلی که مصرف­ کنندگان لذت­طلب را به خرید وادار می­ کند، به شکلی ساده، لذتی است که از فرایند خرید کردن می­برند. آنها در جستجوي شادي، لذت بردن، سرگرمی و خوش­گذرانی هستند و این احساس را درخرید کردن می­یابند. در حالیکه بازدیدکنندگان با انگیزه­هاي منفعت­گرایانه می­بایست از طریق استدلال­هاي منطقی قانع شوند، خریداران لذت­طلب، از طریق عواطف و محرك­هاي احساسی به یک خریدار واقعی تبدیل می­شوند. لذت­جویی اشاره به خشنودی و لذتی است که مشتری در هنگام خرید بدست می ­آورد و به طور مستقیم با حالت روحی و خلق و خوی او در ارتباط است (بیتی و فرل، 1998: 175). امروزه شيوع خريد لذت­جويانه در بازار و عدم وجود اطلاعات کافی در مورد این گونه خرید، دليل افزايش تحقيقات دانشگاهي در مورد اين موضوع مي­باشد. در دنياي رقابتي امروز اين مهم به نظر مي­رسد كه توجه به مشتري و نيازها و سلايقش يك امر ضروري تلقي نمود. اغلب مصرف­كنندگان دلايل لذت­جويانه خريد را نسبت به دلايل فايده باور آن ترجيح داده اند كه اين مطلب درمورد نسل جوان به راحتي قابل مشاهده مي­باشد (تو، لیائو و لین، 2007: 778). در نتیجه، توجه به این نیاز و سلیقه نسل جوان می ­تواند باعث افزایش فروش و سود­آوری شود. بنابراین یکی دیگر از مسائل فرعی این پژوهش، چگونگی تأثیر انگیزه لذت جوئی بر انواع وبگردی می­باشد.
ظاهر و محيط فروشگاه اینترنتی در جذب مشتری بسيار مؤثر است که با چيدمان صحيح و شکيل کالا فرایند خرید آنی توسط مشتری را تسهيل می­نماید. در فروشگاه­های اینترنتی که محيطی جذاب برای مشتری خود فراهم نموده تا مشتری بتواند در محيط فروشگاه بيشتر وقت بگذراند و کالاهای مختلف را مشاهده کند، درصد فروش ناشی از خرید­های آنی بالاتر است(فلوه و مادلبرگر، 2013: 428). در صورتی که فروشگاه­های اینترنتی مخصوصأ فروشگاه­های اینترنتی داخل کشور توجه کمی به محرک­هایی که باعث جذابیت فروشگاه اینترنتی و در نهایت، خرید آنی آنلاین می­شوند، دارند. بنابراین یکی دیگر از مسائل فرعی این پژوهش، چگونگی تأثیر عوامل داخلی فروشگاه بر خرید آنی آنلاین می باشد.
مرحله اول خرید آنلاین، وبگردی، شامل دیدن صفحات وب­سایت­ها و جستجوی اطلاعات توسط مصرف­ کنندگان می­باشد. بسیاری از مصرف­ کنندگان تأکید زیادی بر وبگردی برای جمع آوری اطلاعات خرید به صورت آنلاین دارند. وبگردی به مصرف­ کنندگان فرصت کم­کردن و یا حذف­کردن خطرات و ریسک­های مرتبط به خرید را می­دهد. دو نوع وبگردی وجود دارد که عبارتند از وبگردی منفعت­گرایانه و وبگردی لذت­جویانه (بابین و همکاران، 1994: 58)^[5]. تحقیقات بسیاری در مورد وبگردی منفعت­گرایانه انجام شده درحالی که به وبگردی لذت جوئی توجه کمی شده است و تأثیر وبگردی لذت­جویانه بر خرید آنی آنلاین مورد توجه محققین قرار گرفته نشده است. بنابراین یکی دیگر از مسائل فرعی این پژوهش، عدم توجه فروشگاه­های اینترنتی به تأثیر وبگردی لذت­جویانه بر خرید آنی آنلاین می­باشد.
حال با توجه به زیر ساخت شبکه اینترنتی و آشنا نبودن مصرف­ کنندگان با خرید بصورت آنلاین و همچنین عدم اعتماد به فروشگاه­های اینترنتی و امنیت درآنها، مسأله اصلی در اینجا چگونگی افزایش خرید آنی آنلاین توسط مشتریان با توجه به عوامل تأثیرگذار برآن (از جمله انگیزه لذت­جویانه، محیط فروشگاه، وب­گردی و… ) و شناسایی دلایل احتمالی عدم استقبال آنان از خرید آنی آنلاین می­باشد.
این پژوهش سعی دارد اطلاعاتی در مورد چگونگی تأثیر انگیزه لذت­جویانه و محیط فروشگاه بر خرید آنی آنلاین به صاحبان این فروشگاه­ها و شرکت­ها ارائه نماید تا دلیل رفتارهای مختلف مشتریان را در خرید آنی آنلاین درک نمایند تا از این طریق بتوانند به فروش و سود­آوری خود بیفزایند.
1-3) اهمیت و ضرورت تحقیق
ادامه حیات و موفقیت کسب و کارهای آنلاین به جذب و حفظ مشتریان بستگی دارد. به همین دلیل پژوهش در زمینه رفتار آنلاین مصرف ­کننده و شناخت و بررسی انگیزه­ های خرید آنلاین به عنوان یکی از عوامل تأثیر گذار بر رفتار مصرف ­کننده و بررسی میزان اهمیت و تأثیر عوامل انگیزشی بر فرایند خرید آنلاین حائز اهمیت است. از این رو، امروزه تحقیقات و پژوهش­ها در موضوع پذیرش خرید آنلاین از جانب مصرف ­کننده مورد توجه قرار گرفته است. از آنجا که پیدایش فروشگاه­های اینترنتی به چند سال اخیر باز می­گردد، به همین دلیل می­توان گفت که در خیلی از کشورها از جمله کشور ما خرید اینترنتی یک پدیده نسبتاً جدید است و مراحل اولیه رشد خود را طی می­ کند و همچنین فروشگاه­های اینترنتی کشور ما توجه کمی به به عوامل مؤثر بر خرید آنی آنلاین دارند. به همین خاطر خلأهای تحقیقاتی در این زمینه به روشنی مشهود است و باید تحقیقات و پژوهش­های گسترده­ای در مورد عوامل مؤثر بر خرید آنی آنلاین صورت گیرد. حتی پژوهش­هایی که در کشورهای دیگر و کشور ما انجام شده است به بررسی عوامل مؤثر بر خرید اینترنتی و خرید آنی در فروشگاه­های سنتی پرداخته­اند، از این رو، انجام پژوهش­هایی در مورد خرید آنی آنلاین ضروری به نظر می­رسد. گذشته از این به علت وجود تفاوت­های ملیتی، اجتماعی، فرهنگی و… میان افراد جوامع مختلف، تعمیم یافته­های پژوهش­های خارجی به زمینه های داخل کشور با شک و تردید همراه است. علاوه بر این، بیشتر مطالعاتی که تا­کنون در باب انگیزه­ های خرید آنلاین صورت گرفته، بر انگیزه­ های منفعت­گرایانه متمرکز بوده در حالی که در زمینه خرید آنی انگیزه لذت جوئی مورد توجه است. لذا این تداخل آنی و آنلاین منجر به چالشی در موضوع پژوهش شده است. با توجه به مطالب مذکور انجام تحقیق و پژوهش در مورد تأثیر انگیزه لذت­جویانه و محیط فروشگاه بر خرید آنی آنلاین با توجه به نوع وبگردی از هر دو بعد نظری و عملی مفید و ضرور به نظر می­رسد.
پژوهش درباره رفتار خريد آنی فوايد كاربردي بسياري دارد. با آشكار ساختن اهميت نسبي عوامل مؤثر بر رفتار خريد آنی، مي­توان استراتژي­هاي بازاريابي اثربخشي پيشنهاد داد تا حجم خريدهاي آنی يك فروشگاه افزايش يابد و یا از ديگر سو­، مي­توان به مصرف­كنندگان كمك كرد تا رفتار خريد آنی خود را كنترل نمايند (فلوه و مادلبرگر، 2013: 428).^[6] از نظر پژوهشگر این پژوهش، با بررسی و الویت بندی عوامل مؤثر بر رفتار خرید آنلاین مشتریان توسط شرکت­ها و فروشگاه­های اینترنتی، آنها می­توانند به اطلاعاتی دست یابند مبنی بر اینکه چه عواملی برروی رفتار خرید آنی مشتری تأثیر می­ گذارد و همچنین می­توانند با برنامه­ ریزی و تمرکز روی این عوامل، موانع موجود از نظر مصرف­کنننده را برطرف نموده و شرایطی ایجاد کنند تا آنها با رغبت بیشتری به خرید اینترنتی روی آورند.
1-4) اهداف تحقیق

جرم یک پدیده «معمولی» جامعه است، زیرا که بر حسب احساس تنفر و انزجاری که بزهکار در جامعه بر می انگیزد، معین میگردد.هدف از کیفر، بیشتر معطوف به افراد غیر مجرم است، زیرا که بیشتر احساس همبستگی و یگانگی افراد بیگناه را تقویت میکند،پیش از اینکه مجرمان را متنبه سازد. کیفر ممکن است نقش عدم ترغیب وتضعیف و دلسردی مجرمان را نیز فراهم آورد؛ لیکن احساس انزجار در قبال پارهای از اعمال کیفرپذیر در میان بعضی از مردم ضعیف است و در نتیجه آنان در معرض ارتکاب جرم قرار میگیرند. بنابراین کیفر نمیتواند از وقوع جرم پیشگیری کند. هیچ جرمی جرم محسوب نمیشود، مگر اینکه کیفری در کار باشد. در نتیجه کیفر قانونی نمیتواند اعمال شود، مگر اینکه در قبال اعمالی که قانوناً تعریف دقیق داشته باشند. اگر اعمال ناپسند و مذموم از سوی قانون دقیقاً تعریف نشده باشند، ولی در میان افراد احساس انزجار و تنفر پدید آورند، چنین اعمالی که از سوی قانون محکوم نشده باشند، جرم شمرده نمیشود.مثلا پدیده چند زنی در میان روشنفکران. شاید اغراق نباشد که بگوییم تئوری جامعه شناختی جرم درپی طرح و تاکید دورکیم،امروزه بدین پایه رسیده است(شیخاوندی،۱۳۷۹: ۶۰).

دورکیم معتقد است که جرم تا حدی یک پدیده طبیعی برای تمام جوامع است(نجفی ابرندآبادی،۱۳۸۴: ۴۳۵). چرا که در تمام زمانها وجود داشته و از فرهنگ و تمدن هر جامعه ناشی میشود. وی در تعریف جرم مینویسد: «جرم از نظر ما عملی است که حالت نیرومند و روشن وجدان جمعی را جریحهدار میکند».در بیان خصلت مشترک همه جرمها مینویسد: «جرمها اعمالی هستند که همه اعضای یک جامعه آنها را به صورت عام، محکوم میکنند» (دورکیم،۱۳۷۹: ۸۶).
به صورت کلی،برای تعریف جرم‌ هفت رویکرد در نظر گرفته شده است:
الف)رویکرد قانونی و حقوقی:جرم یک عمل عمدی و ارادی علیه قانون است.
ب)رویکرد قانونی و اجتماعی:جرم تخطی از معیارهای قانونی است که باعث‌ رفتارهای ضد اجتماعی می‌گردد.
د)رویکرد آماری:به فراوانی وقوع هر رفتار در جامعه خاص توجه دارد.
هـ)رویکرد برچسب زدن:جرم رفتاری است که دیگران به آن برچسب زده‌اند و مجرم‌ کسی است که برچسب خورده است.
و)رویکرد بی‌نظمی آرمانی:جرم از این دیدگاه تعارض بین ظالم و مظلوم است(ستوده،۱۳۸۶: ۶۵).
علیرغم وجود دیدگاه ها و رویکردهای مختلف در زمینه بررسی پدیده جرم،هنوز تعریف جامع،کامل و روشنی از جرم ارائه نشده است که مورد تأیید همگان باشد.
رابطه جرم با امنیت و نظم اجتماعی
منتسکیو، جرم را اقدام علیه مذهب، اخلاق، آرامش عمومی و امنیت تلقی کرده و برای هر یک، مجازات جداگانهای را ضروری دانسته است. وی معتقد است که مجازات در واقع قصاص جامعه از مجرمی است که خواسته است افراد را از امنیت محروم سازد(منتسکیو، ۱۳۶۲: ۳۳۹).
از این جهت، اولین شرط تحقق هر جرم یا پدیده جنائی( با کمی تساهل در کلام)آن است که بر خلاف نظم اجتماعی باشد. بنابراین هر جرم، خواه شدید و خواه ضعیف، لطمه و زیانی بر امنیت و نظم اجتماعی وارد میکند؛ و به علت همین اختلاف در نظم و امنیت است که جامعه به اشکال گوناگون، از خود واکنش نشان میدهد(محسنی، ۱۳۷۵: ۱۸).
دومین شرط تحقق هر جرم آن است که توسط قانون بیان شود، چرا که نظم اجتماعی، امری ثابت و دائمی نیست و چون برداشت مردم از آن در حال تحول است، برای جلوگیری از افراط و تفریط و حمایت و صیانت از آزادی افراد، ضروری است که اعمال ممنوعه و مخل نظم و امنیت، توسط قانونگذار بیان شود و واکنش جامعه و ضمانت اجرای لازم نیز دقیقاً روشن گردد. چون پدیده جنائی از جمله اعمالی است که ایجاب میکند از طریق کیفری با آن مبارزه شود و موضوع مطالعه حقوق کیفری قرار گیرد.
خصوصیت مهم هر پدیده جنایی و یا جرم این است که جامعه را ناامن میکند و ترس از جرم را بر مردم مستولی میگرداند .در نتیجه امنیت در بخشهای گوناگون خود خصوصاً امنیت فردی و اجتماعی و بالمال نظم اجتماعی به مخاطره میافتد. در این حالت است که نظام کیفری که مجموعهای از نهادها و آیینهای معقول جامعه برای بیان واکنش علیه جرم و بزهکاری است، مداخله میکند تا امنیت از دست رفته و نظم از هم گسیخته اجتماع را به آن بازگرداند و آرامش خاطر را جایگزین ترس از جرم کند. حفظ آرامش همگانی در برابر بزهکاری و هدایت خشونت طبیعی انسانها به راه های قانونی و مشروع، از اهدافی است که دولتها در رسیدن به آن میکوشند و از نظام کیفری بهره میگیرند. خصوصاًکه روشها و شیوه های ضد بزهکاری، علاوه بر آن که تأمین امنیت را سر لوحه کار خود قرار میدهد، یک مسئله سیاسی است و تدبیر بهتر برای این مقصود، پایه های حاکمیت دولتها را نیز مستحکمتر میکند و ضعف در انجام این مهم، نشانه ضعف دولتها است.
انواع جرایم
در قانون مجازات عمومی،جرایم ارتکابی را از لحاظ نوع مجازات به جنایت،جنحه مهم،جنحه کوچک(تقصیر)و خلاف تقسیم‌بندی شده است(اشراقی و یزدانی،۱۳۸۳: ۱۷۲).
هگن^[۷] انواع جرم را به چهار دسته تقسیم‌بندی نموده است:
جرایم جنایی است مانند قتل و تجاوز به عنف.
جرایم تعارضی مانند زیان رساندن گروهی به گروهی دیگر.
جرایم غیرجنایی مانند مزاحمت‌های اجتماعی.
رفتارهای غیراجتماعی مانند پوشیدن لباس نامناسب.
جرایم را در برخی از متون، به جرایم فردی و گروهی نیز طبقه‌بندی کرده‌اند.اهم اشکال‌ جرایم شامل جرایم بدوی،جرایم سودجویی،جرایم شبه قضایی،جرایم سازمان‌یافته و تشکیلاتی میباشد(تاج زمان،۱۳۸۳: ۸۵).
در جرایم بدوی شاهد غضب و خشم و ضرب و جرح بین افراد هستیم، در صورتی که در جرایم سودجویی، ممکن است علیه شخص یا اموال باشد،که نمونه بارز جرایم سودجوئی‌ بر علیه اشخاص مانند کشتن شوهر به منظور ازدواج مجدد است و در حالت دوم آن‌می‌توان‌ به سوزاندن انبار کالای تاجر ورشکسته توسط خودش اشاره کرد.قاچاق،تخلفات راهنمایی رانندگی،خراب‌کاری،تخریب وسایل عمومی و…از نوع‌ جرایم شبه قضایی محسوب می‌گردد(اشراقی و یزدانی،۱۳۸۳: ۱۷۳).
جرایم سازمان‌یافته در یک محیط و موقعیت بزهکارانه طراحی شده مانند حمله مسلحانه به بانک؛ در صورتی که جرایم غیرسازمان‌نیافته در یک محیط غیربزهکارانه مانند اختلاس،اخذ رشوه در یک اداره اتفاق می‌افتد که به نام جرایم«یقه‌سفیدها»معروف‌ هستند(گیدنز،۱۳۸۳).
در یک تقسیم بندی دیگر، جرایم به صورت زیر مطرح شده اند:
۱- جرم کیفری: جرم کیفری به معنای عام، عبارتست از هر فعلی که به موجب قوانین کیفری انجام دادن و یا ترک آن با مجازات مقرّر توأم باشد؛ مانند قتل، کلاهبرداری، سرقت، و غیره از حیث عنصر قانونی جرم کیفری بنا به اصل قانونی بودن جرایم، فعل خاصی است که در قانون تصریح شده است. و از حیث عنصر مادّی جرم کیفری ممکن است مستقل از زیان و خسارتهای مادّی تحقّق یابد(شامبیاتی،۱۳۸۴: ۲۲۶).
۲- جرم مدنی: به فعلی اطلاق می‌شود که من غیر حقٍ، زیانی به دیگری وارد و فاعل را به جبران آن ملتزم کند و ممکن است نصّ خاصّی در قانون نداشته باشد مثل مادۀ ۳۲۸ قانون مدنی: « هر کس مال غیر ار تلف کند ضامن آن است و باید مثل یا قیمت آنرا بدهد اعمّ از اینکه از روی عمد تلف کرده باشد یا بدون عمد و اعم از اینکه عین باشد یا منفعت و اگر آنرا ناقص یا معیوب کند ضامن نقص قیمت آن مال است».
۳- جرم انتظامی: تخلف انتظامی عبارت است از نقض مقررّات صنفی یا گروهی که اشخاص به تبع عضویت در گروه آن را پذیرفته‌اند. در واقع، جامعۀ کوچکی مانند کانونهای صنفی وکلا، سردفتران، پزشکان و….مانند جامعۀ بزرگ متّکی به اصول و مقرراتی است که حافظ نظم و بقای گروه یا اتحادیۀ صنفی و حرفه‌ای است(اردبیلی،۱۳۸۶: ۱۲۳).
عناصر تشکیل دهندۀ جرم:
۱- عنصر قانونی جرم: منظور از عنصر قانونی، این است که برای تشخیص این که آیا عملی یا ترک عملی جرم است یا خیر؟ باید بلافاصله به مرجع تشخیص جرائم یعنی قانونگذار مراجعه کرد. پس عنصر قانونی حکایت دارد از اینکه هیچ عملی را هر چند زشت و ناپسند و مذموم باشد، نمی‌توان جرم دانست مگر آنکه قانونگذار آنرا جرم  شناخته باشد(شامبیاتی،۱۳۸۴: ۲۳۶).
۲- عنصر مادّی جرم: برای اینکه جرمی وجود خارجی پیدا کند پیدایش یک عنصر مادّی ضرورت دارد و شرط تحقق جرم آنست که قصد سوء ارتکاب عمل خاصّی دست کم به مرحلۀ فعلیّت برسد؛ بنابراین قصد باطنی زمانی قابل مجازات است که تظاهر خارجی آن به صورت عملی مغایر با اوامر و نواهی قانونگذار آشکار شود. و عامل درونی ذاتی از قبیل فکر و طرح و قصد تا زمانی که در همین مرحله بماند از تعقیب جزائی مصون می‌مانند(اردبیلی،۱۳۸۶: ۲۰۸).
۳- عنصر روانی جرم: برای تحقق جرم نقض اوامر و نواهی قانونگذار به تنهائی کافی نیست. فعل مجرمانه باید نتیجه خواست و ارادۀ فاعل باشد به سخن دیگر، میان فعل مادّی و حالات روانی فاعل باید نسبتی موجود باشد تا بتوان مرتکب را مقصر شناخت ارتکاب جرم یا تظاهر نیت سوء است یا خطای مجرم، مشروط بر اینکه فاعل جنین فعلی را بخواهد یا دست کم وقوع آنرا را احتمال دهد و به نقص اوامر و نواهی قانونگذار آگاه باشد.
واژه‌شناسی پیشگیری^[۸]
پیشگیری به معنای به کاربردن روش‌های احتیاطی برای جلوگیری از بیماری‌های جسمی و روانی یا به عبارت دیگر، انجام اقدامات احتیاطی برای جلوگیری از اتفاقات ناخواسته می‌باشد(اشراقی،۱۳۸۱ : ۸ ).
«لغت پیشگیری در منابع فارسی به معنای رفع، جلوگیری، مانع‌شدن و از پیش مانع چیزی شدن، تعریف شده است(فرهنگ دهخدا). این واژه همچنین در فرهنگ لغوی لاتین نیز به معنای مانع شدن از اینکه چیزی رخ دهد، تعریف شده است(رجبی‌پور، ۱۳۸۲: ۱۵).
واژه پیشگیری در منابع دیگر نیز چنین معنا شده است:
ـ «جلوگیری، دفع، صیانت، مانع شدن، جلوبستن»(فرهنگ معین، ۱۳۶۰).
ـ «اقدامات احتیاطی برای جلوگیری از اتفاقات ناگوار و ناخواسته».
ـ پیشگیری یا جلوگیری کردن^[۹] هم به معنای پیش‌دستی کردن، پیشی گرفتن و به جلو چیزی رفتن و هم به معنی آگاه‌کردن، خبر چیزی دادن و هشدار کردن است(بیات و همکاران، ۱۳۸۷: ۹).
پیشگیری از جرم
«به لحاظ اینکه انسان دارای ابعاد گوناگون زیستی، روانی واجتماعی است و احتمال ابتلاء او به اختلال و ناهنجاری‌در هر یک از زمینه‌های مذکور وجود دارد؛ لذا بکاربردن روش‌های احتیاطی و کنترلی و انجام اقدامات پیشگیرانه درجلوگیری از ابتلاء انسان به اختلال و ناهنجاری‌ها در هر یک از ابعاد فوق در حکم نوعی پیشگیری می‌باشد»(فلاح‌بابایی، ۱۳۸۲: ۱).
از طرفی تعریف مفهومی پیشگیری از جرم«به مجموعه اقداماتی اطلاق می‌گردد که برای جلوگیری از فعل و انفعال زیان‌آورمحتمل برای فرد یا گروه و یا هر دو به عمل می‌آید. مثل پیشگیری از حوادث کار، جرایم جوانان و حوادث در جاده‌‌ها و …»(رجبی‌پور، ۱۳۸۲: ۱۵).
به عقیده برخی صاحبنظران در امر پیشگیری از جرم :
ـ پیشگیری از جرم نوعی اقدام یا سیاست است که عوارض حاصل از جرم را کاهش می‌دهد و یا از بین می‌برد. این پیشگیری دربرگیرنده اقدامات دولتی و غیردولتی است تا پیامدهای منفی جرایم را، کاهش دهد.
مرکز بین‌المللی پیشگیری از جرایم نیز، پیشگیری را چنین تعریف می‌کند:
«هر عملی که باعث کاهش بزهکاری، خشونت، ناامنی از طریق مشخص کردن و حل کردن عوامل ایجادکننده این مشکلات به روش علمی شود، پیشگیری از جرایم است». در این تعریف، مشخص کردن(شناسایی و کشف کردن) و همچنین حل کردن یعنی مسئله‌یابی، آن هم با تأکید به روش علمی بسیار حائز اهمیت است(رجبی‌پور،۱۳۸۲: ۱۷ ـ ۱۵).
ـ برخی پیشگیری از بزهکاری را شامل ابزاری می‌دانند که دولت به منظور مهار بزهکاری به جهت محدود کردن یا حذف عوامل جرم‌زا به کار می‌گیرد.
ـ برخی دیگر نیز معتقدند که پیشگیری در برگیرنده اقداماتی است که نرخ بزهکاری را کاهش دهد. بدین صورت که از یک سو علل اثرگذار بر بروز جرم را شناسایی کرده و از سویی دیگر ابتکارات مناسبی را برای مبارزه با این علل اعمال نماید.
ـ گروهی دیگر نیز بر این باورند که پیشگیری مجموعه‌ای از اقدامات قهرآمیزی است که برای تحقق هدفی ویژه(مهار بزهکاری)، کاهش احتمال وقوع جرموکاهش شدت بزه در مورد علل جرایم، اتخاذ می‌گردد.
ـ با کمک گرفتن از نظرجان بولوم به نقل از مرکز پیشگیری از جرم استافورد انگلستان، پیشگیری از جرم را می توانیم این گونه تعریف کنیم:
پیش‌بینی، شناخت و برآورد خطرات جرایم و اقدام به فعالیت‌هایی برای حذف یا کاهش این خطرات(جان بولوم، ۲۰۰۰).

شهر الکترونیکی شهری است دارای ارتباطات مخابراتی و شبکه‌ای که از طرف بخش فناوری طالاعات برای انجام تبادل اطلاعات کنترل می‌شود. . [Cohen, 2001, p2]

شهر الکترونیک عبارت است از ارتباطی هماهنگ و بر پایه شبکه برای انجام وظایف معمولی ساکنین به روش الکترونیکی که پیش از این در مدل شهر معمولی شهر توسط خود اشخاص انجام می‌شد. [Coucelis, 2001, p47]
کلیات پیاده‏سازی شهر الکترونیک نیز از گام‏های پیاده‏سازی دولت الکترونیکی تبعیت می‏کند زیرا همانطور که قبلاً نیز به آن اشاره شد شهر الکترونیک زاییده دولت الکترونیک است. مجری تدوین طرح ICT جزیره کیش نیازمندی‏های پیاده‏سازی شهر الکترونیک را به صورت زیر بیان می‏کند: [IDI, 2005, Page 8-17]

 

1. 1. تدوین استراتژی مناسب

 

1. 1. سازمان

 

1. 1. حمایت دولتی

 

1. 1. آموزش

 

1. 1. زیرساخت

 

1. 1. تأمین بودجه و مدیریت مالی

 

1. 1. قوانین

 

1. 1. پشتیبانی فنی و مشارکت

 

 

۲-۶-۲- زندگی الکترونیک

زندگی الکترونیکی سبک جدیدی از زندگی است که با پیشرفت تکنولوژی‌های اطلاعاتی و ارتباطی حاصل می‌شود. می‌توان گفت به زندگی در جامعه اطلاعاتی، زندگی الکترونیکی می‌گویند. جامعه اطلاعاتی جامعه‌ایست که تولید، توزیع، ارزیابی و پردازش و مصرف اطلاعات مهمترین فعالیت اقتصادی و فرهنگی جامعه را تشکیل می‌دهد. در واقع از این دیدگاه هدف از شهر الکترونیکی، ایجاد جامعه اطلاعاتی در سطح شهر است. برای ایجاد زندگی الکترونیکی در شهر، برخورداری عامه مردم از دانش بکارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات، فرهنگ زندگی الکترونیکی، اطمینان و وجود بسترهای قانونی از نیازمندی‌های اساسی به حساب می‌آیند. از دیدگاه دیگر وجود زیرساخت الکترونیکی و بسترهای فنی در سطح شهر از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. در شکل ۵ سعی شده در قالب یک شکل سه بعدی، زندگی الکترونیکی و بسترهای مورد نیاز برای ایجاد آن به تصویر کشیده شود.

شکل ۵: زندگی الکترونیکی و بسترهای مورد نیاز برای ایجاد آن
]طرح جامع فناوری اطلاعات و ارتباطات استان همدان، ۱۳۸۴، ص ۱۵۸[

۲-۶-۳- شهروند الکترونیک^[۳۴]

شهروند الکترونیک مفهوم جدیدی است که همزمان با توسعه جامعه اطلاعاتی در حال شکل‌گیری است. این مفهوم با زندگی الکترونیک ارتباط نزدیکی دارد. شهروند الکترونیک، فردی است که توانایی استفاده از فناوری اطلاعات را در انجام امور روزمره خود داشته باشد و بتواند از خدمات الکترونیک^[۳۵] یک شهر الکترونیک در حوزه‌های دولت و کسب و کار الکترونیکی استفاده کند. معمولا در جامعه الکترونیکی، شهروندان الکترونیکی، یک سبک زندگی الکترونیک را برای خود انتخاب می‌کنند. در این سبک، تفریحات، آموزش، ارتباطات و تراکنش‌های فرد به طریق الکترونیکی انجام می‌شود.
به عبارت ساده شهروند الکترونیک فردی است که با فناوری اطلاعات آشنایی داشته باشد و بتواند از خدمات الکترونیکی یک شهر الکترونیک استفاده کند. [جلالی، ۱۳۸۳، ص ۴۸]
در فرایند ایجاد شهر الکترونیکی و تبدیل افراد از شهروندانی عادی به شهروندانی الکترونیکی دو نیازمندی اساسی وجود دارد . [طرح جامع ICT همدان، ۱۳۸۴، ص۱۵]:

 

• • شهروندان به منظور انجام فعالیت‌های خود به صورت الکترونیکی، بایست توانایی و فرهنگ استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات را دارا باشند. برای این منظور بایست به افراد آموزش‌های لازم داده شود تا بتوانند کار، ارتباطات، داد و ستد و تفریح الکترونیکی داشته باشند و مهارت‌های لازم جهت زندگی الکترونیکی در جامعه‌ای که اغلب فعالیت‌های آن با فناوری اطلاعات و ارتباطات گره خورده است را دارا باشند.

 

• • با توجه به اینکه افراد مخاطبین سازمان‌های الکترونیکی در هسته دولت و کسب و کار الکترونیکی هستند بایست توسط آنها شناخته شوند؛ برای این منظور هر شهروند الکترونیکی باید دارای شناسه و ماهیتی دیجیتال و منحصر به فرد باشد.

 

این دو نیازمندی در شکل ۶ نشان داده شده است.

شکل ۶: شهروند الکترونیکی
]طرح جامع فناوری اطلاعات و ارتباطات استان همدان، ۱۳۸۴، ص ۱۲۳[

۲-۶-۴- شهرداری الکترونیکی

شهرداری الکترونیک سازمانی است که با بهره‌گیری از قابلیت‌ها و امکانات فناوری اطلاعات، خدمات مختلفی را در حوزه وظایف شهری، به صورت سریع، قابل دسترسی و امن به شهروندان ارائه می‌کند. وظایف این سازمان همانند دیگر شهرداری‌ها می‌باشد با این تفاوت که از فناوری اطلاعات به عنوان یک ابزار و وسیله کارامد برای بهبود و توسعه فرایندهای شهرداری استفاده شده است.
در کل می‏توان گفت شهرداری الکترونیکی سازمانی است که با بهره‌گیری از فناوری اطلاعات، خدمات خود را در حوزه وظایف شهرداری بصورت سریع‌‌، قابل دسترسی و امن به شهروندان ارائه می‌کند. [سند راهبردی شهر الکترونیک مشهد، ۱۳۸۱، ص ۲۹[

۲-۶-۵- مدل تعاملی شهر، شهروند، دولت و شهرداری الکترونیک

یکی از مواهب دنیای دیجیتال برای شهروندان، در مرکز توجه قرارگرفتن آنها است. برخی از کشورهای جهان با چشم‌انداز مردم‏محوری، دولت الکترونیک خود را بنا نهاده‌اند. چشم‌اندازی که طبق آن، ساختار دولت الکترونیک بر اساس نیازهای مردم شکل می‌گیرد. این رویکرد به کثرت در خدمات الکترونیک دولت‌های مختلف مشاهده می‌شود. بر همین اساس فلسفه وجودی دولت الکترونیک، شهر الکترونیک و شهرداری الکترونیک، ارائه خدمات به شهروندان است. با توجه به موارد فوق الذکر، می‌توان جهت نمایش ارتباطات بین این چهار مورد، مدل ارتباطی شکل ۷ را ارائه نمود.

۲-۷- شاخصهای ارزیابی شهر الکترونیک (آمادگی الکترونیکی)

کشورهای در حال توسعه باید برنامه اجرای سنجش آمادگی الکترونیکی^[۳۶] داشته باشند و مطابق این برنامه آمادگی الکترونیکی خود را مورد سنجش قرار دهند تا شکاف پدید آمده بین خود و کشورهای توسعه یافته را کاهش دهند و سیاست‌های خود را در این زمینه بازنگری و بررسی کنند. می‌توان آمادگی الکترونیکی را به شرح زیر تعریف نمود:

 

• • میزان آمادگی یک جامعه برای حضور در اقتصاد دیجیتالی

 

• • آمادگی جوامع برای بهره ‌مندی از دستاوردهای فناوری اطلاعات و ارتباطات وحضور در دنیای شبکه‌ای

 

شکل ۷: نمودار ارتباطات بین دولت، شهر، شهرداری الکترونیکی با شهروند الکترونیک
[سند راهبردی شهر الکترونیک مشهد، ۱۳۸۱، ص ۳۰[
وقتی بحث از ارزیابی شهر الکترونیک و بررسی میزان آمادگی الکترونیک به میان می‌آید، نیازمند دسته‌ای از شاخصها هستیم که به کمک آنها بتوانیم وضعیت یک شهر را از دید “میزان الکترونیکی شدن” در هر لحظه مورد پایش قرار دهیم. همانطور که تعریف شد، آمادگی الکترونیکی به معنی توانایی محیط (اعم از سازمان، شهر، استان و کشور) در بهره‌گیری از مزایای فناوری اطلاعات و ارتباطات به عنوان یک عامل مؤثر در رشد اقتصادی و توسعه منابع انسانی می‌باشد. عوامل مختلفی در تعیین آمادگی الکترونیکی نظیر زیرساخت ارتباطی، منابع انسانی و چهارچوب سیاست‌ها و … تاثیرگذار می‌باشند. آمادگی الکترونیکی می‌تواند به عنوان ابزاری جهت طراحی و برنامه‌ریزی استراتژی‌های توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات بکار گرفته شود همچنین آمادگی الکترونیکی می‌تواند به درک بهتر موانع و پتانسیل‌های توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات کمک کند.
از سال ۲۰۰۰ در راستای بکارگیری بهتر فناوری اطلاعات و ارتباطات، موسسات، شرکت‌ها و مراکز مختلف در سراسر جهان تحقیقات گسترده‌ای را انجام داده‌اند تا ابعاد و معیارهای آمادگی الکترونیکی را مشخص کنند. در سال ۲۰۰۰ دانشگاه‌های مری‌لند، هاروارد، موسسه تحقیقاتی مک کانل، بانک جهانی، سازمان ملل و اتحادیه جهانی مخابرات تحقیقاتی برای سنجش آمادگی الکترونیکی آغاز کردند و معیارهایی را برای این کار تعریف نموده‌اند. با توجه به این معیارها، مدل‌هایی نیز ارائه شده است. در ادامه برخی از معروف‌ترین مدل‌ها ذکر شده‌اند. [[bridges, 2005, p17

 

1. 1. مدل CID

 

Harvard University’s Center for International Development (CID)’s Readiness for the Networked World

 

1. 1. مدل APEC