میانگین انگیزش نسبت به مدرسه

بروندادهای غیرشناختی

میانگین نمره به دست آمده از پرسشنامه تعلق به مدرسه

میانگین تعلق به مدرسه

میانگین نمره به دست آمده از پرسشنامه خودپنداره تحصیلی

میانگین خودپنداره تحصیلی

میانگین نمره به دست آمده از پرسشنامه رشد اعتقادی

میانگین رشد اعتقادی دانش آموزان

در این تحقیق نابرابری آموزشی به عنوان متغیر وابسته و شاخص های زمینه، امکانات فیزیکی، دانش آموزی، نیروی انسانی، اقتصادی، فرایند مدرسه، پیشرفت تحصیلی و بروندادهای غیرشناختی به عنوان متغیرهای مستقل در نظر گرفته شده است.
۳-۵٫ ابزارهای اندازه گیری
همانطور که ذکر شد در این تحقیق از دو شبوه پیمایشی و مراجعه به اسناد و آمار برای جمع آوری اطلاعات استفاده شده است. برای جمع آوری بخشی از اطلاعات مورد نیاز در این پژوهش از پرسشنامه استفاده شده است. پرسشنامه پژوهش از تعداد پرسشنامه تشکیل شده است که در نهایت در قالب یک پرسشنامه کلی در آمده است. پرسنامه کلی تحقیق در مجموع در دو بخش تنظیم گردیده است که بخش اول مربوط به اطلاعات فردی پاسخگویان می باشد و اطلاعاتی درباره جنسیت٬ سن٬ پایه٬ رشته تحصیلی٬ نوع مدرسه٬ مذهب٬ زبان و منطقه جغرافیایی محل سکونت دانش آموز جمع آوری می کند. این پاسخ ها و داده ها در سطح مقیاس اسمی در نظر گرفته شده است.در بخش دوم با توجه به مدل نظری پژوهش برای مطالعه نابرابری های آموزشی ٬ پرسشنامه و سنجه مربوط مربوط به هر متغیر ارائه شده است . داده های حاصل از این قسمت کمی و در سطح فاصله ای و بر اساس مقیاس ۵ درجه ای لیکرت اندازه گیری شده اند که متناسب با متغیرهای پژوهش به شرح زیر می باشند:

الف. پرسشنامه ها و سنجه های مربوط به متغیرهای زمینه ای

• وضعیت اجتماعی- اقتصادی

تحصیلات پدر و مادر٬ شغل پدر و مادر و درآمد از جمله شاخص های مهم در وضعیت اجتماعی اقتصادی هستند که تحصیلات بر اساس دوره های معمول(ابتدائی٬ راهنمایی٬ دبیرستان٬ دیپلم٬ …) شغل پدر(آزاد ٬ بازنشسته و کارمند) و شغل مادر(کارمند و خانه دار) جمع آوری و طبقه بندی شده است.
در این تحقیق برای سنجش پایگاه اجتماعی اقتصادی دانش آموزان از شاخص های تحصیلات پدر٬ تحصیلات مادر٬ شغل پدر٬ شغل مادر٬ میزان درآمد ماهیانه­٬ وضعیت مالکیت استفاده شده است (کانست و مکنباخ^[۱۰۷]، ۱۹۹۴؛ به نقل از وحدانی­نیا و منتظری، ۱۳۸۵: ۵۵-۵۴).
این شاخص ها در تحقیقات مختلفی به عنوان معیار سنجش وضعیت اجتماعی٬ اقتصادی خانواده در نظر گرفته شده است (غلامیان ۱۳۸۶٬). وضعیت اقتصادی – اجتماعی به صورت یک شاخص در نظر گرفته می شود. اینشاخصترکیبیازوضعیتشغلی،وضعیتتحصیلی،وضعیتاقتصادیوسکونتمیخانواده باشد.
برای محاسبه شاخص ترکیبی وضعیت اجتماعی- اقتصادی ۴ شاخص وضعیت شغلی، تحصیلی، اقتصادی و سکونت از طریق تحلیل عاملی به شیوه واریماکس به یک عامل تبدیل شده است که آن عامل به عنوان شاخص وضعیت اجتماعی- اقتصادی در نظر گرفته شده است(آزاد مرزآبادی و غلامی٬ ۱۳۹۰ و: ۳۵(Caro, 2009. بعد از محاسبه٬ وضعیت اجتماعی – اقتصادی به ۵ دسته طبقه پایین وضعیت اجتماعی – اقتصادی٬ وضعیت متوسط به پایین٬ وضعیت متوسط٬ وضعیت متوسط به بالا و وضعیت بالا تقسیم می شود(رضوی و اشکوه طاهری٬ ۱۳۸۹).

• ساختار خانواده

برای بررسی ساختار خانواده در این تحقیق از عواملی مانند تعداد افراد خانواده٬ چندمین فرزند خانواده بودن و زندگی با دو والد٬ با یکی از والدین٬ با اطرافیان غیر از پدر و مادر و زندگی در نهادهای اجتماعی مانند بهزیستی و … استفاده شده است((Hernández,2009.
۳٫آرزوی تحصیلی
برای سنجش آرزوهای تحصیلی در این تحقیق از یک پرسشنامه محقق ساخته استفاده شد که از شاخصهایی مانند میزان علاقه دانش آموزان به ادامه تحصیلات یا ترک تحصیل و مقطعی که قصد ادامه تحصیل دارند تشکیل یافته است که در تهیه این پرسشنامه از تحقیقات روتن و همکاران(۲۰۱۱: ۲۱۲ )؛ کلر،کینتری و هوستون(۲۰۱۱) و استرند و وینستون ( ۲۰۰۵) استفاده شد.
۴٫حساسیت تحصیلی والدین
برای سنجش مولفه حساسیت تحصیلی والدین از سه سوال استفاده شد که این سوالات به بررسی میزان اهمیت تحصیل برای والدین و پیگیری وضعیت تحصیلی دانش آموزان خود و تشویق فرزندان خود هنگام موفقیت تحصیلی می پردازد((Hernández,2009.

• سرمایه فرهنگی

در این تحقیق سرمایهفرهنگیبراساسشاخصهای۲گانهیعنیبعدکالاهایفرهنگیودیگریرفتارورویههایفرهنگیمورداندازهگیریقرارگرفت. منظورازکالاهایفرهنگی،منابعوامکاناتفیزیکیومادیاستکهدراختیارخانوادههاقراردارد.کتاب،آثارهنری،نقاشی،منابعآموزشیوکمکآموزشیموجوددرمنزل،فیلموسیدی.شاخصهایمذکورمورداستفادهسایرمحققاننیزقرارگرفتهاست.مهمترینشاخصهایمربوطبهرفتارهاورویههایفرهنگیشاملبازدیدازموزهها،نمایشگاههایعلمی–هنریوفرهنگی،رفتاروعاداتمطالعهایوالدیندرمنزل،آگاهیواطلاعاتوالدیندرموردمسایلتحصیلی،اهمیتبهامورتحصیلیفرزندانتوسطوالدینوفراوانیمسافرتدرطولسالمیباشدکهتکتکموارددرپرسشنامهسرمایهفرهنگیموردسوالقرارگرفت. این پرسشنامه ۷ سوال دارد که در دو بعد به سنجش سرمایه فرهنگی می پردازد. پرسشنامهسرمایهفرهنگیدارای۴سوال ۲ گزینهایو۳سوال۳ گزینهایاست. ۴سوالاول۲گزینهآریوخیر۳سوال بعدیباسهگزینهآری،کموخیرتنظیمگردید.نمرهگزینهآری۳،گزینهکم۲وگزینهخیر۱ پیش بینیگردید. در تهیه این پرسشنامه از پرسشنامه تجاسب(۱۳۹۱) استفاده شده است.
ب. فرایند مدرسه
مولفه های مربوط به فرایند مدرسه شامل انتظار بالای کادر مدرسه برای موفقیت دانش آموز٬ احساس دانش آموز درباره رفتار با عدل و انصاف٬ ادراک دانش آموز درباره حمایت از طرف معلم ٬ ارتباط با کادر مدرسه٬ جو انظباطی کلاس و مدرسه(با دو بعد) و کارآمدی معلم می باشد که برای سنجش آنها از پرسشنامه مورد استفاده در تحقیق پیزا(۲۰۰۳) استفاده شده است. این پرسشنامه ها با بهره گرفتن از طیف لیکرت تنظیم شده اند که پرسشنامه ” انتظارات بالای کادر مدرسه از دانش آموزان” داری ۵ سوال، پرسشنامه ” پرسشنامه احساس دانش آموز درباره رفتار با عدل و انصاف” دارای ۶ سوال ،پرسشنامه “ادراک دانش آموز درباره حمایت از طرف معلم"با ۶ سوال،پرسشنامه “ارتباط با کادر مدرسه” دارای ۲ سوال، پرسشنامه “جو انظباطی کلاس و مدرسه"دارای ۸ سوال و “کارآمدی معلم از دیدگاه دانش آموزان “دارای ۷ سوال می باشد.
ج. بروندادهای آموزشی
متناسب با هر یک از ابعاد کارکردی سیستم های آموزشی برای شاخص های غیرشناختی شامل کارکردهای اجتماعی و روانی آموزش و پرورش از متغیرهای تعلق به مدرسه٬ انگیزش نسبت به مدرسه و خودپنداره تحصیلی استفاده شده است که برای سنجش تعلق به مدرسه از پرسشنامه با ۴ سوال و برای سنجش خودپنداره تحصیلی از پرسشنامه با ۵ سوال و در نهایت برای اندازه گیری متغیر انگیزش نسبت به مدرسه از پرسشنامه(ون دام و همکاران(۲۰۰۲) با ۳ سوال استفاده شده است. همچنین با توجه به غایتهای پرورشی و اعتقادی سیستم های آموزشی رشد اعتقادی دانش آموزان به عنوان نماد کارکرد اعتقادی سیستم آموزشی در نظر گرفته شده است. رشد اعتقادی شامل دو بعد انجام فرائض و اعتقادات است که از پرسشنامه رشد اعتقادی معنوی پور و پاشا شریفی(۱۳۸۳) به ۱۸ سوال برای سنجش آن استفاده شده است. هر ۴ پرسشنامه بر اساس مقیاس پنج درجه ای لیکرت( ۱= کاملا مخالفم تا ۵= کاملا موافقم) تنظیم شده است.
پیشرفت تحصیلی
برای سنجش پیشرفت تحصیلی از میانگین نمرات نهایی دروس پایه های سوم کلیه رشته های نظری استفاده شده است. لازم به ذکر است دروس نهایی پایه سوم شامل ۲۴ درس که شامل: دین و زندگی ۳، زبان فارسی، زبان خارجی ۳، عربی، ادبیات فارسی، فیزیک، جبر و احتمالات، شیمی، حسابان، هندسه ۲، فیزیک ۳ ریاضی، ریاضی ۳ تجربی، زیست شناسی ۲، زمین شناسی، فیزیک ۳ تجربی، زبان فارسی تخصصی انسانی، ادبیات فارسی انسانی، عربی ۳ انسانی، آرایه های ادبی، تاریخ ایران و جهان ۲، جامعه شناسی ۲، جغرافیای ۲، فلسفه و منطق و ریاضی علوم انسانی می باشد.
۳-۵-۱٫ روایی پرسشنامه ها
مقصودازرواییآناستکهوسیلهاندازهگیری،بتواندخصیصهوویژگیموردنظررااندازهبگیرد(خاکی، ۱۳۸۲) .رواییاصطلاحیاستکهبههدفیکهآزمونبرایتحققبخشیدنبهآندرستشدهاستاشارهمیکند(دانایی فرد و همکاران، ۱۳۸۴).درآزمونروایی،هدفآناستکهبهمشکلاتوابهامهایاحتمالیموجوددرعبارتبندیسئوال­هاوساختارپرسشنامهومواردیازاینقبیلپیبرد.
در پژوهش حاضر روایی محتوایی سازه ها یعنی پرسشنامه های تحقیق مورد داوری و قضاوت متخصصان قرار گرفته استو معرف بودن سوالات و تناسب و ارتباطشان با موضوع و مبانی نظری مورد مطالعه و بررسی قرار گرفته است. همچنین روایی صوری پرسشنامه به تائید تنی چند از اساتید علوم تربیتی محرز گردیده است. در نهایت اساتید محترم راهنما و مشاور نظر خود را در مورد روایی صوری و محتوایی سوالات مربوط به هر متغییر اعلام نموده و بعد از انجام یک اجرای آزمایشی روی سه نمونه ۳۰ تایی از دانش آموزان سه منطقه شمال، جنوب و مرکز استان با توزیع پرسشنامه دیگری که دانش آموزان نظر خود را درباره سوالات پرسشنامه از طریق آن اعلام نمودند آخرین اصلاحات در متن پرسشنامه ها به عمل آمد و صورت نهایی پرسشنامه ها تدوین شد
با وجود اینکه همه گویه های پرسشنامه های مورد استفاده در تحقیق حاضر از روی پرسشنامه های استاندارد مربوطه ترجمه شده و مورد استفاده قرار می گیرد اما با توجه به اینکه عوامل زمینه ای فرهنگی و اجتماعی بر پرسشنامه ها و معنی دار بودن آنها تاثیرگذارند برای سنجش دقیق تر میزان اعتبار ابزار سنجش از از طریق تحلیل عاملی اقدام شد. این تحلیل به شیوه تحلیل اکتشافی^[۱۰۸] به روش مولفه های اصلی^[۱۰۹] (PC) با چرخش واریماکس انجام شده است. مقدار ضریب KMO (ضریب کفایت نمونه گیری) برابر با ۸۵۵/۰ و مقدار خی آزمون کرویت بارتلت ۲۵۳/۱۶۷۶۶ بدست آمد که در سطح ۰۱/۰ معنادار بود (جدول ۳-۴) و نشانه کفایت نمونه و متغیرهای نمونه برای انجام تحلیل عاملی است. معیار حذف و یا تائید گویه ها دارا بودن بار عاملی بیشتر از ۵۰/۰ در نظر گرفته شده است و گویه های با بارهای عاملی کمتر از ۰٫۰۵ در تحلیل نهایی حذف شده اند(جدول ۶-۳).
جدول ۳-۴٫ شاخص­ های آماری پرسشنامه­ تحقیق

در کتب فقهی منابع تعهد به شیوه کنونی تنظیم نشده است و عنوان مستقلی هم به نام “استیفای ناروا” دیده نمی شود. با این وجود باید این توهم را از ذهن پاک کرد که نظام حقوقی اسلام با مفهوم استیفای ناروا بیگانه بوده است. اکثر فقها و علمای حقوق برای این که قاعده ای مرتبط با نهاد استیفای نامشروع به دست بیاورند به دو نص، آیه مبارکه ۲۹ سوره نساء و قاعده علی الید استناد می کنند. هر چند در نظام حقوقی ما به علت عدم طرح این مبحث به عنوان یکی از منابع تعهد در رویه دادگاه ها به صورت صریح، کمتر در این مورد بحث شده، اما بدون شک یکی از منابع تعهد در نظام حقوقی ماست (قانون ۳۱۹ قانون تجاری؛ مواد ۳۳۶ و ۳۳۷ قانون مدنی).

در حقوق ایران به مسئله سوء استفاده از اظطرار اشاره نشده و راه حل خاصی برای آن در نظر گرفته نشده استولی برخی از مؤلفین با توجه به اصول کلی حقوق موضوعه ایران و مبانی فقهی ، فروعات فقهی و نیز برخی روایات، راهکارهایی ارائه کرده اند که یکی از آنها اشاره بر موضوع استیفای ناروا دارد که شخص مظطری که از وضعیت او بهره برداری ناروا شده و مورد غبن فاحش قرار گرفته، برای جبران خسارت خود، حق دارد معامله را به استناد خیار غبن فسخ کند^[۱۲].که البته مورد انتقاد حقوق دانان قرار گرفت زیرا در حقوق ایران، شرط اعمال خیار غبن، جهل به قیمت عادله است (ماده ۴۱۸ قانون مدنی)، به عبارتی اگر مغبون با وجود علم به قیمت واقعی، معامله را انجام داده باشد، اقدام به ضرر خود کرده و خیار فسخ ندارد. علت آن است که در حقوق ما، مبنای غبن، حفظ تعادل میان عوضین نیست، بلکه صرفا ً برای جلوگیری از ضرر و جبران آن، به مغبون اختیار فسخ معامله داده می شود.
با توجه به شرایط اقتصادی حاضر، مشروعیت استیفای بسیاری از منافع و حقوق حاصل از برخی عقود که به لحاظ فقهی و حقوقی الزامی بوده را به علل مختلف از جمله حدوث غبن با تردید مواجه نموده است. غبن یکی از خیارات فسخ و اسباب سقوط تعهد است و در فوریت یا تراخی خیار غبن در بین فقهای امامیه دو قول مشهور در تعارض با یکدیگر وجود دارد. با توجه به عدم وجود نص ردع حکم تراخی غبن در فقه امامیه و توجه به سیرۀ عقلاء به طور عام و سیره اهل تشرع به طور خاص به مشروعیت استیفای منافع و حقوق و محدودیت مواد قانون مدنی در این خصوص، در این مطالعه سعی شده است تا به اثرات غبن در استیفای ناروا به لحاظ فقهی و حقوقی پرداخته شود.
در این مطالعه سعی شده تا اثرات اصل غبن بر استیفای ناروا را مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار دهد و با توجه به اینکه حقوق ایران مبتنی بر فقه امامیه و نظریه مشهور علما است و جز در مواردی به ویژه قسمت دوم آن که از حقوق اروپایی اقتباس شده است. بقیه بر مبنای نظر علمای شیعه تنظیم یافته است، با نگاهی تأملی، جایگاه آنرا از منظر فقه و حقوق در ایران، ارزیابی نماید.

۱-۵- سوالات تحقیق:

در ارتباط با موضوع مورد بحث ، به دو سوال اساسی می تواند وجود داشته باشد .
از دیدگاه فقها و حقوق دانان اثر غبن بر استیفاء ناروا چگونه می تواند باشد ؟
از دیدگاه فقها و حقوق دانان ، غبن و استیفاء ناروا در چه مواردی با یکدیگر اختلاف دارند ؟
۱-۶- فرضیات تحقیق
در راستای سوالات مطروحه ، دو فرضیه نیز می توان ارائه داد :
به نظر می رسد از نظر حقوق دانان و فقها ، غبن بر استیفاء ناروا موثر بوده است ( ودر مواردی به فسخ معامله می انجامند ).
گویا نظرات پیرامون غبن و استیفاء ناروا به لحظا فقهی و حقوقی در مواردی با یکدیگر اختلافاتی دارند ( مثلاً مبنای غبن حفظ تعادل میان دو عوض نیست ، بلکه جلوگیری از ضرر است ) .
۱-۷–پیشینه و سوابق تحقیق
با توجه به پذیرش نظریه تغییر اوضاع و احوال در حقوق برخی کشورها و لزوم شناخت نظریه و سوابق و پیشینه موضوع، ناگزیر از مطالعه تطبیقی نظریه های مذکور و نظریه های مشابه هستیم. لذا به اختصار مروری بر تحقیقات گذشته خواهیم داشت.
اروجی حافظ (۱۳۸۸)، در مطالعه ای تحت عنوان استیفاء بلاجهت به توصیف استیفاء ناروا از دیدگاه حقوقی، فقهی و مدنی پرداخته است.
محقق داماد و اسماعیلی (۱۳۸۸)؛ در مطالعه خود “بررسی مبانی فقهی ضمان استیفا” را مورد مطالعه قرار دادند. و در مطالعه خود به تعریف و چگونگی استیفا و انواع آن پرداختند.
قافی (۱۳۸۳)؛ در مطالعه خود ” ماهیت و میزان اعتبار قرارداد الحاقی” را مورد بررسی قرار داد. وی در این مطالعه، پس از ارائه تعاریف و ذکر خصایص قرارداد الحاقی، به تبیین ماهیت حقوقی این قراردادها پرداخته و در پایان، میزان اعتبار و نفوذ این گونه قراردادها را مورد بررسی قرار داده است.
صادقی مقدم (۱۳۷۹) ؛ در مطالعه خود با عنوان ” نظریه تغییر اوضاع و احوال در فقه و حقوق ایران ” به بررسی نظریه در حقوق ایران از مبانی حقوق اروپایی پیروی نموده و به تحلیل مبانی نظریه در حقوق ایران پرداخت.
صادقی مقدم (۱۳۷۹) ؛ در پژوهشی با عنوان ” مطالعۀ تطبیقی « تأثیر تغییر اوضاع و احوال بر قرارداد» و راه حل حقوق ایران” اظهار داشت که پذیرش تأثیر تغییر اوضاع و احوال بر قراردادها، استثنایی بر اصل الزامی بودن قراردادهاست.

۱-۸- روش تحقیق:

این پژوهش با بهره گرفتن از روش توصیفی انجام شد و جمع آوری اطلاعات با بهره گرفتن از روش فیش برداری و کتابخانه ای صورت گرفته است .
۱-۹- ساختار تحقیق
این تحقیق در شش فصل تهیه و تنظیم شده است . فصل اول کلیات ، شامل مقدمه ، بیان مساله ، هدف ، اهمیت و ضرورت تحقیق ، سوالات تحقیق ، فرضیات تحقیق ، پیشینه تحقیق ، روش تحقیق می باشد .مفاهیم وارکان تحقیق غبن ، مفهوم استیفائ . انواع آن در فصل دوم بررسی گردیده . فصل سوم به نظرات مختلف پیرامون غبن ، مبانی و نظریه های شخصی و نوعی بودن و آثار پذیرش هر یک از نظرات و وضع قانون مدنی در برابر این دو نظریه و نظرات فقهی در این خصوص اختصاص یافته است. مستندات فقهی و حقوقی خیار غبن و مسائل مربوط به آن در فصل چهارم درج و فصل پنجم مشتمل بر بررسی فقهی استیفاء مشروع و نامشروع و ملاحظات قانون مدنی در این خصوص می باشد .مستندات فقهی و حقوقی اثر غبن دراستیفاء ناروا به صورت مشروع و مبسوط در فصل ششم بررسی شده است . نتیجه فصول ششگانه تحقیق در قالب نتیجه گیری و پیشنهادات در فصل هفتم تقدیم می گردد

۱-۱۰- ادبیات تحقیق

عقد ضمان از مدت ها قبل از اسلام در میان اعراب متداورل بوده است تا جایی که برخی عقد ضمان را مختص جزیره العرب می دانند. تاریخ عرب قبل از اسلام در دوران جاهلیت نشان می دهد که در نظام های قبیله ای مانند نجد و حجاز، اگر کسی دچار افلاس می شودو طلبکار به سوی او یم آمد، معمولاً رئیس قبیله دین او را به عهده می گرفت و از او ضمانت می کرد. منشأ ضمان احترام به اموال، حقوق و دیگر مواردی است که ضمان در آنها ملحوظ می گردد؛ به همین جهت در همه ادیان و مکاتب این عقیده وجود دارد. به عقیده برخی از علمای علم حقوق، ریشه تأسیس عرفی ضمان را باید در مقوله مالکیت سایر حقوق فردی و اجتماعی جستجو کرد، که جهت رعایت مصلحت اجتماعی، این نهاد مورد قبول انسان ها در همه ادوار تاریخی قرار گرفته است.
عنوان و مفهوم قراردادهای غیرعادلانه در حقوق ایران از پیشینه چندانی برخوردار نیست؛ اما موضوع ضرورت تعادل عوضین در قرارداد و حمایت از طرفی که تعادل به ضرر او بر هم خورده است، تاریخی به درازای حقوق اسلامی دارد. خیار غبن که از مصادیق ضرورت ایجاد تعادل قراردادی در حقوق ایران است، ناظر بر مواردی است که این تعادل آسیب دیده است و زیا ندیده نیز از موضوع آگاه نبوده است. با این وجود رسوخ نظریه ی نوین غیرعادلانه بودن قراردادها در حقوق ایران به سال ۱۳۴۳ شمسی باز می گردد که قانون دریایی ایران به تصویب کمیسیون مشترک مجلسین وقت ایران رسید. در این قانون به طور رسمی با حمایت از طرف ضعیف قرارداد در موضوعی خاص، حق تعدیل یا ابطال قرارداد برای دادگاه پیش بینی شده است. به شرح زیر برخی مواد قانونی و احکام قابل استناد برای نظریه ی غیرمنصفانه بودن قرارداد در حقوق ایران، بررسی می شود.

فصل دوم

مفاهیم

۲-۱- مفهوم غبن
غبن: غبن عبارت از تملیک مالی است در مقابل مالی که کمتر از قیمت آن مال باشد، از حیث عرف و عادت با جهل طرف معامله از قیمت آن مال آنکه زیادی را برده در اصطلاح او را غابن گویند؛ و آنکه کمتر از قیمت را می برند مغبون گویند و تحقق غبن مشروط به دو امر است اول زیادی قیمت باید در نظر عرف و عادت اهمیت داشته باشد و اهل عرف نسبت به آن زیادی مسامحه روا داشته باشد، بعضی از فقها میزان مسامحه عرف را یک و دو دهم تصور نموده اند و زائد از دو عشر از قیمت را غبن فاحش و مشمول قانون خیار غبن دانسته اند^[۱۳].
۲-۱-۱- مفهوم لغوی غبن
واژه غبن به معنی گوناگون و از جمله نیزنگ در معامله و نقض عهد آمده است.فقیهان ممعنای اصلی غبن را نیزنگ و فریب ( خدیعه ) گفته اند . یشه تاریخی غبن نیز با این معنی نزدیک است . زیرا پیامبر کسانی را که به استقبال کاروان ها می رفتند و پیش از ورود به شهر و آگاهی از بهای واقعی با آنان معامله می کردند . از این اقدام ( تلقی رکبان ) نهی فرمود و به کاروانیان که خود را به سختی مغبون می یافتند . اختیار فسخ داد زیراآن را فریب و خدعه می دید .
اگر مفهوم غبن به معنای لغوی و ریشه تاریخی آن نزدیک شود باید : ۱) ویژه فروشنده باشد و به خریدار مغبون سرایت نکند . ۲) فروشنده باید از بهای واقعی کالا در بازار آگاه نباشد و فریفته شود . ۳) خریدار باید از آن بها آگاه باشد و به عمد فروشنده را فریب دهد . ۴) غبن باید فاحش باشد ، یعنی تفاوت بهای قرار دادی و واقعی در حرف قابل تحمل نباشد ، چندان که انسانی متعارف به آن راضی نگردد . ^[۱۴]
۲-۱-۲- مفهوم فقهی غبن
فقیهان به مفاد خبر و معنای واژه غبن محدود نماندند و انگیزه رفع ضرر از زیان ددیه ( لاضرر ) و تامین رضای کامل او ( الا ان تکون تجاره عن تراض ) نظر آنان را درباره دامنه غبن گسترش داد ، خیار غبن از عقد بیع و مصلحت و حمایت از فروشنده فراتر رفت و به هر معاملی در عقد معارضی تعلق گرفت . آگاهی خریدار و خدعه او نیز از شرایط تحقق غین حذف شد . لیکن دو شرط دیگر استقرار یافت و متاخران جهل مغبون به بهای واقعی وفاحش بودن غبن در زمان قرارداد را از عناصر اصلی خیار فسخ شمردند . بدین ترتیب در اصطلاح فقیهان امامیه ، هرگاه تملیکی به زیادتر از بهای واقعی انجام شود ، درحالی که طرف قرارداد از آن آگاه نیست ، غین تحقق می یابد و اگر فاحش باشد به مغبون حق فسخ معامله را می دهد .
۲-۱-۳- مفهوم اصطلاحی غبن
در تعریف غبن می توان گفت : زیانی است که به هنگام داد و ستد ، در نتیجه نابرابری فاحش بین ارزش آنچه باید پرداخته یا انجام داده شود و ارزشی که در برابر آن دریافت می گردد به طرف ناآگاه می رسد .
۲-۲- ارکان تحقق غبن
جوهر غبن در عدم تعادل بین دو عوض در زمان معامله است ولی برای آگاه شده از این مفهوم اصطلاحی ارکان تحقق غبن را ، از تعریفی که ارائه شد بدین شرح می توان استخراج کرد :
- غبن تنها در عقد معوض ، که دو ارزش متقابل با هم مبادله می شد راه می یابد .
- لزوم نابرابری های فاحش بین دو عوض مبادله شده ف چندان که تعادل اقتصادی قرارداد بر هم خورد .
- وجود عدم تعادل به هنگام داد و ستد .
۲-۲-۴- آگاه نبودن طرف زیان دیده از میزان ارزش های واقعی ^[۱۵]
۲-۳- زمینه ایجاد غبن
چنان که گفته شد ، غبن زیان ناروایی است که در داد و ستدها به یکی از دو طرف می رسد و خواهیم دید که مبنای نظریه غبن نیز جبران همین ضرر است . بنابراین ؛ غبن تنها در عقد معوض ( معامله به معنی خاص ) تصور می شود ، جایی که دو ارزش با هم مبادله می شود واحتمال داردکه نابرابر باشد .
در عقد رایگان ، بنابراحسان و مسامحه است نه سودجویی و داد و ستد : یکی از دو طرف و گاه هر دو می خواهند مالی را به دیگری ببخشند و در این راستا هر چه برایشان رود ضرر نیست ، عین مطلوب است . حقوق نیز حکومت اراده را محترم می شمارد و عدم تعادل اقتصادی را با نظم عمومی و اخلاق مخالف نمی بیند .
در قراردادی که رایگان محض است ، بی گمان زمینه غبن فراهم نمی آید . ولی در فرضی که بخششی با شرایط عوض همراه است ، شائبه دادو ستد وجود دارد و احتمال دارد بخشاینده به عوض مشروط و تعادل آن با مالی که از دست می دهد بیندیشد . ولی این انگیزه مادی نیز در ساختمان فنی عقد رایگان و طبیعت و اثار آن تغییری نمی دهد . در بخشش جداگانه در یک عمل حقوقی واقعی می شود که با هم پیوند نخورده است . پس اگر بین آن دو تعادلی نباشد ، به اقتصاد قراردادی صدمه نمی خورد و ضرری به بار نمی آید .^[۱۶]
۲-۳-۱-عقد معوض

بازنگری مفهومی (معادلات کالمن)
پیش ­بینی بر اساس داده ­های قبلی
گرفتن اندازه ­گیری
( پیش ­بینی- اندازه ­گیری)×(گین کالمن)+ پیش ­بینی = تخمین بهینه
( گین کالمن-۱)× واریانس پیش ­بینی = واریانس تخمین
شرایط اولیه ( و )
پیش ­بینی

• • استفاده از شرایط اولیه و مدل (به عنوان مثال، سرعت ثابت) به منظور پیش ­بینی

اندازه ­گیری

• • اندازه گرفتن

اصلاح

• • استفاده از اندازه ­گیری به منظور اصلاح پیش ­بینی

• • تخمین بهینه با واریانس کوچکتر

برای کاربرد فیلتر کالمن فرض می شود که مدل های مشاهداتی و سیر تغییر در معادلات (۱٫a,b) خطی اند. همچنین، فرض می شود که نویزهای چنین مدل هایی گاوسی با میانه و کوواریانس مشخص بوده و افزایشی اند.

بنابراین، چگالی خلفی ، در t_k، k=1,2,… گاوسی بوده و فیلتر کالمن منجر به راه حل بهینه برای مساله تخمین حالت می شود، یعنی چگالی خلفی به طور دقیق محاسبه شده است. با فرضیات پیش رو، مدل های مشاهداتی سیرتغییر را می توان به ترتیب به شکل زیر نوشت:
(۳٫a)
(۳٫b)
که در آن F و H ماتریس های مشخص به ترتیب برای سیرتغییر خطی وضعیت x ومشاهده z هستند. با این فرض که نویزهای v و n میانه صفر و به ترتیب ماتریس های کوواریانس Q و Rدارند، گام های پیش بینی و به روزرسانی فیلتر کالمن در زیر داده شده است:
پیش بینی:
(۴٫a)
(۴٫b)
به روز رسانی:
(۵٫a)
(۵٫b)
(۵٫c)
ماتریس K را ماتریس وزن کالمن گویند. در بالا توجه کنید که پس از پیش بینی وضعیت متغیر x و ماتریس کوواریانس آنP با معادلات (۴٫a,b)، تخمین های قیاسی برای چنین کمیت هایی در گام به روز رسانی با بهره گرفتن از اندازه گیری های z به دست آمده اند.
مرحله­ تصحیح به صورت مفهمومی بسیار شبیه به مثال به روز رسانی بیزین است.
جزئیات مجموعه ­ای از معادلات فیلترینگ کالمن
پیش ­بینی (به روز رسانی زمان)
حالت پیش­رو
کوواریانس خطای پیش­رو
اصلاح (به روز رسانی اندازه ­گیری)
محاسبه­ی گین کالمن
به روز رسانی تخمین با اندازه ­گیری
به روز رسانی کوواریانس خطا
غیرگاوسی
اگر نویز فرایند یا اندازه ­گیری به طور معمول توزیع نشده باشد،‌سپس برای گام اصلاح
می­توانیم از توزیع با بهره گرفتن از روش­های مونته کارلو زنجیره­ی مارکوف نمونه برداری کنیم. این به عنوان مونت کارلو ترتیبی (SMC) یا فیلترینگ ذره­ای شناخته می­ شود و یک روش بسیار قدرتمند است[۱۹].
برای موارد دیگر که برای آنها فرضیه های مدل های مشاهدات- سیر تغییر گاوسی خطی معتبر نیست، استفاده از فیلتر کالمن منجر به راه حل بهینه نمی شود زیرا چگالی قیاسی، تحلیلی نیست. کاربرد روش های مونت کارلو برای توزیع های غیرخطی و/یا غیر گاوسی عمومی ترین و قدرتمندترین روش است. همین حالت به استثنای در دسترس بودن فیلتر کالمن معروف به بسط یافته است که شامل خطی سازی مساله می شود. فیلتر مونت کارلو در ادامه شرح داده شده است.
فیلتر کالمن توسعه یافته^[۱۳]
اغلب کاربردهای موفق فیلتر کالمن در موقعیت هایی بوده است که دینامیک های غیر خطی وجود داشته اند. دو راه اصلی برای خطی سازی مسئله وجود دارد. یکی خطی سازی حول یک مسیر نامی در فضای حالت که به مقادیر اندازه گیری شده مربوط نباشد، با بهره گرفتن از این روش فیلتری بدست می آید که فیلتر کالمن خطی شده^[۱۴] نامیده می شود که در شکل۱۷ نمایش داده شده است. روش بعدی خطی سازی حول مسیری است که به طور مداوم با توجه به حالت های تخمین زده شده ، به هنگام می شود. فیلتر بدست آمده با بهره گرفتن از این روش خطی سازی، فیلتر کالمن توسعه یافته نامیده می شود که در شکل۱۸ نمایش داده شده است.
شکل۱۷-مسیر نامی ومسیر واقعی برای فیلتر کالمن خطی سازی شده[۶]
شکل۱۸-مسیر نامی ومسیر واقعی برای فیلتر کالمن توسعه یافته
فرض کنید فرایند تحت بررسی وخروجی های اندازه گیری شده به فرم زیر باشند:

جدول‏3‑1 :اعداد فازی و معادل کلامی آنها 40
جدول 3-2: استراتژی­ها و علامت اختصاری آن ها………………………………….………………..……………………………40
جدول‏3‑3: شاخص های تصادفی(RI) 45
جدول‏4‑1 : میانگین مقایسات زوجی منابع نسبت به منابع انسانی 54
جدول‏4‑2: بردار ویژه منابع نسبت به منابع انسانی 54
جدول‏4‑3: بردار ویژه منابع نسبت به منابع سازمانی 54
جدول‏4‑4: بردار ویژه منابع نسبت به منابع تکنولوژیکی 55
جدول‏4‑5: بردار ویژه منابع نسبت به منابع انسانی 55
جدول‏4‑6: بردار ویژه استراتژی ها نسبت به منابع سازمانی 56
جدول‏4‑7: بردار ویژه استراتژی ها نسبت به منابع تکنولوژیکی 56
جدول‏4‑8: بردار ویژه استراتژی ها نسبت به توانایی ارتقاء کیفیت 57
جدول‏4‑9: بردارویژه منابع نسبت به استراتژی مدیریت مستمر سیستم کیفیت 57
جدول‏4‑10: بردار ویژه منابع نسبت به استراتژی چک کردن مداوم شکست ها 58
جدول‏4‑11: بردار ویژه منابع نسبت به استراتژی رویکرد دائمی به سمت هدف 58
جدول‏4‑12: بردار ویژه منابع نسبت به استراتژی رسیدگی دوره ای کیفیت 58
جدول‏4‑13: بردار ویژه منابع نسبت به استراتژی انتقال مداوم بازخوردهای مشتریان 59
جدول‏4‑14: بردار ویژه منابع نسبت به استراتژی استفاده مستمر از دانش افراد 59
جدول‏4‑15: بردار ویژه منابع نسبت به استراتژی مدیریت مستمر اطلاعات کیفی 59
جدول‏4‑16: بردار ویژه منابع نسبت به استراتژی کنترل مستمر هزینه های کیفیت 60
جدول‏4‑17: ماتریس بردار ویژه منابع نسبت به منابع 60
جدول‏4‑18: ماتریس بردار ویژه استراتژی ها نسبت به منابع 61
جدول 4-19: ماتریس بردار ویژه استراتژی ها نسبت به توانایی ارتقاء کیفیت……..…………………..……….………………59
جدول‏4‑20: ماتریس بردار ویژه منابع نسبت به استراتژی ها 62
جدول‏4‑21: سوپرماتریس 62
جدول‏4‑22: ماتریس اوزان نهایی منابع 63
جدول‏4‑23: ماتریس اوزان نهایی استراتژی ها 63
جدول‏4‑24: ماتریس اوزان قطعی منابع نسبت به استراتژی ها 64
جدول‏4‑25: نرمالایز کردن منابع انسانی بر مبنای منابع دردسترس 65
جدول‏4‑26: نرمالایز کردن منابع سازمانی بر مبنای منابع دردسترس 65
جدول‏4‑27: نرمالایز کردن منابع تکنولوژیکی بر مبنای منابع در دسترس 65
جدول‏4‑28: نتایج حل مدل برنامه ریزی آرمانی 68
فهرست اشکال
شکل‏3‑1 شبکه ارتباط بین استراتژی­ های کیفیت، منابع مدیریت کیفیت و توانایی ارتقاء کیفیت 39
شکل3-2 روش تحلیل شبکه ای و برنامه ریزی آرمانی استفاده شده 50
فصل اول
کلیات

مقدمه

در دنیای پرچالش امروزی که فضای تجاری بیشتر از گذشته رقابتی و غیر قابل پیش ­بینی شده، شرکت­ها برای ماندگاری و حصول اهداف تجاری ناچار به استفاده از رویکردهای متعالی و توسعه شایستگی­ها و قابلیت ­های خود در مواجهه با عدم اطمینان هستند. با توجه به محدودیت منابع و نامحدود بودن نیازهای انسانی، افزایش جمعیت و رقابت شدید و بی رحمانه در اقتصاد جهانی، بهبود بهره­وری استفاده از منابع نه یک انتخاب بلکه یک ضرورت می­باشد (دیوید، 2006).

تمامي نظامهاي تدوين شده در امر کيفيت، تلاش خود را معطوف به کسب اهداف استراتژيک و مزيت رقابتي گردانيده­اند. اما آنچه در اين ميان مهم به نظر مي­آيد اهميت منابع در اين نظام­ها و نقش آن در تحقق اهداف مورد نظر است. توجه عميق به منابع به عنوان برجسته­ترين عامل مزيت رقابتي در رشد توسعه، کارآفريني و متعاقب آن تمايز سازمان­ها از يکديگر نقش کليدي ايفا نموده است (شورکی، 1390).
این تحقیق در نظر دارد تخصیص منابع مدیریت کیفیت به استراتژی­ های کیفیت را در شرکت شهدگستران نوین انجام دهد. در فصل حاضر، ابتدا به تشریح و بیان مسئله تحقیق و ضرورت و اهمیت انجام تحقیق پرداخته می­ شود. سپس اهداف اصلی و سوالات تحقیق و در انتها قلمرو تحقیق و تعریف عملیاتی واژه­ های تحقیق بیان می­شوند.

بیان مسئله

رقابت جهانی، تغییرات مداوم فناوری و تحولات سریع و گوناگون در فرهنگ کار، تنها چند عامل از عواملی هستند که بازاری پویا بوجود آورده و بر آن تاثیر متقابل دارند (جعفری و دیگران، 1390). بنابراین سازمان برای هماهنگ کردن قوت ها و ضعف­های سازمان با فرصت­ها و تهدیدهای محیط و همچنین مقابله با محیط پویا نیاز به تفکر استراتژیک دارد (ریاحی، 1384).
این پژوهش در یک شرکت تولید شکلات و فرآورده های کنجد انجام می­ شود. از آنجا که تولید مواد غذایی مستقیما با سلامت جامعه در ارتباط است، ارتقا کیفیت محصولات در این صنعت بسیار حائز اهمیت می­باشد. این سازمان با میزان محدود منابع مواجه است و می­بایست به طور بهینه از آن استفاده کند و برای این کار نیاز به روش علمی و برنامه ریزی دقیق دارد. به طور عادی، فعالیت­ها بیشتر و یا کمتر از آنچه نیاز دارند منابع مدیریت کیفیت دریافت می­ کنند و این باعث اتلاف منابع می­ شود. هر راهبرد می­بایست به میزان لازم و براساس اهمیتی که در افزایش کیفیت محصولات دارد، منابع مدیریت کیفیت را دریافت کند، تا بهره­وری لازم در سازمان مذکور به حداکثر برسد.
در این پژوهش هشت استراتژی (آراویندان و دیوانداسان، 1996) برای مدیریت کیفیت در سازمان مورد نظر انتخاب شده که بر اساس نیاز هر یک، منابع انسانی، منابع سازمانی و منابع تکنولوژیکی بدون وجود اضافه یا کمبود، به استراتژی­ های کیفیت تخصیص داده می­ شود. یکی از این استراتژی­ها، بازنگری مداوم در فعالیت های مربوط به کیفیت محصولات است که نیازمند اقدامات اصلاحی و فعالیت­های پیشگیرانه توسط تمام اعضا می­باشد. این بهبود مستمر سازمان مذکور را به سمت کاهش نرخ خطا، هزینه­ های شکست و ضایعات جهت دهی می­ کند. دیگر استراتژی مورد استفاده، بررسی مداوم مشکلات کیفی است. زیرا در صنعت شکلات سازی در عین سادگی نکات ریز و قابل توجهی دارد که اگررعایت نشود در کیفیت محصول نهایی اثر خواهد داشت. سازمان مورد نظر برای رسیدن به سطح کیفیت دلخواه محصولات خود نیاز به استراتژی ای دارد که رویکرد دائمی به سمت اهداف و آرمان ها نامیده می­ شود که سازمان باید متعهد باشد و نگرشی حداقل ده ساله داشته باشد و برای ماندن در آن برنامه­ ریزی کند. استراتژی دیگر، رسیدگی دوره ای کیفیت به منظور پیشگیری از مشکلات می­باشد. در استراتژی دیگر، انتقال مداوم نظرات مشتریان و تجزیه تحلیل آنها مورد توجه است. از آنجایی که مدیریت کیفیت فراگیر، فعالیتی برای تمام سازمان است، بنابراین استفاده از دانش افراد و مشارکت دادن آنها یکی دیگر از استراتژی های مورد استفاده می­باشد. مدیریت اطلاعات مربوط به کیفیت نیز دیگر استراتژی مورد نظر است. کنترل هزینه­ های کیفیت نیز استراتژی مهمی است که به آن پرداخته می­ شود.
تحقیق حاضر در یک کارخانه تولید مواد غذایی انجام می­ شود. به دلیل بالا بودن رقابت در این صنعت، شرکت تصمیم به بالا بردن بهره­وری استفاده از منابع دارد. این شرکت هدف خود را ارائه­ محصولات متمایز با بهترین کیفیت قرار داده است و همین امر نیاز به روشی علمی برای این کار در این سازمان را ایجاد نموده است. روند افتتاح خط تولید جدید و نوع ارائه­ محصولات بهترین گواه این مدعا است، زیرا مطلعین نسبت به صنعت غذا می­دانند که تأسیس و اداره­ی یک مجموعه­ غذایی چه مسائلی به دنبال دارد. در اینجا می توان با اولویت بندی استراتژی­ های مناسب بر مبنای معیارهای آن­ها، تصمیم گیرنده را در شرایط مناسب تری از درک اهمیت هر استراتژی مدیریت کیفیت بر مبنای منابع مورد نظر در مدیریت کیفیت جامع قرار داد و تخصیص منابع را بر پایه این اولویت­ بندی انجام داد.

ضرورت و اهمیت انجام تحقیق

با انجام این تحقیق، منابع مؤثر در مدیریت کیفیت جامع و نقش هر کدام در پیشبرد اهداف مدیریت کیفیت جامع شناسایی می­ شود. به منظور ارتقاء کیفیت محصولات این شرکت، نیازمند استراتژی­هایی هستیم که بتوانند راه را برای رسیدن به هدف هموار کرده و بهره­وری در تولید محصولات، با کیفیت بالا را تضمین نمایند.
هر جا كه نياز به تخصيص منابع محدود به مجموعه اي از فعاليت­ها يا تيم­ها وجود داشته باشد نیاز به راهبردهای بهره­ورانه برای استفاده­ی بهینه از آن نیز وجود دارد (عابدی و دیگران، 1386). در این پژوهش تخصیص منابع به طور دقیق و با روش­های علمی مؤثر صورت می­گیرد. در غیر این صورت منجر به عدم بهره­وری واحد تولیدی و عدم اثربخشی استراتژی­ های برنامه­ ریزی شده می­ شود. تخصیص به جا و مناسب هریک از منابع مدیریت کیفیت، به این سازمان کمک می­ کند تا بتواند منابع محدود خود را بهتر مدیریت کرده و حداکثر استفاده را از آن­ها داشته باشد. همچنین اگر استراتژی­ های کیفیت برای اجرا، با کمبود منابع مواجه نشوند، می­توانند نقش خود را در ارتقاء کیفیت محصولات سازمان به طور مؤثر ایفا کنند.
مسلم است که بین میزان دریافت پشتیبانی استراتژی­ها از منابع در حالتی که از روش­های غیر علمی استفاده می­ شود با حالتی که از روش­های معتبر و علمی استفاده می­ شود تفاوت وجود دارد. درک این میزان تفاوت در این پژوهش به سازمان کمک بزرگی می­ کند تا تخصیص مجدد منابع را به نحو صحیح انجام دهد.

بانک شهر : مجوز ثبت بانک شهر که قبلاً به عنوان موسسه مالی و اعتباری شهر فعالیت می کرد در تاریخ ۲۹/۱۱/۱۳۸۹ از سوی بانک مرکزی صادر شد و این بانک هم به جرگه بانکداری کشور وارد شد .
بانک دی : بانک دی نیز یکی از بانکهای غیردولتی است که با سرمایه دو هزار میلیارد ریال آغاز به کار کرده و مقرر شده است که در طول برنامه سه سال اول خود سرمایه اش را به ۵/۳ هزار میلیارد ریال افزایش دهد( همان منبع ) .
۲-۳- تاریخچه بانک سینا
بانک سینا از ابتدای شروع فعالیت خود با نام موسسه مالی و اعتباری بنیاد در سال ۱۳۶۴ با هدف اولیه انجام عملیات پولی، مالی و اعتباری و تامین نیازهای مالی بنگاه های اقتصادی و جذب سپرده های عمومی در جهت اعطای تسهیلات اعتباری به بخش های مختلف اقتصادی با سرمایه ۱۰ میلیارد ریال تاسیس گردید و از همان ابتدا با افتتاح شعب در برخی مناطق اقدام به بهره برداری و انجام عملیات بانکی نمود. در جهت دستیابی به سطح استانداردهای مورد پذیرش ازطرف بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و با توجه به تصویب افزایش سرمایه تا سطح ۲۰۰۰ میلیارد ریال، ابتدا سرمایه از مبلغ ۷۰ میلیارد ریال به مبلغ ۵۰۰ میلیارد ریال و سپس در دو مقطع به مبلغ ۱۵۰۰ و ۲۰۰۰ میلیارد ریال افزایش یافته و در مجمع عمومی فوق العاده صاحبان سهام مورخ ۲۳ خرداد ۱۳۸۶ همزمان با تغییر نام بنیاد به سینا به تصویب رسید و در تاریخ ۱۴ شهریور ۱۳۸۶ مجوز ورود به بورس اوراق بهادار تهران نیز با نماد «وسینا» با کد بورسی شماره ۰۵-۱۹-۶۵ صادر و سپس در روزهای پایانی ۱۳۸۷ موفق به دریافت مجوز فعالیت بانکی از بانک مرکزی گردید . بانک سینا مجدداً در پی مصوبه مجمع عمومی فوق العاده ۲۸ تیرماه ۱۳۸۹ این میزان سرمایه را ۵۰ درصد افزایش داد و به ۳ هزار میلیارد ریال رساند. این مبلغ سرمایه در ۲۲ آذر ۸۹ به ثبت رسید. همچنین پیرو مصوبه مجمع عمومی فوق العاده بانک سینا در ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۰ و مجوز شماره ۱۲۱/۱۳۵۹۹۷ مورخ ۲۳ فروردین ماه ۱۳۹۰ سازمان بورس و اوراق بهادار مبنی بر افزایش سرمایه از طریق صدور سهام جدید، پذیره نویسی سهام بانک سینا انجام شد و مبلغ سرمایه به ۴۰۰۰ میلیارد ریال رسید . بانک سینا سرمایه جدید را روز ۲۶ مهرماه ۱۳۹۰ در اداره ثبت شرکت ها به ثبت رساند . افزایش سرمایه بانک سینا مجدداً در مجمع عمومی فوق العاده این بانک در ۲۷ تیر ۱۳۹۱ به میزان ۲۰۰۰ میلیارد ریال دیگر به تصویب رسید که سرمایه بانک را به مبلغ ۶۰۰۰ میلیارد ریال رساند . بانک سینا با توجه به ضرورت فعالیت هر چه بیشتر در بازار پول و لزوم رقابت در ارائه خدمات، در کنار توسعه شعب خود در تهران، نسبت به توسعه شبکه شعب در سایر نقاط کشور نیز اقدام نمود. احترام به مشتری، خلاقیت و نوآوری، صداقت و درستکاری و گسترش روزافزون شعب، برنامه های استراتژیک بانک سینا است.بانک سینا در روزهای پایانی سال ۸۷ موفق به دریافت مجوز فعالیت بانکی خود از بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران گردید. فعالیتهای بانک سینا مطابق اساسنامه، شامل انجام کلیه عملیات پولی، مالی و اعتباری و فعالیت در بخش های مختلف اقتصادی با اشخاص حقیقی و حقوقی باشد ( وب سایت بانک سینا ).
۲-۴- مروری بر کارایی و شیوه های اندازه گیری آن
کارایی در لغت و در کلی ترین تعریف به معنای توانایی انجام بهتر کار بدون اتلاف زمان و یا منابع بیشتر تعریف شده است (فرهنگ لغت اکسفورد). در اقتصاد از کارایی تعاریف متنوعی از بعد افزایش محصولات و یا کاهش عوامل ارائه شده است. بطور کلی ، کارایی عبارتست از نسبت محصولات به عوامل در مقایسه با یک استاندارد مشخص ( رجب پور ۱۳۸۴).
کارایی تلاش برای رسیدن به حداکثر نتایج توسط واحد اقتصادی می باشد و علیرغم مشابهت با مفاهیمی چون اثر بخشی^[۲] و بهره وری^[۳] از آنها متفاوت است. اثربخشی میزان حصول اهداف تعیین شده را نشان می دهد ، یعنی بیان می کند که تا چه اندازه از تلاشهای انجام شده به نتایج مورد انتظار منتهی گردیده است ، بهره وری نیز ترکیبی از کارایی و اثر بخشی می باشد و افزایش بهره وری به معنای پیشرفت تکنولوژی ، بهبود کارایی ، استفاده از صرفه جویی های ناشی از مقیاس تولید و یا ترکیبی از هر سه مورد است ، در حالیکه کارایی بهره برداری صحیح از منابع بوده و افزایش کارایی به معنای استفاده بهینه از امکانات و سطح تکنولوژی موجود می باشد ( رجب پور ۱۳۸۴).

۲-۴-۱- تعریف ناکارایی و علل آن
فارل در سال ۱۹۵۷ ناکارایی را به عنوان انحراف از وضعیت بهینه تعریف نمود. ناکارایی تمام مواردی را که باعث می شود عملکرد واقعی واحد اقتصادی در سطحی کمتر از مقدار قابل حصول ( با توجه به عوامل تولید مشخص ) باشد را در بر می گیرد. بر این اساس ناکارایی مدیریتی نیز یکی از اجزای ناکارایی فارل می باشد . همچنین ناکارایی با آنچه که برخی از اقتصاددانان اتلاف منابع نامیده اند ، مطابقت دارد . اتلاف منابع به این معنا است که تولید مورد نظر می توانست با هزینه هایی کمتر از آنچه صورت گرفته حاصل شود . ناکارایی به دلایل مختلفی اتفاق می افتد. گاهی ناکارایی ناشی از مقیاس^[۴] روبرو می شویم که به دلیل انتخاب سطح غیرمطلوب تولید محصولات روی داده است و یا ناکارایی ناشی از حیطه عمل^[۵] را که به علت ترکیب غیربهینه محصولات اتفاق افتاده مشاهده می نماییم. دلیل ناکارایی گاهی مربوط به عدم استفاده صحیح از منابع می باشد که به ناکارایی تکنیکی^[۶] معروف است و گاهی از ترکیب نادرست عوامل تولید با توجه به قیمت آنها در بازار حادث شده که آن را به عنوان ناکارایی تخصیصی^[۷] می شناسیم .
۲-۴-۲- تاریخچه کارایی
برای سنجش میزان کارایی و یا عدم کارایی یک واحد اقتصادی باید از شاخصی به عنوان مقیاس استفاده نمود. برای معرفی این مقیاس در ابتدا به دیدگاه فارل اشاره می گردد. فارل^[۸] نظریات خود در زمینه اندازه گیری کارایی در سال ۱۹۵۷ و در ادامه فعالیتهای دبرو^[۹] و کوپمنز^[۱۰] بیان نمود. در نظریه های اقتصادی ، تابع تولید عبارتست از رابطه میان عوامل تولید و محصولات تولید شده و در سطح مشخصی از تکنولوژی ارتباط میان تولید و هزینه نیز از طریق تابع هزینه مطرح می گردد. کارایی مفهومی نسبی بوده و مقایسه بین عملکرد واقعی و عملکرد بهینه می باشد. این معیار عملکرد واقعی یک واحد اقتصادی را با عملکرد بالقوه آن مقایسه کرده و درصد اختلاف آن را با عملکرد بهینه بدست می آورد. بطور خلاصه در نظریه های اقتصادی کارایی عبارتست از نسبت عملکرد واقعی به عملکرد بهینه می باشد.
در سال ۱۹۶۸ایگنر^[۱۱] و چاو^[۱۲] با بهره گرفتن از مدل تابع کاب-داگلاس و آمار نمونه ایی از N بنگاه ، تابع تولید مرز پارامتری را تخمین زده و مقدار ناکارایی فنی را اندازه گیری کردند. در این مدل ها همه انحراف ها از مرز تولید به ناکارایی نسبت داده می شد و محدودیت آن این بود که امکان تاثیر گذاری خطا و سایر اجزای اخلال را در مدل مرز تصادفی در نظر نمی گرفت. این مدل به مدل مرزی معین^[۱۳] معروف شد. تیمر^[۱۴] (۱۹۷۱) برای رفع این محدودیت درصدی از مشاهدات که به مرز تخمین زده شده بسیار نزدیک بود را رها کرد و مرز را دوباره با بهره گرفتن از داده های تقلیل یافته تخمین زد. این روش که درصدی از مشاهدات به صورت اختیاری حذف می شوند به مدل مرز آماری^[۱۵] معروف گردید. سرانجام در سال ۱۹۷۷ دو گروه از اقتصاددانان به طور همزمان و در دو قاره جهان پیشنهاد کردند که انحراف از مرز تولید به دو عامل نسبت داده شود یکی عامل ناکارایی و دیگری خطای تصادفی ، و به این صورت اندازه گیری متوسط کارایی تمام بنگاه ها بصورت کلی امکان پذیر گردید، اما تفکیک ناکارایی از خطای تصادفی و اندازه گیری کارایی برای هر یک از بنگاه ها امکان نداشت. در سال ۱۹۸۲ با ارائه یک راه حل ابتکاری توسط جاندرو، لول، ماترو و اشمیت ^[۱۶] محاسبه و اندازه گیری ناکارایی بنگاه های تولیدی و خدماتی به تفکیک امکان پذیر گردید. پیشنهاد آنها این بود که مقدار ناکارایی را می توان بوسیله انتظار شرطی آن برحسب ارزش متغیر تصادفی کل خطا پیشبینی نمود. یعنی مقدار انتظاری این توزیع شرطی می تواند برآوردی از ناکارایی باشد.
۲-۴-۳- مفاهیم کارایی
به بیان فارل کارایی یک بنگاه شامل کارایی فنی، کارایی تخصصی و کارایی اقتصادی می باشد. در نمودار ۲-۱ منحنی AA همان منحنی تولید یکسان کارا و یا همان مکان هندسی کاراترین ترکیبات مختلف از عوامل تولید X1 و X2 می باشد. و BB منحنی هزینه عوامل تولید است. ناحیه زیر منحنی تولید یکسان کارا، از نظر فنی غیرقابل حصول است و بنگاه هایی که روی منحنی تولید یکسان کارا قرار ندارند، از نظر فنی با حداکثر کارایی فعالیت می کنند. در نقطه P که نمایانگر تولید یکی از بنگاه ها می باشد به دلیل آنکه تولید بنگاه روی منحنی تولید همسان قرار ندارد در نتیجه یک نقطه ناکارا محسوب می شود زیرا ، نسبت عوامل تولید به محصول بالاتر از نقطه R می باشد و چون نقطه R همان مقدار تولید نقطه P را با بکارگیری عوامل کمتر به ما می دهد، لذا نقطه R یک نقطه کارا است چون روی منحنی تولید همسان قراردارد و توانایی بنگاه را برای بدست آوردن حداکثر محصول از مجموعه عوامل تولید مشخص منعکس می کند. بنابراین بنگاه در این نقطه با کارایی فنی در حد OR/OP که کمتر از عدد یک است فعالیت می نماید( فاصله PR عدم کارایی فنی است ). اگرچه بنگاه در نقطه R از حداکثر کارایی فنی ۱۰۰% برخوردار است ، اما با مشکل ناکارایی تخصیصی مواجه می باشد. این بنگاه می تواند با ترکیب مجدد عوامل تولید به نقطه Q حرکت کرده و هزینه تولید را حداقل نماید. بنابراین بنگاه با کارایی تخصیصی در حد OS/OR که کمتر از عدد یک است، فعالیت می کند. فاصله RS ، عدم کارایی تخصیصی را نشان می دهد که حاصلضرب کارایی فنی و تخصیصی بر کارایی اقتصادی OS/OPمی باشد. کارایی فنی نشان دهنده میزان توانایی یک بنگاه برای حداکثر سازی تولید با توجه به سطحی مشخص از عوامل تولید می باشد. پس کارایی فنی بنگاه به صورت زیر تعریف می شود :

مقدار RP ناکارایی فنی را نشان می دهد که همان اتلاف منابع است . زیرا همان مقدار تولید می توانست با هزینه کمتری از آنچه صورت گرفته بدست آید. ناکارایی فنی را می توان به صورت نسبت RP/OP نشان داد. در یک بنگاه کارا OP=OR و RP=0 است یعنی کارایی فنی برابر یک و ناکارایی فنی برابر صفر خواهد بود. کارایی تخصیصی بیان کننده توانایی یک بنگاه در استفاده بهینه از عوامل تولید با توجه به قیمت های آنها می باشد. با توجه به نمودار ۲-۱ ، قیمت عوامل بوسیله شیب خط هزینه های یکسان BB نشان داده شده است. از دیدگاه فارل کارایی تخصیصی برای یک بنگاه که در سطح نقطه P تولید می کند به صورت زیر تعریف می شود :

و نهایتا کارایی اقتصادی OS/OP از حاصلضرب کارایی فنی و کارایی تخصیصی بدست می آید :

برگزاری نمایشگاه ها، سمینارها و همایسش های تخصصی مختلف در سطح استانی، ملی و بین المللی در مناطق و قطب های گردشگری استان گیلان

۲۸ تا ۳۰

سوالات مربوط به توسعه گردشگری

افزایش تعداد گردشگر به استان گیلان

افزایش درآمد از صنعت گردشگری در مقایسه با سال گذشته

بهبود موقعیت رقابتی استان گیلان درخصوص جذب گردشگر به استان

پیش از اطمینان نهایی به ابزارهای اندازه گیری و بکارگیری آنها در مرحله اصلی جمع آوری داده ها، ضرورت دارد که پژوهشگر از طریق فنون تاکتیکی و علمی، اطمینان لازم را نسبت به روا بودن بکارگیری ابزار مورد نظر و معتبر بودن آن پیدا کند. در واقع روایی و پایایی ویژگی هایی هستند که هر ابزار سنجش از جمله پرسشامه و نیز مصاحبه باید دارا باشد.
۳-۸) روایی^[۱۹] و پایایی^[۲۰] ابزار اندازه گیری
۳-۸-۱)روایی ابزار اندازه گیری
مفهوم روایی به این سوال پاسخ می دهد که ابزار اندازه گیری تا چه حد ویژگی مورد نظر محقق را می سنجد. یعنی هنگامی که به امید مطالعه یک مفهوم، مجموعه ای از پرسش ها (یا یک ابزار اندازه گیری دیگر) را مطرح کنیم، چگونه می توانیم اطمینان یابیم که واقعا به اندازه گیری همان مفهوم مورد نظر پرداخته ایم یا چیز دیگری را سنجیده ایم. باید توجه داشت که بدون آگاهی از روایی ابزار اندازه گیری، نمی توان به دقت و درستی داده های حاصل از آن، اطمینان یافت (سکاران، ۱۳۸۸).
به منظور سنجش روایی پرسشنامه، از روش روایی محتوا به طریق دلفی استفاده شده است. برای این منظور در ابتدا به منظور بررسی میزان نقش و تاثیر آمیخته بازاریابی در توسعه صنعت گردشگری در استان گیلان، پرسشنامه ای با بهره گیری از پرسشنامه استاندارد (امین بیدختی و همکارا، ۱۳۸۹) تدوین شده و سپس در اختیار استاد راهنما و تنی چند از اساتید گردشگری قرار گرفت. از آنجا که پرسشنامه مذکور استاندارد می باشد و در پژوهش های پیشین مورد استفاده واقع شده است، لذا بنا به نظر استاد راهنما و سایر اساتید، روایی پرسشنامه مورد تاییر قرار گرفت.

۳-۸-۲) پایایی ابزار اندازه گیری
اعتبار یا اعتماد پذیری ابزار، میزان پایایی و سازگاری آن را در اندازه گیری یک مفهوم نشان می دهد. مفهوم اعتبار با این امر سرو کار دارد که ابزار اندازه گیری در شرایط یکسان، تا چه اندازه نتایج یکسانی به دست می دهد. معمولا دامنه ضریب اعتبار از صفر (۰= عدم ارتباط) تا یک (+۱= ارتباط کامل) می باشد. روش های مختلفی برای اندازه گیری ضریب اعتبار ابزار اندازه گیری به کار برده می شود از آن جمله می توان به اجرای دوبار (روش بازآزمایی) ، روش موازی (همتا) ، روش تصنیف (دو نیمه کردن)، روش کودریچاردسون و ضریب آلفای کرونباخ اشاره کرد (سکاران، ۱۳۸۸).
در پژوهش حاضر به منظور تعیین پایایی پرسشنامه با تاکید بر همسانی درونی سوالات از طریق ضریب آلفای کرونباخ عمل شده که با بهره گرفتن از نرم افزار SPSS برای مجموعه سوالات مربوط به هر متغیر اقدام گردید. برای محاسبه ضریب آلفای کرونباخ ابتدا باید واریانس نمره های زیر مجموعه سوال ها و واریانس کل را محاسبه کرد (سرمد و همکاران، ۱۳۸۸).
برای محاسبه ضریب آلفای کرونباخ پرسشنامه به تعداد ۳۰ نفر از افراد جامعه آماری داده شده است و ضریب آلفای کرونباخ با بهره گرفتن از فرمول زیر محاسبه گردید:
= (n/n-1) ? (۱- ∑s_j²/s²) 
که در آن:
n= تعداد سوالات پرسشنامه
s_j²= واریانس سوال
s²= واریانس کل تست می باشد.
به منظور محاسبه پایایی پرسشنامه ها،قبل از توزیع نهایی آن ۳۰ عدد از پرسشنامه ها بین تنی چند از مدیران و معاونین سازمان جهانگردی و میراث فرهنگی و اساتید محترم رشته مدیریت جهانگردی، توزیع گردید که در نهایت به کمک نرم افزار SPSS مقدار آلفای کرونباخ برای کل متغیرهای مستقل (آمیخته بازاریابی) مقدار «۷/۸۵» و برای متغیر توسعه گردشگری مقدار «۴/۸۳»، محاسبه گردید. بنابراین می توان گفت که پرسشنامه ی فوق از اعتبار کافی برخوردار می باشند. بدین معنی که پاسخ های داده شده ناشی از شانس و تصادف نبوده بلکه به خاطر اثر متغیری می باشد که مورد آزمون قرار گرفته است. پایایی پرسش های مطرح شده برای اندازه گیری هر متغیر با بهره گرفتن از ضریب آلفای کرونباخ در جدول شماره ی ۳-۳ نشان داده شده است:
جدول ۳-۲) جدول درصدآلفای کرونباخ

متغیر

درصد آلفا

آمیخته بازاریابی

۷/۸۵

توسعه صنعت گردشگری

۴/۸۳

۳-۹) روش های آماری تجزیه و تحلیل داده ها و اطلاعات
در پژوهش حاضر به دو روش توصیفی^[۲۱] و استنباطی^[۲۲] به تجزیه و تحلیل داده های به دست آمده پرداخته شده است. در سطح توصیفی با بهره گرفتن از مشخصه های آماری نظیر فراوانی^[۲۳]، میانگین^[۲۴]، انحراف استاندارد^[۲۵] و ضریب تغییرات^[۲۶] به تحلیل و توصیف ویژگی های جامعه پرداخته ایم. در سطح استنباطی هم به منظور آزمون فرضیه ها برای بررسی نقش آمیخته بازاریابی در توسعه صنعت گردشگری در استان گیلان، از مدل یابی معادلات ساختاری^[۲۷] و روش مربعات جزیی^[۲۸] (PLS)، جهت آزمون فرضیات و برازندگی مدل استفاده شده است. PLS، نگرشی مبتنی بر واریانس است که در مقایسه با تکنیک های مشابه معادلات ساختاری مانند لیزرل و آموس، نیاز به شروط کمتری دارد. به عنوان مثال، مدل یابی مسیر PLS برای کاربردهای واقعی مناسب تر است، به ویژه هنگامی که مدل ها پیچیده تر هستند و یا توزیع داده ها غیر نرمال می باشد، استفاده از این نگرش مناسب تر خواهد بود. البته مزیت اصلی مدل یابی PLS نسبت به لیزرل در این است که به تعداد کمتری از نمونه نیاز دارد. PLS همچنین همزمان دو مدل را بررسی می نماید، مدل بیرونی (مدل اندازه گیری) که ارتباط متغیرهای آشکار با متغیرهای پنهان را بررسی می کند و مدل درونی (مدل ساختاری) که ارتباط متغیرهای پنهان با متغیرهای پنهان دیگر را اندازه گیری می کند (Wen Wu, 2010). مدل کلی شامل هر بخش مدل اندازه گیری و ساختاری می شود و با تائید برازش آن، بررسی برازش کلی مدل کامل می شود. معیار کلی که در روش pls برای بررسی برازش کلی مدل ارائه می گردد توسط تننهاوس^[۲۹] و همکاران (۲۰۰۵) ارائه شده است و تنها معیار موجود در حال حاضر می باشد، به صورت زیر محاسبه می گردد:
که در آن منظور از عبارت است از میانگین مقادیر اشتراکی^[۳۰] متغیرهای مکنون مدل وهمچنین نیز عبارت از میانگین ضرایب تعیین متغیرهای مکنون تحقیق است.

ه) تدریس زمانی موثرتر است که فرصتهایی را برای یادگیرنده فراهم آورد تا او به طور موثری آنها را پردازش کرده، پیوندها را خلق نموده و معنایی را از آنها به وجود آورد.

نظریهی یادگیری زایشی
محیطهایی یاددهی - یادگیری مبتنی بر رویکردهای نظری از قبیل مواردی مانند شرطیسازی فعال، یادگیری اجتماعی، پردازش اطلاعات و سازندهگرایی، مربیان را به کارگیری نظریههای مختلف یادگیری در کلاس درس در راستای ایجاد تجربیات مطلوب یادگیری در دانشآموزان سوق داده است. آنها از آموزش برنامهای به یادگیری مشاهدهای، از آموزش متقابل به یادگیری اکتشافی حرکت کرده و سعی نمودهاند تا روش های آموزشی کنونی را مورد بررسی و مطالعه قرار داده و به اجرا درآورند. ماحصل این جنبشها، اعتقادات در مورد آن چیزی است که محدودهی تجارب یادگیری مطلوب را مشخص میکند و از تمرکز بر تجارب یادگیری ساختاریافته، تقویت رفتارهای مورد نظر و به طور کلی از جهتگیری در سنت رفتارگرایی تکرار و تمرین به تمرکز بر فرآیندهای درونی، اهداف، بافت، اقدامات و نیازهای یادگیرنده تغییر جهت داده که در محیطهای یادگیری سازندهگرا قابل مشاهده است (سینار، دینکول، سینول و آیهان^[۸۲]، ۲۰۱۱). محیطهایی که در آن یادگیرندگان و تدارک موقعیتهای یادگیری فعال تقریباً به اندازهی هم از اهمیت برخوردار باشند که در آن ماهیت تجربه یادگیری، فرآیندهای درونی یادگیرنده و رفتارهای یادگیرنده همگی مورد تاکید واقع گردد تا به ترویج یادگیری سازمانیافته و خلق معنا بپردازد و این اشاره به مدل یادگیری زایشی دارد (آزبورن^[۸۳] و ویت راک، ۱۹۸۵؛ ویتراک، ۱۹۷۴ و ۱۹۹۲).
نظریهی یادگیری زایشی یک “نظریهی کاربردی از یادگیری سازندهگرایانه” است (ویت راک، ۱۹۹۲) که از ترکیب پژوهشها در حوزه های عصبشناختی و اصول یادگیری شناختی منتج شده است. این نظریه، یادگیری را به عنوان فعل و انفعال بین چهار عنصر: فرآیندهای انگیزشی، یادگیری، خلق دانش و نهایتاً زایشی ترسیم میکند که همه آنها از طریق فرایندهای فراشناختی یادگیرنده تنظیم میشوند. در مدل یادگیری زایشی، اهداف و مقاصد یادگیرنده بر فرآیندهای انگیزشی (مثل، سطح تلاش) تأثیر میگذارند که به صورت یک واسطه بین فرآیندهای یادگیری (مثل، انتخاب اطلاعات) عمل میکند. فرآیندهای زایش (مثل، خلق شباهتها و یا خلاصه ها)، نقطه کانونی مدل در نظر گرفته میشوند و در طول فرایند خلق دانش مورد استفاده قرار میگیرند. تمامی این فرآیندها از طریق به کارگیری دانش و تجربه قبلی یادگیرنده شکل میگیرند. ویتراک مراحل کار یادگیری زایشی را به عنوان یک پدیدهی تکرار شونده توصیف میکند که در طی آن، اقدامات مدرس نقش عمدهای در کمک به یادگیرنده برای رخ دادن یادگیری میکند.
در این نظریه، ویتراک بیان میدارد که یادگیرنده و محیط یادگیری اعم از تلاشهای معلم، بر وسعت و عمق یادگیری دانشآموزان تأثیر میگذارد. این ترکیب باورها، در طراحی فعالیتهای یادگیری جلوه میکند و نیازمند آن است که یادگیرندگان به طور فعال به خلق معنا بپردازند که مستلزم نقش تسهیلگری معلم است. با توجه به مدل یادگیری زایشی، یادگیرندگان برای ایجاد معنا باید با محتوا از طریق زایش روابط مفهومی، پیوندهایی را خلق کنند که بدین ترتیب باعث افزایش درک شخصی از محتوا گردد. در آموزش مبتنی بر مدل یادگیری زایشی (ویت راک، ۱۹۸۵، ۱۹۹۱)، معلم فرصتهایی را برای یادگیرندگان ایجاد میکند تا در راستای کسب درک و فهم نسبت به مطلب، این پیوندها را برای خود به وجود آورند.
ارزش کلیدی نظریه یادگیری زایشی از لحاظ توجه آن به تلویحات آموزشی در مورد انتخاب مناسب فعالیتهای یادگیری یادگیرنده محور است (گرابوسکی ، ۲۰۰۴؛ ویتراک ، ۱۹۸۵ ، ۱۹۹۱ ). یادگیری زایشی در بردارندهی آن دسته از فعالیتهایی است که یادگیرندگان باید با بهره گرفتن از راهبردهای یادگیری زایشی به طور واقعی به ایجاد روابط و خلق معنا بپردازند (ویتراک، ۱۹۹۰، ۱۹۹۱ و لی ، ۲۰۰۸). مطابق با نظریه یادگیری زایشی، یادگیرندگان برای درک یک موضوع پیچیده باید “… به طور انتخابی به وقایع توجه کنند و از طریق ساختن روابط بین اطلاعات جدید با اطلاعات، مفاهیم، تجربه و دانش پیشزمینهی خود که از قبل به صورت طرحواره یا مدلهای ذهنی در حافظهی بلندمدت خود دارند به هم ربط داده و برای آن وقایع، معنا خلق نمایند” (ویتراک، ۱۹۹۲). در این نظریه درک و فهم، حاصل خلق روابط، میان مفاهیم و تجربه یا یادگیریها و اطلاعات قبلی است. به عبارت دیگر، یادگیرندگان باید معنای خود را از طریق ادغام اطلاعات جدید با دانش موجود ایجاد نمایند تا این که فقط به انتقال اطلاعات به حافظه خود بپردازند (گرابوسکی، ۲۰۰۴).
بنابراین یادگیرنده در این نظریه از روی قصد و به طور عمدی، دانسته های قبلی را با یافته های جدید به هم مرتبط میکند و در موقعیت برخورد با اطلاعات و داده های جدید که اطلاعاتی در مورد آنها ندارد با بهرهگیری از راهبردهای شناختی بین آنها رابطه برقرار میکنند و از این طریق از محتوا برای خود، معنای جدیدی خلق میکند و درک و فهم خود را از آن موضوع نسبتاً عمیق میکنند (لی، لیم، و گرابوسکی^[۸۴]،۲۰۰۸).
پیدایش این نظریه به پژوهشهای ویتراک و عقایدش در مورد یادگیری در حوزه های مختلف رشد شناختی، توانایی های انسانی، پردازش اطلاعات، تعامل استعداد- مداخله آموزشی^[۸۵] و عصبشناسی شناختی برمیگردد. هر یک از این موارد به صورت بسیار مختصر توضیح داده میشوند.
رشد شناختی
منظور تغییرات منظمی است که در انسان از بدو تولد تا مرگ از لحاظ دانستن، یادگرفتن، به خاطر آوردن، فهمیدن و اندیشیدن به وجود میآید. در زمینهی این تحول شناختی که در افراد به وجود میآید، نظریههای مختلفی وجود دارند که به نوعی بر نظریهی یادگیری زایشی تأثیر گذاشتهاند. شاید به توان به برخی از آنها از جمله نظریهی رشد شناختی ژان پیاژه، نظریهی رشد شناختی ویگوتسکی و همچنین نظریهی برونر در این زمینه اشاره کرد.
الف) نظریهی رشد شناختی ژان پیاژه: ژان پیاژه به دنبال شناسایی چگونگی تکامل دانش در انسان بود و برای بررسی این کار به جمعآوری اطلاعات از کودکان پرداخت. مطابق با نظریهی او رشد شناختی یا ذهنی از تولد تا دوران بزرگسالی به ۴ مرحلهی اصلی تقسیم میشود که عبارتند از: مرحلهی حسی حرکتی (از تولد تا ۲ سالگی)، مرحلهی پیشعملیاتی (از ۲ سالگی تا ۷ سالگی)، مرحلهی عملیاتی یا محسوس (از ۷ سالگی تا ۱۱ سالگی) و نهایتاً مرحلهی عملیات صوری یا انتزاعی (از ۱۱ سالگی تا ۱۵ سالگی). ساخت شناختی کودکان در هر مرحله نسبت به قبل و بعد از خود متفاوت بوده و گذر از مراحل به صورت متوالی، حالتی الزامی دارد. اما همهی کودکان به صورت همزمان در یک مرحله قرار ندارند. برخی از آنها ممکن است یک مرحله را زودتر یا دیرتر به پایان برساند. بنابراین از نظر پیاژه گذر زمان تأثیر عمدهای بر تکامل شناخت در انسان دارد (سیف، ۱۳۸۹).
ب) نظریهی رشد شناختی ویگوتسکی: ویگوتسکی رشد شناختی انسان را ناشی از کنش متقابل یادگیرنده و محیط اجتماعی او میداند. زیرا مطابق با دیدگاه او خاستگاه روان آدمی، اجتماع است و فرآیندی که به آن شکل میدهد در واقع ارتباط است. به عبارتی دانش، نگرش و حتی نحوهی اندیشیدن او تا حد زیادی در تعامل با دیگران تکامل پیدا میکند. از نظر او ذهن دارای ۲ دستهی کارکردهای نخستین و عالی است (سیف، ۱۳۸۹). منظور از کارکردهای نخستین همان فرآیندهای اصلی حافظه است. یعنی رمزگردانی، اندوزش و نهایتاً بازیابی که در واقع هر یک از این عملیاتهای بازنمایی، مرحلهای از پردازش حافظه هستند (استرنبرگ، ۲۰۰۶). منظور از کارکردهای عالی ذهن، آن دسته از عملکردهایی است که هم انسان بر آنها کنترل دارد و هم جنبهی اجتماعی دارند و هم به کمک ابزارهای روانشناختی رخ میدهند. مثل استفاده از راهبردهای مختلف برای مرتبط ساختن یک پدیده به چیز دیگری که از قبل در حافظه وجود دارد یا استدلال منطقی و حتی توجه انتخابی (سیف، ۱۳۸۹). آن چه در نظریهی ویگوتسکی از اهمیت بسیار زیادی برخوردار میباشد این است که دستیابی به عملکردهای عالی ذهن از طریق کمک گرفتن از افراد خبره سریعتر اتفاق میافتد به عبارتی کمک افراد خبره به مبتدیان یا نوآموزان موجب تکامل شناختی سریعتر آنها میگردد که ویگوتسکی آن را با اصطلاح منطقهی تقریبی رشد تبین میکند و بیانگر اهمیت تعامل اجتماعی در دیدگاه او میباشد. منظور از منطقهی تقریبی رشد، مجموعه کارهایی است که نوآموز از عهدهی انجام آن بر نمیآید، اما با کمک و هدایت فرد خبره میتواند آن را انجام دهد (ویلیس^[۸۶]، ۲۰۰۸).
ج) نظریهی رشد شناختی برونر: از جمله نظریههای دیگر مطرح در رشدشناختی است که گرچه از منظر تاریخچهای بعد از نظریهی یادگیری زایشی مطرح گردیده است، اما مطالعهی آن به درک بهتر مولفه فرایند یادگیری کمک خواهد کرد.
برونر بیشتر بر فرایند تفکر تأکید دارد و آن را بازدهی اصلی رشد شناختی میداند. مطابق با دیدگاه برونر، رشد شناخت را باید از نحوهی بازنماییهای ذهنی مطالعه و بررسی کرد. بر این اساس او مراحل رشد را شامل ۳ مرحله میداند که عبارتند از: حرکتی، تصویری و نهایتاً نمادی. در مرحلهی حرکتی کودکان بازنمایی را از طریق انجام اعمال یا تجربه کردن در حافظهی خود انجام میدهند. در مرحلهی تصویری کودکان رویدادهای زندگی خود را به صورت تصویری حفظ میکنند و در نهایت استفاده از نمادها مثل زبان، اشاره به بازنمایی نمادی دارد (سیف، ۱۳۸۹).
بازنمایی ذهنی
مسألهی مهم در یادگیری زایشی مرتبط ساختن اطلاعات جدید به قدیم یا دانسته های قبلی است که به نوعی متأثر از نظریههای رشد شناختی و چگونگی بازنمایی ذهنی است. منظور از بازنمایی ذهنی یعنی جایگزینی چیزی که معرف چیز دیگر باشد. به عبارتی افراد از بازنمایی ذهنی به عنوان قالبی برای دانسته های ذهنی خود دربارهی اشیاء، ایدهها، رویدادها و هر آن چه در خارج از ذهن است، استفاده میکنند. برای مطالعهی بازنماییهای ذهنی دانش، معمولاً از ۲ منبع استفاده میگردد که یکی به تجارب استاندارد آزمایشگاهی برمیگردد و دیگری به مطالعات عصب روانشناختی. معمولاً بازنماییها به ۲ صورت تصویرهای ذهنی یا به صورت نمادها مثل واژهها و گزارهها شکل میگیرد. گرچه برونر به این ۲ نوع، گونهی حرکتی را نیز اضافه میکند. اما نکتهی مهمی که در رابطه با بازنمایی نمادی باید در نظر گرفت، توجه به قواعد است. زیرا نمادها خود قراردادی هستند. لذا براساس قواعد شکل میگیرند. منظور از تصویرسازی ذهنی یعنی بازنمایی ذهنی از اشیایی که در آن لحظه با اعضای حسی احساس نمیشوند. مثلاً فرد ممکن است خاطرههای را به خاطر آورد که در آن صحنهها، صداها یا حتی بوها را نیز که در آن زمان احساس کرده و الان هم به خاطر میآورد، اما حضور فیزیکی ندارد. منظور از بازنمایی نمادی عبارت است از نوعی بازنمایی دانش که به صورت قراردادی به عنوان معرف چیزی انتخاب شده است و از نظر ادراکی با آن چه بازنمایی شده است، شباهتی ندارد. مثل ساعت برای نشان دادن گذر زمان (استرنبرگ، ۲۰۰۶، ترجمهی خرازی و حجازی، ۱۳۸۷).
نظریهی طرحواره: از جمله مفاهیم کلیدی که توسط پژوهشگران بازنماییهای ذهنی در رابطه با چگونگی ذخیرهسازی آنها مطرح گردید، مفهوم طرحوراه است. طرحوارهها در حافظه بلندمدت قرار داشته و تأکید بر خلق ساختارهایی از بازنمایی دارند که بیانگر مفاهیم کلی و عام هستند و از این لحاظ بسیار مفید میباشند که درک و فهم، ذخیرهسازی و بازیابی دانش جدید را تسهیل میسازند. به عبارتی افراد دانش موجود را براساس طرحوارههای خود سازماندهی کرده و آنها را برای خود معنادار میسازند. طرحوارهها طی زمان بهبود پیدا میکنند و رشد شناختی حاصل میگردد. زیرا اطلاعات جدید معمولاً در طرحوارههایی قرار میگیرند که معمولاً در حافظه وجود دارند. سپس این طرحوارهها مجددا ساختاردهی گردیده و رشد میکنند و چگونگی نگرش و تفسیر فرد را تحت تأثیر قرار میدهند (ریچی، کلاین و تریسی، ۲۰۱۱). روملهارت و نورمن^[۸۷] (۱۹۷۸) سه روش را برای ایجاد تغییر طرحوارهها مطرح کردند:
به هم پیوستگی: یک مفهوم انتزاعی به طرحوارهی از قبل موجود اضافه میشود تا بدون آن که در ماهیت این طرحواره تغییری ایجاد کند به آن به پیوندد.
تغییر: طرحواره از قبل موجود برای سازگاری بهتر با تجربهی جدید اندکی باید تغییر پیدا کند.
ساختاردهی مجدد: ایجاد طرحوارهی جدیدی که به تواند جانشین طرحوارهی قدیمی شود یا در آن ادغام گردد (به نقل از ریچی، کلاین و تریسی، ۲۰۱۱).
نظریههای پردازش اطلاعات
در این نظریهها تأکید بر پردازش اطلاعات، ذخیرهسازی آنها و چگونگی یادآوری آنها از حافظه در هنگام نیاز است. در این زمینه نظریههای خیلی زیادی مطرح شده است. از جملهی آنها میتوان به مدل مرحلهای پردازش اطلاعات، نظریهی پیوندگرایی، سطوح پردازش، نظریهی رمزگذاری دوگانه پایویو، پردازش توزیع موازی و حتی مدل بدلی اشاره کرد. اما در یادگیری زایشی ۲ نظریهای که شاید بتوان گفت بیشتر از مابقی مرتبط هستند، مدل مرحلهای پردازش اطلاعات و نظریهی سطوح پردازش است.
الف) مدل مرحلهای پردازش اطلاعات: مطابق با دیدگاه اتکینسون و شیفرین^[۸۸] (۱۹۶۸) ۳ نوع انبار حافظه وجود دارد که عبارتند از:
انبار حسی: دارای توانایی ذخیرهسازی حجم نسبتاً محدودی از اطلاعات برای دورهای کوتاه است.
انبار کوتاه مدت: دارای توانایی ذخیرهی اطلاعات برای دورهی طولانیتر ولی با ظرفیت نسبتاً کمتر است.
انبار درازمدت: دارای توانایی ذخیرهی اطلاعات برای دورهی بسیار طولانی و حتی شاید نامحدود است.
در این مدل، ساختارهای مربوط به نگهداری اطلاعات به نام انبار و اطلاعات ذخیره شده در ساختار به نام حافظه از هم تفکیک میشود که در بین روانشناسان ۳ نوع حافظهی حسی، کوتاه مدت و نهایتاً بلندمدت توصیف میگردد (استرنبرگ، ۲۰۰۶، ترجمهی خرازی و حجازی، ۱۳۸۷). اطلاعات در ابتدا از حافظه حسی وارد شده و اگر مورد توجه قرار گیرند، سپس وارد حافظه کوتاهمدت میگردند و چنانچه فرد آنها را برای خود رمزگذاری، معنادار و یا تکرار نماید وارد بلندمدت میشوند و هر گاه به آنها نیاز داشته باشد، چنانچه به خوبی سازماندهی شده باشند، میتواند بازیابی کرده به حافظهی کوتاه مدت فراخواند و نهایتاً استفاده نماید (ریچی، کلاین، تریسی، ۲۰۱۱).
نظریهی سطوح پردازش: این نظریه توسط کریک و لاکهارت^[۸۹] (۱۹۷۲) مطرح گردید. با توجه به این نظریه میزان معناداری اطلاعات بستگی به عمق پردازش آنها دارد. یعنی هر چه میزان پردازش اطلاعات بیشتر باشد به همان نسبت معنیدارتر میشوند. مطابق با این دیدگاه محرکهایی که وارد حافظهی حسی نمیگردند، چنانچه به آنها توجهی نگردد، خیلی زود فراموش میگردند. ولی اگر به آنها توجه گردد و به نوعی مورد پردازش قرار گیرند یا به عبارتی معنادار گردند، آن گاه احتمال ماندگاری آنها بیشتر میگردد. در حقیقت توجه به جزئیات محرکها و معنادارساختن آنها است که موجب ماندگاری آنها در حافظه میگردد (سیف، ۱۳۸۹).
عصبشناسی شناختی
از جمله دیگر زمینه های مطالعاتی تأثیرگذار بر یادگیری زایشی ویتراک علوم عصبشناسی شناختی است. این علم در واقع رشته مطالعهی پیوند مغز و سایر ابعاد دستگاه عصبی به ویژه مغز با پردازش شناختی و نهایتاً رفتار است. پژوهشگران فعال در این زمینه به مطالعهی تطبیقی الگوهای عملکرد شناختی بیماران آسیب دیدهی مغزی با افراد سالم میپردازند. پیشرفتهای فناوری امکان جمعآوری اطلاعات از نحوهی عملکرد و ساختار مغز را فراهم آورده است. به طوری که میتوان گفت کجای مغز و در چه زمانی پردازشهای شناختی مشخصی رخ میدهند. چنین اطلاعاتی این امکان را به پژوهشگران میدهد تا ترتیبی را مشخص نمایند که مطابق با آن کدام بخشهای مغز حین انجام تکلیف فعال هستند. همچنین درک این که در انجام دو تکلیف در بخشهای مشابه مغز به یک شیوه رخ میدهند یا با هم تفاوتهای عمدهای دارند. به طور کلی گرایش پژوهشگران فعال در این زمینه تمرکز بر فنونی است که با اطلاعاتی دربارهی کارکردهای ذهنی انسان در همان زمان وقوع فراهم میسازد و نسبت به قبل که به مطالعهی افراد دچار اختلال میپرداخت کاملاً متفاوت است. زیرا فناوریهای کنونی امکان مطالعهی لحظهای کارکردهای ذهنی را فراهم ساخته است (آیزنک و کین، ۲۰۱۰، ترجمهی رهنما و فریدی، ۱۳۸۹ و استرنبرگ، ۲۰۰۶، ترجمهی خرازی و حجازی، ۱۳۸۷).
تعامل استعداد مداخله^[۹۰]
از جمله زمینه های مطالعاتی دیگری که در ارائه نظریهی یادگیری زایشی ویتراک موثر واقع گردیده است، تعامل استعداد- مداخله میباشد. این مفهوم اشاره به میزان تأثیری دارد که راهبردهای آموزشی به عنوان مداخلهها میتوانند بر افراد خاص داشته باشند که این تحت تأثیر توانایی های خاص آنهاست. به عنوان یک چارچوب نظری، تعامل استعداد- مداخله بیان میدارد، زمانی یادگیری بهینه رخ میدهد که آموزش به طور دقیق با استعدادهای یادگیرنده متناسب گردد و این کاملاً با نظریههای هوشهای چندگانهی گاردنر و گیلفورد سازگار است و اشاره به دیدگاه میان رشتهای از توانایی دارد. مطابق با دیدگاه اسنو^[۹۱] (۱۹۸۹) هدف غایی از پژوهشهای صورت گرفته در زمینهی تعامل استعداد- مداخله در واقع پیشگویی بازده های تربیتی و آموزشی از ترکیب استعدادها و مداخلهها میباشد. اما واقعیت امر این است که برخی از آنها خیلی روشن و ساده نیستند و تا آن حد درک نمیشوند که به توان آنها را در کلاس عملی ساخت. وی همچنین جای خالی جنبه های اجتماعی را متذکر شد و بیان داشت که مستلزم توجه و پژوهش بیشتر در این زمینه است. زیرا یادگیرندگان از لحاظ سبکهای یادگیری نیز با یکدیگر متفاوت هستند.
بنابراین با توجه به نظریهها و مطالعاتی که بر کار ویتراک (۱۹۷۴) تأثیر گذار بودند، پژوهشهای وی در این زمینه بیشتر حول محور درک و فهم حاصل از خواندن است. او به طور ویژه طی فرایند آموزش به درک و فهم یادگیرنده فارغ از هر رسانهای که باشد، توجه دارد (به نقل از گرابوسکی، ۲۰۰۸). ویتراک طی نظریه یادگیریاش تأکید زیادی بر یادگیرنده و نقشش در جریان یادگیری دارد (شکل ۲-۲ اشاره به این مطلب دارد). هر چند که او از عوامل خارج از وجود یادگیرنده نیز غافل نبوده و به طرق مختلف بر آنها در جریان تدریس تأکید داشته است. زیرا فرض بر این است که با بهره گرفتن از آنها میتوان یادگیرنده را برانگیخت و او را طی فرایند یادگیری به طور فعال مشارکت داد. پیشفرض اساسی در این نظریه، فعال بودن یادگیرنده طی فرایند یادگیری و همچنین مجموعه فعالیتهایی است که او انجام میدهد تا درک و فهم عمیقی از موضوع از طریق ایجاد معنا به دست آورد. گرچه ممکن است یادگیرنده نتواند آن چه را که معلم توضیح میدهد، به خوبی بفهمد، اما احتمال بیشتری دارد که او بتواند به درک و فهم نسبتاً عمیقی از آن چه که خودش تولید کرده و آنها را بسط داده است، پیدا کند (ویتراک، ۱۹۷۴). از نظر وی، فعالیت و مشارکت یادگیرندهها طی فرایند یادگیری به دو شکل صورت میگیرد: اول این که دانش جدید طوری باشد که یادگیرنده از قبل حداقل آشنایی با آن داشته باشد. در چنین مواقعی او بین آنها رابطه ایجاد میکند و از طریق ترکیب آنها با هم برای خود معنای جدیدی تولید مینماید. به عبارت دیگر یادگیرنده بین اطلاعات و داده های ورودی جدید با دانش و تجارب قبلی رابطه برقرار میسازد. دوم: یادگیرنده با بهره گرفتن از راهبردهای شناختی بین اطلاعات جدید رابطه برقرار ساخته و آنها را برای خود معنادار نموده و معنای جدیدی خلق مینماید (ویتراک، ۱۹۹۲، ۱۹۹۱، ۱۹۹۰). تریسی (۲۰۱۰) در رابطه با بکارگیری یادگیری زایشی در کلاس درس یک مدل مفهومی ارائه میکند که مطابق با شکل ۳-۲ میباشد.
بنابراین تولید رابطه ها طی این نظریهی یادگیری از اهمیت بسزایی برخوردار است و هر چه این رابطه ها بیشتر و متناسبتر باشد در واقع پردازش عمیقتری از موضوع و اطلاعات صورت گرفته و یادگیرنده به یادگیری عمیقتر و معنادارتری دست مییابد. پس معلم یا طراح آموزش قبل از هر چیز باید به این مسأله واقف باشد که چگونه و چه زمانی تسهیلگر ساختن رابطه ها از طریق یادگیرندهها باشد. در حقیقت مسأله عمده این است که از طریق چه سازوکارهایی میتوان یادگیرنده را در جریان یادگیری مشارکت داد تا منفعل نبوده و در جریان یادگیری و ساختن معنا نقش مؤثری ایفا نماید.
مضامینی برای مطالعهی حاضر
تسهیلگری در یادگیری زایشی مطابق با نظریهی رشد شناختی ویگوتسکی در پیشرفت یادگیرندگان میتواند نقش قابل ملاحظهای ایفاء نماید.
یادگیری مشارکتی میتواند موجب زایش و خلق معنا گردد که از لحاظ نظریهی رشد شناختی و ویگوتسکی و برونر پشتیبانی و حمایت میشود.
مطابق با نظریهی طرحواره یادگیرندگان از طریق مرتبط ساختن اطلاعات جدید به طرحوارههای موجود خود به خلق معنا میرسند.
یادگیرندگان با بهره گرفتن از راهبردهای شناختی و مرتبط ساختن اطلاعات جدید به قدیم به خلق معنا میرسند که این زایش از لحاظ نظریهی مرحلهای پردازش اطلاعات از لحاظ رمزگذاری قابل ملاحظه میباشد.
از جمله مواردی که در نظریهی یادگیری زاشی در خور توجه است، توجه به تکالیف متعدد و مختلف برای یادگیری موضوع است که این مطلب از جانب نظریهی سطوح پردازش نیز مورد حمایت قرار میگیرد.
از منظر تعامل استعداد – مداخله، روش های آموزشیای اثربخش هستند که بیشتر به تفاوتهای فردی یادگیرندگان توجه دارند و با توجه به این که یادگیری زایشی مبتنی بر رویکرد سازندهگرایی است به احتمال زیاد از این لحاظ میتواند اثربخش واقع گردد.
نظریهی یادگیری زایشی ویتراک (۱۹۷۴) متشکل از ۴ مولفه مهم است که عبارتند از فرآیندهای: انگیزشی، یادگیری، خلق دانش و نهایتاً زایشی که به شرح هر یک به طور مختصر پرداخته میشود.
فرآیندهای انگیزشی
منظور از انگیزش در این جا عاملی است که باعث سوق یافتن یادگیرنده در جهت ایجاد معنا و یادگیری و همچنین حفظ و نگهداری این انگیزه طی فرایند یادگیری گردد (سیف، ۱۳۸۹). لازم بذکر است که در نظریه ویتراک انگیزش از نظر دو مولفه اساسی آن اهمیت قابل ملاحظهای دارد که یکی علاقه به موضوع بوده و دیگری نسبت دادن موفقیتها به تواناییها و تلاش و کوششهای فردی خود اوست.
الف) علاقه: عبارت است از حالتی که در آن یادگیرنده با دقت و تمرکز بر هدفی، فعالیتی، کاری توجه کرده و آن را بر چیزهای دیگر ترجیح میدهد و در عین حال او از تلاش و کوششی که در این راستا به خرج میدهد در واقع لذت میبرد و احساس رضایت میکند. برخی از روش های ایجاد علاقه در یادگیرنده عبارتند از:
استفاده از پدیده های بدیع، ناهماهنگ، متضاد و متناقض به منظور افزایش کنجکاوی
استفاده از نقل قولها و سرگذشتهای کوتاه در موضوعات صرفاً نظری یا عملی
استفاده از موضوعات ناآشنا و غیر منتظره و همچنین ارائه فرصت برای فعالسازی پیشدانستهها
استفاده از تمثیل برای مثالی ناآشنا و ترسیم جنبه های ناآشنا و عجیب برای مسائل آشنا
سوقدهی یادگیرندگان در راستای طرح سؤال و تحقیق (کلر، ۱۹۸۳ به نقل از فردانش، ۱۳۸۵).
ب) انساب: مولفه مهم دیگر در فرایند انگیزشی ویتراک است. این نظریه برای اولین بار توسط برنارد واینر^[۹۲] طی دهه های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ مطرح گردیده که در آن انگیزش به پیشرفت به عنوان پدیدهای انعطافپذیر و قابل تغییر فرض شد. آن چه در این نظریه مطرح است به تفسیر و ادراکی برمیگردد که افراد دربارهی علتهای موفقیت و شکستشان دارند. به عبارت دیگر اصطلاح نسبت دادن یا اسناد به علتهایی اشاره دارد که فرد برای رویدادها یا نتایج اعمالش، بویژه کسب موفقیت یا مواجهه با شکست برمیگزیند (واینر، ۱۹۸۴به نقل از سیف، ۱۳۸۹). برخی از پژوهشهای صورت گرفته در این راستا بیانگر این مطلب هستند که نسبتدادن یک تلاش یا فرایند اعتباربخشی به یک موفقیت یا شکست از این لحاظ اهمیت دارند که یادگیرنده آنها را ناشی از توانایی و پشتکار خود بداند یا عاملی خارج از وجودش که این طرز تلقی خواه و ناخواه بر او و تلاشهایش در آینده در جهت کسب موفقیت تأثیر خواهد گذاشت. از این لحاظ که او در آینده تلاش بیشتری را به طور فعالانه برای یادگیری نشان دهد یا خیر. چنانچه یادگیرندهها موفقیت را به میزان تلاش خودشان نسبت دهند، آنگاه منجر به افزایش انگیزش در تلاش برای موفقیت بیشتر میگردد تا زمانی که آنها موفقیت را به یک عامل بیرونی نسبت دهند (واینر، ۱۹۷۹ به نقل از گرابوسکی، ۲۰۰۸). تأثیر هدف بر انگیزش برای تولید معنا از درون یادگیرنده سرچشمه میگیرد. این مولفه باید به منظور تدارک فرصتی برای یادگیرنده در تنظیم اهداف بررسی گردد تا آنها کنترل و مسئولیت فعال بودن طی فرایند یادگیری را بپذیرند (ویتراک، ۲۰۱۰، ۱۹۹۱، ۱۹۹۰). منظور از مسئولیت طی فرایند یادگیری زایشی از دو بعد مطرح است: اول از دیدگاه معلمان که هدف، فراهم آوردن شرایط شناختی و اجتماعی مناسب و خوبی است که امکان ایجاد یادگیری معنادار و ساختن دانش برای یادگیرنده فراهم آورد. به عبارتی احساس مسئولیت را طی فرایند یادگیری در یادگیرندهها پرورش دهند و دوم از دیدگاه یادگیرندهها میباشد که در واقع آنها بپذیرند که مسئولیت اصلی یادگیری و تحقیق بازده های مورد نظر بر دوش یادگیرنده است. همچنین کنترل هم طی فرایند یادگیری زایشی از دو بعد مطرح است. اول از دیدگاه معلمان که آنها باید امکان کنترل را از طریق درون دادههایی همچون مشارکت دادن یادگیرنده طی فرایند یادگیری بوجود آورند. دوم از دیدگاه یادگیرندگان که آنها هم جهت تحقق بازده های یادگیری باید طی فرایند ایجاد معنا و مشارکت بر اعمال یادگیری کنترل داشته باشند. لذا تعادلی پویا از مسئولیت و کنترل است که با اهداف آموزشی و توانایی های یادگیرندهها مطابقت داشته باشد (گریسون آندرسون، ۲۰۰۳، ترجمهی زارعی زوارکی و صفایی فراهانی، ۱۳۸۴). به طور کلی مدلها و الگوهای طراحی و تدریس بایستی با علاقه و انگیزش سروکار داشته باشند و تأکید بر آن نوع استراتژیها و فعالیتهایی داشته باشند که:

• • من از تصمیم برای مراجعه به پایگاه های الکترونیکی سفر راضی هستم.

• اگر مجبور باشم دوباره به پایگاه های الکترونیکی سفر مراجعه کنم احساس متفاوتی خواهم داشت.

• انتخاب من برای مراجعه به این پایگاه ها انتخاب عاقلانه ای بود.

• احساس بدی نسبت به مراجعه به پایگاه های الکترونیکی سفر دارم.

• فکر میکنم مراجعه به پایگاه های الکترونیکی سفر کار خوبی بود.

• به خاطر مراجعه به پایگاه های الکترونیکی سفر احساس ناراحتی میکتم.

تصمیم خرید

• چقدر احتمال دارد در شش ماه آینده از پایگاه های الکترونیکی سفر خرید کنید؟

• چقدر احتمال دارد در دو سال آینده از پایگاه های الکترونیکی سفر خرید کنید؟

کاربرد پذیری

• زبان

• گرافیک ها و لایه ها

• اطلاعات ساختمانی و معماری

• رابط و راهنمای کاربر

• عمومی

شکل ۲-۳مدل مفهومی کیفیت پایگاه الکترونیکی، رضایت مشتری و تصمیم خرید (Bai, Law, Wen,2008: 395)
در پژوهش تجربی دیگر توسط لا و چئونگ (۲۰۰۶) مشخص شد که مشتریان کیفیت امکانات پایگاه الکترونیکی هتل های لوکس را برای ذخیره اتاق مهم می دانند و این در حالی است که مطالعه نشان می دهد رعایت این کیفت برای پایگاه های الکترونیکی هتل های معمولی چندان اهمیتی از نظر مشتریانش ندارد. بنابراین در نگاه کلی این مطالعه نشان داد که سطح اهمیت کیفیت پایگاه های الکترونیکی با کلاس کاری هتل ها بالاتر می رود.
چانگ و لا (۲۰۰۳)^[۲۸] مدل ارزیابی کیفیت اطلاعات به منظور اندازه گیری عملکرد پایگاه الکترونیکی هتل ها را ارائه کردند. آنها این مدل رابر اساس چهارچوب مفهومی که در بر دارنده ی پنج بعد عمده برای پایگاه های الکترونیکی است، بسط دادند. (شکل ۲-۴ )
ابعاد اطلاعاتی پایگاه الکترونیکی هتل
اطلاعات تسهیلاتی
اطلاعات تماس
نشانگر عملکرد

اطلاعات ذخیره اتاق
اطلاعات محیط هتل
مدیریت هتل
شکل۲-۴ چهارچوب مفهومی عملکرد پایگاه الکترونیکی هتل ها
این ابعاد از طریق بررسی مطالعات و ادبیات پیشین در این زمینه بدست آمده است. این مدل ارائه شده در پژوهش برای اندازه گیری عملکرد هتل های هنگ کنگ مورد استفاده قرار گرفت. نتیحه عملکرد یک پایگاه توسط امتیاز به عملکرد مشخص گردید. یافته های پژوهش تفاوتهای مهمی در امتیازات عملکرد برای همه ابعاد در میان هتل های لوکس، متوسط و کم هزینه نشان داد.
اشمیت، کاناتالوپس و پیزوتی دو سانتوز (۲۰۰۸)^[۲۹] در مقاله ای ابزاری را برای اندازه گیری خصوصیات پایگاه های الکترونیکی معرفی کرده و سپس با بهره گرفتن از مدل برابری ساختاری، این خصوصیات را به عملکرد پایگاه ها نسبت می دهند. نتایج مطالعه ی آنها نشان داد که هتل های کوچک و متوسط در جزایر بالئاریک در اسپانیا که یک منطقه گردشگری پیشرفته ایست، و همچنین جنوب برزیل که منطقه ی گردشگری در حال پیشرفت است، از پایگاه های الکترونیکی به عنوان ابزار رسانه ای انبوه استفاده می کنند. با توجه به یافته های این مطالعه آنها پیشنهاد می دهند که هتلداران باید سرمایه گزاری بیشتری بر روی بخش ترفیع به منظور بالا بردن کارایی پایگاه های الکترونیکی انجام دهند.
در میان مطالعاتی که در مورد پایگاه های الکترونیکی مسافرتی و از جمله آنها هتل ها صورت پذیرفته، مطالعاتی نیز در زمینه اجزا موجود در پایگاه ها و تاثیر و عملکرد آنها نیز به چشم می خورد به عنوان مثال در مطالعه ای از کیم و ماتیلا (۲۰۱۱)^[۳۰] بررسی ارزیابی مشتریان هتل ها از فیلمهای کوتاهی از هتل و خدمات آن که در پایگاه های الکترونیکی هتل ها قرار میگیرد انجام شده است. نتایج این مطالعه نشان داد که مشتریان این فیلم ها را بر اساس شش بعد مستقل از جمله زیبا شناختی، انعطاف پذیری و تعاملات انسانی مجازی ارزش گذاری می کنند.
۲- ۱۷ ذخیره اتاق
گی^[۳۱] (۱۳۸۲) یکی از فعالیتهای مهم هتل ها را ذخیره اتاق^[۳۲] میداند و اضافه می کند که پیشرفت فناوری موجب شده است شیوه ی سنتی ذخیره اتاق تغییر کند. وی می گوید در سراسر دنیا، مسافران از طریق دسترسی به شبکه ی اینترنت و تلفن مجانی ( به هزینه هتل) می توانند عملیات ذخیره اتاق را انجام دهند. این امر به عنوان یک ابزار بازاریابی برای جذب مسافر و گردشگر از سوی دست اندر کاران هتل ها مورد استفاده قرار می گیرد که آنها اکنون با بازاری بسیار پیچیده رو برو هستند و در صحنه ی بازاریابی بین المللی برای سازمانهای ملی و جهانگردی اهمیت زیادی قائل می شوند. (۱۱۶ و ۱۱۷)
۲- ۱۸ روش های ذخیره اتاق
امروزه می توان عملیات ذخیره اتاق را عمدتا به دو روش سنتی و نوین دسته بندی کرد.
روش سنتی، شامل ذخیره اتاق از طریق مراجعه حضوری به هتل، از طریق تلفن، دورنگار و یا آژانسهای گردشگری است که بدون دخالت اینترنت صورت میپذیرد.
روش نوین ذخیره اتاق -که با دخالت ایترنت انجام می شود - را می توان از طریق پایگاه های الکترونیکی رابط هتل (پایگاه های جامع) و یا پایگاه الکترونیکی هتل و همچنین از طریق ایمیل انجام داد.
امروزه بسیاری از خریدهای آنلاین از طریق خرید اینترنتی یا الکترونیکی انجام می پذیرد که ذخیره اتاق نیز از این امر مستثنا نیست.
پژوهشی مرتبط به هتلداران کلورادو نشان داد که خدمات اینترنتی تاثیر مهمی از لحاظ مالی بر روی عملکردهایشان داشته است. بخش اعظمی از پاسخ دهنده گان به پرسشهای مطرح شده در این پژوهش اظهار داشته اند که اینترنت درصد اشغال اتاق ها را افزایش داده است.(Gregory & Breiter, 2001)
کیم، ما و کیم^[۳۳] (۲۰۰۶) اشاره می کنند که اینترنت کانال توزیع قابل اعتمادی را از طریق ذخیره اتاق توسط مشتریان برای هتلداران محیا می سازد. در ادامه آنها توضیح می دهند که در محیط رقابتی تجارت هتل ها می توانند خود را از رقبای خویش با بهره گرفتن از اینترنت به عنوان کانال توزیع متمایز کنند.
لا و وانگ (۲۰۱۰)^[۳۴] ابراز می دارند که هتلها از کانالهای متفاوتی به منظور رسیدن به حداکثر درآمد استفاده می کنند. بنابراین نظام ذخیره اتاقی^[۳۵] قابل اعتماد و موثر در عمل برای صنعت هتلداری حیاتی است. در این میان هتلها به صورت سنتی از کانالهای مستقیم از جمله بخش ذخیره اتاق داخل هتل و از کانالهای غیر مستقیم مانند شرکتهای خدمات مسافرتی بهره جسته اند. در ادامه آنها ذخیره اتاقی مجازی را یکی از مهمترین کانالهای ذخیره کردن اتاق می دانند و اضافه می کنند که بوسیله اینترنت مشتریان می توانند عملیات ذخیره اتاق را هم از طریق پایگاه های الکترونیکی هتلها و هم توسط پایگاه های الکترونیکی عامل سوم^[۳۶] انجام دهند. آنها همچنین گزارش می کنند که اینترنت این فرصت را به مشتریان هتل ها می دهد تا محصولات را به آسانی مقایسه کرده و ضمن بدست آوردن به روز ترین اطلاعات، از جزئیات قیمت و شرایط و ضوابط قبل از خرید مجازی خود مطلع گردند.
فرزانه فر(۱۳۸۵) در پایان نامه خود با عنوان طراحی و پیاده سازی پایگاه های الکترونیکی هتلها ۹ توصیه زیر را برای طراحان پایگاه های الکترونیکی ارائه می دهد.

• ناممکن ساختن گشت و گذار در پایگاه های الکترونیکی: بازدید کنندگان از طراحی چیزی نمی دانند و هرگونه پیچ و خم زیادی در پایگاه های الکترونیکی آنها را فراری می دهد. بنابر این به طور مداوم باید پایگاه ها را از این نظر بهینه سازی کرد.

• بیشتر بودن تبلیغات از مطالب: هیچ کس از پول درآوردن بدش نمی آید اما اگر تبلیغات در پایگاه های الکترونیکی بیش از مطالب و محتوا باشد ممکن است بازدیدکنندگان دیگر به سراغ چنین پایگاههایی نروند.

موافقت­نامه عمومی گات ماده‌ای نظیر بند ۴ ماده ۹۸ منشور هاوانا ندارد. سنگ­بنای گات، شرط ملت کامله‌الوداد غیر­مشروط است. این موافقت­نامه بروی کلیه دولت ها جهت الحاق باز گذاشته شده است. هر دولتی براساس شرایطی که میان دولت وی و دول متعاهد توافق می شود، به این موافقت­نامه ملحق می شود و تصمیمات اعضا متعاهد با اکثریت دو سوم آرا اتخاذ می شود.^[۲۷۱] مسأله این است که آیا دولت های غیر عضو می‌توانند مدعی منافع حاصله از شرط ملت کامله‌الوداد بر طبق موافقت­نامه گات شوند؟ آقای جکسون به این سؤال پاسخ مثبت داده است: “هر منفعتی که از سوی اعضا متعاهد گات به کشور دیگر اعطا می شود بایستی به تمامی اعضا متعاهد تسری یابد. بنابراین منافعی که از سوی یک عضو متعاهد به یک غیر عضو اعطا می شود، بایستی به تمامی اعضا متعاهد اعطا شود. بنابراین اثر گات فراتر از اعضا آن است. در سال ۱۹۴۷ پیشنهاداتی در جلسات ژنو، دائر بر این که منافع گات باید صرفاً به اعضا گات اعمال شود، ارائه شد. اما این پیشنهادات رد شد، زیرا باعث می‌شد که انگیزه ملت‌ها برای ورود به گات کاهش یابد.”^[۲۷۲]

در سال ۱۹۵۵، یک گروه کاری راجع به مسائل سازمانی و عملکردی در گات، موضوع گسترش منافع موافقت­نامه از راه انعقاد موافقت­نامه‌های دوجانبه میان اعضا متعاهد با اعضای غیر متعاهد را بررسی نمود. در بحث‌ها اشاره شد که دولت های غیر عضو غالباً کلیه منافع حاصل از موافقتنامه را بدون این که تعهدات متقابلی را برعهده گیرند، بدست می‌آورند و اکثریت معتقد بودند که این موضوع به تصمیم خود دولت های عضو واگذار شود یعنی هر دولت عضوی جداگانه آن چه را که مایل است آن جام دهد.^[۲۷۳] برای مثال، اتریش بعد از الحاقش به گات فوراً نرخ‌های تعهدات و عوارض گمرکی را به شوروی اعطا نکرد. هرچند مطابق معاهده شوروی با اتریش، رفتار ملت کامله‌الوداد میان طرفین برقرار بود و اعطا منافع به اتحاد جماهیر شوروی تنها بر طبق تقاضای صریح آن کشور امکان پذیر بود.
کشورهای اروپای غربی نیز معاهداتی از همین نوع با شوروی منعقد کردند اما منافع گات به طور خودکار به تولیدات شوروی قابل تسری بود.^[۲۷۴]
بند دوم. معاهدات چندجانبه دیگر و دولت های غیر عضو
قبل از این که ایالات متحده عضو موافقت­نامه فلورانس ۱۹۵۰^[۲۷۵] راجع به ورود محصولات فرهنگی، علمی و آموزشی شود، مدعی بود که مطابق شرط ملت کامله‌الوداد همان رفتاری که با محصولات یک عضو در سرزمین عضو دیگر می شود، با ایالات متحده نیز بشود. بنابراین دپارتمان ایالات متحده در سال ۱۹۶۳ به سفارت این کشور در رُم دستور داد: “بخاطر وضعیت رقابتی نامطلوبی که صادرات تجهیزات علمی ایالات متحده به خاطر عملکرد دولت ایتالیا با آن روبرو است، سفارت به صورت غیر رسمی با مقامات خاص ایتالیایی در این باره مذاکره کند. هدف از این مباحثات نبایستی دستیابی به رفتار خارج از هر گونه عوارضی برای چنین تجهیزاتی باشد، در صورتی که تجهیزات وارداتی از ایالات متحده برای فروش به تأئید نهادهای مربوطه رسیده باشد که در این جا منظور دولت ایتالیاست.” سفارت به ماده (۱)۱۴ معاهده FCN (دوستی، تجارت و دریانوردی) با ایتالیا^[۲۷۶] و ماده (۱)۱ گات اشاره می کند که مطابق آن ها رفتار ملت کامله‌الوداد غیرمشروط به محصولات آمریکایی اعطا شده است، گرچه این رفتار مشروط به استثنائات خاصی شده است، اما به نظر می رسد که موافقتنامه فلورانس تحت هیچ یک از این استثنائات درآید. لذا چنان چه ایتالیا رفتار فارغ از هر گونه عوارض را در شرایط خاصی به تجهیزات علمی هر کشوری اعطا کند، بایستی همان رفتار را به واردات تجهیزات علمی از ایالات متحده نیز تسری دهد.^[۲۷۷] در هنگام ارائه این موافقتنامه به کنگره جهت اجرائی شدن آن، پاسخ قوه مجریه در پاسخ به این سوال که آیا کشوری که عضو موافقت­نامه نمی‌باشد حق دارد که از چنین رفتاری بر طبق شرط ملت کامله‌الوداد غیرمشروط برخوردار شود یا خیر، مثبت بود، با این استدلال که کشوری که عضو موافقت­نامه نمی‌باشد، حق دارد که از چنین رفتاری بر طبق شرط ملت کامله‌الوداد غیرمشروط برخوردار شود، هرچند بعضی از اعضا موافقت­نامه به این سؤال پاسخ منفی داده بودند.^[۲۷۸]
در جلسه اکتبر ۱۹۵۷، کارشناسان دولتی راجع به موافقت­نامه ورود محصولات فرهنگی، علمی، آموزشی به نماینده فرانسه اعلام کرد:
“مقررات بند ۱ ماده ۱ تنها نسبت به موضوعات و اموالی قابل تسری است که در ضمیمه الف، ب، ج، د، و، موافقت­نامه آمده است، درحالی که فرانسه معافیت از عوارض گمرکی را به چنین اموالی صرف نظر از این که این اموال درکشور مبدأ بوده یا کشور مقصد بوده، اعطا نموده است. استدلال آن ها مبتنی بود بر غیرمشروط بودن شرط ملت کامله‌الوداد که در موافقت­نامه‌های تجاری که فرانسه با اغلب کشورها منعقد کرده بود، گنجانده شده بود و در رابطه با تعهداتی که در بند الف ماده ۵ موافقتنامه ذکر گردیده بود، هیچ تمایزی میان کشور مبدأ یا مقصد در رابطه با اموال فوق گذاشته نشده بود. لذا دولت فرانسه می­خواهد بداند که آیا چنین تفسیری از طرف دیگر متعاهدین نیز پذیرفتنی است یا خیر.”^[۲۷۹]
مطابق بند الف ماده ۶ موافقتنامه فلورانس، اعضا متعهد شدند که تا آن جا که ممکن است، تمامی تلاش‌های خود را در جهت افزایش گردش آزاد اموالی که به موافقتنامه مربوط است، با هر وسیله ای، به کار گیرند و هر گونه محدودیتی را که در این رابطه در موافقتنامه ذکر نشده است، لغو کرده و یا کاهش دهند.^[۲۸۰]
بند سوم. رویه قضایی
قضیه اول:
یک شرکت تجاری آسیایی (شرکت جاکارتا) در دادگاه بخش آمستردام علیه شرکت بی‌تی مکس آمستردام اقامه دعوا می کند.^[۲۸۱]
خوانده هنگام دفاع، خواستار تودیع هزینه‌های دادرسی از ناحیه خواهان به دلیل خارجی بودن شرکت قبل از شروع دادرسی می شود. دادگاه دفاعیات خوانده را مردود اعلام کرده و بیان می‌کند که بر طبق اساسنامه اتحادیه هلند و اندونزی (۱۹۴۹) اتباع هر یک از شرکای اتحادیه از رفتاری که ماهیتاً مساوی رفتار با اتباع دیگران است، و نیز هر رفتار ملت کامله‌الوداد دیگری، برخوردار خواهند شد.
این ماده به اندونزیائی‌ها هم معافیت از تودیع هزینه‌های دادرسی را اعطا نموده بود، زیرا هلندی‌ها سابقاً خارجیان دیگر را از تودیع هزینه‌های دادرسی مطابق کنوانسیون لاهه راجع به آئین دادرسی در امور مدنی مورخ ۱۹۰۵ معاف نموده بودند. دادگاه ضمن رد ادعای رفتار ملت کامله‌الوداد، به این دلیل که مبنای موضوع معاهده چندجانبه مورد بحث یعنی کنوانسیون لاهه ۱۹۰۵ از همان نوعی نیست که تجدید نظر خواه به آن استناد نموده است، یعنی همان قاعده وحدت موضوع. لذا به طور ضمنی اعلام کرد که اگر شرط و معاهده چندجانبه راجع به یک موضوع باشند، تجدید نظرخواه نمی‌تواند منافع ذی نفع را انکار کند.
قضیه دوم: این قضیه عکس قضیه اول است.
در این قضیه تجدید نظرخواه یک شهروند آمریکایی مقیم بلژیک بود و اقرار به مدیونیت خود به دائن داشت. این شهروند به خاطر بدهی اش، به دستور رئیس دادگاه بخش “زاتفن” روانه زندان شد، به دنبال تجدیدنظرخواهی از این دستور، مدیون خواستار آزادی از زندان شد اما تقاضای وی از سوی دادگاه بخش لاهه رد شد. با تجدیدنظر خواهی از این دستور، پرونده به دادگاه پژوهشی لاهه رفت. تقاضای مدیون مبنی بر آزادی مبتنی بر دو ماده بود: ۱. ماده ۲۴ کنوانسیون راجع به آئین دادرسی در امور مدنی مورخ ۱۷ جولای ۱۹۰۵^[۲۸۲] و ۲. ماده ۳ بخش اول معاهده مودت میان هلند و ایالات متحده راجع به دوستی، تجارت و دریانوردی ۱۹۵۶^[۲۸۳] تجدیدنظرخواه مدعی بهره مندی از ماده ۲۴ کنوانسیون لاهه به­ دلیل عملکرد شرط ملت کامله‌الوداد مندرج در آن شد اما دادگاه پژوهشی تقاضای وی را رد ‌کرد به این دلیل:
“استدلال پژوهش­خواه این است که بازداشت وی برخلاف ماده ۳ بخش اول معاهده دوستی، تجارت و دریانوردی میان هلند و ایالات متحده بوده و غیر قانونی است و این معاهده بر طبق قانون ۵ دسامبر ۱۹۵۷ هلند مورد تصویب قرار گرفته بود… این ماده، بر هر کسی لازم الاجرا است و این ماده نمی‌تواند جلوی زندانی شدن شهروند آمریکایی را بگیرد، زیرا که ماده ۷۶۸ قانون آئین دادرسی مدنی چنین مقرر داشته است. به عبارت دیگر، زندان مدنی، ربطی به حمایت از حقوقی که پادشاه هلند به شهروندان آمریکایی مطابق معاهده داده است، ندارد. علاوه بر این، از ماده ۵ معاهده، نظیر ماده ۵ پروتکل ضمیمه امضا برمی آید که یک معاهده تا جایی که به آئین دادرسی مربوط است، از شمول شرط استثناست و لذا زندان مدنی به معاهده برنمی­گردد و از شمول معاهده استثناست. تفسیر موسعی که پژوهش­خواه از ماده ۳ به عمل آورده، به این ترتیب که در ایالات متحده نیز شهروند آمریکایی می‌تواند از حمایت ماده ۲۴ کنوانسیون بدون این که ایالات متحده ملحق به آن شده باشد، بهره­مند گردد، برای این دادگاه غیر قابل قبول است.”^[۲۸۴]
قضیه سوم: در قضیه شرکت برق یونان، صراحتاً مزایایی که مطابق معاهده چندجانبه، مقرر شده بود، توانست با ابتنای بر شرط ملت کامله‌الوداد مورد مطالبه قرار گیرد.^[۲۸۵]
بند چهارم. رویه دیپلماتیک
درمورد معاهدات چندجانبه باز، هیچ عرف مستمر و یکنواختی که به عنوان قاعده حقوقی قابل شناسایی باشد وجود ندارد یعنی قاعده‌ای که بتواند منافع حاصل از چنین معاهداتی را از عملکرد شروط ملت کامله‌الوداد جدا کند.
درمورد معاهدات چندجانبه بسته، منافع اعطاشده بر طبق این معاهدات نمی‌تواند از عملکرد شروط ملت کامله‌الوداد رها شود. زیرا در معاهدات باز دولت ها به آسانی می‌توانند آن منافع را از طریق الحاق بدست آورند. به همین دلیل منافع حاصله از این معاهدات را از عملکرد شروط ملت کامله‌الوداد معاف می‌دانند. در معاهدات باز، کشورهای ملحق شده در موقعیتی برابر با دیگر اعضا معاهده قرار می‌گیرند، اما درمورد معاهدات بسته، امکان الحاق به آسانی مسیر نیست و لذا هیچ دلیلی وجود ندارد که چرا منافع حاصله از یک معاهده چندجانبه بسته نباید تحت عملکرد شروط ملت کامله‌الوداد درآید.
درمورد معاهدات چندجانبه بسته، مزایای اعطا شده نمی‌توانند از عملکرد شرط رها شوند. استدلالی که مطرح شده، این است که دلیل اصلی استثنا شدن منافع یک معاهده چندجانبه باز از عملکرد شرط ملت کامله‌الوداد این است که دولت ها می‌توانند به آسانی به منافع چنین معاهداتی از طریق الحاق به آن ها دست یابند. به این طریق، دولت های ملحق شده به تعهدات ناشی از معاهده پای بند بوده و در وضعیتی برابر با یکدیگر اعضا معاهده قرار می‌گیرند، در حالی که از طریق عملکرد شرط ملت کامله‌الوداد آن ها تنها می‌توانند منافع حاصل از معاهده چندجانبه باز را بدون این که تعهدی را برعهده گیرند، مطالبه نمایند. در حالی که در یک معاهده چندجانبه محدود احتمال الحاق آسان وجود ندارد و لذا هیچ دلیلی وجود نخواهد داشت که چرا منافع حاصل از یک معاهده چندجانبه محدود نبایستی مطابق عملکرد شرط ملت کامله‌الوداد حاصل شود.
مطالعات اخیر در این خصوص بیانگر این است که در حال حاضر هیچ توجیه حقوقی وجود ندارد که بگوئیم یک قاعده عرفی شکل گرفته است، در این که کنوانسیون های چندجانبه را از قلمرو اعمال شرط استثنا کنیم، چه از نظر عنصر مادی و چه فکری، حداقل این است که بگوئیم یک احساس غالب و پیش رونده‌ای وجود دارد مبنی بر این که به عناصری که می‌تواند منتهی به نتایج مخالف این نظر شود، وزنه بیشتری دهیم. حقوق بین‌الملل درحال حاضر، تنها راه حل حقوقی­اش، درج یک استثنا خاص در خود شرط است.^[۲۸۶]
بند پنجم: دیدگاه کمیسیون حقوق بین‌الملل در طرح پیش نویس
مطابق مبانی مذکور در فوق کمیسیون حقوق بین‌الملل ماده ۱۷ را تصویب نمود مطابق این ماده رفتار اعطا شده به ثالث، به صرف این که رفتار اعطا شده به این دولت یا به اشخاص یا اشیائی که به­نوعی با آن مرتبط هستند، در نتیجه یک موافقت­نامه دوجانبه یا چندجانبه بوده است، عملکرد شرط ملت کامله‌الوداد را متأثر نخواهد کرد.^[۲۸۷]
البته این را نباید این گونه تلقی کرد که همیشه برای عملکرد شرط ملت کامله‌الوداد، یک توافق دو یا چندجانبه لازم است.
مبحث پنجم. عدم تأثیر رفتار اعطا شده به ثالث مطابق رفتار ملّی بر عملکرد شرط ملت کامله‌الوداد
این قاعده در نظر اول، بدیهی به نظر می رسد. به این معنا که وقتی دو دولت در برابر یکدیگر متعهد به اعطا رفتار ملّی می‌شوند (In land parity) یعنی (تساوی با تبعه در داخل کشور) و سپس به دیگر دولت ها قول رفتار ملت کامله‌الوداد را میدهند، در آن صورت ذی نفعان کامله‌الوداد می‌توانند قانوناً مدعی رفتار ملّی شوند، به این دلیل که به خوبی ملت کامله الوداد بهره مند نشده اند.^[۲۸۸]
شوارتزنبرگر در خصوص رویه انگلستان راجع به رابطه میان رفتار ملّی و رفتار اعطا شده بر طبق شرط ملت کامله‌الوداد چنین می گوید: “معیار ملت کامله‌الوداد وظیفه عمومی کردن مزایای اعطایی مطابق رفتار ملّی به دولت ثالث را در میان ذی نفعان رفتار ملت کامله‌الوداد در همان زمینه دارد.”^[۲۸۹]
یکی از نویسندگان آلمانی نیز همین نظر را اتخاذ کرده است:
«از آن جا که رفتار ملّی دربردارنده حداکثر حقوق است و حقوق اعطایی هم تعریف شده هستند، دولت ها نیز غالباً خواهان این هستند که با اتباعشان بر پایه تساوی با دیگر اتباع کشورها رفتار شود. حال اگر رفتار ملّی به ملت‌های کامله‌الوداد اعطا شود، تمامی کشورهای دیگر نیز می‌توانند با بهره گرفتن از شرط ملت کامله‌الوداد آن را برای اتباع خود مطالبه نمایند.»^[۲۹۰]
در قانون فرانسه نیز صراحتاً اعطا رفتار ملّی در اثر عملکرد شرط ملت کامله‌الوداد مورد قبول قرار گرفته است. وزیر امور خارجه فرانسه در سال ۱۹۲۹ فهرست کشورهای برخوردار از رفتار ملّی در این کشور را منتشر کرد.^[۲۹۱]
وزیر امور خارجه فرانسه اضافه کرد: “تعداد زیادی از معاهدات که بر پایه رفتار ملّی بوده و برای اتباع ملت‌های کامله‌الوداد در نظر گرفته شده بود، لازم الاجرا شده است، و لذا بیگانگانی که توانایی دستیابی به این معاهدات را بیابند، حق دارند تا در فرانسه به مانند اتباع کشورهای فهرست شده، مورد رفتار قرار گیرند"، نظر رسمی فرانسه راجع به این موضوع هنوز تغییر نکرده است.^[۲۹۲]
همین وضعیت در رویه دادگاه های فرانسه نیز ثابت شده است. “… دکترین حقوقی فرانسه، به طور کلی این نظر را پذیرفته که رفتار ملّی نسبت به آندسته از کسانیکه از طریق عملکرد شرط ملت کامله‌الوداد آن را ادعا و مطالبه می‌نمایند، قابل اعمال است.”^[۲۹۳]
دیوان پژوهشی سِن فرانسه در قضیه اسکیاما و سوزان چنین گفته است: “هرچند اسکیاما یک تبعه ایتالیایی است، اما می‌تواند قانوناً منفعت حاصل از ماده ۲ معاهده مؤسسه تجارتی ۱۹۵۱ میان فرانسه و ایتالیا را که مقرر داشته است، هریک از اتباع دول معظم متعاهد در سرزمین طرف دیگر از رفتار ملت کامله‌الوداد در رابطه با… رویه تجارتی… برخوردار است را مطالبه کند در نتیجه او حق دارد با اعتنا به مقررات ماده ۱ کنوانسیون ۱۸۶۲ میان فرانسه و اسپانیا که مقرر می دارد: “اتباع هریک از این دو کشور که در سرزمین‌های یکدیگر اقامت کرده و یا به آن جا مسافرت می‌کنند، بر پایه‌ای همسان با اتباع … در رابطه با رویه تجارتی اعم از عمده فروشی یا خرده فروشی مورد رفتار قرار خواهند گرفت…”^[۲۹۴]، مدعی منافع حاصل از این مقرره در نتیجه عملکرد رفتار ملت کامله‌الوداد شود.
دیوان عالی ایالات متحده نیز فرصت بحث حول چنین موضوعی را یافته است:
“مطابق معاهده ۱۸۸۱ میان ایالات متحده و صربستان، در تمامی مواردی که مربوط به تحصیل، تصرف یا انتقال هر نوع اموال اعم از منقول و یا غیر منقول می شود، شهروندان ایالات متحده در صربستان و اتباع صربستان در ایالات متحده می‌باید بهره مند از حقوقی باشند که قوانین دولت های مربوطه به اتباع خودی اعطا می‌کنند یا این که هر یک از این دولت ها حقوق ملت کامله‌الوداد را به آن ها اعطا کنند. لذا اتباع فوق الذکر حق تحصیل و یا انتقال اموال فوق را خواه از طریق خرید یا فروش، هبه، معاوضه، عقد ازدواج، وصیت، ارث یا هر شیوه دیگر را خواهند داشت، بدون این که در این خصوص تابع هر نوع مالیات، عوارض گمرکی یا دیگر تعهدات بیش از آن چه که بر اتباع این دو کشور یا بر اتباع ملت کامله‌الوداد تحمیل می شود، باشند.»^[۲۹۵]
دیوان عالی توضیح می دهد: “معاهده ۱۸۸۱ صراحتاً اعلام کرده است که هدف اصلی­اش آزادی کامل و متقابل تجارت و دریانوردی میان دو ملت امضا کننده است، به گونه‌ای که شهروندانشان خود را به­راحتی و در کمال آزادی در سرزمین دیگری حس کنند. همین طور شهروندان هر یک از دو دولت آزادند که اموال را از طرق مختلف و تحت همان شرایطی که اتباع ملت کامله‌الوداد دارا هستند، دریافت، تصرف و منتقل نمایند.”
این شرط به این معناست که هر یک از دولت های امضا کننده، وسیع‌ترین امتیازاتی را که تاکنون اعطا نموده یا اعطا خواهد کرد را به دولت دیگری اعطا نماید. در همین رابطه، به معاهده‌ای اشاره شده است که ایالات متحده با آرژانتین^[۲۹۶] قبل از معاهده ۱۸۸۱ با صربستان منعقد نموده بوده و نیز معاهدات یوگسلاوی با هلند و چکسلواکی. تمامی این معاهدات بی‌هیچ تردیدی، وسیع‌ترین نوع حقوق متقابل را برای اتباع دول امضا کننده به ارمغان می‌آورد،‌ به نحوی که دقیقاً از حق خواهان های یوگسلاویایی که از طریق ارث اموال خویشاوندان آمریکایی خود را تحصیل نموده بودند، حمایت به عمل می‌آورد. لذا، مطابق معاهده ۱۸۸۱ و شرط ملت کامله‌الوداد مندرج در آن، خواهان های یوگسلاویایی از همان حقوقی در خصوص اموال منقول بستگانشان که از طریق ارث به تملکشان درآمده بود، برخوردار می‌شدند که شهروندان آمریکایی برخوردار بودند که در “اُرگون” زندگی می‌کردند. (به عبارت دیگر با ورثه یوگسلاویایی نظیر ورثه آمریکایی برخورد می‌شد.)^[۲۹۷]
این راه حل در رویه دیپلماتیک پذیرفته شده^[۲۹۸] و هم در ماده ۱۸ طرح کمیسیون حقوق بین الملل ارائه شده است.
“لول” در این باره معتقد است: “در میان امتیازاتی که از سوی متعاهدین به طور متقابل به یکدیگر اعطا می شود، شرط ملت کامله‌الوداد از لحاظ اَمری بودن به نسبت شرط رفتار ملّی در حد پائین‌تری است.”^[۲۹۹] در این جا این سوال پیش می‌آید که آیا شرط ملت کامله‌الوداد دارای همان اثر شرط رفتار ملّی است؟ آیا می‌توان هر دوی این شروط را هم زمان اعمال کرد؟ آیا نیت متعاهدین این بوده است که از طریق برقراری رابطه میان دو شرط، اثری را ایجاد کنند که غیر از اثر اولیه هر یک از دو شرط بوده است؟…
حقوقدانان فرانسوی معتقدند که رفتار ملّی از طریق استناد به شرط ملت کامله‌الوداد، قابل تسری و اعمال است.
این نظرات، پایه رویه دولت ها را تشکیل می دهد. بر همین مبنا، کمیسیون حقوق بین‌الملل هنگام تهیه پیش نویس دلیلی به خروج از آن ندید. از معنای عرفی شرط ملت کامله‌الوداد مستفاد می شود که اگر بهترین و بالاترین نفعی که به دولت ثالث تسری داده شده است، در نتیجه رفتار ملّی باشد، آنوقت این رفتار، رفتاری خواهد بود که در تطابق کامل با تعهدی است که به دولت ذی نفع قول داده شده است و اگر دولتی بخواهد اعطا قبلی رفتار ملّی و یا اعطا در آینده آن را، از شمول شرط ملت کامله‌الوداد استثنا نماید، می‌تواند چنین کند و اگر چنین استثنایی را مکتوب نکند، نتیجه آن تعهد به اعطا رفتار ملّی، به هنگام اعمال شرط ملت کامله‌الوداد خواهد بود.
کمیسیون حقوق بین‌الملل در ماده ۱۸ طرح پیش نویس تحت عنوان “عدم تأثیر رفتار اعطا شده به ثالث بر طبق رفتار ملّی بر عملکرد شرط ملت کامله‌الوداد"، مقرر داشته است که رفتار اعطا شده به دولت ثالث یا به اشخاص یا اشیای مرتبط با آن، به صرف این که چنین رفتاری بر طبق رفتار ملّی اعطا شده بوده است، مانع از عملکرد شرط ملت کامله‌الوداد و تسری آن به ذی نفعان شرط نخواهد گردید.^[۳۰۰]
مبحث ششم. عدم تأثیر توافق میان دولت معطی و ذی نفع در خصوص نوع رفتار اعطا شده بر عملکرد شرط ملت کامله‌الوداد
به طور کلی هیچ امر غیر معمولی نیست که هم رفتار ملت کامله‌الوداد و هم رفتار ملّی در رابطه با یک موضوع مورد تصریح قرار گیرند. “‌نولد"، اشاره به ماده ۴ معاهده‌ای دارد که در سال ۱۹۴۲ میان انگلیس و پرتغال منعقد شده است، مطابق این ماده: “پرتغال متعهد می شود که بر اتباع پادشاهی بریتانیا، تعهدات گمرکی، مالیاتی و غیر و، بیش از آن چه که بر اتباع یا ساکنان سرزمین‌های پادشاهی پرتغال در اروپا و یا دیگر ملت‌هایی که با پرتغالی‌ها متحد هستند، تحمیل می‌کند، وضع ننماید.”^[۳۰۱]
نمونه دیگر، ماده ۶ کنوانسیون چندجانبه همکاری در دریانوردی و تجارت دریایی مورخ ۳ دسامبر ۱۹۷۱ است که در بوداپست مجارستان، میان کشورهای بلغارستان، چکسلواکی، جمهوری آلمان، مجارستان، لهستان، رومانی و اتحاد جماهیر شوروی به امضا رسید. این ماده مقرر می دارد: “کشتی‌هایی که پرچم کشورهای متعاهد را برافراشته­اند، در بنادر دولت های مربوطه، بر مبنای رفتار متقابل، از رفتار مطلوبی که به کشتی‌های حامل پرچم ملّی که مبادرت به حمل و نقل بین‌المللی می‌نمایند، اعطا شده است، برخوردار می‌شوند، یا از مطلوب ترین رفتاری که بر مبنای رفتار متقابل به کشتی‌های دیگر کشورها در رابطه با کلیه موضوعات راجع به ورود به بنادر، لنگر انداختن در بنادر یا خروج از آن، استفاده از بنادر برای بارگیری یا تخلیه بار، سوار کردن و پیاده نمودن مسافرین و یا استفاده از خدمات دریانوردی اعطا می شود، برخوردار خواهند گردید.”^[۳۰۲]
در بعضی از شروط تصریح می شود که مبنای رفتار، از بین رفتار ملّی و رفتار ملت کامله‌الوداد، هر کدام که مطلوب تر است، می‌باشد (ماده ۳۸ معاهده مودت، تجارت و دریانوردی میان آلمان و ایتالیا ۱۹۵۷)^[۳۰۳]
دبیر کل کمیسیون اقتصادی اروپا در گزارشی راجع به بودن این دو نوع رفتار (ملی و ملت کامله‌الوداد) در کنار یکدیگر اعم از این که در یک یا بیش از یک سند آمده باشد، اشعار می دارد: “به­نظر نمی رسد، موضوع سازگاری این دو رفتار در کنار هم قابل طرح باشد. چرا که همیشه رفتار ملّی غلبه و تفوق خواهد داشت و به هر حال این رفتار مطلوب تر است که بایستی به کشتی‌هایی که شایسته برخورداری از “رفتار ملی” و هم رفتار ملت کامله‌الوداد است، اعطا شود. چنین راه حلی قطعاً در معاهدات تجاری نظیر آن چه که میان نروژ و اتحاد جماهیر شوروی در جریان می‌باشد و شرط رفتار ملی را همراه با شرط ملت کامله‌الوداد عام برای کشتی‌های تجاری در نظر گرفته است، نیز حاکم است و لذا متساویاً، هم قابل اعمال به کنوانسیون های چندجانبه مشمول هر دو شرط رفتاری ملت کامله‌الوداد و ملّی بوده و هم کنوانسیون های چندجانبه‌ای که فقط حاوی شرط ملت کامله‌الوداد بوده و در کنار آن معاهدات دوجانبه حاوی رفتار ملّی وجود دارد که راجع به موضوعات تجاری و دریانوردی است.”^[۳۰۴]
چنان چه رفتار ملّی بالاتر و یا حداقل مساوی با رفتار ملت کامله‌الوداد اعطا شده به کشور خارجی باشد، چنین رفتاری متضمن رفتار ملت کامله‌الوداد نیز هست. چنین فرضی صراحتاً در پروتکلی که بخشی از معاهده تجارت و دریانوردی میان انگلستان و ترکیه در سال ۱۹۳۰ را تشکیل می دهد، آمده است:
“در هرجای این معاهده که رفتار ملّی آمده است، در واقع متضمن اعطا رفتار مطلوب تر به کشور خارجی نیز هست. قصد طرفین این بوده که رفتار ملّی در سرزمین‌های دو دولت بالاتر یا حداقل مساوی با رفتار مطلوب تر کشور خارجی برخوردار است.”^[۳۰۵]
اما چنان چه خارجیان از منافعی بیش از آن چه که به تبعه اعطا می شود، برخوردار شوند، در آن صورت شرط ملت کامله‌الوداد بر رفتار ملّی غلبه می‌یابد مثال بارز آن ماده ۸ معاهده مودت و تجارت میان انگلستان و سوئیس است، که اشعار می دارد: “در تمامی مواردی که مربوط به ورود و صدور کالا، انبار گمرک و ترانزیت کالا از سرزمین‌های این دو دولت، در رابطه با کلیه اموال تجارتی مشروع و قانونی می شود، هر دو طرف متعاهد، متعهد می‌شوند که با اتباع و شهروندان طرف دیگر در چنین مواردی، به مانند اتباع و شهروندان تبعه خود رفتار نمایند یا به مانند اتباع و شهروندان ملت کامله‌الودادی که بهره مند از منافع استثنایی شده‌اند که به اتباع این دو کشور اعطا نشده است.”^[۳۰۶] در همین رابطه “شوارتزنبرگر” معتقد است:
“وجود دو یا چند معیار در این معاهده برای دستیابی بهتر به اهداف معاهده است. لذا همراهی شروط ملت کامله‌الوداد و رفتار ملّی میتواند منجر به رفتاری شود که مزایای بیشتری را به اتباع متعاهدین به نسبت به آن چه که می‌توانست صرفاً از بکارگیری یکی از این دو معیار حاصل شود، اعطا کند برای مثال معافیت از تعهدات قضایی مربوط به دفاع مدنی (هزینه‌های دادرسی). در چنین مواردی قصد طرفین، اعمال هم زمان دو یا چند معیار با هم بوده است.”^[۳۰۷]

۷- حمایت از اوپوزیسیون خارج از کشور برای مقابله و سرنگون کردن جمهوری اسلامی

۸- بهره برداری از بسترهای داخل کشور برای‎ایجاد اختلاف و چند دستگی
۹- تلاش برای گسترش‎ایران هراسی در منطقه و جهان با تاکید بر تلاش‎های‎ایران جهت دست یابی به سلاح هسته‎ای
۱۰- تلاش برای وارد کردن‎ایران به مسابقه تسلیحاتی با اسرائیل و پادشاهی‎های عرب منطقه
۱۱- تلاش برای به وجود آوردن وضعیت موسوم به موازنه قوا در منطقه و محدود کردن‎ایران از‎این طریق
اینها مواردی هستند که نشانگر برنامه‎ها و استراتژی‎های‎ایالات متحده آمریکا در مقابله با‎ایران اسلامی‎طی سه دهه گذشته می‎باشد بررسی چگونگی وقوع وعملیاتی شدن تک تک‎این استراتژی‎ها نیازمند نوشتارهای گوناگونیست از‎این روی با توجه به برخی مسائل که در زیر اشاره می‎گردد بر روی آن دسته از برنامه‎ها و استراتژی‎های تمرکز خواهیم کرد که در وقوع آنها‎ایالات متحده از پتانسیل کشورهای عربی منطقه خلیج فارس استفاده نموده است چراکه:
۱- به دلیل موانع بین المللی‎ایالات متحده به سادگی قادر به رویارویی مستقیم با‎ایران نخواهد بود از‎این روی تلاش خواهد کرد تا از پتانسیل‎های منطقه بهره برداری کند.
۲- هزینه رویارویی مستقیم با‎ایران برای آمریکا سر سام آور خواهد بود بنابرین خلق قدرت منطقه‎ای دیگر در برابر‎ایران برای تحدید آن، نفع بیشتری را به همراه خواهد داشت.
۳- بسترهای مورد نیاز برای‎ایجاد اختلاف و به چالش کشیدن ابعاد مختلف امنیت جمهوری اسلامی‎ایران، نه در روابط‎ایران و آمریکا بلکه در روابط میان کشور‎های همسایه و بخصوص پادشاهی‎های عرب منطقه با‎ایران وجود دارند.
۴- بیش از آنکه‎ایالات متحده بتواند برای ما و امنیت مان خطرآفرین باشد همسایگان ما که نزدیکی جغرافیایی با ما دارند برای ما مشکل آفرین خواهند بود.
۵-‎ایالات متحده برای مقابله موثرتر با ما مجبور به نزدیک شدن به مرزهای ما است به عبارتی همسایگان ما از‎این روی برای ما مهم اند که مامن نیرو‎های نظامی‎آمریکایی هستند.
مجموعا‎اینها دلایلی هستند که ما و آمریکایی‎ها به خاطر اهمیت آنها، گرایش به توجه و استفاده از پتانسیل‎های منطقه‎ای جهت کنش و واکنش داریم، همانطوری که از ابتدا مشخص است از میان همسایگان متعددی که با آنها مرز مشترک آبی و خاکی داریم تمرکزما بر روی منطقه خلیج فارس است به عبارتی در شرایط فعلی ما ناگزیراز توجه به منطقه خلیج فارس هستیم چرا که ملموس ترین ونزدیکترین برنامه‎ها علیه ما دراین منطقه پیاده می‎شود، شناخت بسترهای که با تکیه و بهره برداری از آنها میتوان چالش‎های جهت کنترل، تضعیف و یا حذف جمهوری اسلامی‎ایران به وجود آورد ما را در تحلیل چگونگی وقوع حوادث منطقه یاری خواهد نمود، برخی از‎این بستر‎ها ریشه تاریخی دارند وبرخی دیگر حاصل تعاملات منطقه‎ای و گاهاً برنامه ریزی‎ایالات متحده و متحدین آن می‎باشد (عبدالله خانی، ۱۳۸۳، ص ۲۱۲ و ۲۱۳).
به صورت تیتر واری می‎توان از بسترهای همچون:
۱- اختلافات قومی (جنگ‎های مکرر اعراب با‎ایرانی‎ها که نمونه بارز آن جنگ قادسیه و جنگ‎ایران و عراق است).
۲- اختلافات مذهبی (درگیری تاریخی بین دو مذهی تشیع و تسنن بخصوص از زمان صفویه به بعد و همچنین پیروزی انقلاب اسلامی‎ایران که بیشتر به صورت انقلاب شیعی مطرح شد و خواستار فراگیر شدن‎این انقلاب به سرزمین‎های اسلامی‎بود).
۳- اختلافات مرزی ( با‎اینکهاز‎این دست اختلافات در بین خود پادشاهی‎ها هم وجود دارد اما بحث جزایر سه گانه و حتی الوند رود با حمایت آمریکا بستر مناسبی جهت تبدیل شدن به چالشی عمده را فراهم نموده است).
۴- اتهام فرآوری تسلیحات اتمی‎از سوی‎ایران( که‎این بستر بیشتر زاییده فکر آمریکایی – اسرائیلی و القاء آن به پادشاهی‎های عرب منطقه است).
۵- ارائه چهره متخاصم و تهدید گر از‎ایران (‎این بستر نیز در طول سه دهه گذشته به عنوان بستری برای عملیاتی شدن برخی برنامه‎های ضد‎ایرانی عمل کرده است).
۶- راه اندازی مسابقه تسلیحاتی درمنطقه (که‎این عمل بستر لازم برای وقوع برخی رفتارهای خصمانه و تحریک کننده در مواجهه با‎ایران را فراهم نمود).
با تکیه بر‎این بسترها و همچنین تاکید بر اهداف جمهوری اسلامی‎ایران و اهداف‎ایالات متحده آمریکا در منطقه، می‎توان چگونگی عملیاتی کردن برنامه‎ها علیه‎ایران به کمک پادشاهی‎های عرب منطقه را توضیح داد و همچنین میتوان چگونگی شکل گیری رفتارهای تحریک آمیز منطقه‎ای علیه‎ایران را تحلیل نمود بر‎این اساس گفته می‎شود که با وقوع انقلاب و مشخص شدن اهداف ضد آمریکایی ضد اسرائیلی آن و تلاش انقلابیون برای همه گیر شدن فرایند انقلاب که متعاقبا باعث ترس حکومت‎های سنی خلیج فارس گردید آمریکایی غایب در منطقه را بر آن داشت تا با تشویق پادشاهی‎های عرب منطقه به‎ایجاد سازمان همکاری خلیج فارس آنهم متشکل از ۶ پادشاهی ضعیف موجودعربی، مبادرت نماید تا از گسترش موج انقلاب ضد آمریکایی، جلوگیری نماید(اسپوزیتو، ۱۳۸۸، ص۱۲۵-۱۲۶).
بعبارتی تشکیل کمربندی ضد‎ایرانی از نیروهای منطقه داد مشابه کاری که جهت سد کردن راه کمونیسم به کمک کشورهای منطقه با عناوین مختلف سیتو و سنتو نمود بود. ( فاست، ۱۳۸۹، ص ۴۶۶)
در عین حال برای مقابله با قدرت انقلابی‎ایران به بهره برداری از زمینه‎های اختلاف‎ایران و عراق پرداخت تا دو کشور را وارد جنگی خونین نماید، نه جنگ‎ایران و عراق و نه شورای همکاری خلیج فارس در مهار‎ایران موفق نبودند از‎این روی حمله عراق به کویت بهانه لازم برای حضور نظامی‎آمریکا را فراهم نمود بنابرین بار دیگر قدرت فرامنطقه‎ای در منطقه حاضر شد و‎این بار برای مقابله با‎ایران.

۳-۳-۳-۳- خلیج فارس امنیت منطقه ای و اهداف سیاست خارجی جمهوری اسلامی‎ایران

منطقه ی خلیج فارس یکی از مناطق راهبردی مهم دنیا محسوب می‎شود. البته این امر مسئله ی جدیدی نیست، بلکه از قرن‎ها قبل امری شناخته شده و مورد قبول عام بوده است. در قرون اخیر، خلیج فارس شاهد حضور و تسلط دولت استعماری انگلیس درآنجا و نیز تداوم سیاست‎های دیرینه و استعماری روسهای تزاری برای دست یابی به آبهای گرم خلیج فارس بوده که همگی حاکی از اهمیت ویژه و راهبردی آن است. (هالیس، ، ۱۳۷۲، ص۸۰٫)
یکی از دلایل اهمیت راهبردی خلیج فارس وجود تنگه ی هرمز است. «تنگه ی هرمز» گذرگاهی است هلالی شکل که خلیج فارس را به دریای عمان متصل می‎کند. این تنگه یکی از مهم ترین تنگه‎ها در بین یازده تنگه ی مهم دنیاست که برای ابرقدرت‎ها و قدرت‎های بزرگ اهمیت اقتصادی و راهبردی زیادی دارد (اسدیان، ۱۳۸۱، ص ۲۷٫)
اهمیت عرض کم تنگه ی هرمز از این جهت است که در طول سه کیلومتر مسافتی که عرض تنگه بین ۲۱ تا ۲۴ مایل دریایی متغیر است، بخشی از عرض آب‎های ساحلی در کشور ایران و عمان بر روی هم منطبق می‎شود و بنابراین، در فاصله ی بین آنها دریای آزاد وجود ندارد. همین امر حساسیت ویژه ای را در امر کشتیرانی بین المللی در تنگه ی هرمز ایجاد کرده و مسئولیت سنگین امنیتی را بر دوش این دو کشور نهاده است. به همین دلیل دو کشور ایران و عمان از اهمیت راهبردی و جغرافیایی سیاسی ویژه ای برخوردارند، به گونه ای که دیوید نیوسام، معاون وزیر امور خارجه ی (وقت) آمریکا، در سال ۱۹۸۰ در یک سخنرانی در دانشگاه «جرج تاون» چنین گفت:
اگر جهان دایره ی مسطحی باشد و کسی بخواهد مرکز آن را بیابد، به یقین می‎توان گفت که مرکز آن خلیج فارس است… امروزه جایی در جهان به اهمیت این منطقه وجود ندارد که تمامی‎توجهات را به یک نقطه و با علایقی یک دست، همسان کند. درحال حاضر، برای ادامه ی سلامت اقتصادی و ثبات جهان، جایی به اهمیت این مرکز وجود ندارد (David, D. newsom,1980,p25 به نقل از کاظمی، ۱۳۹۴، ص۹).
خلیج فارس با مساحتی حدود ۲۹۵۰۰ مایل مربع قریب ۶۳ درصد از کل ذخایر نفتی شناخته شده در جهان را در خود جای داده است. در حال حاضر، به رغم اینکه جهان فقط برای حدود ۴۱ درصد از مصارف نفتی خود، به خلیج فارس متکی است، ولی این وضعیت در حال تحول بوده و همان گونه که وزارت انرژی ایالات متحده ی آمریکا اخیرا اعلام کرده است، جهان به زودی برای تأمین ۶۵ درصد نیازهای نفتی خود به خلیج فارس وابسته خواهد شد. این منطقه غیر از نفت، قریب ۳۰ درصد از ذخایر گاز جهان را نیز در خود جای داده که پس از روسیه، دومین منطقه از لحاظ میزان ذخایر گاز در جهان است.
خلیج فارس با منابع طبیعی و معدنی فراوان خود، دیگر تنها به خاطر ایفای نقش ارتباط دهندگی یک بزرگراه تجاری میان شرق و غرب جهان اهمیت ندارد، بلکه در حال حاضر، یکی از دو سر انتهایی در معادلات اقتصادی جهان به شمار می‎آید. وضعیتی به این مهمی‎و موقعیتی راهبردی به حساسیت خلیج فارس، برای توازن اقتصادی جهان در آینده، ایجاب می‎کند تا امنیت این شاه راه مهم از زوایای گوناگون مورد بررسی قرار گیرد. خلیج فارس همچنین منطقه ای است که شریان حیات غرب، یعنی نفت از آن عبور می‎کند. بیش از ۲۵ درصد عرضه ی نفت جهان از این منطقه می‎گذرد. از این رو، این منطقه برای نظام سرمایه داری و در رأس آن آمریکا، حایز اهمیت حیاتی است(کاظمی، ۱۳۹۴، ص۹).

۳-۳-۳-۳-۱-شورای همکاری خلیج فارس و مسئله ی امنیت

شش کشور عربی حوزه ی خلیج فارس (امارات متحده ی عربی، بحرین، عربستان، عمان، قطر و کویت) در ماه می‎۱۹۸۱ میلادی ایجاد شورایی را در بین خودشان با عنوان «شورای همکاری خلیج فارس» بدون حضور ایران و عراق اعلام کردند( نعیمی‎ارفع، ۱۳۷۰، ص ۵۴).
این شش کشور به جز عربستان طی دهه‎های ۵۰ و ۶۰ و اوایل دهه ی هفتاد قرن بیستم میلادی به استقلال رسیدند. از این رو، عدم استقلال پیش از این و وابستگی امنیتی و اقتصادی این کشورها به خارج از منطقه یکی از عوامل مشترک این کشورها به شمار می‎آمد و طبیعی است که هر یک به نوبه ی خود، درجهت تشکیل یک اتحادیه برای حفظ منافع مشترک اقداماتی صورت داده باشد(مارتین لی نورجی، ترجمه ی نصیری، ۱۳۸۳، ص ۱۱۷).
طی سال ۱۳۵۹ هـ. ش در پی حمله ی همه جانبه ی عراق به ایران کشورهای عربی منطقه ی خلیج فارس سرگرم مطالعه ی پیش نویس پیمان «امنیت دسته جمعی» شدند؛­تا اینکه در اسفند­ماه همان­سال، ­یک­اتحادیه­ی فنی مأمور پی ریزی اساس نامه ی شورای همکاری شد. اساس این طرح در یک روزنامه ی انگلیسی با محورهای ذیل مطرح گردید:
- تحقق امنیت دسته جمعی در گرو امنیت فراملی؛
- به خطر افتادن امنیت هر کشور منطقه امنیت دیگران را نیز تحت الشعاع قرار می‎دهد.
- برای برقراری امنیت، باید کشورهای منطقه در صورت درخواست کشوری از میان آنها، به کمک او بشتابند.
- وارد شدن آسیب به امنیت هر کشور، لطمه به امنیت دیگر کشورها محسوب می‎شود.
- عربستان برای کمک به کشورهای عربی منطقه برای مقابله با توطئه آماده است.
در ۲۲ اسفند سال ۱۳۵۹ شمسی، سران این شش کشور در ریاض گردهم آمدند و در ۲۶ اسفند همان سال طی انتشار بیانیه ی رسمی‎موجودیت شورای همکاری را رسما اعلام کردند(عبدالله خانی، ۱۳۸۳، ص ۸).

۳-۳-۳-۳-۲- شورای همکاری و جمهوری اسلامی‎ایران

روابط جمهوری اسلامی‎ایران با شورای همکاری خلیج فارس به دو مقطع تقسیم می‎شود: مقطع جنگ تحمیلی و دوران پس از جنگ تحمیلی ( نعیمی‎ارفع، ۱۳۷۰، ص ۴۵).
مقطع جنگ تحمیلی: «شورای همکاری خلیج فارس» قریب هشت ماه پس از آغاز جنگ تحمیلی (۲۲ سپتامبر ۱۹۸۵) توسط عراق و زمینگیر شدن نیروهای آن کشور در خاک ایران تأسیس شد. کشورهای عرب جنوب خلیج فارس از همان آغاز جنگ در جهت راه کار آمریکا در قبال جمهوری اسلامی‎ایران مبتنی بر مهار انقلاب اسلامی‎و جلوگیری از بالندگی آن در منطقه قرار داشتند و کمک‎های ذی قیمتی را در اختیار عراق قرار دادند. با این مقدمه، می‎توان به تشریح موضع عمومی‎شورا در قبال جنگ تحمیلی و شناخت استراتژی آن در قبال جمهوری اسلامی‎ایران و در خصوص جنگ پرداخت.
شورا با وجود گرایش‎های فاحش به سمت عراق، در طول جنگ همواره از اینکه ایران یا عراق به عنوان یک قدرت مطلق در خلیج فارس از جنگ بیرون بیاید و موازنه ی قوا بین ایران و عراق بر هم بخورد و در نتیجه، منطقه تحت تأثیر سلطه ی یک قدرت واحد درآید، بیم داشت. از این رو، این احتمال، که شورا خواستار پیروزی کامل عراق بود، ضعیف می‎نماید.
به طور خلاصه، می‎توان راه کار شورای همکاری در قبال جنگ را این گونه بیان کرد: شورا علی رغم جانب داری از عراق، تلاش داشت با نگه داشتن مخاصمات در سطحی قابل قبول از کشانده شدن آتش جنگ به شش کشور دیگر جلوگیری کند. در همان حال، خشنودی پنهانی در برخی از کشورهای شورا وجود داشت مبنی بر اینکه جنگ مادام که به کشورهای همسایه تعمیم نیافته است، ادامه یابد. جنگ تحمیلی بهترین فرصت را در اختیار عربستان قرار داد تا با تضعیف دو رقیب خود در منطقه، با تأسیس شورای همکاری بدون ایران و عراق بیشترین استفاده را از جنگ ببرد (کورد سمن، ترجمه ی خسروی، ۱۳۸۱، ص ۲۴).
پس از فراز نشیب‎های زیادی که روابط ایران و شورای همکاری را درطول جنگ تحت الشعاع خود قرار داد، درسال ۱۳۶۷ هـ. ش، ایران قطعنامه ی ۵۹۸ سازمان ملل را پذیرفت. ازاین به بعد، مواضع ظاهری شورای همکاری در خصوص ایران و عراق به یک توازن نسبی رسید. مقطع پس از جنگ تحمیلی: در این دوران، روابط ایران و شورای همکاری تحت الشعاع ادعای ارضی امارات علیه جمهوری اسلامی‎قرار گرفت. در سال ۱۳۷۱ اولین اجلاس سران شورا پس از طرح ادعاهای واهی امارات بر سر جزایر ایرانی برگزار گردید که اوج ادعاهای مربوط به جزایر نیز در آنجا مطرح شد(بیانیه ی پایانی سیزدهمین اجلاس سران، ابوظبی، ۲۳ دسامبر ۱۹۹۲).
. جمهوری اسلامی‎ایران همواره با اعتقاد راسخ به اصول پایدار رعایت حسن همجواری و برقراری و توسعه روابط دوستانه با همسایگان خود، به منظور بی اثر ساختن توطئه‎های مخالفان ثبات و امنیت پایدار در منطقه ی حیاتی خلیج فارس، درسالهای اخیر کوشیده است با پیروی از سیاست صبر و خویشتن داری و تنش زدایی و اعتمادسازی، حسن نیت خود را برای حل و فصل اختلافات نشان دهد وبا تأکید برپای بندی خویش به تفاهمات فیمابین و حل اختلافات از طریق مذاکرات و گفت و گوهای مسالمت آمیز، کشورهای منطقه را به منافع حیاتی شان در سایه ی ثبات و امنیت در منطقه متوجه نماید.
حال با توجه به سیاست اصولی جمهوری اسلامی‎ایران مبنی بر حل و فصل اختلافات از راه مسالمت آمیز و پی گیری سیاست تنش زدایی و همکاری متقابل و طراحی نظام امنیت جدید در منطقه ی خلیج فارس مبنی بر نفی حضور بیگانگان در منطقه، ضرورت تبیین و بررسی اقدامات اعتمادسازی بیشتر احساس می‎گردد.

۳-۳-۳-۳-۳-اعتمادسازی و ضرورت آن

در علم سیاست و روابط بین الملل، شوق و علاقه ی شدید به جلوگیری از درگیری، منازعه و جنگ، ریشه در قرن ۱۹ دارد. براساس تعریفی که فرهنگ‎های لغت ارائه می‎دهند، «اعتماد» یعنی: اطمینان فکری یا اعتقاد شدید به قابل اطمینان بودن دیگری، و یا به صداقت و واقعیت یک حقیقت. یکی از معروف ترین تعاریفی که در خصوص اقدامات اعتمادسازی ارائه شده توسط جوهان هولست (Johan Holst) و کارن ملندر (Karen Melander) صورت گرفته است. براساس این تعریف، اعتمادسازی متضمن گواه معتبر از فقدان تهدیدات مخاطره انگیز است. تعاریف مشابهی در تبیین تدابیر اعتمادسازی توسط نویسندگان دیگری همچون کالوی (Kalevi Ruhala) نیز صورت گرفته است. به نظر وی، اقدامات اعتمادساز ممکن است به عنوان اقدامات سیاسی تعریف گردند که برای افزایش اطمینان در نظام‎های دفاعی نیروهای نظامی‎صورت می‎پذیرند (ابراهیمی‎فر، ۱۳۸۱، ص۹۵)
ایجاد صلح و ثبات و اجتناب از جنگ قانع کننده ترین دلیلی است که محققان روابط بین الملل اعتمادسازی آن را به عنوان یک اهمیت و ضرورت بیان کرده اند. فریدمن در بیان ضرورت اعتمادسازی می‎گوید:

سطح معنی داری

فاصله اطمینان ۹۵ درصد برای تفاضل

کران بالا

کران پایین

۲/۴۰

۸/۱۷

۴/۱۱

۲۷

۰۰۰/۰

۵/۱۵

۹/۱۰

با توجّه به نتایج جدول فوق و سطح معنی داری به دست آمده (۰۰۰/۰: sig) کوچکتر از ۰۵/۰ (سطح اطمینان ۹۵ درصد) می باشد فرض H0 رد شده و فرضیه مقابل آن پذیرفته می شود. یعنی بین وضع موجود و وضع مطلوب عامل منابع انسانی در شعب بانک تجارت تفاوت معنی داری وجود دارد و با توجّه به میانگین به دست آمده ۲/۴۰ می باشد نشان می دهد که از مقدار استاندارد این عامل (۲۷) بالاتر می باشد. عدد ۲۷ بدین جهت عدد مرجع می باشد که حداقل امتیاز لازم جهت اشتهار در مدل تعالی سازمانی برای عامل منابع انسانی می باشد. در نتیجه دوّمین فرضیه این پایان نامه مبنی بر اینکه بین عامل منابع انسانی شعب بانک تجارت استان گیلان در وضع موجود و وضع مطلوب تفاوت معنی داری وجود دارد مورد تأیید قرار می گیرد.
۴-۳-۳ بررسی آزمون فرضیه سوم:بین عامل راهبردها و خطی مشی شعب بانک تجارت استان گیلان در وضع موجود و وضع مطلوب تفاوت معنی داری وجود دارد.
۱H : بین عامل راهبردها و خطی مشی شعب بانک تجارت استان گیلان در وضع موجود و وضع مطلوب تفاوت معنی داری وجود دارد.
۰H : بین عامل راهبردها و خطی مشی شعب بانک تجارت استان گیلان در وضع موجود و وضع مطلوب تفاوت معنی داری وجود ندارد. ﯾﺎ ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ:
: µ≤۲۴ ۰H
: µ>24 1H
جدول۴-۱۶ بررسی تفاوت عامل راهبردها و خطی مشی شعب بانک تجارت استان گیلان

میانگین

انحراف معیار

مقدار آماره T

مقدار استاندارد

سطح معنی داری

فاصله اطمینان ۹۵ درصد برای تفاضل

کران بالا

کران پایین

۸/۴۵

۱/۱۴

۴/۱۱

۲۴

۰۰۰/۰

۷/۲۳

۰۸/۲۰

با توجّه به نتایج جدول فوق و سطح معنی داری به دست آمده (۰۰۰/۰: sig) کوچکتر از ۰۵/۰ (سطح اطمینان ۹۵ درصد) می باشد فرض H0 رد شده و فرضیه مقابل آن پذیرفته می شود. یعنی بین وضع موجود و وضع مطلوب عامل راهبردها و خطی مشی در شعب بانک تجارت تفاوت معنی داری وجود دارد و با توجّه به میانگین به دست آمده ۸/۴۵ می باشد نشان می دهد که از مقدار استاندارد این عامل (۲۴) بالاتر می باشد. عدد ۲۴ بدین جهت عدد مرجع می باشد که حداقل امتیاز لازم جهت اشتهار در مدل تعالی سازمانی برای عامل راهبردها و خطی مشی می باشد. در نتیجه سوّمین فرضیه این پایان نامه مبنی بر اینکه بین عامل راهبردها و خطی مشی شعب بانک تجارت استان گیلان در وضع موجود و وضع مطلوب تفاوت معنی داری وجود دارد مورد تأیید قرار می گیرد.

ردیف: شاه را
۱۱۲ - عـرش نگر به جای تخـت آمده پای شـاه را
کعبه نگـر بـه قبـله‌ای، خواسـته جـای شـاه را
معنی و مفهوم: عرش (فلک الافلاک) را بنگر که به جای تخت، پیش پای شاه آمده تا شاه بر آن بنشیند. کعبه را ببین با آن که خود قبله‌ی اهل عالم است؛ امّا خواهان آن شده است که جای نشستن پادشاه (اخستان) را به عنوان قبله‌ی خود برگزیند و بدان سوی عبادت و نیایش کند.
آرایه‌های ادبی: بیت دارای اغراق است، شأن و منزلت ممدوح را به پایه‌ای دانسته که عرش به عنوان تختی برای او به زمین آمده است و کعبه می‌خواهد به سوی او نیایش کند. جای و پای، جناس اختلاف در آغاز دارند .

۱۱۳ - جام کیان به دسـت شه، زمزم مکیان شـده
بـرمکـیان زکـات چین، گنـج عطــای شــاه را
معنی و مفهوم: جام شراب کیانی به دست ممدوح من، مانند آب زمزم مکیان، گوارا و شفابخش شده و شاه در بذل و بخشش به جایی رسیده است که خاندان برمکی که نماد بخشندگی و ثروتمندی هستند از گنج بخشش وی زکات برمی‌چینند.
آرایه‌های ادبی: مکّه و زمزم، با هم تناسب دارند. جام شراب شاه در گوارایی و شفا بخشی به صورت مجمل به چشمه‌ی زمزم مانند شده است. در مصراع دوم خاندان برمکی را زکات چین بخشش و ثروت شاه دانسته است.بیت دارای غلو است.
توضیحات:
زمزم: نام چاهی مقدّس و مبارک در مکّه که معروف است آب آن را اگر بیمار بخورد شفا یابد. اگر گرسنه خورد سیر شود و اگر تشنه خورد سیراب گردد. وقتی اسماعیل با مادر خود، هاجر در سرزمین مکّه تشنه ماندند، هاجر به طلب آب رفت و میان دو کوه صفا و مروه می‌دوید. اسماعیل از تشنگی می‌گریست و پاشنه‌ی پا بر زمین می‌زد که از ردّ پای او، چشمه‌ای برجوشید و به همین جهت آن را زمزم خواندند و برخی گفته‌اند چون بر خدا توکل کردند، جبرئیل آب زمزم را بر ایشان فرستاد و هاجر چون گریه‌ی کودک شنید، بازگشت و آب را دید که بر روی زمین همی رفت، خاک بر گرد آن کرد تا بر جای ایستاد. آن گاه نرم نرم آب فروتر رفت تا چاه گشت. (یاحقی، ۱۳۷۵: ۲۲۹)
۱۱۴ - برده مهنـدس بقا زان سـوی خط نه فـلک
خنـدق حصـن ملـک را حـد سـرای شــاه را
واژگان: خندق: گودی که گرداگرد شهری یا لشکرگاهی کنند منع سیل یا عدو را. (دهخدا) حصن: جای استوار که به درون آن نتوان رسید، دژ، قلعه. (فرهنگ لغات)
معنی و مفهوم: خداوند بزرگ که مهندس و ترسیم کننده‌ی نقشه‌ی این جهان ماندگار است، خندقی را که به دور قلعه‌ی مملکت و فرمانروایی شاه اخستان کشیده، تا فراز نه فلک امتداد داده و تمام زمین و آسمان‌ها را جزء ملک جاودان وی قرار داده است .
آرایه‌های ادبی: مهندس بقا استعاره از خداوند است. حصن ملک اضافه‌ی تشبیهی است.
۱۱۵ - چون ز سـواد شـابران سـوی خزر گذر کند
روس و الان نهـند سـر، خدمـت پـای شــاه را
واژگان: سواد: حوالی شهر. (غیاث) شابران: نام شهری و دربندی است از ولایت شروان. (دهخدا) الان: نام ولایتی از ترکستان و بعضی گویند نام شهری است. (برهان)
معنی و مفهوم: هنگامی که شاه اخستان، از نواحی شروان به سمت خزر حرکت می‌کند، مردم سرزمین روس و الان، تسلیم و آماده‌ی خدمت‌گزاری به شاه می‌شوند و در مقابل پای او سجده می‌کنند.
آرایه‌های ادبی: سر نهادن کنایه از تسلیم شدن، آماده‌ی خدمت شدن، سر و پای با هم تناسب دارند. روس و الان به علاقه‌ی حال و محل مجاز از مردم روس و الان است.
توضیحات:
شابران: (اسم خاص) در نزهت القلوب نوشته: انوشیروان عادل ساخت، هوایش گرم است و آبش ناگوارنده، حاصلش غله و دیگر حبوبات باشد و در حدود العالم این طور نوشته: شاوران، قصبه‌ی شیروان است به دریا نزدیک و با نعمت بسیارو سنگ محک به همه جهان از آن جا برند. (فرهنگ لغات به نقل از حدود العالم)
روس: اسم مردمی است که روسیه از آن نام گرفته است. این لفظ ظاهراً با نورمان مترادف است و بالاخص به وارگ‌هایی که مملکت «کیف» را تأسیس کردند، اطلاق می‌شده است ولی در همان اوایل هجوم وارگ‌ها به روسیه، لفظ روس اسلاوهای شرقی را نیز فراگرفت و اسم عمومی سرزمین مسکونی آنان گردید. در قرون وسطی مملکت روس (به اصطلاح ما روسیه) به ممالک اسلاوی واقع در جنوب روسیه که عمده‌ترین آنها مملکت «کیف» بود، گفته می‌شد و سپس این نام به قلمرو دولت مسکو تعلق گرفت. (ذزفولیان ، ۱۳۸۷: ۷۱۴)
الان: ارّان، اقلیمی است در کشور آذربایجان، همان جا که امروز مجازاً (به علاقه‌ی جزء به کل) بدانجا نام آذربایجان داده‌اند. صاحب برهان قاطع گوید: ولایتی است از آذربایجان که گنجه و بردع اطراف آن است؛ گفته‌اند ولایتی است کثیرالاطراف در شمال غربی رود ارس و آن که این سوی رود ارس باشد مقابل ارّان ابخاز نامند … این شهر به دست سلمان ابن ربیعه الباهلی در سال ۲۵ ﻫ فتح شد. (همان: ۵۲)
۱۱۶ - ور به سـریر بگـذرد رایـت شـاه، صاحبـش
تـاج و سـریـر خـود نـهد، نعـل بهای شــاه را
واژگان: سریر: کشور وسیعی است بین الان و باب الابواب. (فرهنگ لغات)توضیحات، تخت و تخت گاه. (معین) نعل بها: مالی که پادشاه در وقت عبور از موضعی از صاحب آن می‌گیرد به بهای نعل اسب خود که از آن جا عبورکرده است. (معین)
معنی و مفهوم: اگر علم شاه از سرزمین سریر گذر کند، حاکم سرزمین سریر، تاج و تخت خود را به عنوان هدیه‌ی نعل بها، به شاه اخستان خواهد داد (فرمانروایی ملک را به او واگذار خواهد کرد).
آرایه‌های ادبی: سریر و سریر جناس تام دارند .
توضیحات:
سریر: مملکتی است میان بلاد الان و باب الابواب و او را پادشاهی است بر سر خود و دینی و ملّتی جداگانه (منتهی الارب). ناحیه‌ی سریر مشرق و جنوب وی حدود ارمنیه است و مغرب وی حدود روم است، با نعمت سخت بسیار، کوهی است و دشتی و گویند که اندر کوه‌های آن پشه باشد هر یکی چند کبکی … ولایت سریر از خزر تا آن جا دوازده فرسنگ است. (دزفولیان، ۱۳۸۷: ۸۱۰)
۱۱۷ - هود هدایت اسـت شاه، اهل سـریر، عادیـان
صَـرصَـر رستخـیز دان، قـــوّت رای شـــاه را
واژگان: صَرصَر: تند باد. (غیاث) رستخیز: برخاستن مردگان،رستاخیز، قیامت. (دهخدا)
معنی و مفهوم: شاه همانند هود (ع) هدایت‌گر و راهنماست و مردم سرزمین سریر، مانند قوم عاد هستند. رای و اندیشه‌ی شاه همچون باد تندی است که خداوند به وسیله‌ی آن عادیان را هلاک کرد (شاه می‌تواند اهل سریر را نابود کند).
آرایه‌های ادبی: ممدوح را به حضرت هود مانند کرده و مردم اهل سریر را همچون عادیان دانسته است. رای و اندیشه‌ی شاه را در توانمندی همچون باد صرصر دانسته که عادیان را هلاک کرد. بیت تلمیح به داستان حضرت هود و هلاک عادیان به وسیله‌ی باد صرصر دارد .
توضیحات:
هود: به موجب قرآن مجید پیغمبری به نام هود بر قبیله‌ی عاد مبعوث می‌گردد و آنان را به پرستش خدای یگانه دعوت می کند. فقط عدّه‌ی کمی به او می‌گروند و باقی سر از فرمان هود باز می‌زنند. در قرآن مجید مذکور است که قوم عاد از نیروی جسمانی و طول متمتع بوده‌اند و قصر و ابنیه‌ی محکم بنیان داشته‌اند. خداوند به واسطه‌ی نافرمانی، آنان را دچار عذاب می‌سازد. هفت روز باد صرصر بر ایشان می‌وزد و همه‌ی افراد قبیله‌ی عاد جز هود و پیروانش هلاک می‌شوند. (خزائلی، ۱۳۷۱: ۴۲۶)
۱۱۸ - چرخ چو باز ازرق است، این شب و روز چون دو سگ
باز و سـگ اند نامـزد، صیـد و هــوای شــاه را
واژگان: باز: نام طایر شکاری. (غیاث) ازرق: نیلگون، کبود.(غیاث) نامزد: مخصوص. (آنندراج)
معنی و مفهوم: آسمان همانند بازی کبود و شب و روز مانند دو سگ شکاری هستند که این سه، به شکار کردن برای شاه و دوستداری او منسوب شده‌اند .
آرایه‌های ادبی: آسمان به بازی کبود و شب و روز به دو سگ تشبیه شده‌اند.
۱۱۹ - مـرغ که آبـکی خورد، سر سوی آسمان کند
گـویی اشـارتی اسـت آن، بـهر دعـای شــاه را
معنی و مفهوم: مرغ هنگامی که آب می‌خورد سر خود را به سمت آسمان بلند می‌کند، گویی دلیل این سربلند کردن مرغ، اشاره‌ای به دعا کردن برای شاه اخستان می‌باشد (مرغ مشغول دعا برای شاه است).
آرایه‌های ادبی: بیت دارای حسن تعلیل است، دلیل سر بلند کردن مرغ بعد از خوردن آب را دعا برای ممدوح دانسته است.
۱۲۰ - دهر شکست پشت من، نیست به رویش آب شرم
ارنـه چنیـن نـداشتـی، مـدح‌سـرای شــاه را
معنی و مفهوم: روزگار کمر مرا شکست و از این کار خجالت زده و شرمگین نشد، انگار اصلاً شرم و حیا ندارد؛ زیرا اگر شرم و حیایی داشت ستایشگر شاه را این گونه کمر شکسته و عاجز نمی‌کرد.
آرایه‌های ادبی: آب شرم اضافه‌ی تشبیهی است. بیت در حرف «ش» و «س» واج‌آرایی دارد.

شکل ۴-۲۰- برآورد هزینه برای نهاده­های تولید خیار در گلخانه­های خاکی ۷۲

شکل ۴-۲۱- سهم هزینه در تولید خیار در سطوح زیر ۳۰۰۰ مترمربع در گلخانه­های خاکی ۷۳
سهم هزینه در تولید خیار در سطوح بین ۳۰۰۰ تا ۵۰۰۰ مترمربع ۷۴

فهرست جداول‎
عنوان صفحه
دوره کشت محصولات مورد بررسی استان زنجان ۴۳
پرسشنامه بررسی مصرف انرژی در گلخانه ۵۲
تجزیه واریانس کارایی انرژی در دو سطح مساحت و دو سطح نوع محصول ۷۸
مقایسه میانگین کارایی انرژی در سطوح مختلف نوع محصول ۷۹
تجزیه واریانس کارایی انرژی در دو سطح مساحت و دو سطح نوع محصول ۸۰
مقایسه میانگین کارایی انرژی در سطوح مختلف نوع محصول ۸۰
مقایسه میانگین کارایی انرژی در سطوح مختلف کشت ۸۱
تجزیه واریانس کارایی انرژی در دو سطح مساحت و دو سطح نوع محصول ۸۲
مقایسه میانگین کارایی انرژی نوع محصول با بهره گرفتن از آزمون دانکن(۵درصد) ۸۳
چکیده
کشت گلخانه­ای صنعت در حال رشد در بسیاری از کشورها می­باشد. اما به دلیل تولید در خارج از فصل، گلخانه­ ها دارای مصرف بالای انرژی می­باشند. هدف از این تحقیق آنالیز اقتصادی و انرژی تولید محصولات گلخانه­ای و بررسی اثر محصول، نوع کشت و سطح زیر کشت در گلخانه بر انرژی مصرفی در استان زنجان است. محصولات در سه نوع توت­فرنگی، خیار و گوجه­ فرنگی و نوع کشت هم در دو سطح کشت خاکی و هیدروپونیک مورد بررسی قرار گرفتند. برای انجام این تحقیق پرشسنامه­هایی تنظیم شد که به طور تصادفی بین گلخانه­داران منطقه توزیع شد. نحو پر کردن پرسشنامه ­ها به صورت پرسش شخص به شخص بود. براساس نتایج به­دست آمده از پرشسنامه­ها و تجزیه و تحلیل نمودارها، بیشترین سهم مصرف انرژی در هر سه نوع محصول (توت­فرنگی، خیار و گوجه­ فرنگی) با هر سطح زیر کشت و نوع کشت مربوط به انرژی سوخت، الکتریسیته و کود می­باشد. در کشت توت­فرنگی انرژی سوخت ۳۷ درصد، الکتریسیته ۲۷ درصد و انرژی کود ۲۱ درصد می­باشد. در کشت خیار انرژی سوخت ۳۷ درصد، الکتریسیته ۲۶ درصد و انرژی کود ۱۹ درصد است و در نهایت انرژی سوخت، الکتریسیته و کود در کشت گوجه­ فرنگی به ترتیب ۳۳ درصد، ۲۷ درصد و ۲۰ درصد به­دست آمد. نتایج حاصل از تحقیق نشان داد که مساحت زمین در گلخانه­های هیدروپونیک تفاوت معنی­داری نشان نداده است. در حالی­که نوع محصول تفاوت معنی­داری در سطح پنج درصد از خود داشته است.
کلمات کلیدی: کشت خاکی، کشت هیدروپونیک، انرژی سوخت، انرژی الکتریسیته و انرژی کود
۱-۱- مقدمه
بخش کشاورزی از مهم­ترین بخش­های مصرف کننده انرژی در ایران است. در میان بخش­های مختلف کشاورزی بیشترین مصرف انرژی در واحد سطح به صنعت گلخانه که در حال توسعه می­باشد، اختصاص دارد (احمدی و بناکار، ۱۳۹۰). تحلیل­های اقتصادی، انرژی و زیست محیطی علاوه بر تحلیل­های فنی، از ضرورت­های مهم در بررسی پروژه­ های کشاورزی هستند. برای اولین بار تحلیل انرژی در کشاورزی به صورت جدی از دهه ۱۹۷۰ میلادی و به دلیل افزایش شدید قیمت مشتقات نفتی آغاز گردید Ju et al., 2006)). برای تولید محصولات کشاورزی که از نظر غذایی و صنعتی مورد نیاز انسان هستند مقادیر قابل توجهی از انرژی اعم از نیروی کار انسانی و دامی، شیمیایی و فسیلی مصرف می­ شود، از این جهت نقش انرژی در توسعه و کارایی کشاورزی بسیار با اهمیت است. انرژی مورد نیاز برای انجام عملیات کشاورزی از منابع مختلف تأمین می­ شود. عوامل اصلی افزایش مصرف انرژی در بخش کشاورزی شامل افزایش جمعیت، مهاجرت نیروی کار از روستا به شهر، محدودیت زمین­های قابل کشت، ارزان بودن سوخت و کود، توسعه تکنیک­های جدید تولید و افزایش سطح زندگی و توقعات کشاورزان است. از طرفی با توجه به بحران انرژی و انتشار گازهای گلخانه­ای (به علت مصرف بی­رویه سوخت­های فسیلی) که خطرهای زیادی برای محیط زیست و انسان دارد، تمام تلاش­ها بر آن است که مصرف انرژی به ویژه سوخت­های فسیلی تا حد امکان کاهش یابد و حتی­الامکان مصرف سوخت­های فسیلی کارایی بیشینه صورت گیرد. لذا یکی از اهداف عمده مکانیزاسیون کشاورزی بهینه­سازی استفاده از توان موتوری در انجام عملیات کاشت، داشت و برداشت محصولات کشاورزی با عنایت به کارایی مصرف انرژی می­باشد (کوچکی، ۱۳۶۸).
ارزیابی جریان­های مختلف انرژی دخیل در تولیدات کشاورزی اساس تحلیل انرژی را تشکیل می­دهد. یکی از اهداف تحلیل­های انرژی، کاهش نهاده­های انرژی و جایگزینی منابع انرژی تجدیدپذیر در فرایند کشاورزی و حتی­المقدور کاهش هزینه­ های تولید و روش­های تولید دوستدار طبیعت به عنوان قسمتی از یک سامانه مدیریت بهینه می­باشد. مدیریت نوین از طریق کشاورزی دقیق، صرفه­جویی در انرژی را با کاربرد مقادیر صحیح بذر، کود و آفت­کش­ها مطابق با شرایط محل، کمینه کردن تردد ماشین و استفاده از ماشین­هایی با اندازه مناسب و مصرف سوخت قابل قبول، انجام عملیات در زمان بهینه، استفاده از فناوری­ها با نیاز کم انرژی مانند بذور پر بازده و اصولاً هر روشی که بر تولید بیافزاید یا مصرف انرژی را کاهش دهد، امکان­ پذیر می­سازد (الماسی و همکاران، ۱۳۸۰).
کشت محصولات کشاورزی در گلخانه از تاریخچه طولانی برخوردار نیست و تقریباً از حدود نیم قرن گذشته، در ایران آغاز شده است. با این حال کشت گلخانه­ای که در سال­های اخیر رشد شایان توجهی داشته است، به دلیل ماهیت تولید در خارج فصل، دارای مصرف بالای انرژی می­باشد. در طی این مدت، تحول چندانی در زمینه کنترل عوامل محیطی در ایران صورت نگرفته و تجهیزات خاص این عرصه نه تنها در داخل کشور ساخته نشده است، بلکه به علت عدم شناخت گلخانه­داران نسبت به این تجهیزات، از کشورهای خارجی نیز وارد نشده است. به همین دلیل بازده و عملکرد در واحد سطح گلخانه­ ها در ایران بسیار پایین­تر از کشورهای خارجی است. با توجه به مطالب گفته شده، افزایش در کارایی مصرف انرژی در کشت گلخانه­ای یکی از مهم­ترین بخش­های مطالعات انرژی در کشاورزی بوده و هر گونه موفقیتی در زمینه افزایش کارایی انرژی مصرف شده در تولیدات گلخانه­ای، می ­تواند باعث استفاده بهینه از منابع با ارزش انرژی گردد.
تولیدکنندگان محصولات گلخانه­ای عمدتاً مشکلات عدیده­ای در بهره ­برداری بهینه از انرژی مصرفی در گلخانه­ ها دارند و حذف یارانه حامل­های انرژی نیز مشکلات اقتصادی آن­ها را دو چندان کرده است. حذف یارانه انرژی علاوه بر افزایش هزینه تولید، به طور غیرمستقیم نیز هزینه حمل و نقل محصول و نهاده­های کشاورزی را افزایش می­دهد. استفاده از سامانه­های گرمایشی فرسوده با بازدهی بسیار پایین، توزیع نامتناسب و غیرهمگن گرمای تولیدی در فضای گلخانه و هدر رفت انرژی گرمایی به طرق مختلف از عمده مشکلات گلخانه­داران می­باشد. میزان هدر رفت انرژی در گلخانه­های ایران به طور علمی مورد بررسی قرار نگرفته است و با توجه به روند رو به رشد توسعه این صنعت، تحقیق و بررسی­های علمی به منظور افزایش کارایی و کاهش هدر رفت انرژی مصرفی امری ضروری و اجتناب­ناپذیر است (Ahmadi, 2011).

جدول ۳-۱- پارامترهای ITER90-HP 73
جدول ۳-۲- شرایط اولیه ی پلاسما ۷۴
جدول ۳-۳- نقطه تعادل–نقطه احتراق ۷۹
جدول ۳-۴- پارامترهای کمیت کنترل ۸۱
***فهرست اشکال***
شکل ۱-۱- مراحل زنجیره‌ی پروتون – پروتون که در خورشید اتفاق می‌افتد ۶
شکل ۱-۲- انرژی پتانسیل بر حسب فاصله‏ی دو هسته‏ی باردار که با انرژی مرکز جرم به هم نزدیک می‏شوند. ۱۰
شکل ۱-۳- نمایی از کپسول هدف ۱۲
شکل ۱-۴- مراحل همجوشی به روش محصورسازی لختی ۱۳
شکل۱-۵- راکتور آینه ای ۱۶
شکل ۱-۶- نمایی از دستگاه چنبرهای پلاسما ۱۷
شکل ۱-۷- راکتور توکاماک ایتر ۱۹
شکل ۱-۸- سطح مقطع ایتر با پلاسمای بیضی ۱۹
شکل۱-۹- شماتیک هندسی راکتور استلاتور ۲۱
شکل۲-۱- واکنش پذیری انواع سوخت‌ها ۲۶
شکل۲-۲- روش‌های گرم کردن پلاسما ۳۶
شکل۲‑۳: مدارهای لارمور در یک میدان مغناطیسی ۴۴
شکل ۲-۴: نمایش میدان مغناطیسی توروئیدی و پولوئیدی و تبدیل چرخشی ۴۴
شکل ۲-۵: سوق‌گیری ذره، در میدان‌های الکتریکی و مغناطیسی متعامد ۴۵
شکل ۲-۶: حرکت مارپیچی الکترون‏ها و یون‏ها در امتداد خطوط مغناطیسی ۴۶
شکل۲-۷- آهنگ واکنش به صورت تابعی از دما برای واکنش‌های مختلف همجوشی با توزیع سرعت ماکسولی ۵۰

شکل۲-۸- معیار لاوسون nτE برحسب دما T(keV) برای پلاسمای D-3He و D-T با فرض محصورسازی کامل ذرات باردار محصولات عمل ۵۹
He براساس روش باکی ۸۳
شکل ۴-۲- چگالی پلاسمای دوتریوم و هلیوم۳ در حالت ناپایدار برحسب زمان برای دو نمونه همراه با ناخالصی (آرگون و بریلیم) و حالت بدون ناخالصی ۸۶
شکل ۴-۳- دمای پلاسمای دوتریوم و هلیوم۳ در حالت ناپایدار بر حسب زمان برای دو نمونه همراه با ناخالصی (آرگون و بریلیم) و حالت بدون ناخالصی ۸۸
شکل ۴-۴- نسبت چگالی ذرهی آلفا به چگالی الکترون در حالت ناپایدار بر حسب زمان برای دو نمونه همراه با ناخالصی و حالت بدون ناخالصی ۸۹
شکل ۴-۵- پارامتر β پلاسمای دوتریوم و هلیوم ۳ برحسب زمان در حالت ناپایدار برای دو نمونه همراه با ناخالصی و حالت بدون ناخالصی ۹۰
شکل ۴-۶- توان تابشی پلاسمای دوتریوم و هلیوم ۳ در حالت ناپایدار برحسب زمان برای دو نمونه همراه با ناخالصی و بدون ناخالصی ۹۱
شکل ۴-۷- توان ذره آلفا در همجوشی پلاسمای دوتریوم و هلیوم ۳ در حالت ناپایداربر حسب زمان بدون ناخالصی و با ناخالصی ۹۲
شکل ۴-۸- توان اهمی پلاسمای دوتریوم و هلیوم ۳ در حالت ناپایدار برحسب زمان برای دو نمونه همراه با ناخالصی و حالت بدون ناخالصی ۹۳
شکل ۴-۹- توان خالص همجوشی پلاسمای دوتریوم و هلیوم ۳ در حالت ناپایدار برحسب زمان برای دو حالت بدون ناخالصی و با حضور ناخالصی ۹۴
شکل۴-۱۰- چگالی پلاسمای دوتریوم و هلیوم ۳ در حالت ناپایدار بر حسب زمان برای دو نمونه همراه با ناخالصی و حالت بدون ناخالصی ۹۵
شکل ۴-۱۱- دمای پلاسمای دوتریوم و هلیوم۳ در حالت پایدار بر حسب زمان برای دو نمونه همراه با ناخالصی (آرگون و بریلیم) و حالت بدون ناخالصی ۹۵
شکل ۴-۱۲- نسبت چگالی ذرهی آلفا به چگالی الکترون در حالت پایدار بر حسب زمان برای دو نمونه همراه با ناخالصی و حالت بدون ناخالصی ۹۶
شکل ۴-۱۳-پارامتر  پلاسمای دوتریوم و هلیوم ۳ در حالت پایدار بر حسب زمان برای دو نمونه همراه با ناخالصی و بدون ناخالصی ۹۷
شکل ۴-۱۴- توان تابشی پلاسمای دوتریوم و هلیوم ۳ در حالت پایدار برحسب زمان برای دو نمونه همراه با ناخالصی و بدون ناخالصی ۹۷
شکل ۴-۱۵- توان ذره آلفا در همجوشی پلاسمای دوتریوم و هلیوم ۳ در حالت پایداربر حسب زمان بدون ناخالصی و با ناخالصی ۹۸
شکل ۴-۱۶- توان اهمی پلاسمای دوتریوم هلیوم ۳ در حالت پایدار برحسب زمان برای دو نمونه همراه با ناخالصی و حالت بدون ناخالصی ۹۹
شکل ۴-۱۷- توان خالص همجوشی پلاسمای دوتریوم و هلیوم ۳ در حالت ناپایدار برحسب زمان برای دو حالت بدون ناخالصی و با حضور ناخالصی ۹۹
لیست علائم اختصاری

کرافورد

اعتقادی

فردی

مناسکی

نهادی

اخلاقی

ماوراء طبیعی

سیاسی

در پژوهش تیلیوم و بلگیومیدی، (۲۰۰۹)، نیز از مجموع ۶۰ آیتم دینداری اسلامی، ۴ بعد اصلی دینداری اسلامی به دست آمده است. همچنین، شجاعی زند(۱۳۸۵) پس از بررسی مدل‌های مختلف ارائه شده برای سنجش دینداری، به طوری که بیان کرده است که کورن وال و همکاران با دو معیار «اجزا» و «شیوه» دینداری یک مدل شش بعدی دینداری ارائه کرده‌اند. کینگ و هانت به شش شاخه اصلی که ده زیر بخش را در بر می‌گیرد در دینداری اشاره کرده و مدلی ارائه داده‌اند، گلاک و استارک مدلی ۴ بعدی که هر کدام به ۵ شاخص تقسیم شده‌اند، فوکویاما مدلی ۴ بعدی و لنسکی به ۲ بعد که هر کدام به دو زیر شاخه تقسیم می‌شوند اشاره کرده است، مدل زیر را برای سنجش دینداری در ایران ارائه کرده است (جدول ۴-۲).

جدول ۴-۲- مدل سنجش دینداری در ایران – [۳۲]
دشواری سنجش اخلاق از یک سو و وجود نظریات مختلف ارائه دهندگان مدل‌ها به طوری که از آن با عناوین مختلفی یاد شده و حتی با نگرش‌های مختلفی دیده شده است، باعث شد تا این سنجه در مدل پیشنهادی این پژوهش لحاظ نگردد و زیر مجموعه وجه عاطفی دین، تنها عبادیات که در نهایت به ابعاد دینداری با عنوان اهل عبادت بودن (انجام فردی و جمعی عبادت) منتهی می‌گردد، لحاظ شوند. در وجه عملی دین همانطور که در مدل جدول ۴-۲ آمده است، بعد متشرع بودن (عمل به تکالیف فردی و جمعی) مورد بررسی قرار گرفته است. منظور از اهتمام شعایری، آشکار ساختن متابعت و هواداری دینی است که برای یادمان و گرامی داشتن مقدسات اعم از اشخاص مقدس، مکان‌ها و زمان های مقدس توصیه شده است و بیشتر حالت داوطلبانه داشته و نشانه گویا از آمادگی و جدیت دینی فرد می‌باشد. مشارکت دینی، به عهده گرفتن نقش و قبول مسئولیت در فعالیت‌های دینی و سهیم شدن در هزینه‌های آن است. معاشرت دینی به نشست و برخاست و داشتن رابطه اجتماعی یا عدم رابطه اجتماعی با افرادی که دین توصیه کرده است، گفته می‌شود. شریعت نیز مجموعه تکالیفی که خداوند آن‌ ها را واجب، حرام، حلال و مکروه کرده است و به دو بخش تکالیف قردی و جمعی تقسیم می‌شوند، اتلاق می‌شود. منظور از عبادات کلیه رفتار و آدابی است که فرد در مقام پرستش، نسبت به پروردگار و معبود خویش انجام می‌دهد، به طوری که عبادات جمعی یا مناسک، شامل نماز جماعت، نماز جمعه، مجالس دعا، اعتکاف و حج می‌باشد و عبادات فردی شامل نماز اول وقت، قران خواندن، نماز و روزه مستحبی و دعای فردی است که انتظار می‌رود پیروان دین اسلام بجا آورند(حبیب زاده خطبه سرا، ۱۳۸۴).
جدول ۵-۲- شاخص‌های سنجش دینداری

متغیر

شاخص

اعتقادات

خدا

پیامبر

امام

قران

حیات بعد از مرگ

حسابرسی بعد از مرگ

ظاهر دینی

پوشش

عبادت فردی

مستحبات

عبادت جمعی

نماز

پیدایش دومین شوک نفتی در سال ۱۳۵۹، به دلیل کاهش تولید نفت ایران به خاطر اعتصاب کارکنان نفت قبل از انقلاب اسلامی رخ داد و در روزهای پیروزی انقلاب اسلامی رخ داد. در اوایل سال ۱۳۵۷ (اواخر سال ۱۹۷۸م)، به دلیل فشارهای کشورهای صنعتی و اقدامات عربستان سعودی قیمت نفت افزایش قابل توجهی نیافت و موجب گردید قدرت خرید و درآمد کشورهای عضو اوپک بابت صادرات یک بشکه نفت به علت تورم شدید به مرور کاهش یابد. در مهرماه ۱۳۵۷، نارضایتی عمومی در ایران به صورت کم کاری و اعتصاب کارکنان نفت ایران اوج گرفت و همزمان تولید و صادرات نفت رو به کاهش نهاد و از اواخر انقلاب اسلامی صادرات نفت متوقف گردید. اما تبعات شوک دوم نفتی منجر به افزایش قیمت نفت در سال‎های بعد گردید. کاهش شدید و به دنبال آن قطع صادرات ایران، جهان صنعتی را با حادثه ای پیش‌بینی نشده مواجه نمود و بازار نفت دچار کمبود گردید. کمبود عرضه نفت و نگرانی از عدم امکان تأمین نفت در آینده، قیمت نفت را به سرعت افزایش داد. لذا در حدود سال (۶۳-۱۳۵۸) درآمدهای ارزی و مخارج ارزی دولت افزایش یافته و به تبع آن واردات کشور افزایش بیشتری در قبال صادرات غیرنفتی داشته است و بنابراین همانطورکه در نمودار ملاحظه می‏گردد کسری تراز تجاری در طی این سال ها افزایش می‎یابد. ^[۵۳]

از طرف دیگر شوک سوم نفتی در سال ۱۳۶۴ برخلاف دو شوک اول و دوم قیمت نفت رو به کاهش نهاد و تا سال‎های ۱۳۶۸ مشاهده می‏گردد کسری تراز تجاری بهبود یافته است.
نمودار ۵-۳- روند درآمدهای نفتی دولت طی سال‎های ۸۷-۱۳۵۵
منبع: ترازنامه بانک مرکزی ایران- داده‎های سری زمانی

3. 3. سهم نسبتاً بالای هزینه‎های دولت در نقاضای کل

با افزایش مخارج دولت طی سال‎های جنگ و باتوجه به کاهش درآمدهای ارزی حاصل از صدور نفت خام و نیز باتوجه به ظرفیت کم بازارهای مالی و سرمایه ای کشور و محدودیت استقراض از خارج، تأمین کسری بودجه دولت از طریق سیستم بانکی اعمال گردید؛ که بدین علت، خالص مطالبات بانک مرکزی نیز از بخش دولتی شدیداً افزایش پیدا کرد که این در افزایش پایه پولی، نقدینگی و تورم بسیار حائز اهمیت بوده است. در اقتصاد ایران سیاست‎های مالی که عمدتاً افزایش هزینه‎های دولتی بوده، همبستگی زیادی با عملکرد پولی کشور داشته و اعمال هر سیاست مالی به دنبال خود عملکرد پولی مشخص به همراه داشته است. از طرفی هزینه‎های دولتی از طریق کانال تقاضای بخش دولت، تقاضای کل واردات را نیز مستقیماً افزایش می‎دهد. به عبارتی دیگر از طریق کانال تقاضای کل، با افزایش هزینه‎های واقعی دولتی، تقاضای کل افزایش پیدا کرده و واردات واقعی را افزایش می‎دهد. از سوی دیگر افزایش هزینه‎های دولت، افزایش سرمایه‎گذاری و مصرف بخش خصوصی را به دنبال داشته که تقاضای کل را افزایش داده و به نوبه خود تقاضا برای واردات افزایش می‎دهد.^[۵۴]
اما با نگاهی به روند نسبت هزینه‎های دولت به تولید ناخالص داخلی می‎توان فهمید این نسبت در سال‎های انقلاب و جنگ نسبتاً بالا بوده و می‎توان بنا به دلائل فوق بر کسری تراز تجاری اثر منفی داشته باشد. اما در سال‎های پس از جنگ نسبت ثابتی نهایت ۲۵ درصد حفظ شده و اثرات آن را بر تراز تجاری نمی‎توان باتوجه به همان دلایل توجیه نمود.
نمودار ۵-۴- روند نسبت هزینه‎های دولت به تولید ناخالص داخلی طی سال‎های ۸۷-۱۳۵۷
منبع: ترازنامه بانک مرکزی ایران- داده‎های سری زمانی
۵-۲- طراحی قاعده بهینه پولی
سیاست‎های پولی مجموعه اقداماتی است که بانک مرکزی به منظور کنترل فعالیت‎های اقتصادی جامعه به کار می‎برد. بنابراین سیاست پولی بهینه، عبارت است از استخراج یک قاعده رفتاری بهینه که بر اساس آن بانک مرکزی سیاست پولی خود را تنظیم و اعمال می نمایند. وجود واژه بهینه در این روش به این معنا است که قاعده پولی از طریق یک بهینه‎سازی در طول زمان حاصل می‎شود، یک بهینه‎سازی مقید که باید توسط بانک مرکزی و به منظور استخراج قاعده بهینه صورت گیرد. در این قسمت به تشریح این روش بهینه‎سازی می‎پردازیم.
در روش سیاست پولی بهینه (همانند بهینه‎سازی مقید ریاضی) دو دسته تابع داریم: تابع هدف بانک مرکزی و توابعی که به عنوان قید مطرح می‎شوند. تابع هدف که اغلب از آن به عنوان تابع زیان نام برده می‎شود، تابعی است که بانک مرکزی مایل است آن را حداقل سازد. علت نام‎گذاری تابع هدف به تابع زیان این است که در این تابع متغیرهایی وجود دارد که وجود هرکدام از آن‎ها باعث ایجاد اخلال و عدم کارایی در نظام اقتصادی شده و به تولید کنندگان و مصرف کنندگان هزینه وارد می‎سازد. بنابراین برای تشکیل تابع زیان بانک مرکزی ابتدا لازم است مشخص کنیم که چه متغیرهایی باید در تابع زیان وارد گردند. تعیین این متغیرها بستگی به هدف بانک مرکزی، چسبندگی های موجود در اقتصاد و مکانیزم انتقال پولی دارد. به طور مثال، اگر تورم را به عنوان یکی از این متغیر ها در نطر بگیریم، در این صورت وجود آن باعث افزایش هزینه نگهداری پول، تخصیص ناکارای منابع، کاهش قدرت خرید و مطلوبیت مصرف کننده و ایجاد اخلال در بازارهای مالی می‎شود. بنابراین تورم پدیده‎ای است که وجود آن باعث تحمیل هزینه به اقتصاد کشور می‎شود و می‎تواند به عنوان متغیر در تابع زیان وارد شود.
متغیر دیگری که می‎تواند در تابع زیان بانک مرکزی وارد شود، شکاف تولید واقعی از تولید بالقوه می‎باشد. وجود این شکاف دلیلی بر عدم استفاده از کارا از منابع و عدم استفاده بهینه از ظرفیت‏های اقتصادی کشور است. این شکاف باعث می‎شود تا سطح تولید و در نتیجه سطح درآمد ملی کمتر از آن میزانی باشد که باید باشد و این هزینه ای است که اقتصاد به دلیل عدم تخصیص کارای منابع متحمل می‎شود. پس شکاف تولید متغیری است که می‎تواند در تابع زیان وارد می‎شود.^[۵۵]
از طرفی می‎دانیم برای کشورهای در حال توسعه، تراز پرداخت‎ها و حساب جاری از مهم‎ترین متغیرهای کلان و از محدودیت‎های استراتژیک اقتصاد کلان هستند. عدم تعادل در تراز تجاری نیز، همانطورکه بیان گردید از آنجائیکه دسترسی به بازار سرمایه محدود و کشش عرضه سرمایه خارجی نسبتاً پایین است، از متغیرهایی است که می‎تواند موجب اخلال در بازار سرمایه کشور شود، بنابراین باید در تابع زیان لحاظ گردد. در ادامه باید به دنبال تعیین اوزان متغیرهای مختلف در تابع زیان بود، که بنا به میزان اهمیت متغیرها از دیدگاه اهداف بانک مرکزی مشخص می‎گردند و به صورت یک ضریب در پشت متغیرها در تابع زیان لحاظ می‎گردند.
دسته دوم توابع، قیود مدل است که در واقع چیزی جز مکانیزم انتقال پولی نیست که در آن نحوه اثرگذاری متغیرهای کلان بر یکدیگر در چارچوب قیود مشخص می‏گردد. طراحی مکانیزم انتقال پولی به دو عامل بستگی دارد: متغیرهای موجود در تابع زیان که تعداد قید و توابع قیود را مشخص می سازند و شرایط اقتصادی کشور. شرایط اقتصادی به این معناست که پویایی نرخ تورم، نرخ رشد دستمزد، شکاف تولید، نرخ‎های سود یا نرخ‎های سود علی‎الحساب بانکی، رشد حجم پول و نرخ بیکاری در کشور به چه صورت است. بحث چسبندگی از موارد مهم در این زمینه است. سیاست پولی در صورتی به بهینه نخست و پارتو دست می‎یابد که هر دوی قیمت و دستمزد انعطاف پذیر باشند. اما اگر قیمت یا دستمزد یا هر دوی آن‎ها چسبنده باشند، نتیجه سیاست به بهینه دوم منجر می‎شود. در این حالت نمی‎توان به طور مثال هر دو قید تورم و دستمزد را در کنار هم داشت. لذا برای داشتن تقریبی مناسب از سیاست‎های پولی بهینه، تثبیت میانگین وزنی مناسب قیمت‎ها و دستمزدها لازم است.
۵-۲-۱- انتخاب تابع زیان بانک مرکزی
تابع زیان بانک مرکزی مجموع واریانس متغیرها و شاخص های اساسی عملکرد اقتصاد کلان است که تحت تأثیر قواعد سیاستی اتخاذ شده از سوی بانک مرکزی خواهد بود. در اکثر کشورها ابزار مورد استفاده در طراحی قاعده سیاستی تغییرات نرخ بهره می‎باشد. اما در این تحقیق به دلیل کنترل نرخ‎های سود علی‎الحساب بانکی از سوی بانک مرکزی ایران و تغییرات اندک آن در طول زمان و همچنین ربوی بودن اخذ بهره ثابت روی وام، از متغیر جانشین آن یعنی تغییرات حجم نقدینگی واقعی استفاده شده است. لذا بانک مرکزی در هر دوره t به دنبال آن سطح از حجم نقدینگی واقعی است که حاصلجمع تنزیل شده زیان‎های آتی را مینیمم کند.
(۵-۱)
۱>δ>0 و عامل تنزیل است.
در نظریات اقتصادی در دو دهه اخیر، هدف اولیه سیاست‎های پولی، کنترل تورم می‎باشد. برخی کشورها به وضوح دریافتند که بیکاری یا شکاف تولید نیز باید در اهداف بانک مرکزی قرار گیرد. اما شکاف تولید و تورم تنها اهداف سیاست‎های پولی از نقطه نظر کاربردی نیستند. مفروضات این تحقیق بر این مبناست که بانک مرکزی دارای ۳ هدف عمده می‎باشد؛ کنترل تورم، هموارسازی شکاف تولید و تراز تجاری.
بنابراین تابع زیان مورد نظر این تحقیق تابعی از متغیرهای مربع نرخ تورم، مربع شکاف تولید، مربع انحراف رشد حجم نقدینگی از دوره قبل و مربع تراز تجاری می‎باشد. این اهداف در معادله تابع زیان میان دوره‎ای زیر خلاصه می­گردد.
(۵-۲)
که π_t انحراف نرخ تورم از مقدار هدف بانک مرکزی، y_t رشد شکاف تولید، RM_t انحراف حجم نقدینگی واقعی جاری از نقدینگی سال قبل، Ca_t انحراف تراز تجاری واقعی از مقدار هدف می‎باشد. λ، υ، γ به ترتیب وزن‎های شکاف تولید، انحراف نرخ رشد حجم نقدینگی از مقدار با وقفه خود و کسری تراز تجاری می‎باشد. بنابر تعریف سونسون^[۵۶] (۱۹۹۷) “هدف‎گذاری تورم محض وقتی است که فقط تورم در تابع زیان باشد (λ=γ=υ) در حالی که هدف‎گذاری تورمی انعطاف پذیر اجازه می‎دهد سایر متغیرهای هدف چون شکاف تولید نیز وجود داشته باشد.”
مسلماً هرچه λ بزرگتر باشد، وزن و اهمیت شکاف تولید در مقایسه با اهمیت تورم در تنظیم حجم نقدینگی افزایش خواهد یافت. هر اندازه بانک مرکزی از اعتبار بالاتری در میان فعالان اقتصادی برخوردار باشد، وزن کمتری به انحراف رشد حجم نقدینگی خواهد داد. زمانی‎که مقام پولی احساس کند کسری حساب جاری مسئله سازتر از اهداف دیگر است وزن γ را بزرگتر انتخاب خواهد نمود.
حال اگر مسئله بهینه‎سازی را برای ۱=δ تعریف نمائیم، همانطورکه قبلاً نیز عنوان شد، تابع زیان بین دوره ای برابر با جمع وزنی واریانس های غیرشرطی متغیرهای هدف خواهد بود.
(۵-۳)
معادله فوق تابع هدف بانک مرکزی است که باید باتوجه به قیود مختلف که در قسمت بعدی توضیح داده خواهند شد، حداقل گردد.
۵-۲-۲- تصریح قیود مدل و تعریف متغیرها
توابع قیود بانک مرکزی شامل معادلات پارامتری معادلات الگوی کلان اقتصاد ایران در قالب چهار معادله منحنی فیلیپس به عنوان تابع عرضه کل، تابع تقاضای کل و تابع تراز تجاری تعیین می‏گردد که در ارتباط با هرکدام توضیحی ارائه شده است.
(۵-۴)
(۵-۵)
(۵-۶)
که در آن نرخ تورم دوره جاری که با بهره گرفتن از شاخص قیمت مصرف کننده CPI (ثابت سال ۱۳۷۶) محاسبه شده است؛ رشد شکاف تولید ناخالص داخلی که تولید بالقوه در این رابطه با بهره گرفتن از روش هودریک پرسکات در نرم افزار Eviews محاسبه گردیده (محاسبه رشد شکاف به طور کامل ذیلاً توضیح داده شده است)؛ نرخ تورم قیمت انرژی (حامل های انرژی شامل برق، بنزین، نفت سفید، نفت گاز، نفت کوره، گاز مایع، گاز طبیعی) که در این رابطه ابتدا شاخص قیمت حامل های انرژی به ثابت سال ۱۳۷۶ محاسبه گردیده و سپس با میانگین وزنی شاخص ها برای سال‎های مختلف بدست آمده است؛ رشد حجم نقدینگی واقعی که نقدینگی شامل پول و شبه پول بوده و با شاخص CPI واقعی گردیده است؛ رشد درآمدهای نفت دولت می‎باشد که با شاخص ضمنی تولید واقعی شده است؛ رشد نرخ ارز واقعی (به طور کامل روش محاسبه آن توضیح داده خواهد شد)؛ رابطه مبادله که به صورت نسبت قیمت کالاهای صادراتی به قیمت کالاهای وارداتی محاسبه می‏گردد؛ درآمد کشورهای OECD به ثابت سال ۱۳۷۶ محاسبه گردیده است؛ و در نهایت کسری تراز تجاری که تفاوت ارزش صادرات غیرنفتی و ارزش واردات می‎باشد.
محاسبه رشد شکاف تولید
رشد شکاف تولید ناخالص داخلی به صورت محاسبه می‏گردد که برابر تولید بالقوه می‎باشد. روش‎های مختلف و متعددی برای برآورد محصول بالقوه وجود دارد، اما باید این نکته در نظر داشت که محاسبه محصول بالقوه امری مشکل و پیچیده است. مطالعات و تحقیقات تجربی حاکی از آن است که چنانچه در برآوردهای محصول بالقوه از روش ها و تکنیک‎های مختلفی استفاده شود، برآوردهای مختلفی نیز از محصول بالقوه عرضه می‎کند. علت این امر نیز آن است که مقادیر بالقوه مشاهده نشده‎اند و باید با بهره گرفتن از سایر متغیرهای کلان اقتصادی تخمین و برآورد شود. از این رو، دقت در تعیین و محاسبه محصول بالقوه برای سیاست پولی و مالی بسیار مهم است.
در این تحقیق تلاش می‎شود تا محصول بالقوه ایران به روش فیلتر هودریک-پرسکات برآورد شود. منطق استفاده از فیلتر هودریک – پرسکات آن است که این روش می‎تواند به تفکیک یک شوک مشاهده شده به اجزای دائمی (عرضه) و موقتی ( تقاضا) کمک نماید. برای یک فیلتر یک متغیره تنها تفاوت مشخص بین شوک عرضه و تقاضا آن است که شوک عرضه آثار دائمی بر متغیر واقعی مورد نظر دارد، در حالیکه شوک تقاضا صرفاً آثار موقتی دارد. با وجود این، اگر اجزای موقتی تداوم زیادی داشته باشند، بسیار مشکل است که بتوان بین این دو به ویژه در پایان دوره تفاوت گذاشت.
فیلتر هودریک – پرسکات با حداقل کردن مجموع مجذور انحراف متغیر Y از روند آن به دست می‎آید. در واقع مقادیر روند فیلتر هودریک – پرسکات مقادیری هستند که رابطه زیر را حداقل کند.
در حالیکه T تعداد مشاهدات و پارامتر λ عامل موزون است که میزان هموار بودن روند را تعیین می‎کند. ۱۶۰۰=λ برای آمار فصلی و ۱۰۰=λ برای آمار سالانه استفاده می‎شود.
محاسبه نرخ ارز واقعی
مدل تعادل عمومی نئوکلاسیک، نرخ ارز واقعی را به عنوان عاملی مؤثر در بخش خارجی و تعادل اقتصاد مورد توجه قرار می‎دهد. عدم تنظیم نرخ واقعی ارز، روند صادرات و واردات را به صورت غیر واقعی شکل می‎دهد و بنابراین، تولیدات داخلی براساس شرایط واقعی شکل نمی‎گیرند. یعنی تولیدکنندگان با دریافت علائم غلط در مورد ارزش منابع اقتصادی و قیمت محصولات تولیدی به سمت سرمایه‎گذاری های غیراقتصادی سوق می‎یابند و بدین صورت ساختار اقتصادی بر مبنای یک شرایط مصنوعی شکل یافته که در آینده ایجاد تغییر در آن مشکلات و خسارات زیادی را به همراه خواهد داشت. نرخ ارز واقعی را براساس برخی از مطالعات بدین صورت می توان بیان کرد. اگر e نرخ ارز اسمی، p^f سطح قیمت‎ها در خارج که در این تحقیق از شاخص قیمت کشورهای OECD به قیمت ثابت ۱۳۷۶ بهره برده‏ایم، و p^d سطح قیمت‎ها در داخل باشد، نرخ ارز واقعی برابر است با:
بررسی رابطه منحنی فیلیپس و متغیرهای مؤثر بر آن
مطالعات صوت گرفته بر پایه ی الگوهای منحنی فیلیپس تعمیم یافته که در آن‎ها تأثیر متغیرهای واقعی مانند شکاف تولید بر تورم درنظر گرفته شده، حاکی از این است که تورم صرفاً یک پدیده پولی نیست و متغیرهای حقیقی مانند شکاف تولید نیز بر تورم تأثیر دارند. به عبارتی برای کنترل تورم می باید علاوه بر سیاست‎های پولی، بخش واقعی نیز مورد توجه قرار گیرد.
اولین مقاله اساسی جهت تبیین پایه های تئوریکی منحنی فیلیپس توسط لپسی ارائه شد. و پس از آن ساموئلسون و سولو در سال ۱۹۶۰ با بهره گرفتن از منحنی فیلیپس، به استخراج رابطه بین نرخ بیکاری و و نرخ تورم پرداختند. منحنی فیلیپس توسط بسیاری از کینزی ها تفسیر شد که دلالت بر رابطه باثبات در بلندمدت دارد و بیانگر تصویری از ترکیبات ممکن تورم و بیکاری است که بر مبنای آن می‎توان دست به انتخاب سیاست اقتصادی زد. اما در مکتب اقتصادی فریدمن با این فرض که عوامل اقتصادی انتظارات خود را از متغیرهای اقتصادی با توجه به اشتباهات گذشته‏شان به طور تدریجی تعدیل می‎کنند، عامل انتظارات را به عنوان یک متغیر درونزا وارد مدل کرد. ورود این متغیر به مدل اجازه می‎دهد تا بتوان تجزیه و تحلیل های کوتاه‎مدت و بلندمدت مربوط به سیاست‎های پولی را از هم تفکیک نمود. اما با شکل گیری مکتب کلاسیک جدید در دهه ۱۹۷۰ و ورود انتظارات عقلایی در منحنی فیلیپس تعمیم یافته، ارتباط بین تورم و بیکاری کلا منتفی شده و عمودی بودن منحنی فیلیپس، هم در بلندمدت و هم در کوتاه‎مدت اثبات شد. در نتیجه ارتباط بین تورم و تولید به کل منتفی شد.
اقتصاد کینزی‎های جدید که در واقع تکامل یافته دیدگاه‎های اقتصاد کینزی به شمار می رود، منحنی فیلیپس در فضای تورم محصول را به صورت زیر ارائه می‎دهند که برگرفته از منحنی عرضه لوکاس می‎باشد.^[۵۷]
اما این تحقیق ویرایشی از الگوی ترکیبی را که دربرگیرنده شوک‎های عرضه و تورم با وقفه است، مورد تخمین قرار می‎دهد. انتظار می‎رود ضریب تخمینی شکاف تولید براساس مطالعات قبلی علامتی صحیح و موافق الگو دارد.

این مساله مهم که بویژه در دهه گذشته در کشورهای صنعتی در رابطه با رشد اقتصادی مورد بحث بوده اثرات ناخوشایند و بالقوه وخیمی است که تکنولوژی صنعتی در آلوده ساختن محیط طبیعی یا زیست بوم انسانی داشته است. (خلیفه و فرخی،۱۳۸۹،ص۱۵)
آلودگی آب، خاک، هوا و صوت از جمله پیامدهای مخرب حاصل از استقرار صنایع در یک منطقه می باشند که با توجه به اثرات آنها بر محیط زیست، سلامت عمومی و وضعیت زندگی مردم می بایست مورد توجه قرار گیرند.
نتایج حکایت­ از آن دارد که ۲٫۶۲% از پاسخگویان میزان تأثیر منطقه­ ویژه­ی اقتصادی پارس رابر وضعیت محیط زیست منطقه عسلویه را در حدخیلی ­کم ، ۴٫۱۲% در حد کم ،۱۳٫۳۷% در حد متوسط ، ۲۴٫۷۶% در حد زیاد و ۵۵٫۱۳% در حد خیلی­زیاد ارزیابی کرده ­اند. این نتایج نشان از آن دارد که دیدگاه بیشتر پاسخگویان در سطح گزینه­ی خیلی زیادبوده ­است. به عبارتی از دیدگاه مردم منطقه عسلویه استقرار منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس باعث تخریب شدید محیط زیست منطقه گردیده است.
همچنین جهت مقایسه دیدگاه پاسخگویان با در نظر گرفتن جنسیت، تاهل، محل سکونت و وضعیت اشتغال آنان از آزمون T استفاده شد که نتایج نشان می دهد:
بین دیدگاه پاسخگویان زن و مرد در مورد تاثیر منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس بر تخریب محیط زیست منطقه عسلویه تفاوت معناداری وجود ندارد.
بین دیدگاه پاسخگویان متاهل و مجرد در مورد تاثیر منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس بر تخریب محیط زیست منطقه عسلویه تفاوت معناداری وجود ندارد.
بین دیدگاه پاسخگویان ساکن روستا و شهر در مورد تاثیر منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس بر تخریب محیط زیست منطقه عسلویه تفاوت معناداری وجود ندارد.
بین دیدگاه پاسخگویان شاغل و بیکار در مورد تاثیر منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس بر تخریب محیط زیست منطقه عسلویه تفاوت معناداری وجود ندارد.
جهت مقایسه دیدگاه پاسخگویان با در نظر گرفتن سطح تحصیلات آنان از تحلیل واریانس یک عاملی (یکطرفه) استفاده شده که نتایج نشان می دهد بین دیدگاه پاسخگویان با سطح تحصیلات متفاوت (ابتدایی، سیکل، دیپلم، کاردانی، کارشناسی و کارشناسی ارشد و بالاتر)، تفاوت معناداری وجود دارد.
همچنین با بهره گرفتن از آزمون فریدمن به رتبه بندی دیدگاه آنان در مورد تأثیر و اثرات استقرار منطقه­ ویژه اقتصادی انرژی پارس بر هریک از مؤلفه­ای مرثر بر کیفیت زندگی مردم اقدام شد که نتایج نشان می دهد که بیشترین نارضایتی مردم از وضعیت زیست محیطی منطقه می باشد.
این نتایج با نتایج تحقیقات کلانتری و همکاران (۱۳۹۰)، احمدی و حاجی نژاد (۱۳۸۹)، ترکیان فر و همکاران (۱۳۸۸) و قنبری و همکاران (۱۳۸۸) همسو می باشد.
۵-۲-۳- سؤال سوم تحقیق: استقرار منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس چه تاثیری بر وضعیت فرهنگی منطقه عسلویه داشته است؟
مساله توسعه با مسائل فرهنگی رابطه ای تنگاتنگ دارند. به نظر می رسد که در این مورد اولویت بیش از اینکه صرفاً اقتصادی باشد به روابط میان افراد و وقار و مناعت انسانی، احترام به قوانین، ضوابط و مذاهب مربوط می شود.(زمانی، ۱۳۸۹، ص۱۲)
از جمله مسائلی که جوامع صنعتی با آن مواجه هستند پیامدهای نامطلوب اجتماعی و فرهنگی رشد اقتصادی است که از آن جمله تهاجم به سنن و ارزشهای ملی و معنوی، سست شدن همبستگی خانوادگی و گروهی و اجتماعی و بالاخره احساس از خود بیگانگی را می توان بر شمرد.(خلیفه و فرخی،۱۳۸۹،ص۱۴)
همچنین بهره برداری از میادین نفت و گاز و به تبع آن توسعه صنایع وابسته به آن و افزایش فعالیت های اقتصادی در این زمینه باعث گردیده افراد زیادی با تخصص و مهارت های مختلف از سراسر کشور متقاضی کار و اشتغال در پروژه های عظیم و متنوع نفت، گاز و پتروشیمی شوند و همین امر تداخلات و معضلات فرهنگی زیادی را بوجود آورده است.
نتایج حکایت­ از آن دارد که ۱۳٫۹% از پاسخگویان میزان تأثیر منطقه­ ویژه­ی اقتصادی پارس رابر وضعیت فرهنگی منطقه عسلویه را در حدخیلی ­کم ، ۲۴٫۱% در حد کم ،۳۳٫۸% در حد متوسط ، ۲۱٫۳ % در حد زیاد و ۶٫۹% در حد خیلی­ زیاد ارزیابی کرده ­اند. این نتایج نشان از آن دارد که دیدگاه بیشتر پاسخگویان در سطح گزینه­ی متوسطبوده ­است. به عبارت دیگر لز دیدگاه پاسخگویان استقرار منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس تاثیر تقریباً نامطلوبی بر وضعیت فرهنگی منطقه داشته است.
همچنین جهت مقایسه دیدگاه پاسخگویان با در نظر گرفتن جنسیت، تاهل، محل سکونت و وضعیت اشتغال آنان از آزمون T استفاده شد که نتایج نشان می دهد:
بین دیدگاه پاسخگویان زن و مرد در مورد تاثیر منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس بر وضعیت فرهنگی منطقه عسلویه تفاوت معناداری وجود ندارد.
بین دیدگاه پاسخگویان متاهل و مجرد در مورد تاثیر منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس بر وضعیت فرهنگی منطقه عسلویه تفاوت معناداری وجود ندارد.
بین دیدگاه پاسخگویان ساکن روستا و شهر در مورد تاثیر منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس بر وضعیت فرهنگی منطقه عسلویه تفاوت معناداری وجود ندارد.
بین دیدگاه پاسخگویان شاغل و بیکار در مورد تاثیر منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس بر وضعیت فرهنگی منطقه عسلویه تفاوت معناداری وجود ندارد.
همچنین جهت مقایسه دیدگاه پاسخگویان با در نظر گرفتن سطح تحصیلات آنان از تحلیل واریانس یک عاملی (یکطرفه) استفاده شده که نتایج نشان می دهد بین دیدگاه پاسخگویان با سطح تحصیلات متفاوت (ابتدایی، سیکل، دیپلم، کاردانی، کارشناسی و کارشناسی ارشد و بالاتر)، تفاوت معناداری وجود ندارد.
این نتایج با نتایج تحقیقات صابری زفرقندی و همکاران (۱۳۸۸)، قنبری و همکاران (۱۳۸۸)، صادقی فسایی (۱۳۸۵) و طالبیان و فاضلی (۱۳۹۲) همسو می باشد.
۵-۲-۴ سؤال چهارم تحقیق: استقرار منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس چه تاثیری بر وضعیت سلامت مردم منطقه عسلویه داشته است؟
سلامت یکی از ملزومات اصلی رفاه و توسعه یافتگی هر جامعه به شمار می رود به عبارت دیگر سلامت خوب نشانه رفاه و توسعه می باشد.(مهرآرا و نصیب پرست، ۱۳۹۲، ص۱) بهداشت و سلامت، یک هدف اجتماعی و نتیجه مطلوب دامنه ای از مداخلات توسعه ای است و حصول به آن باید فعالانه و با بهره گرفتن از همه منابع و ابزار موجود پیگیری شود. سلامت تحت تاثیر مجموعه پیچیده ای از عوامل اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی قرار دارد.(اللهیاری و همکاران،۱۳۹۰، ص۳۶)
سلامت همانند آموزش و پرورش از مهمترین شاخص های اجتماعی- اقتصادی محسوب می شود. تامین بهداشت و سلامت در میان افراد و گروه های مختلف جامعه سبب افزایش امنیت و رشد اقتصادی می شود.(مهرآرا و نصیب پرست، ۱۳۹۲، ص۸)
معمولاً توسعه صنعت در یک منطقه با توجه به افزایش ساکنین آن منطقه افزایش خدمات و امکانات سلامت را به دنبال دارد اما از طرفی به دلیل تاثیرات مخربی که بر وضعیت محیط زیست اطراف خود می تواند ایجاد نماید، عاملی بالقوه در به خطر انداختن سلامت محیط به شمار می رود.
نتایج حکایت­ از آن دارد که ۲۶٫۱۲% از پاسخگویان میزان تأثیر منطقه­ ویژه­ی اقتصادی پارس رابر وضعیت سلامت مردم منطقه عسلویه را در حدخیلی ­کم ، ۲۱٫۸۷% در حد کم ،۲۴% در حد متوسط ، ۱۸٫۷۶% در حد زیاد و ۹٫۲۵% درحد خیلی ­زیاد ارزیابی کرده ­اند.این نتایج نشان از آن دارد که دیدگاه بیشتر پاسخگویان در سطح گزینه­ی خیلی کمبوده ­است. به عبارتی دیگر از دیدگاه پاسخگویان استقرار منطقه ویژه اقتصادی پارس تاثیر نامطلوبی بر وضعیت سلامت مردم داشته است.
همچنین جهت مقایسه دیدگاه پاسخگویان با در نظر گرفتن جنسیت، تاهل، محل سکونت و وضعیت اشتغال آنان از آزمون T استفاده شد که نتایج نشان می دهد:
بین دیدگاه پاسخگویان زن و مرد در مورد تاثیر منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس بر وضعیت سلامت مردم منطقه عسلویه تفاوت معناداری وجود ندارد.
بین دیدگاه پاسخگویان متاهل و مجرد در مورد تاثیر منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس بر وضعیت سلامت مردم منطقه عسلویه تفاوت معناداری وجود ندارد.
بین دیدگاه پاسخگویان ساکن روستا و شهر در مورد تاثیر منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس بر وضعیت سلامت مردم منطقه عسلویه تفاوت معناداری وجود ندارد.
بین دیدگاه پاسخگویان شاغل و بیکار در مورد تاثیر منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس بر وضعیت سلامت مردم منطقه عسلویه تفاوت معناداری وجود ندارد.
همچنین جهت مقایسه دیدگاه پاسخگویان با در نظر گرفتن سطح تحصیلات آنان از تحلیل واریانس یک عاملی (یکطرفه) استفاده شده که نتایج نشان می دهد بین دیدگاه پاسخگویان با سطح تحصیلات متفاوت (ابتدایی، سیکل، دیپلم، کاردانی، کارشناسی و کارشناسی ارشد و بالاتر)، تفاوت معناداری وجود ندارد.
این نتایج با نتایج تحقیقات کلانتری و همکاران (۱۳۹۰) و احمدی و حاجی نژاد (۱۳۸۹) همسو می باشد.
۵-۲-۵ سؤال پنجم تحقیق: استقرار منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس چه تاثیری بر وضعیت تحصیلات مردم منطقه عسلویه داشته است؟
یکی از مهمترین متغیرها در امر توسعه، آموزش است.(زمانی، ۱۳۸۹، ص۳) وجه مشترک اصلی توسعه پایدار در تمامی کشورها، دانایی محور بودن آنها است. امروزه کشورهای توسعه یافته، اقتصاد مبتنی بر دانایی را دنبال می کند. کشور ما پس از انقلاب در زمینه ترویج علم و کسب دانش موفق بوده و توانسته است آموزش عالی را به خانواده های دورترین روستاها هم انتقال دهد. امروزه علیرغم امکانات محدود رقابتی در روستاها و شهرهای کوچک، فرزندان مناطق بخوبی توانسته اند سهم خویش را از آموزش عالی بگیرند.(زلفی گل، ۱۳۸۳، صص۱۸-۱۶)
مناطقی از کشور که صنعت در آنها گسترش یافته با اختصاص منابع مالی لازم، می توانند موجب افزایش تعداد و کیفیت مراکز آموزش عالی، مدارس، مراکز فنی و حرفه ای و … گردند. ضمناً با توجه به امکان اشتغال بومیان در تخصص های مختلف صنعتی، با استقرار این صنایع انگیزه ارتقاء سطح تحصیلات در بین مردم نیز می تواند بهبود یابد.
آموزش عالی مسلماً نقش تعیین کننده ای در بهبود ایجاد مهارت عمومی و تخصصی دارد. با افزایش سطح تحصیلات عالی، مهارتهای تخصصی نیز شکل و ماهیت ویژه ای به خود می گیرد.(نادری، ۱۳۸۵، ص۶)
نتایج حکایت­ از آن دارد که ۱۰٫۸% از پاسخگویان میزان تأثیر منطقه­ ویژه­ی اقتصادی پارس رابر وضعیت تحصیلات مردم منطقه عسلویه را در حدخیلی ­کم ، ۲۳٫۱% در حد کم ،۳۵٫۶% در حد متوسط ، ۲۴٫۵% در حد زیاد و ۶% در حد خیلی­زیاد ارزیابی کرده ­اند. این نتایج نشان از آن دارد که دیدگاه بیشتر پاسخگویان در سطح گزینه­ی متوسطبوده ­است. به عبارتی دیگر از دیدگاه پاسخ دهندگان تاثیر استقرار منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس بر وضعیت مردم منطقه تقریباً نامطلوب بوده است.
همچنین جهت مقایسه دیدگاه پاسخگویان با در نظر گرفتن جنسیت، تاهل، محل سکونت و وضعیت اشتغال آنان از آزمون T استفاده شد که نتایج نشان می دهد:
بین دیدگاه پاسخگویان زن و مرد در مورد تاثیر منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس بر وضعیت تحصیلات مردم منطقه عسلویه تفاوت معناداری وجود ندارد.
بین دیدگاه پاسخگویان متاهل و مجرد در مورد تاثیر منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس بر وضعیت تحصیلات مردم منطقه عسلویه تفاوت معناداری وجود ندارد.
بین دیدگاه پاسخگویان ساکن روستا و شهر در مورد تاثیر منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس بر وضعیت تحصیلات مردم منطقه عسلویه تفاوت معناداری وجود ندارد.
بین دیدگاه پاسخگویان شاغل و بیکار در مورد تاثیر منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس بر وضعیت تحصیلات مردم منطقه عسلویه تفاوت معناداری وجود دارد.
همچنین جهت مقایسه دیدگاه پاسخگویان با در نظر گرفتن سطح تحصیلات آنان از تحلیل واریانس یک عاملی (یکطرفه) استفاده شده که نتایج نشان می دهد بین دیدگاه پاسخگویان با سطح تحصیلات متفاوت (ابتدایی، سیکل، دیپلم، کاردانی، کارشناسی و کارشناسی ارشد و بالاتر)، تفاوت معناداری وجود ندارد.
۵-۳- جمع بندی
نتایج نشان می دهد که تاثیر استقرار منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس بر مولفه وضعیت اقتصادی کیفیت زندگی از دیدگاه مردم منطقه عسلویه مطلوب است. با توجه به شاخصهای وضعیت اقتصادی می توان گفت که استقرار منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس باعث افزایش فرصت شغلی جدی، کاهش نرخ بیکاری، افزایش درآمد مردم و افزایش عرضه و تقاضا در بازار گردیده است اما با توجه به درصد فراوانی پاسخ ها می توان دریافت که استقرار منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس باعث رکود برخی از مشاغل مانند دامداری و کشاورزی و همچنین افزایش هزینه های درمانی مردم منطقه گردیده است. همچنین از دیدگاه مردم منطقه، استقرار منطقه ویژه انرژی پارس باعث تخریب شدید محیط زیست (آب، خاک، هوا و صوت) منطقه گردیده است. از نتایج موجود می توان دریافت که از دیدگاه مردم منطقه استقرار منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس تاثیر مطلوبی بر وضعیت شاخصهای مربوط به فرهنگ (اماکن تفریحی و مذهبی، کتابخانه ها، آداب و رسوم و ارزشهای مذهبی) و شاخصهای مربوط به تحصیلات (امکانات آموزشی، مراکز آموزش عالی، واحدهای آموزشی، رشته های تحصیلی، انگیزه برای ارتقاء تحصیلات) نداشته است. نتایج حاکی از آن است که استقرار منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس تاثیر مطلوبی بر بهبود وضعیت شاخص های سلامت (افزایش مراکز درمانی و بهداشتی، ایجاد تسهیلات سلامت و نیاز به مراجعه به پزشک) نداشته است.

نتایج نشان می دهد که بیشترین نارضایتی مردم منطقه وضعیت تخریب زیست محیطی منطقه می باشد.
بطور کلی می توان نتیجه گرفت که استقرار منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس اثرات نامطلوبی را بر کیفیت زندگی مردم منطقه عسلویه داشته است.
۵-۴- پیشنهادات
۵-۴-۱- پیشنهادات کاربردی
در طرح های توسعه صنعتی بجای توجه صرف به بعد اقتصادی، به تمامی ابعاد کیفیت زندگی توجه گردد.

جدیدترین نوع اتاقهای فکر که در نهادهای سیاستگذاری خارجی بوجود آمده است، اتاقهای فکر میراث محور است. این مراکز همانند مرکز کارتر و مرکز صلح و آزادی نیکسون در واشنگتن در زمره اتاقهای فکری هستند که توسط روسای جمهور پیشین ایالات متحده ایجاد شدهاند، با این هدف که در زمینه سیاست خارجی و داخلی از خود اثری ماندگار برجای بگذارند. از جمله اقدامات این اتاقهای فکر میتوان به تولید و انتشار نظریات متنوع و برگزاری کارگاهها و سمینارهای مختلف اشاره کرد.
* متدلوژی اتاق فکر:
یکی از کارکردهای اصلی اتاق فکر هدایت تحلیلهای سیاستی است که راهحلهای سازنده و عینی را برای مشکلات پیچیده که از اهمیت عمومی بزرگی برخوردارند ارائه میدهد.

آنها بر روی راهحلهای بدیل برای یک مشکل تمرکز می کنند و به طور مدبرانه یک استراتژی را برای دستیابی به توصیههای سیاستی که از حمایت چندجانبه برخوردار بوده به کار میگیرند.
اتاقهای فکر استراتژیهای خاص مرتبط با اطلاعات سیاستی را برای آمادهسازی اسناد سیاستی و چکیدههای شفاهی گسترش می دهند.
با این همه مأموریت اتاقهای فکر بهبود سیاستگذاری عمومی به وسیلهی بیشینهسازی احتمالاتی است که تحلیلهای سیاستی برای حل مشکلات واقعی جهان به کار خواهند برد.
یک اتاق فکر نه یک موسسه دولتی است و نه یک دانشگاه بلکه یک فضایی را در بین دولت و موسسات آکادمیک اشغال کرده است.
تحلیل سیاستی یک فعالیت شناختی است که در فرایند سیاستگذاری قرار گرفته و سیاسی نیز میباشد. بهرهگیری از یک دستهی گستردهای از متدها و روشها، تحلیلگران سیاستی را ترغیب به عمل سیاستگذاری با بهره گرفتن از فراهم نمودن دیدگاهی به سمت پنج حوزه اساسی میکند.
ذات مشکلات سیاستی، پیامدهای حال و گذشته سیاستها، ارزش این پیامدها در حل کردن مسائل سیاستی، وجود گزینههای سیاستی جدید و پیامدهای احتمالی آن و در نهایت گزینههایی که باید واقعاً برای حل یک مسئله مورد استفاده قرار گیرند.
پاسخ به این مسائل، اطلاعاتی را دربارهی مشکلات سیاستی، آیندههای سیاستی، عملکردهای سیاستی پیامدهای سیاستی و اجرای سیاستی به بار میآورد.
مراحل بعد روشهایی را که میتوان به کار میگرفت تا اطلاعات مرتبط سیاستی تولید شود و انتقال آن به منابع عملی که در دسترس سیاستگذاران قرار گیرد را نشان میدهد.
- صورتبندی مشکل: روشهایی که به صورت کلی در موسسات بخش خصوصی به خوبی مدیریت میشود که تحلیلگران را قادر میسازد تا تصورات موجود را با ورود به فرایند سیاستگذاری در مرحله دستور کار به چالش بکشند. این روشها به کشف تصورات پنهان، دلایل شناخت، اهداف برگزیده، دیدگاه های متضاد ترکیب شده و کشف الگوهای سیاستی جدید کمک میکند.
- پیشبینی: روشهایی که دانشهای مرتبط با سیاستی را فراهم میکند درباره شرایط احتمالی آینده (خواه اقتصادی، سیاسی، اجتماعی یا تکنولوژیک) که این احتمال بعد از تطبیق با یک گزینه سیاستی خاص به وجود میآید. پیشبینی از رایجترین مرحله در طی مرحله تدوین سیاستی است.
این روش به آزمون بالقوه و دلخواه از آینده کمک میکند. اثرات موجود و سیاستهای پیشنهادی را تخمین میزند، موانعی که ممکن است در آینده برای دستیابی به اهداف رخ دهد را شناسایی میکند و احتمالات سیاسی سیاستهای پیشنهادی را تخمین میزند(۱۹۹۶ Dunn )
توصیه: روش های توصیهای دانش مرتبط با سیاستی را به بار میآورد که مستقیماً قابل کاربرد برای تصمیمسازی باشد. بسیاری از روش های توصیهای شامل تحلیل هزینه –فایده و تکنیکهای بهینه سازی که در موسسات دولتی گسترش یافته و مخصوصاً توسط گروه مهندسان ارتش آمریکا به کار گرفته میشود. این روشها به پیشبینی خطرات و نااطمینانی کمک میکند. خروجی ها و پیامدها را تشخیص میدهد. تصمیمگیری انتقادی و حساس را دستهبندی میکند. هزینه ها و فایده ها را مقایسه میکند و پاسخگویی دولتی را برای سیاستهای اجرا شده نشان میدهد.
کنترل: روشهایی که دانش مرتبط با سیاستی را فراهم میکند دربارهی نتایج سیاستهای موجود که راهنماییهایی را برای سیاستگذاران در اینکه چگونه به مهمترین نحو در حال و آینده یکی از آنها را اجرا کنند، فراهم میآورد.
بسیاری از موسسات دولتی، غیردولتی و غیرانتفاعی اثرات و پیامدهای سیاستهایشان را به وسیلهی ابزار متنوع اجتماعی و شاخصهای اقتصادی کنترل میکنند.
روش های کنترل عمدتاً به وسیلهی جامعهشناسان و دانشمندان سیاسی مشغول در موسسات سیاسی دانشگاهی گسترش مییابد که به پیروی از قوانین و مقررات، کشف پیامدهای سیاستها و برنامهها، شناسایی واحدها و اشخاصی که اجرای سیاست را به تأخیر میاندازد تا موجب انحراف سیاست میشوند، کمک میکند.
ارزیابی: روشهایی که اطلاعاتی را درباره درجهای از سیاستها که یک سطح رضایتبخش از عملکرد را به دست میدهد. ارائه میکند. بنابراین به سیاستگذاران در دستیابی به کیفیتی از تصمیماتشان کمک میکند.
روش های ارزیابی که بسیاری از آنها در دانشگاه گسترش یافته اطلاعاتی درباره دامنهی مسائلی که حل شدهاند را فراهم میآورد.
آنها همچنین در دستهبندی و ارزیابی از ارزشهای نشئت گرفته از یک سیاست و تنظیم یا تدوین سیاستها دخیل هستند.
به اضافه این عناصر هستهای از تحلیل سیاستی که به وسیلهی اتاقهای فکر به کار برده میشود که در بالا توضیح داده شده، همچنین یک دسته وسیعی از تکنیکهای تحلیلی وجود دارد که اتاقهای فکر در یک شرایط منحصر به فرد آن را به کار میبرند.
مدیریت دانش
مدل نظری کانون تفکر مبتنی بر مدل هرم مدیریت دانش است که در آن دانش و نه داده ها و اطلاعات برای تصمیمگیری و سیاستگذاری از اهمیتی اساسی برخوردار است.

• • داده ها

• • اطلاعات

• • دانش

• • خرد سازمانی

«مدیریت دانش فرآیندی نظاممند در سازمان است که بر سازماندهی و ساماندهی دانش ضمنی و دانش صریح تأکید میورزد و شامل توسعه و مدیریت سیستماتیک دانش، شایستگیها و تخصصهای سازمان در حال و آینده است. سازمان برای آنکه توانایی مدیریت دانش را داشته باشد باید از دانش که در اختیار دارد و محل استقرار آن آگاه بوده و بداند چگونه دانش مورد نیاز خود را کسب کند. مدیریت دانش به مفهوم تعیین جایگاه، پردازش، ذخیره و توزیع سیستماتیک دانش، شایستگی و تخصص درون سازمانی است که همچنین به توانایی ترکیب و توسعه دانش موجود هم اشاره دارد که ایجاد ارزشافزودههای جدید را ممکن میسازد. دانش سازمانی به مثابه سرمایهای اساسی مستلزم شناسایی، اخذ، ساماندهی، پردازش اطلاعات و ارتقاء آن به سطحی است که مجموعه خردسازمانی را تشکیل میدهد.
مدیریت دانش افزایش توان کارکنان و سازمانها در انتزاع و خلق دکترین است. آنچه که جوهره کار علمی است طرح فرضیه و تئوریپردازی است. این جوهره آنگاه که در سطح کسبوکار سازمان مطرح میشود به شکل خلق دکترین و ارائه راهحل علمی برای بهبود کسب و کار جلوهگر میشود (اشتریان ۱۳۸۷). با توجه به مبانی نظری مدیریت دانش یکی از هدفهای اصلی در اجرای کانون تفکر، تحقیق در مورد زیرساختهای مورد نیاز در بازنمایی دانش سازمانی و توسعه سامانههای مرتبط با آن میباشد. در این راستا ضمن تحلیل روش های موجود در بازنمایی دانش سازمانی و نگهداری آنها در انبار دانش سازمانی، باید مدلهای افقی و نه سلسله مراتبی برای گردش دانش ارائه شود.
تنقیح مسائل سیاستی
یکی از مهمترین چالشها در سیاستگذاری دولتی تنقیح و صورتبندی مسائل و فهم شفاف از ماهیت مشکل عمومی است. چه بسیار سیاستهایی که به دلیل عدم فهم مشکل و عدم صورتبندی دقیق مسأله با شکست مواجه شدهاند. در واقع میتوان گفت: شکست سیاستها نه به دلیل راهحل غلط بلکه به دلیل صورت مسئله غلط بوده است.
بدینسان یکی از مهمترین فعالیتهای کانون تفکر شناخت ماهیت مشکلات و صورتبندی دقیق یک صورت مسئله سیاستی بر اساس شناخت ماهیت مشکلات است.
مسئله محوری یک از ویژگیهای اساسی رشته سیاستگذاری عمومی است. مسئله محوری نه صرفاً از حیث پرداختن به مسائل اجتماعی توسط این رشته مهم است بلکه به دلیل نقشی که در متدلوژی سیاستگذاری عمومی دارد اهمیت مییابد. یعنی نقطه عزیمت سیاستگذاری مسئلهشناسی است و پرداختن به فنون مسألهشناسی در تدوین سیاست اهمیت دارد.
کانون تفکر به عنوان یکی از وظایف اصلی خود معطوف به شناخت ماهیت مشکلات و صورتبندی گوناگون آن متمرکز میشود.
بدینسان به صورتی دائمی مسألهشناسی یکی از فعالیتهای جاری و همیشگی این کانونهاست که مسائل سازمانی، مسائل اجتماعی و مسائل سیاسی را در دستور کار خود قرار میدهد. حتی گاه ممکن است که صورت مسأله در گذر زمان چندین بار مورد بازرسی و بازبینی قرار گیرد و در دستور کار مجدد قرار گیرد. مسألهشناسی دیگ جوشانی است که دائما باید به بار باشد و موتور محرکه فعالیتهای کانون تفکر است. (Dunn؛۱۹۹۶)
* شیوه های اثرگذاری اتاقهای فکر
در میان تمامی مولفه های تأثیرگذار بر تدوین سیاست خارجی آمریکا، نقش اتاقهای فکر از اهمیت بسیار زیادی برخوردار میباشد اما تاکنون کمتر مورد توجه قرار گرفته است. این اتاقها که به اعتقاد برخی پدیدهای منحصراً آمریکایی هستند، در طی نزدیک به یک قرن بر چگونگی حضور آمریکا در عرصه های بین المللی تأثیرگذار بودهاند. اما از انجا که بیشتر فعالیت این اتاقها خارج از کانون توجه رسانه ها بوده است، بسیار کمتر از نهادهای دیگر از جمله گروه های دارای منافع خاص و یا لابیها، احزاب سیاسی و بخشهای مختلف در دولت مورد توجه قرار میگیرند، با این حال این اتاقها به رغم حضور کمرنگ در رسانه ها به پنج طریق ذیل بر فرایند تصمیمسازی در سیاست خارجی ایالات متحده تأثیر میگذارند:

1. 1. ارائه گزینه و ایدههای خلاق در امور سیاسی

1. 1. تربیت کادر متخصص برای حضور و نقشآفرینی در ساختارهای حکومتی

1. 1. ایجاد بستر مناسب برای تحقق گفتگوهای سازنده در بین نخبگان سیاسی

1. 1. آشنا ساختن مردم با مسائل جهانی

1. 1. کمک به تلاشهای رسمی برای حلوفصل مناقشات

ارائه گزینه ها و ایدههای خلاق در امور سیاسی
یکی از مهمترین شیوه های تأثیرگذاری اتاقهای فکر، همانطور که از نام آنها برمیآید، ارائه گزینه ها و ایدههای خلاق در امور سیاسی است. از آنجا که کارشناسان و محققان اتاق فکر، معمولاً پستهای رسمی ندارند، به راحتی میتوانند به بیان ارزیابی خود در مورد اقدامات دولتمردان و چالشهای موجود و همچنین کیفیت واکنشهای دولت بپردازند.
تدوین نقشه راه، اولویتبندی کردن مسائل، باز تعریف مفاهیم امینت ملی و موارد متعدد دیگر از این قبیل، ماحصل ایجاد تفکرات نوین توسط اتاقهای فکر میباشد. ایدههای خلاق تولید شده توسط این اتاقها معمولاً از طریق انتشار کتاب، مقاله، حضور در رسانه ها و یا ارائه گزارش در کنگره توزیع میگردد. با این حال برخی مقاطع تاریخ فرصتهای بیبدیلی را برای ارائه گزینه ها و ایدههای خلاق در عرصهی سیاست خارجی فراهم میسازد.
به عنوان نمونه میتوان به فرصت ایجاد شده توسط جنگ جهانی دوم اشاره کرد؛ اندکی پس از آغاز جنگ شورای روابط خارجی به سرپرستی ژنرالهاس پروژه عظیم جنگ و صلح را با هدف تدوین و تنظیم مبانی مورد نیاز برای دوران پس از جنگ، آغاز کرد. پژوهشگران و محققان در این حوزه ۶۸۲ گزارش ویژه برای وزارت خارجه آمریکا تهیه کردند که موضوعات و مسائل مختلفی از جمله اشغال آلمان تأسیس سازمان ملل متحد و بسیاری موارد دیگر را در بر میگرفت.
دو سال پس از جنگ نشریه این شورا با نام «امور خارجی»^[۴۹]مقالهای بدون نام با عنوان «ریشه های رفتار شوروری»^[۵۰] منتشر ساخت. این مقاله که در حقیقت به قلم جورج کنان^[۵۱] نوشته شده بود، پایهگذار چارچوب نظریهای شد که بعدها به مدت چهار دهه ایالات متحده به عنوان سیاست «مهار» از آن استفاده میکرد. این نشریه در سال ۱۹۹۳ مقالهای از هانتینگتون^[۵۲] استاد علوم سیاسی دانشگاه هاروارد با عنوان «برخورد تمدنها»^[۵۳] منتشر ساخت که در شکلگیری سیاست خارجی آمریکا در دوران پس از جنگ سرد نقش فراوانی داشت. مطالعات انجام شده توسط مرکز مطالعات استراتژیک و بینالملل، بنیاد هریتیج مؤسسه بروکینگز و موسسه امریکن اینتر پرایز بعد از وقوع حملات یازدهم سپتامبر توانست کمک فراوانی در جهت تبیین راهبردهای مناسب برای مقابله با تهدید تروریسم که به دولت ایالات متحده بکند. نمونه دیگری از تأثیرگذاری اتاقهای فکر با بهره گرفتن از این روش، ماجرای افزایش نیروها در عراق توسط دولت بوش در سال ۲۰۰۷ بود. مؤسسه امریکن اینتر پرایز که نقش بسیار کلیدی در راهاندازی جنگ عراق بعد از یازده سپتامبر داشت برای تداوم تأثیرگذاری خود در روند اشغال عراق اقدام به راهاندازی گروه مطالعات عراق نمود. مطالعات این گروه که تحت هدایت فردریک کیگان صورت میگرفت تأثیر فراوانی بر جهتگیری سیاستهای آمریکا در عراق داشت. نمونه بارز آن پیشنهاد ارائه شده در ژانویه ۲۰۰۷ میباشد که تبدیل به سیاست رسمی دولت بوش و افزایش نیروها در عراق گشت.

گزینش افراد متخصص و با تجربه در بخش‎های مربوط به بازاریابی، تبلیغات، و فناوری‎های جدید در هر دو بخش عمومی و خصوصی گردشگری ایران؛ آن چه مسلم است، وجود سرمایه‎ی انسانی در موفقیت کشور‎ها و سازمان‎ها (به طور خاص) نقش تعیین‎کننده را دارد و بدون استفاده از منابع انسانی مناسب نمی‎توان انتظار موفقیت و پیشرفت را داشت. این در حالی است که کشور ما به نظر می‎رسد در استفاده‎ی مناسب از آن‎ها بهره‎ی چندانی نمی‎برد. در صورتی که مسؤلان مایل به گزینش افراد جدید در بخش‎های مربوط به بازاریابی گردشگری نباشند، می‎توانند به افراد موجود آموزش داد تا دانش و مهارت لازم را پیدا کنند و یا این که در صورت امکان به برون سپاری بخش‎هایی از فعالیت سازمان مورد نظر، روی آورند.
ایجاد پایگاه یا سیستم مدیریت مقصد برای جمع آوری و مدیریت داده‎های گردشگری ایران به صورت علمی و تخصصی و یا در صورت وجود، احیا و بهبود آن؛ برای شناخت و توسعه‎ی هر بخشی، نیاز اساسی به داده‎ها یا آمار و ارقام صحیح و علمی می‎باشد تا بتوان از آن‎ها برای تحلیل مسایل و ارائه راه کار‎ها استفاده کرد. متاسفانه بخش گردشگری ایران در این زمینه بسیار ضعیف می‎باشد؛ به طوری که پس از سال‎های متمادی از توجه خاص به گردشگری، هنوز آمار و ارقام درست یا مورد توافق حتی در مورد تعداد دیدارکنندگان خارجی نیز نداریم و این در حالی است که کشور‎های پیشرفته در حوزه‎ی گردشگری، از داشتن آمار علمی و به‎روز، نهایت بهره را می‎برند. وقتی ما هنوز آمار گردشگران ورودی به کشور را به طور صحیح نداریم، چگونه می‎خواهیم بر اساس ویژگی‎های آن‎ها، برنامه ریزی صحیحی در بخش بازاریابی و تبلیغات (به طور خاص) داشته باشیم؟

۵-۳-۲- پیشنهادات برای پژوهش‎های آتی
بررسی دلایل مؤثر نبودن تبلیغات اینترنتی گردشگری ایران در جذب گردشگران اروپایی به کشور.
بررسی میزان اهمیت اینترنت به عنوان رسانه‎ی ارتباطی نوین در تبلیغات گردشگری ایران در مقابل سایر رسانه‎های ارتباطی سنتی در تبلیغات مانند تلویزیون، روزنامه، رادیو، مجله، و.. .
مطالعات تطبیقی ایران و سایر کشور‎های موفق در زمینه استفاده از اینترنت برای تبلیغات و جذب گردشگران خارجی؛ از مقایسه‎ی عملکرد و تجارب سایر کشور‎ها می‎توان بهره برد و راه پیشرفت را هموارتر ساخت.
مطالعه‎ی شناسایی و معرفی بهترین روش‎ها یا تکنیک‎های تبلیغات اینترنتی در جذب گردشگران خارجی به کشور.
۵-۴- محدودیت‎های پژوهش و سخن آخر
مهمترین محدودیت این پژوهش را می‎توان محدودیت زمانی این پژوهش دانست چرا که برای مطالعه‎ی چنین موضوعی می‎بایست تعداد گردشگران بیشتری را به عنوان نمونه مورد بررسی قرار داد و همچنین در دوره‎های مختلفی از سال و برای گروه‎های مختلفی از گردشگران، موضوع را بررسی کرد.
یکی از موضوعات دیگری که باید به عنوان محدودیت این تحقیق عنوان کرد و همواره برای اکثر پژوهش‎های دانشگاهی کشور وجود دارد، عدم همکاری بخش‎های عمومی و خصوصی گردشگری می‎باشد. این امر در صورتی اتفاق می‎افتد که تقریبا هر گونه پژوهشی که در بخش گردشگری و در سازمان خاصی صورت پذیرد می‎تواند موجب توسعه و بهبود گردشگری ایران به طور عام و بهبود سازمان مربوطه به طور خاص شود. به منظور انجام این پژوهش به چندین هتل جهت تکمیل پرسشنامه مراجعه شد که تنها تعداد اندکی از آن‎ها با پژوهشگر همکاری کردند.
عدم دسترسی به مقالات و کتاب‎های روز دنیا در ارتباط با موضوع پژوهش، یکی دیگر از محدودیت‎های این پژوهش می‎باشد. این در حالی است که هنگام انجام این پژوهش، دانشگاه محل تحصیل پژوهشگر به مدت حداقل ۲۰ روز کامل تعطیل بود و از بیرون نیز دسترسی پژوهشگر به منابع کتابخانه‎ای، اینترنت و غیرو بسیار محدود بود.
منابع و مآخذ
منابع فارسی
آتش‎پور، حمید، و امین جنتیان، سمیرا. (۱۳۸۲). روانشناسی رفتار مصرف‎کننده، تهران: انتشارات روزآمد.
آذر، عادلی، و ‌مومنی، منصور. (۱۳۸۰). ‌آمار و کاربرد آن در مدیریت. جلد دوم، تهران: سمت.
آفاق لرستانی، عبدالله. (۱۳۷۷). کانون‎های آگهی در چهل سال پیش. مجله رسانه، سال نهم، ۴.
اربابی، علی محمد. (۱۳۵۰). تبلیغات تجاری. (چاپ دوم). تهران: انتشارات دانشکده علوم ارتباطات اجتماعی.
اکبرپور، تقی. (۱۳۹۰). پیش‎بینی تقاضای گردشگری ورودی به ایران (رویکرد شبکه‎های عصبی- فازی). پایان‎نامه کارشناسی‎ارشد. دانشگاه علامه طباطبایی.
اکبری، رضا. (۱۳۸۱). تاثیر تبلیغات بر جذب گردشگران بین‎المللی به شهر اصفهان از دیدگاه گردشگران. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه علامه طباطبایی.
بازرگان هرندی، عباس، سرمدی، زهره، و حجازی، الهه. (۱۳۸۲). روش‎های تحقیق در علوم رفتاری. (چاپ اول)، تهران: انتشارات آگاه.
بختایی، امیر، و گلچین‎فر، شادی. (۱۳۸۵). مراحل تدوین یک طرح و برنامه تبلیغاتی، ماهنامه تدبیر، ۱۷۱.
پراتکانیس، آنتونی، و آرونسون، الیوت. (۱۳۸۵). عصر تبلیغات (ترجمه کاووس سید امامی و محمدصادق عباسی). تهران: انتشارات سروش.
پورکریمی، جواد. (۱۳۸۱). تبلیغات رسانه‎ای و تغییر نگرش مخاطبان؛ رویکردی روانشناختی بر تبلیغات، فصلنامه پژوهش و سنجش صدا و سیما، تهران: انتشارات سروش.
تبلیغات تجاری در اینترنت. (۱۳۸۴). http://www.tabliq.com.
تبلیغات در نقطه خرید. (۱۳۸۴). http://www.advertisingjournal.com.
سلیمانی، سمیرا. (۱۳۹۰). تاثیر تبلیغات اینترنتی بر تصویر ذهنی گردشگران از مقصد. پایان‎نامه کارشناسی‎ارشد. علامه طباطبایی.
شکیبایی، علی‎رضا. (۱۳۸۴). سهم ایران از درآمد جهانی صنعت گردشگری بسیار ناچیز است. روزنامه ایران. http://www.aftabir.com.
کاتلر، فیلیپ. (۱۳۸۵). ده گناه مرگبار بازاریابی: علایم و راه‎حل‎ها (ترجمه عبدالحمید ابراهیمی و هرمز مهرانی). تهران: انتشارات همای دانش.
کاتلر، فیلیپ، و آرمسترانگ، گری. (۱۳۸۳). اصول بازاریابی (ترجمه علی پارساییان). (ویرایش هشتم). تهران: نشر آیلار.
گلچینفر، شادی، و بختایی، امیر. (۱۳۸۵). رفتار مصرف‎کننده. ماهنامه تدبیر، سال هفدهم، ۱۷۴.
گی، چاک وای. (۱۹۹۷). جهانگردی در چشم‎اندازی جامع. (ترجمه علی پارساییان و سید محمد اعرابی، ۱۳۸۶). تهران: دفتر پژوهش‎های فرهنگی.
حنفی‎زاده، پیام، و بهبودی، مهدی. (۱۳۸۸). تبلیغات اینترنتی: رهیافت جدید ترفیع. تهران: انتشارات ترمه.
روستا، احمد، ونوس، داور، و ابراهیمی، عبدالحمید. (۱۳۸۱). مدیریت بازاریابی. (چاپ ششم). تهران: سمت.
عمیدی، علی. (۱۳۷۸). نظریه نمونه‎گیری و کاربردهای آن. جلد اول. تهران: مرکز نشر دانشگاهی‌.
صدقیانی، جمشید، و ابراهیمی، ایرج. (۱۳۸۱). ‌تحلیل آماری پیشرفته. تهران: نشرهوای تازه.
عمیدی، علی. (۱۳۷۸). نظریه نمونه‎گیری و کاربردهای آن. جلد اول. تهران: مرکز نشر دانشگاهی‌.
فطوره‎چی، یاسمن. (۱۳۸۸). ارزی‍اب‍ی‌ اث‍رب‍خ‍ش‍ی‌ ت‍ب‍ل‍ی‍غ‍ات‌ م‍ح‍ی‍طی‌ ش‍رک‍ت‌ خ‍دم‍ات‌ ارت‍ب‍اطی‌ ای‍ران‍س‍ل‌ از دی‍دگ‍اه‌ م‍س‍اف‍ری‍ن‌ م‍ت‍روی‌ ش‍ه‍ر ت‍ه‍ران. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه علامه طباطبایی.
لامزدن، لس. (۱۹۹۲). بازاریابی گردشگری. (ترجمه ابوالفضل تاج ‎زاده‎ نمین، ۱۳۸۷). تهران: دانشگاه پیام‎نور.
مجتهدی، پرویز. (۱۳۷۲). مارکتینگ و مارکتینگ بین‎المللی، تهران: انتشارات شیرین.
محبیان، علی‎رضا. (۱۳۸۱). تاثیر تبلیغات بازرگانی بر رفتار مصرف‎کنندگان در صنایع الکترونیک ایران (شرکت صا ایران). پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه علامه طباطبایی.
محمدیان، محمود. (۱۳۷۹). مدیریت تبلیغات (از دید بازاریابی). (چاپ اول). تهران: انتشارات حروفیه.
محمدیان، محمود. (۱۳۸۸). مدیریت تبلیغات (از دید بازاریابی). (چاپ چهارم). تهران: انتشارات حروفیه.
محمدیان، محمود، و آقاجان، عباس. (۱۳۸۱). آسیب شناسی تبلیغات در ایران (به شیوه تعاملی). (چاپ اول). تهران: انتشارات حروفیه.

حداکثر میزان هوای مورد نیاز مربوط به هفته اول کمپوست سازی بوده و پس از آن به تدریج میزان هوای مورد نیاز در طول فرایند کاهش می یابد. این نوسانات با سیستم کنترل حلقه های حرارتی به خوبی قابل تنظیم هستند. در صورتیکه در روش “بلتسویل” میزان هوادهی در طول فرایند ثابت باقی می ماند. بر این اساس کاربرد هواده های بزرگتر با تنظیم درجه حرارت در محدوده بهینه شروع شد]۱۵.[
هنوز بخشهای زیادی بر روی سیستم کمپوست سازی تحت درجه حرارت بهینه وجود دارد. حفظ درجه حرارت بهینه حدود ۴۵ درجه سانتیگراد از یک طرف موجب سلامت و فعالیت مطلوب جمعیت میکروبی موجود در توده کمپوست می گردد و از طرف دیگر شرایط پاستوریزاسیون مطلوب در توده کمپوست را فراهم نمی آورد]۱۵.[
متخصصین در این امور اذعان دارند که فرایند کمپوست سازی تحت درجه حرارت بالا محدودیتهایی را در سرعت انجام واکنش به وجود می آورد اما بسیاری از مشکلات بهداشتی را بر طرف می نماید. اگر طراحان در طراحی سیستم هوادهی تجهیزات کنترل لازم را تعبیه کنند، بهره برداران می توانند به صلاحدید خود درجه حرارت بهینه را برای اخذ بهترین نتایج تنظیم نمایند.

در مورد لجن فاضلاب شهری بسیاری از بهره برداران درجه حرارتهای بین ۵۵ تا ۶۵ درجه سانتیگراد را به عنوان درجه حرارت اولیه برای اطمینان از پاستوریزاسیون مناسب می دانند و سیستم را برای روزهای اول روی آن تنظیم می نمایند]۹و۳۸و۱۵.[ پس از حصول اطمینان از کنترل پاتوژنها، بهره بردار درجه حرارت سیستم را بر روی اعداد پایین ترین تنظیم می نماید.
تجربیات به دست آمده بر روی فرآیندهای با درجه حرارت بهینه موجب شد تا این فرایند در دهه ۸۰ مورد توجه و قبول مجامع علمی قرار گیرد]۳۸.[
۲-۱۷- سیستمهای کمپوست راکتوری
فرآیندهای راکتوری کمپوست سازی بر اساس نوع جریان ورودی جامدات به سیستم به دو دسته راکتورهای با جریان عمودی و راکتورهای با جریان افقی تقسیم می گردند. راکتورهای افقی از یکسری راکتورهایی با شیب ملایم نسبت به افق تشکیل شده اند که بدین ترتیب جریان یافتن جامدات در آنها امکان پذیر خواهد بود]۲.[
۲-۱۷-۱- راکتورهای جریان عمودی جامدات
نحوه جریان جامدات در این راکتورها بصورت عمودی می باشد. در برخی از این راکتورها جامدات هنگام جریان عمودی به سمت پایین بهم زده می شوند که به این راکتورها اصطلاحاً “راکتورهای جریان عمودی با بستر جامدات بهم زده” اطلاق می شود. این راکتورها می توانند با تغذیه مداوم و یا متناوب بکار گرفته شوند. نمونه ای از این راکتورها در شکل (۲-۸) نشان داده شده است.
شکل (۲-۹)- راکتورهای جریان عمودی با بستر جامدات بهم زده]۲[.
در گونه های دیگر راکتورهای عمودی، که به آنها اصطلاحاً “راکتورهای جریان عمودی با بستر پرشده” اطلاق می گردد جامدات ورودی بهم زده نمی شوند این راکتورها نیز می توانند بصورت پیوسته یا ناپیوسته تغذیه و بکار گرفته شوند[۲].
شکل (۲-۱۰)- راکتورهای جریان عمودی با بستر پرشده]۲[.
در راکتورهای جریان عمودی با بستر های پر شده اغلب بصورت زمان بندی جریانی از جامدات از کف به طرف بالا برگشت داده شده و یک بهم زدگی در این حجم ایجاد می گردد. پس از رسیدن این جریان به بستر، بهم خوردگی تا جریان برگشتی بعدی متوقف می گردد. عمق مواد موجود در این راکتورها به ۶ تا ۹ متر می‌رسد]۲و۹[.
نمونه های مختلفی از این راکتورها با اشکالی دایره ای و یا مستطیلی و با الگوهای هوادهی متفاوت مورد استفاده قرار گرفته اند.
راکتورهای جریان عمودی با بستر های پرشده کاربرد گسترده‌ای در کمپوست لجن و مواد اصلاح کننده نظیر خاک اره دارد که دلیل عمده آن هزینه نسبتاً پایین در تولید کمپوست به ازای واحد حجم راکتور می‌باشد]۹[.
نمونه‌هایی از راکتورهای جریان عمودی متداول در تولید کمپوست از لجن فاضلاب ذیلاً مورد اشاره قرار گرفته است.
۲-۱۷-۲- راکتور بیوسل
این سیستم از راکتورهای جریان عمودی با بستر جامدت همزده شده است که اولین بار در کشور آلمان بکار گرفته شد. راکتور موجود در این فرایند بصورت یک برج عمودی می باشد که از ۸ تا ۱۰ طبقه بر روی هم تشکیل شده است. کف هر طبقه از جنس آلومینیوم ساخته شده که با چرخش خود مواد موجود را به طبقه بعدی تخلیه می نماید. اکسیژن مورد نیاز بوسیله سیستم هوادهی تحت فشار تأمین می گردد. مواد ورودی به این سیستم را لجنهای آبگیری شده، کمپوست برگشتی و فضولاب باغی یا خاک اره بترتیب با نسبتهای حجمی ۲:۲:۱ تشکیل می دهند.
مخلوط کمپوست در هر طبقه حدود یک متر ارتفاع و ۳ روز توقف دارد و زمان ماند کل در راکتور حدود ۳۰ روز می باشد. در شهرهای “رستت” و “ساربرکن” آلمان راکتورهایی از این نوع از سال ۱۹۷۷ مشغول بکار می باشند]۹[.
۲-۱۷-۳- راکتور BAV
سیستم BAV یک راکتور جریان عمودی استوانه ای با بستر پوشیده می باشد. این راکتور قابلیت تولید کمپوست از لجن فاضلاب با کمپوست نهایی و یا سایر مواد حجیم کننده نظیر خاک اره را دارد. در این راکتور همزمان با ورود مواد جدید از قسمت فوقانی، مخلوط کمپوست از قسمت تحتانی خارج می گردد. زمان ماند در این نوع راکتور بین ۱۰ تا ۱۴ روز بوده و در صورت لزوم در این مدت هوای تحت فشار از قسمتهای جانبی راکتور وارد می گردد]۲[.
عملیات عمل آوری توده های کمپوست که مرحله اول را طی کرده اند حداقل نیاز به ۶ هفته زمان دارد. در حال حاضر بیش از ۲۵ کارخانه از این نوع با ظرفیتی معادل ۳۷۵ متر مکعب در آلمان مشغول بکار می‌باشند]۹[.
۲-۱۸- راکتورهای جریان افقی و شیب دار جامدات
راکتورهای جریان افقی جامدات به سه گروه کلی، راکتورهای با بستر لغزان (استوانه های چرخان)، راکتورهای با بستر هم زده شده و راکتورهای با بستر ثابت جامدات تقسیم بندی می گردند. سیستم های مختلفی از این راکتورها برای تولید کمپوست از زباله های شهری، فضولات باغی و لجنهای فاضلاب بکار گرفته شده است]۲و۹.[
۲-۱۸-۱- استوانه های چرخان
براساس الگوی جریان جامدات داخل راکتور، استوانه های چرخان به سه گروه، جریان پراکنده، سلولهای سری و اختلاط کامل تقسیم می شوند. در جریانهای پراکنده ورودی و خروجی جامدات از دو انتهای مخالف راکتور صورت می گیرد.
جریان حاکم بر این راکتورها جریان پیستونی است مگر در مقاطعی از بستر که در اثر لغزیدن یک حالت پراکندگی یکنواخت وجود داشته باشد. بسیاری از این استوانه های گردان برای کمپوست سازی زباله مورد استفاده قرار گرفته اند. شکل (۲-۱۰- الف) شمایی از این سیستم را نمایش می دهد.
استوانه های چرخان با سلولهای سری به منظور جلوگیری از ایجاد جریان کوتاه در راکتور ابداع شده اند. در این راکتورها استوانه به چند سلول تقسیم شده که بصورت سری پشت سرهم قرار می گیرند. مواد خام ورودی به محض تخلیه سلول اول به آن وارد شده و سپس سلولها را طی کرده و از سلول انتهایی خارج می‌گردند. عملیات اختلاط در هر سلول بطور مجزا به خوبی انجام می پذیرد. در واحد بهسازی لس آنجلس عملکرد راکتورهای ساده را با راکتورهای چند سلولی مقایسه کرده و بنا به دلایل، اختلاط یکنواخت در حین جریان و برخورداری از یک سیستم تغذیه نیمه پیوسته، راکتورهای چند سلولی را ارجحتر تشخیص دادند. در شکل (۲-۱۰، ب) شمایی از این راکتور نمایش داده شده است.
در صورتیکه بخواهد از این راکتورها بصورت جریان پیوسته استفاده نمایند بایستی از راکتورهای اختلاط کامل استفاده نمایند. استفاده از الگوی جریان پیوسته در این راکتورها زمان ماند تئوریک سیستم را کاهش داده و عملیات نابودسازی پاتوژنها را با اشکال مواجه می نماید. شکل (۲-۱۰، ج) شمایی از این راکتور را نشان می دهد]۲و۳۸.[ در حال حاضر استفاده از این راکتورها با توجه به محدودیت نابودسازی پاتوژنها، تقریباً منسوخ شده است.
شکل (۲-۱۱)- انواع راکتورهای کمپوست با استوانه های چرخان ]۲و۹[.
۲-۱۸-۲- راکتور دانو
سیستم دانو در سال ۱۹۳۳ در دانمارک برای تولید کمپوست از زباله بکار گرفته شد. راکتور دانو که به آن واحد تثبیت کننده زیستی نیز اطلاق می گردد از یک استوانه گردان افقی با سرعت چرخش کم به قطر ۹ تا ۱۲ فوت و بطول حداکثر ۱۵۰ فوت تشکیل شده است. استوانه تا تیغه از زباله پُر می شود و با سرعت ۱/۰ تا ۱ دور در دقیقه می چرخد. عمل هوادهی در طی چرخش محفظه انجام می گیرد و برای اطمینان از تأمین اکسیژن کافی، هوا به درون استوانه تزریق می گردد. زمان ماند در این راکتور بین یک تا پنج روز می باشد و پس از آن عملیات عمل آوری در واحدهای ویندرو یا توده های ثابت انجام می گیرد]۹.[
این فرایند برای تولید کمپوست از مخلوط زباله و لجن در کشورهایی اروپایی و آمریکا مورد استفاده قرار گرفته است.
۲-۱۸-۳- محفظه های با بستر همزده شده
امروزه تعداد راکتورهای افقی با محفظه های همزده شده رو به افزایش است. این راکتورها از دو سیستم هوادهی تحت فشار و همزنهای مکانیکی برخوردار بوده که راهبری آنها را انعطاف پذیرتر می نماید. این راکتور اغلب بصورت روباز مورد استفاده قرار می گیرند اما نوع سرپوشیده آنها در هر شرایط آب و هوایی بخوبی عمل می کند. ضمن اینکه مخاطرات بهداشتی آن نیز کمتر است. استفاده از راکتورهای دایره ای و مستطیلی شکل در این زمینه مرسوم بوده و این سیستم قابلیت کمپوست سازی از زباله های شهری، فضولات باغی و لجنهای فاضلاب صنعتی و شهری را دارد]۲.[
در راکتورهای دایره ای مطابق شکل (۲-۱۱، الف) یک پل گردان در بالای راکتور همانند پلهای گردان حوضهای ته نشینی نصب شده است. تغذیه مواد خام ورودی از طریق محفظه خارجی پل صورت گرفته و در طول این پل میله های همزنی نصب شده که با چرخش پل، کار همزدن مواد موجود در راکتور را انجام می‌دهند. مواد بتدریج بسمت مرکز راکتور هدایت شده و از طریق یک رریز قابل تنظیم به روی یک تسمه نقاله در کانالی در زیر راکتور ریزش می نمایند]۲[.
شکل (۲-۱۲)- راکتورهای افقی کمپوست با بستر همزده شده]۲[.
شکل (۲-۱۱، ب) یک نمونه از راکتورهای مستطیلی شکل، با محفظه های همزده شده را نمایش می دهد. مطابق شکل فوق در این راکتورها معمولاً از یک ریل که بین دیوارها و بالای محفظه مستقر شده، استفاده می گردد. این راکتورها در اشکال و ابعاد مختلف و با روش های بهره برداری متفاوت بکار گرفته شده اند اما اغلب آنها به شکل مربع و دارای میله های همزن متصل به یک پل متحرک می باشند. در این راکتورها نظیر راکتورهای دایره ای مواد خام از یک ‌طرف وارد شده در طول محفظه حرکت کرده بهم زده می شوند و از سوی دیگر خارج می شوند]۲.[
در برخی از این راکتورها نسبت طول به عرض خیلی زیاد است که در این صورت جهت بهره برداری آسان بهتر است که این راکتورها به عرض ۲ متر و ارتفاع ۲ متر ساخته شوند. تعدادی از این راکتورها در ابعاد ۶ متر عرض ۳ متر ارتفاع و ۲۲۰ متر طول ساخته و بکار گرفته شده اند. در راکتورهای طویل سلولهایی را در طول تعبیه می نمایند. مواد هر هفته یکبار زیرورو شده و وارد یکی از سلولها می گردد و پس از طی زمان ماند از این سلول ها خارج می شوند. در راکتورهای کوچک عملیات زیر و رو کردن مواد معمولاً روزی یکبار انجام می گیرد]۲[.
۲-۱۸-۴- راکتور فیرفیلد
راکتور فیرفیلد از یک محفظه دایره ای با بستر همزده شده مطابق شکل (۲-۱۱، الف) تشکیل شده است. محفظه دایره ای شکل به قطر حداکثر ۱۲۰ فوت و به عمق ۶ تا ۱۰ فوت می باشد. میله های مارپیچی بلندی که بصورت عمودی بر روی یک پل گردان نصب شده اند با چرخش پل کار همزمان مواد موجود در راکتور و انتقال آنها به سمت دیواره مرکزی خروجی را انجام می دهند.
مواد خام ورودی از طریق تسمه نقاله ای که بر روی پل گردان نصب شده است به راکتور وارد می گردد. در این سیستم از هوادهی تحت فشار استفاده شده و زمان ماند بین ۷ تا ۱۴ روز در نظر گرفته می شود. این راکتور اولین بار در سال ۱۹۵۱ توسط شرکت مهندسی فیرفیلد برای تولید کمپوست از لجن دآلتون، “پنسیلوانیا” بکار گرفته شد و محصولات آن تحت عنوان شرکت تهیه کمپوست تا اواسط سال ۱۹۸۰ به بازار عرضه می گردید. درحال حاضر راکتورهایی از این نوع در آمریکا برای تولید کمپوست از لجن و زباله مورد بهره برداری قرار دارند]۲[.
۲-۱۹- محفظه های با بستر ثابت
راکتورهای افقی با بستر ثابت برای اولین بار در سال ۱۹۷۹ بر اساس تجارب بدست آمده از سیستم سیلوهای عمودی در اروپا مطرح گردید. این سیستم قابلیت کمپوست سازی از مواد خام اولیه نظیر لجن و زباله های شهری را دارد. الگوی جریان در این راکتورها بصورت پیستونی بوده و اغلب به اشکال لوله ای و یا تونلی با سطح مقطع مستطیلی طراحی می گردند. حجم این راکتور ها از ۱۰ تا ۵۰۰ متر مکعب متغیر است، راکتورهای بزرگ از جنس بتن مسلح و راکتورهای کوچک از جنس فولاد ضد زنگ ساخته می شوند]۲[.
دو نمونه از این راکتورها در شکل (۲-۱۱) نمایش داده می شوند. در یک نمونه از این راکتورها مطابق شکل (۲-۱۱، الف) از یک صفحه متحرک با قابلیت حرکت به سمت جلو و عقب در فضایی تونلی شکل استفاده می‌گردد. با حرکت صفحه به سمت عقب امکان تغذیه مواد خام جدید به فضای خالی راکتور فراهم می آید و با حرکت صفحه به سمت جلو کمپوست رسیده از قسمت انتهایی خارج می شود. امکانات هوادهی و خارج کردن گازهای تولیدی در کل طول راکتور وجود دارد. در نمونه دیگر این راکتورها مطابق شکل (۲-۱۱، ب) انتقال مواد در طول راکتور بوسیله تجهیزاتی نظیر تسمه نقاله انجام می پذیرد]۲[.
نمونه هایی از مدلهای کاربردی راکتورهای افقی ذیلاً مورد اشاره قرار گرفته است.
۲-۱۹-۱- راکتور پایگرو
این سیستم اولین بار توسط کارل کیپ در شهر “چارلتون اوهایو” بکار گرفته شد. مطابق شکل این سیستم از راکتورهای کانالی مجهز به پلهای متحرک با همزن تشکیل شده است. این سیستم قادر به تولید کمپوست از زباله و لجن می باشدو هم اکنون در تعدادی از شهرهای آمریکا نظیر “کلمبوس، آکرون – اوهایو و بالتیمور- مریلند” در حال بهره برداری می باشد]۹.[
۲-۱۹-۲- راکتور تونلیBAV
راکتورهای تونلی اولین بار در سال ۱۹۷۹ بر اساس تجربیات سیستمهای سیلوی عمودی BAV در اروپا بکار گرفته شدند. راکتور BAV تونلی شکل با سطح مقطع مستطیلی ساخته می شود، این راکتور مجهز به صفحه‌ای متحرک بوده که ورود و خروج مواد را تنظیم می نماید]۹.[
۲-۲۰- میکروبیولوژی فرایند
تهیه کمپوست یک فرایند دینامیک است که ناشی از فعالیت مخلوطی از میکروارگانیزم هاست که هر یک از آنها برای محیطی مناسب هستند. جدول (۱-۲) فهرستی از انواع و تعداد میکروارگانیسم های معمولی را نشان می دهد:
جدول (۱-۲)- تعداد و انواع میکروارگانیسم های معمولی گرم کمپوست مرطوب]۳۸ [.

- خرید کالا توسط مشتریان جدیدی که توسط مشتریان راضی به کالا تمایل پیدا کرده اند.
نباید فراموش کرد که مشتریان راضی ناخودآگاه به یک رسانه ی بدون هزینه جهت انجام تبلیغات برای عرضه کننده تبدیل می شوند.اهمیت این امر وقتی بیشتر خود را نشان می دهد که بدانیم در اغلب موارد تاثیر اینگونه پیام ها را بسیار بیشتر از تبلیغات پر هزینه ی رسمی شرکت است.به همین دلیل است که امروز در کشورهای صنعتی برنامه های ارتباط با مشتریان به منظور دلبری و وفادارکردن آنان در سرلوحه ی برنامه های بازاریابی عرضه کنندگان قرار گرفته است. دیگر هیچ عرضه کننده ای به فروش یکبارمشتری نمی اندیشد.عرضه کننده های هوشیار هزینه های لازم برای جلب رضایت و وفادارکردن مشتری برای امید حفظ او برای خریدهای بعدی به عنوان سرمایه گذاری تلقی کرده و از آن استقبال می کنند.(سلیمپور، ۱۳۸۳)

در صورت نارضایتی مشتری تمامی مکانیزم های فوق در جهت عکس عمل کرده ، درآمد و سود عرضه کننده را کاهش می دهد.استمرار چنین وضعیتی در مدت نه چندان طولانی عرضه کننده را از صحنه ی بازار حذف می کند.لازم است به این نکته توجه شود که مشتری ناراضی بریده از سازمان را به سادگی نمی توان به جمع مشتریان بازگرداند.بررسی نشان میدهد مشتریان ناراضی در انتقال احساس خود به دیگران فعال تر عمل می کنند.نرخ انتقال پیام مشتریان ناراضی به دیگران تقریبا دو برابر مشتریان راضی است به همین دلیل است که نارضایتی مشتریان بیش از رضایت آنان بر تغییر درآمد اثر می گذارد.بیل گیتس مدیر شرکت مایکروسافت در این ارتباط می گوید:(( ناراضی ترین مشتریان، مهمترین منبع عبرت و یادگیری برای یک سازمان محسوب می شود.))
می توان نتیجه گرفت که سود در تجارت مستلزم مراجعه دوباره مشتری است زیرا مشتریانی که به داشتن کالا یا خدمات شما مباهات می کنند دوستانشان را هم به مصرف کالا یا خدمات شما تشویق می کنند.(پورتروپارکر، ۱۹۹۳)
۳-۴-۲) پیش نیازها و عوامل موثر بر افزایش رضایت مشتریان:
مهمترین دستاورد بازاریابی ، رضایت واقعی مشتریان است اما رضایت پدیده ای نسبی ، اقتضایی و پویا است که خود حاصل ترکیبی از عناصر و عوامل گوناگون است که مهمترین آنها عبارتند از :
*ترویج فرهنگ کاسبکاری
* تقویت روحیه مشتری مداری
* بهبود رفتار حرفه ای
* نزدیکی رفتار فروشنده و مصرف کننده
* مدیریت مشتریان راضی و ناراضی
پیش نیازها و عوامل موثر برای ایجاد ، تقویت و حفظ رضایت مطلوب که خود باعث خشنودی ، رغبت و ماندگاری مشتری می شود عبارتند از :
الف)ترویج فرهنگ کاسبکاری:
فرهنگ کاسبکاری معرف مجموعه ای از آداب و عادات و ارزش ها و سنت های کسب و کار است که شامل درستی و درستکاری ، انصاف و مروت و حساسیت به حلال و حرام و ضد ارزش هاست.در فرهنگ کسب و کار اعتماد ، اطمینان، اعتبار ، خوشنامی معنا و مفهوم و جایگاه ویژه ای دارند.با ترویج و توسعه فرهنگ کاسبکاری می توان به بسیاری از عوامل ارزشی که راضی سازی مشتریان نقش دارند دست یافت.
ب)تقویت روحیه مشتری مداری:
مشتری مداری نوعی نگرش و باور که در آن اعتقاد به مشتری ، ارتباط دائم با مشتری، احترام به حقوق مشتری و پاسخگویی سریع و صحیح به انتظارات و ترجیحات مشتری بسیار مهم هستند.مشتری مداری یک ارزش جمعی و مشترک است که روحیه خدمت رسانی و مشکل گشای کارکنان را تقویت می کند و در نتیجه باعث افزایش رضایتمندی مشتریان می شود.
ج)بهبود رفتار حرفه ای:
رفتار حرفه ای رفتاری است که مورد پذیرش مشتریان قرار می گیرد و حاصل ویژگی های هفتگانه یا ((هفت ت)) می باشدکه عبارتند از :
*توکل:
توکل نیرویی است برای مبارزه با آفات خودشیفتگی و خودباختگی و تقویت کننده ی روحیه بردباری ، مقاومت و استقامت و غلبه بر موانع و دستیابی به آرامش.
*تعهد:
تعهد پایبندی به ضوابط ، قواعد ، قوانین و رموز حرفه ای و اخلاقی است.
*تخصص:
تخصص مجموعه ای از تجربیات ، دانش، معلومات و مهارت های حرفه ای است.
*تداوم:
تداوم به معنای حضور دائم در حرفه و ایجاد اعتبار و ارزش حاصل از کسوت و احاطه بر حرفه .
*تعلق:
تعلق ، شور و شوق و انگیزه در حرفه که باعث امیدواری و امیدآفرینی می شود.
*تحول:
تحول، دگرگونی و پویایی برای سازگاری با انواع تحولات.
*تکامل:
تکامل، سیرناپذیری در حرفه و روحیه کمالجویی و سرآمدی و کمال درحرفه که ارزش آفرین است.
به طور خلاصه حرفه ای ها می کوشند تا با تقویت این ویژگی ها و رفتار مطلوب خود رضایت مشتری را افزایش می دهد.
د) نزدیکی رفتار فروشنده و مصرف کننده:
رفتار مصرف کننده یکی از مهمترین مباحث بازاریابی است که به اندازه ی کافی در بازاریابی به آن توجه نشده است.در بررسی و مطالعه ی رفتار مصرف کننده نکته ی بسیار ظریفی نهفته است و آن ضرورت شناخت و درک درست فرایند تصمیم گیری خرید و رفتار مصرف کننده برای چگونگی ((رفتار فروشنده)) است.متاسفانه در بسیاری از بازارها و فعالیتهای بازاریابی ، همبستگی و رابطه ای مناسب بین رفتار فروشنده و رفتار مصرف کننده وجود نداشته است که خود باعث نارضایتی و فاصله ی رفتاری بین خریداران و فرشندگان شده است .
ه) مدیریت مشتریان راضی و ناراضی:
یکی دیگر از عوامل موثر بر رضایت مشتری ، مدیریت مشتریان راضی و ناراضی است.بازاریابان موظف هستند تا با شناخت و اندازه گیری رضایت و نارضایتی مشتریان به طور منظم و گاهی موردی و تصادفی علل و عوامل آنها را شناسایی کرده و انواع مشتریان خود را به درستی اداره کنند.تاکید زیاد بازاریابان به مشتریان راضی ، و کم توجهی به مشتریان ناراضی و به ویژه مشتریان ناراضی ساکت و خاموش از ضعف های بزرگ آنان در گذشته بوده است.شناسایی مشتریان ناراضی شاکی و ساکت و علت یابی شکایت یا سکوت آنها و برخورد و واکنش سریع و درست با انواع مشتریان باعث می شود تا تنها به نارضایتی و گله ها شکایات توجه و رسیدگی شود بلکه از آثار تخریبی و امواج منفی مشتریان ناراضی ساکت جلوگیری شود.افزایش رضایت مشتریان از طریق مدیریت مشتریان راضی و ناراضی شامل مراحل زیر است:
*اندازه گیری رضایت و نارضایتی مشتریان
*شناسایی مشتریان((ناراضی شاکی))و رسیدگی سریع و حذف عوامل نارضایتی و شکایت آنها
*برخورد درست با مشتریان ناراضی((شاکی و ساکت)) و مراقبت ویژه از آنها
*مدیریت بازارداری ، شامل مدیریت ارتباط با مشتریان گوناگون،تقویت فرهنگ کاسبکاری ، ترویج روحیه مشتری مداری ، بهبود رفتار حرفه ای، نزدیک سازی بیشتر رفتار فروشنده و مصرف کننده و مدیریت بهتر مشتریان راضی و ناراضی از جمله موارد و عوامل موثر بر افزایش رضایت مشتریان هستند که لازم است مورد توجه بازاریابان قرار گیرند.رضایت مشتری شدیداً تحت تاثیر انتظارات و توقعات مشتری می باشد.اختلاف میان کیفیت مشاهده و کیفیت مورد انتظار که ((رد انتظار))نامیده می شود پیشبین قوی رضایت مشتری می باشد.بسیاری از مدیران و محققین ،این موضوع را آشکارا محاسبه می کنند که یک محصول و خدمت تاچه حد انتظارات مشتریان رابرآورده می سازد.کیفیت خدمات به عنوان اختلاف میان انتظارات و برداشت مشتریان مفهوم سازی می شود.کیفیت خدمات برای هدف خرید مجدد برای حفظ مشتری و برای نتایج مالی شرکت موثر است. (روستا ،۱۳۸۹)
۴-۴-۲)عوامل موثر بر رضایت مشتریان بانک:
- سرعت و دقت در ارائه خدمات بانکی
- ارائه خدمات بانکی با کیفیت عالی
- استفاده از تکنولوژی و فن آوری پیشرفته روز در امر ارائه خدمات بانکی
- موقعیت مکانی شعبه
- رفتار و برخورد مودبانه و محترمانه کارکنان بانک با مشتریان
- وجود امکانات و تجهیزات فیزیکی جنبی در محیط بانک
۵-۴-۲)سنجش رضایت مشتری:
چنانکه اشاره شد در بازار امروز سودآوری و رشد سازمان ها ، رابطه مستقیم و تنگاتنگی با درجه ی رضایت مشتریان دارد.یکی از مهمترین اقدامات در چرخه ی جلب رضایت مشتری سنجش میزان رضایت او از کالا و خدمات دریافتی است.در این مرحله واحد بازاریابی سازمان عرضه کننده راساً یا از طریق موسسات تحقیقاتی مستقل با اجرای برنامه های نظرسنجی مناسب میزان رضایت مشتریان از ابعاد مختلف عملکرد عرضه کننده، کالا و خدمات دریافتی را می سنجد.درجه ی رضایت مشتری علاوه بر این که میزان موفقیت سازمان عرضه کننده در دستیابی به بخشی از اهداف را نشان می دهد.امکان اصلاح و بهبود کیفیت و روش ها را برای سازمان عرضه کننده فراهم می کند.به دلیل اهمیت روز افزون امر سنجش رضایت مشتری ، برخی سازمان های عرضه کننده ،برنامه های دوره ای مناسب برای این امر طراحی کرده اند.(George & etal,2006) البته هنوز سازمان های زیادی وجود دارند که به دلیل ناباوری نسبت به این امر مهم، هر گونه پرداخت و تحمل هزینه در این رابطه بی مورد می دانند.این سازمانها باید به این نکته توجه کنند که بی توجهی به احساس مشتری می تواند در آینده ی نزدیک به وخیم شدن اوضاع منجر شود.
۶-۴-۲ )اندازه گیری رضایتمندی مشتریان:
امروزه در سازمانهای بزرگ و موفق درباره ی کسب بهره در عرضه رقابت ،توصیه می شود که به صدای مشتری و نیز شکایت های آنها توجه بیشتری شود و در واقع آنچه که از همه مهمتر به نظر می رسد توجه به احساس مشتری در ارائه خدمات می باشد و در این راستا بسیاری معتقدند که مشتریان در رابطه با دریافت خدمات در سه موقعیت قرار می گیرند که عبارت است از :

بنابراین با حداقل سه بار اندازه ­گیری پشت سر هم و فرض ثابت بودن پارامترها در طول اندازه ­گیری می‌توان به مقدار پارامترهای خطوط و ولتاژ شین وسط در طول اندازه ­گیری دست پیدا کرد. با فرض n بار اندازه ­گیری:

,(‏۳‑۱۱)
با سه بار اندازه ­گیری معادلات به صورت زیر خواهد بود:
(‏۳‑۱۲)
(‏۳‑۱۳)
اگر تعداد اندازه ­گیری­ها از ۳ بیشتر شود تعداد معادلات از مجهولات بیشتر خواهد بود یعنی:
(‏۳‑۱۴)
که در آن ɛ بردار خطا خواهد بود که به دلیل خطای اندازه ­گیری به وجود می ­آید. برای تخمین پارامترها و ولتاژ باید به گونه ­ای عمل شود که بردار خطا حداقل مقدار را داشته ­باشد یعنی:
(‏۳‑۱۵)
در معادله بالا علامت به عنوان عملگر نرم بر روی R^m است. برای حل معادله (۳-۱۴) از روش­های عددی مختلفی همچون گوس_سایدل و نیوتون_رافسون می‌توان استفاده کرد. در این تحقیق از روش نیوتون_رافسون استفاده‌شده است.
جایابی بهینه واحدهای اندازه‌گیری فازوری
پیشرفت سریع سیستم‌های مخابراتی در جهان و ابداع روش اندازه‌گیری فازوری سنکرون به کمک واحد اندازه‌گیری فازوری و استفاده از سیگنال همزمانی موقعیت‌یاب جهانی تحول عظیمی در پایش و کنترل شبکه‌های گسترده و به هم پیوسته قدرت ایجاد کرده است. رشد این فناوری هنوز هم با شتاب قابل‌ملاحظه‌ای ادامه دارد. بطوریکه در آینده نزدیک سیستم سریع کنترل هماهنگ شبکه که قادر به محدودسازی ادامه اغتشاشات وارده و ممانعت از بروز ناپایداری‌هاست، به طور قطع جایگزین روش­های معمول و کم اثر کنترل محلی و امکانات محدود سیستم‌های فعلی برای ایجاد سیستم‌های فراگیر کنترل زمان واقعی و همچنین کنترل­های کندتری نظیر کنترل ثانویه ولتاژ در شبکه‌های قدرت خواهد شد. در گذشته به دلیل مشکلات فنی پیرامون همزمان‌سازی اندازه‌گیری‌های انجام‌شده در نقاط مختلف شبکه، این اندازه‌گیری‌ها فاقد زاویه بود و شامل اندازه ولتاژ و توان تزریقی برخی شین‌ها و اندازه فلوی عبوری بعضی از خطوط می‌شدند. اندازه‌گیری‌های فوق گرچه امکان حل مسئله تخمین حالت را غالباً فراهم می‌سازند، اما بنا بر دلایلی از جمله دوره اندازه‌گیری طولانی و داشتن روابط غیرخطی با متغیرهای حالت سیستم، موجب کندی در زمان اجرای تخمین حالت شده و دقت آن را نیز بعضاً تحت‌الشعاع قرار می‌دهند. گسترش تکنیک‌های همزمان­سازی بین نقاط مختلف، مشکلات فوق را برطرف کرده و منجر به پیدایش واحدهای اندازه‌گیری فازوری شد.
واحد اندازه‌گیری فازوری یک دستگاه نمایش‌دهنده بوده که در اواخر دهه ۱۹۸۰ میلادی ابداع شد. این واحد با بهره گرفتن از سیگنال همزمان­کننده که غالباً از طرف سیستم موقعیت‌یاب جهانی صادر می‌شود، قادر به اندازه‌گیری فازور ولتاژ و فازور جریان خطوط در یک شین است. کاربرد این دستگاه تنها در مقیاس محلی نبوده بلکه در بعد سراسری سیستم نیز دارای کاربردهای فراوان و رو به گسترش است.
در قسمت قبل الگوریتم تخمین حالت-پارامتر سیستم معرفی شد. همانطور که توضیح داده شد با بهره گرفتن از الگوریتم تخمینگر و با بهره گرفتن از بسته­های تخمینگر موجود بر روی سیستم می­توان شبکه قدرت را رویت­پذیر کرد اما باید دقت داشت که به صورت­های مختلفی می­توان این بسته­های تخمینگر را انتخاب نمود. این بسته­ها باید به نحوی انتخاب شوند که تمام شبکه با کمترین تعداد واحد اندازه ­گیری فازوری رویت­پذیر شود. برای این کار باید از الگوریتم بهینه­سازی برای انتخاب بهترین آرایش واحدهای اندازه ­گیری فازوری استفاده کرد. باید دقت داشت که در سیستم­های قدرت از دستگاه­های اندازه ­گیری قدیمی­تر استفاده می­ شود که با درنظرگرفتن آن­ها می­توان به جایابی بهینه واحدهای اندازه ­گیری فازوری پرداخت و تعداد آن­ها را کمتر کرد. اما در این پایان نامه فرض بر این است که تنها با بهره گرفتن از واحدهای اندازه ­گیری فازوری به این جایابی پرداخته می­ شود.
در این فصل به جایابی واحدهای اندازه‌گیری فازوری پرداخته خواهد شد. الگوریتم جایابی بهینه را با دو هدف متفاوت می‌توان اجرا کرد. جایابی بهینه واحد اندازه‌گیری فازوری به منظور:
تخمین حالت سیستم
تخمین حالت و پارامترهای سیستم به طور همزمان
در روش اول ولتاژ تمام شین­های سیستم به همراه پارامترهای برخی از خطوط تخمین زده می­ شود اما در این حالت ضرورتا پارامترهای تمامی خطوط تخمین زده نمی‌شود. اما در روش دوم تمامی پارامترهای سیستم به همراه ولتاژ تمام شین­ها تخمین زده می­ شود. تفاوت روش اول با روش دوم این است که در روش اول تمام پارامترهای سیستم تخمین زده نمی­ شود و ممکن است پارامترهای برخی خطوط نامعلوم باقی بمانند. اما در این روش تعداد واحد اندازه‌گیری فازوری کمتری مورد نیاز خواهد بود. در ادامه به این موضوع بیشتر پرداخته می­ شود.
توصیف کلی الگوریتم جایابی بهینه واحد اندازه‌گیری فازوری
در این فصل قصد داریم تا با بهره گرفتن از یک شبکه کوچک، روش ارائه‌شده برای جایابی بهینه واحد اندازه‌گیری فازوری را توصیف کنیم. همان طور که در قسمت قبل توضیح داده شد، در این الگوریتم مطابق شکل ‏۳‑۴ در هر ۳ شین متصل به هم، بر روی ۲ شین کناری واحد اندازه‌گیری فازوری قرار می­گیرد. شکل ‏۳‑۴ ساختار یک بسته تخمینگر پارامتر-حالت متشکل از دو خط و سه شین را نشان می­دهد. این بسته تخمینگر را بوسیله نام شین­های آن به صورت(S,m,R) نام­گذاری می­کنیم.
R
m
S
L A
L B
شکل ‏۳‑۴: جایگذاری ۲ واحد اندازه‌گیری فازوری بر روی بسته تخمین ۳ تایی شین­ها (بسته تخمینگر)
بنابراین می‌توان به سادگی شین­های سیستم را به بسته‌های تخمینگر تقسیم ­بندی کرد و فقط بر روی  شین­ها واحد اندازه‌گیری فازوری قرار داد؛ اما علاوه بر این موضوع باز هم می‌توان از تعداد واحدهای اندازه‌گیری فازوری کاست. برای این کار باید از همپوشانی بسته‌های تخمینگر استفاده کرد. با یک مثال این موضوع روشن­تر خواهد شد. شبکه ۶ شینه شکل ‏۳‑۵ را در نظر بگیرید. به طور ساده می‌توان گفت برای تخمین پارامترهای شبکه ۶ شینه، با ۴ واحد اندازه‌گیری فازوری می‌توان الگوریتم تخمین پارامتر را پیاده کرد. به عنوان مثال بسته‌های تخمینگر (۳ و ۲ و ۱) و (۶ و ۵ و ۴) را در نظر بگیرید. در این بسته‌های تخمینگر بر روی شین­های ۱، ۳، ۴ و ۶، واحد اندازه‌گیری فازوری قرار خواهد گرفت(شکل ‏۳‑۶)؛ اما با کمی دقت می‌توان مشاهده کرد که می‌توان بسته‌های تخمینگر را طوری انتخاب کرد که با یکدیگر شین مشترک داشته باشند. به عنوان مثال بسته‌های تخمینگر (۴ و ۱ و ۲) و (۲ و ۳ و ۶) و (۶ و ۵ و ۲) را در نظر بگیرید. این سه بسته انتخاب‌شده در شین شماره ۲ اشتراک دارند. در این بسته‌های تخمینگر با قرار دادن واحد اندازه‌گیری فازوری بر روی ۳ شین ۲ و ۴ و ۶ (شین­های ابتدا و انتها) می‌توان الگوریتم را پیاده کرد (شکل ‏۳‑۷). در حالت اول با چهار واحد اندازه‌گیری فازوری و در حالت دوم با سه واحد اندازه‌گیری فازوری می‌توان الگوریتم پیشنهادی را بر روی این سیستم پیاده کرد. همان طور که مشاهده شد می‌توان با همپوشانی بسته‌های تخمینگر تعداد واحدهای اندازه‌گیری فازوری به‌کاررفته را کاهش داد.
با توجه به توضیحات داده‌شده الگوریتم جایابی بهینه واحد اندازه‌گیری فازوری را می‌توان به دو مرحله کلی تقسیم‌بندی کرد.
در مرحله اول اطلاعات مربوط به شین­ها و خطوط شبکه و نحوه اتصال آن‌ ها به هم، به الگوریتم داده‌ شده تا بسته‌های تخمینگر تشکیل ‌شده و برای بهینه‌سازی گروه­بندی شود.
در مرحله دوم با توجه به بسته‌های تشکیل‌شده الگوریتم جایابی بوسیله یک روش بهینه­سازی بسته‌های تخمینگر منتخب را انتخاب کرده که به تبع آن مکان واحدهای اندازه‌گیری فازوری مشخص می­ شود. در ادامه به بررسی این دو مرحله پرداخته می_­شود.
شکل ‏۳‑۵: شبکه ۶ شینه
PMU
شکل ‏۳‑۶: شبکه ۶ شینه با جایابی غیر بهینه واحدهای اندازه‌گیری فازوری
شکل ‏۳‑۷: شبکه ۶ شینه با جایابی بهینه واحدهای اندازه‌گیری فازوری
آماده ­سازی اطلاعات ورودی الگوریتم جایابی بهینه واحد اندازه‌گیری فازوری به منظور تخمین حالت سیستم
بر اساس الگوریتم تخمین پارامتر ارائه‌شده، هر شین به ۲ صورت قابل رویت است و می‌توان ولتاژ آن را بدست آورد. حالت اول هنگامی است که بر روی شین مورد نظر واحد اندازه‌گیری فازوری قرارگرفته باشد که در این حالت ولتاژ شین مورد نظر به صورت مستقیم و با اندازه ­گیری بدست می ­آید. حالت دوم هنگامی است که این شین بین ۲ شین مجهز شده به واحد اندازه‌گیری فازوری قرارگرفته شده باشد که در این حالت نیز ولتاژ این شین بوسیله الگوریتم ارائه‌شده قابل تخمین خواهد بود؛ بنابراین ابتدا لازم است تمامی بسته‌های تخمینگر ۳ تایی که شین مورد نظر را رویت­پذیر می­ کند شناسایی کرد. به عنوان مثال در شبکه شکل ‏۳‑۵ برای رویت­پذیری شین ۱ می‌توان بسته‌های تخمینگر زیر را تشکیل داد:
{ (۱،۴،۵) ، (۵،۲،۱) ، (۱،۲،۳) ، (۶،۲،۱) ، (۴،۲،۱) }= رویت شین ۱ به طور مستقیم (‏۳‑۱۶)
{(۲،۱،۴) }= رویت شین ۱ بوسیله تخمینگر (‏۳‑۱۷)
با اجتماع گیری از دو مجموعه قبل داریم:
{(۲،۱،۴) ، (۱،۴،۵) ، (۵،۲،۱) ، (۱،۲،۳) ، (۶،۲،۱) ، (۴،۲،۱) }= مجموعه بسته­های تخمینگر شین ۱ (‏۳‑۱۸)
در این بسته‌های تخمینگر بر روی شین­های کناری واحدهای اندازه‌گیری فازوری قرار خواهد گرفت. علاوه بر مجموعه بالا می‌توان فقط بر روی شین ۱، واحد اندازه‌گیری فازوری قرار داد و آن را رویت­پذیر کرد؛ بنابراین اگر هر ترکیبی از مجموعه زیر برای قرارگیری واحدهای اندازه‌گیری فازوری انتخاب شود، می‌توان اطمینان داشت که شین ۱ رویت­پذیر خواهد بود:
{(۲،۴) ، (۱،۵) ، (۵،۱) ، (۱،۳) ، (۶،۱) ، (۴،۱) ، (۱)}= مجموعه تخمینگرهای رویت شین ۱ (‏۳‑۱۹)
برای راحتی کار در بسته‌های تخمینگر، شین میانی نمایش داده نمی­ شود. به منظور رویت­پذیری ولتاژ هر یک از شین­های شبکه می‌توان یک چنین مجموعه ­ای از تخمینگرهای متناظر را بدست­ آورد؛ بنابراین به تعداد شین­های سیستم از این نوع مجموعه­ها خواهیم داشت که با بیرون کشیدن یک بسته از آن‌ ها می‌توان اطمینان داشت که شین مورد نظر رویت­پذیر خواهد بود. برای بدست ­آوردن کمترین تعداد واحد اندازه‌گیری فازوری به‌کاررفته در الگوریتم باید از هر مجموعه یک بسته تخمینگر بیرون کشید و این کار را به صورتی انجام داد که این بسته­ها بیش‌ترین اشتراک را داشته باشند که به کمترین تعداد واحد اندازه‌گیری فازوری خواهد انجامید.
آماده ­سازی اطلاعات ورودی الگوریتم جایابی بهینه واحد اندازه‌گیری فازوری به منظور تخمین حالت و پارامترهای سیستم به طور همزمان
این روش تقریباً مشابه روش قبل است با این تفاوت که به جای رویت­پذیری شین­ها، مسئله رویت­پذیری خطوط مطرح می­ شود. در این روش برای هر خط بسته‌های تخمینگر شین­ها طوری انتخاب می­ شود که در تمامی این بسته­ها خط مورد نظر رویت­پذیر باشد. به عنوان مثال برای رویت­پذیری خط ۱-۴ در شبکه شکل ‏۳‑۵ می‌توان بسته‌های تخمینگر را به صورت زیر بدست آورد:
­­
{(۱،۴،۵) ، (۱،۴،۲) ، (۳،۱،۴)}= مجموعه تخمینگرهای رویت خط ۱-۴ (‏۳‑۲۰)
در این بسته­ها بر روی شین­های کناری واحد اندازه‌گیری فازوری قرار خواهد گرفت. علاوه بر مجموعه بالا می‌توان فقط بر روی دو سر خط مورد نظر، واحد اندازه‌گیری فازوری قرار داد و آن را رویت‌پذیر کرد؛ بنابراین اگر هر بسته­ای از مجموعه زیر انتخاب شود می‌توان اطمینان داشت که خط ۱-۴ رویت­پذیر خواهد بود:
{(۱،۵) ، (۱،۲) ، (۳،۴) ، (۱،۴)}= مجموعه تخمینگرهای رویت خط ۱-۴ (‏۳‑۲۱)
در این بخش و بخش قبل آماده ­سازی اطلاعات بدون در نظر گرفتن شین تزریق صفر صورت گرفت. اما باید دقت داشت که این شین­ها تأثیر زیادی در تعداد واحدهای اندازه‌گیری فازوری بدست آمده در جایابی بهینه را خواهد داشت. در بخش بعدی نحوه تشکیل بسته‌های تخمینگر با توجه به شین تزریق صفر بررسی خواهد شد.
آماده ­سازی اطلاعات ورودی الگوریتم جایابی بهینه واحد اندازه‌گیری فازوری با در نظر گرفتن شین­های تزریق صفر

• بین سرمایه های رابطه ای با چابکی سازمانی رابطه وجود دارد

۱ – ۶ - سوال پژوهش

• کدامیک از مولفه های عوامل سازمانی (هوش هیجانی، هوش سازمانی، مدیریت سرمایه های فکری) پیش بینی کننده مناسب تر چابکی سازمانی هستند؟

۱ – ۸ - تعریف مفهومی و عملیاتی متغیرها
متغییر پیش بین: هوش هیجانی، هوش سازمانی، مدیریت سرمایه های فکری
متغییر ملاک: چابکی سازمان
۱ - چابکی
۱-۱ تعریف مفهومی : واژه چابکی در لغات، به معنای حرکت سریع، چالاک، فعال، و توانایی حرکت سریع و آسان، و قادر بودن به تفکر سریع و با یک روش هوشمندانه به کار گرفته شده است (۴۳). سازمان چابک یک کسب و کار با سرعت، سازگار و آگاهانه است که قابلیت سازگاری سریع در واکنش به تحولات و وقایع غیره منتظره و پیش بینی نشده، فرصتهای بازار و نیازمندی های مشتری را دارد (۶).
۲-۱ تعریف عملیاتی : نمره ای است که فرد بر اساس پرسشنامه چابکی کسب می کند.
۲- هوش هیجانی
۱-۲ تعریف مفهومی : مهارتی است که دارنده آن می‌تواند از طریق خود آگاهی، روحیات خود را کنترل کند، از طریق خود مدیریتی آن را بهبود بخشد. از طریق همدلی تأثیر آنها را درک کند و از طریق مدیریت روابط به شیوه‌ای رفتار کند که روحیه خود و دیگران را بالا ببرد (۵۲).
۲-۲ تعریف عملیاتی : نمره ای است که نشان می­دهد فرد تا چه حد از قابلیت‌های خود آگاهی، خود مدیریتی(خود کنترلی)، خود انگیزی، همدلی و مهارت‌های اجتماعی با توجه به سؤالات ۱ تا ۲۵ که مندرج در پرسشنامه هوش عاطفی ویزینگر^[۳] است، کسب می کند.
۳- هوش سازمانی
۱-۳ تعریف مفهومی : عبارت است از، استعداد و ظرفیت یک سازمان در حرکت بخشیدن به توانایی ذهنی سازمان و تمرکز این توانایی در جهت رسیدن به رسالت سازمانی (۱۷).
۲-۳ تعریف عملیاتی : نمره ای است که فرد بر اساس پرسشنامه چابکی کسب می کند.
۴- مدیریت سرمایه های فکری
۱-۴ تعریف مفهومی :
سرمایه فکری اصطلاحی مبهم و پیچیده است،اما زمانیکه درک و مورد بهره‌برداری قرار گیرد می‌تواند یک پایگاه منابع جدید فراهم سازد که از طریق آن سازمان بتواند رقابت کند (۲۳). در تعریفی دیگر بنتیس (۱۹۹۸) معتقد است که سرمایه فکری عبارت از تلاش برای استفاده مؤثر از دانش (محصول نهایی) در مقابل اطلاعات (ماده خام) است.

سرمایه فکری اصطلاحی برای ترکیب دارایی ناملموس بازار،دارائی فکری، دارائی انسانی و دارائی زیر ساختاری است- که سازمان را برای انجام فعالیتهایش توانمند می‌سازند (۳۲).
۲-۴ تعریف عملیاتی :
نمره‌ای که فرد بر اساس پرسشنامه سرمایه‌های فکری کسب می کند.

فصل دوم :
ادبیات و پیشینه تحقیق

۲-۱- مقدمه
در این فصل، مفاهیم و پیشینه پژوهشی متغیرهای چابکی سازمانی، هوش هیجانی، هوش سازمانی و مدیریت سرمایه های فکری بررسی قرار گرفته است.
در ابتدا بحث چابکی و اهمیت آن، همچنین هوش هیجانی و حیطه های آن بررسی شده و پیشینه پژوهشی این سازه از دیدگاه صاحب نظران مختلف بیان گردیده است و سپس به تفضیل متغیرهای هوش سازمانی مدیریت سرمایه های فکری و پیشینه پژوهشی هر یک از آنها را از دیدگاه پژوهشگران مختلف شرح داده ایم.
۲-۲- پیشینه تحقیق
تحقیق حاضر یکی از معدود پژوهش هایی است که با طراحی یک مدل برای چابکی سازمانی می کوشد تا استفاده از مفهوم چابکی را در سازمان ها هموار سازد. در این پژوهش مدل زیر مطرح شده که تحقیق به دنبال بررسی میزان صحت و سقم آن می باشد. این مدل در نگاره زیر ارائه شده است. در این مدل عوامل سازمانی به عنوان متغیرهای پیش بین و چابکی سازمانی به عنوان متغیر ملاک مطرح شده اند. در ادامه این قسمت به بررسی تعاریف متغیرها از نظر صاحب نظران مختلف پرداخته می­ شود.
مدیریت سرمایه های فکری
هوش سازمانی
هوش هیجانی
چابکی سازمانی
شکل ۲-۱: مدل چابکی سازمانی کارکنان و مدیران شرکت مدیریت تولید برق استان آذربایجان شرق
۲-۲- ۱- چابکی سازمانی
واژه­ی چابکی در لغات، به معنای حرکت سریع، چالاک، فعال، و توانایی حرکت سریع و آسان، و قادر بودن به تفکر سریع و با یک روش هوشمندانه به کار گرفته شده است (۴۳). اما در فضای کنونی، چابکی به معنای واکنش اثر بخش به محیط متغیر و غیر قابل پیش بینی و استفاده از آن تغییرات به عنوان فرصتهایی برای پیشرفت سازمانی است. هر چند، ریشه چابکی ناشی از تولید چابک بوده و تولید چابک مفهومی است که سالهای اخیر عمومیت یافته و بعنوان راهبرد موفق توسط تولید کنندگانی که خود را برای افزایش قابل ملاحظه عملکرد آماده می کنند، پذیرفته شده است(۶). به زعم شریفی و ژانگ^[۴]،(۱۹۹۹) چابکی به معنای توانایی هر سازمانی برای حسگری، ادراک و پیش بینی تغییرات موجود در محیط کاری می باشد(۶۳). چنین سازمانی باید بتواند تغییرات محیطی را تشخیص داده و به آنها به عنوان عوامل رشد و شکوفایی بنگرد. ماسلل^[۵](۲۰۰۱) چابکی را توانایی رونق و شکوفایی در محیط دارای تغییرات پیوسته و غیر قابل پیش بینی تعریف می کند(۴۹). سازمانها از این جهت نباید از تغییرات محیط کاری خود هراس داشته و از آنها اجتناب کنند؛ بلکه باید تغییر را فرصتی برای کسب مزیت های رقابتی در محیط بازار قلمداد کنند. پیتر هیلو می­گوید چابکی یک شرکت عبارت است از توانایی و قابلیت انجام عملیات سودآور در محیط رقابتی سرشار از فرصتهای مستمر، غیر قابل پیش بینی و متغییر(۶). سازمان چابک یک کسب و کار با سرعت، سازگار و آگاهانه است که قابلیت سازگاری سریع در واکنش به تحولات و وقایع غیره منتظره و پیش بینی نشده، فرصتهای بازار و نیازمندی های مشتری را دارد (۶). به‌عبارتی می‌توان گفت که: رویکردها و راه‌حلهای گذشته دیگر قابلیت و توانایی خود برای رویارویی با چالشهای سازمانی و محیط بیرونی را از دست داده‌اند؛ یا بهتر است با رویکردها و دیدگاه های جدیدی جایگزین شوند. از این‌رو، یکی از راه های پاسخگویی به این عوامل تغییر و تحول سازمانی چابکی^[۶] است. در واقع، چابکی، به عنوان پارادایم جدیدی برای مهندسی سازمانها و بنگاههای رقابتی است. از یک طرف، نیاز به این پارادایم جدید، مبتنی بر افزایش ضریب تغییر در محیطی است که بنگاهها و سازمانها را وادار به پاسخ متفکرانه و معقولانه به تغییرات می کند (۵).
۲-۲-۲- دیدگاه صاحب نظران به چابکی سازمان
محیط قرن بیست ویکم با شمار زیادی از تغییرات غیر قابل پیش بینی توصیف می شود و همین امر، سازمانها را به سمت چابکی در محیط متغییر کسب و کار سوق می دهد. موسساتی که توانایی تغییر داشته و سریعاً با شرایط در حال تغییر تطابق و سازگاری بیابند، به عنوان موسسات چابک تلقی شده و چابکی برای آنها یک راهبرد مطلق و یا برتر قلمداد می گردد.
۲-۲-۲-۱- دیدگاه و چارچوب پروژه NGM^[7]
هدف از پروژه نسل آینده تولید (NGM) که در سال ۱۹۹۵ آغاز به کار کرد، تهیه دستورالعملی برای شرکتهای تولیدی ایالات متحده به منظور واکنش سریع به تغییرات فناوری و افزایش رقابت پذیری جهانی بود. فرایند NGM را می توان راهی برای تدوین یک راهبرد جدید برای شرکتهای تولیدی ( با ترکیب تئوری های رقابتی مایکل پورتر و بر اساس تئوری منبع گرا که متمرکز بر شایستگی های محوری بود) دانست. فرایند NGM دارای اقدامات و پیشنهاداتی برای تک تک شرکتها و سازمانها می باشد که چارچوب آن در نمودار زیر نشان داده شده است. بر اساس این مدل ، محرکهای جهانی عامل تعیین فشارها و چالشها بوده و محیط رقابتی شرکتها را شکل داده و بدین منظور توسط NGM شناسایی می شوند، محرکهایی از قبیل: دسترسی آزادانه و رایگان به اطلاعات، فناوری های دارای تغییر سریع، وجود تغییرات فناورانه سریع، وجود بازارهای جهانی، رقابت جهانی در زمینه ی حقوق و دستمزدها و شرایط استخدام، مسئولیت زیست محیطی، و افزایش انتظارات مشتری از کیفیت و میزان خدمات و محصولات (۶).
با ارزیابی محیط و NGM پروژه ی کار و تهیه واکنشهای پاسخ گویی، چهارچوب کاملی را برای موفقیت آتی شرکتهای تولیدی ارائه می دهد.
تعیین محرکهای جهانی

ساخت خزانه‌های سؤال با b-bin=0.4
در مرحله‌ی چهارم، خزانه‌های سؤال بهینه با درنظر گرفتن عامل کنترل مواجهه سیمپسون-هتر و با پهنای ۴/۰ ایجاد شدند. نمودار ۱۱، ۱۲ و ۱۳ در ضمیمه‌ی (ب) و جداول ۱۱، ۱۲، ۱۳ در ضمیمه‌ی (الف) توزیع سؤالات در خزانه‌های بهینه را با در نظر گرفتن عامل کنترل مواجهه سیمپسون-هتر، و پهنای ۴/۰ نشان می‌دهد. نتایج جدول ۴-۱۳ نشان می‌دهد که، خزانه‌ی MRP دارای بیشترین مقدار متوسط ضریب تشخیص و MTI دارای کمترین مقدار است. البته میزان پراکندگی در پارامتر a در خزانه‌ی MTI کمتر از بقیه‌ی خزانه‌ها می‌باشد. خزانه‌ی R به ۳۰ سؤال بیشتر از روشی که کنترل مواجهه روی آن اعمال نشده بود، خزانه‌ی MRP به ۹۸ سؤال و خزانه‌ی MTI به ۵۸ سؤال بیشتر نیاز دارد. از این لحاظ نتایج مربوط به سؤالات اضافه شده به bin ها موقعی که عامل کنترل مواجهه در نظر گرفتن می‌شود و بدون در نظر گرفتن عامل پهنای binها مشابه یکدیگر است. به طوری‌که هم در خزانه‌هایی که با پهنای ۲/۰ ایجاد شدند و هم خزانه‌هایی که با پهنای ۴/۰ ایجاد شدند، خزانه‌های MRP به دلیل ماهیت روشی که سؤالات در آن ایجاد می‌شود به تعداد سؤالات بیشتری نسبت به دو روش دیگر، زمان‌که عامل کنترل مواجهه در نظر گرفته می‌شود، نیاز دارند. و دلیل اینکه خزانه‌ی MRP نسبت به دو خزانه‌ی دیگر، زمانی‌که کنترل مواجهه اعمال می‌شود به سؤالات بیشتری نیاز دارد، این است که، در این روش ایجاد خزانه‌ی سؤال، اغلب سؤالات دارای ضریب تشخیص بالا هستند، از این‌رو، دارای نرخ مواجهه‌ بیشتری هستند. بنابراین، برای جلوگیری از مواجهه‌ بیش از حد، باید سؤالات بیشتری به این خزانه اضافه شود. امّا با این وجود، اندازه‌ی خزانه‌های بهینه هنوز کمتر از خزانه‌ی عملیاتی است. در مجموع، همانطور که نتایج نشان می‌دهند، سؤالات اضافه شده به خزانه‌های این مرحله در مقایسه با خزانه‌هایی با پهنای ۴/۰ و بدون عامل کنترل مواجهه، دارای ضرایب تشخیص بالاتری هستند، زیرا آنها به مواجهه‌ بیشتر تمایل دارند. این قضیه باعث می‌شود که متوسط پارامتر a در این نوع خزانه‌ها بالاتر شود. یک تفاوت بارز و جالب توجه در مقایسه‌ی این دو نوع خزانه‌های مرحله‌ی دوم و چهارم این است که، زمانی‌که خزانه‌هایی با پهنای ۴/۰ بدون کنترل مواجهه ایجاد می‌شوند، خزانه‌های MRP دارای حداقل تعداد سؤال نسبت به دو خزانه‌ی دیگر هستند. در صورتی که وقتی عامل کنترل مواجهه اعمال می‌شود، این نوع خزانه‌ها نسبت به دو خزانه‌های دیگر دارای بیشترین تعداد سؤال است. این نتیجه‌ی جالب می‌تواند ناشی از تعامل دو عامل دقت اندازه‌گیری و کنترل مواجهه باشد. از آنجا که خزانه‌هایی که با روش MRP ایجاد می‌شوند دارای سؤالاتی با ضریب تشخیص بالا برای اغلب سطوح و همچنین سطوح متوسط توانایی هستند، وقتی تعداد مواجهه‌ سؤال عامل مهمی نیست، از سؤالات حداکثر استفاده می‌شود، ولی زمانی‌که کنترل مواجهه عامل مهمی است، باید سؤالات بیشتری طراحی شود. نتایج ارزیابی این خزانه‌ها در جدول ۴-۱۴ نشان می‌دهد که هر سه خزانه‌ی بهینه دارای یک مقدار اریب منفی بسیار کوچک است، و میزان MSE در خزانه‌های بهینه بسیار کوچک‌تر از خزانه‌ی عملیاتی است، بخصوص در خزانه‌ی MTI (ROP_12) این مقدار به حداقل خود می‌رسد.

جدول ۴-۱۳: اندازه‌ی خزانه‌ی سؤال و آماره‌های پارامتر سؤال، با کنترل S-H (b-bin=0.4)

هدایت الکتریکی ، نسبت جذب سدیم ، بافت خاک ، ساختمان خاک ، میزان یون ها محلول کلر و سدیم ، میزان گچ ، میزان مواد آلی ، میزان اسیدیته ،کاتیون ها و آنیونهای خاک ، خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک

شاخص آب زیرزمینی

هدایت الکتریکی ، میزان یون محلول کلر ، میزان اسیدیته ، آنیونهای آب ، نسبت جذب سدیم ، شیمیایی. کل مواد محلول در آب ، بهره ­برداری بی رویه و کیفیت آب .

مقدار فرسایش بادی

سرعت و وضعیت باد، پستی و بلندی سطح زمین، پوشش گیاهی، مدیریت و استفاده از زمین، آثار فرسایش سطح خاک، پراکنش نهشته های بادی ، سنگ شناسی ، رطوبت خاک، بافت خاک

وضعیت بیابان زایی

اقلیم، شاخص آب، کیفیت خاک، میزان فرسایش بادی، پوشش گیاهی ، مدیریت و سیاست

۴-۳-۲- ترسیم نمودار تاثیر (روابط بین متغیرها)
به منظور استخراج تمامی روابط ممکن و موثر میان متغیر­های شناخته شده، ابتدا به تعریف هر یک از این متغیر­ها پرداخته شد. همچنین بر این اساس حالات مربوط به هر یک از متغیرها تعیین گردید. استفاده از این تعاریف هم به در نظر گرفتن روابط صحیح میان متغیرها کمک می­نماید و هم در مرحله بعدی یعنی کمی­سازی روابط از اریبی نظرات کارشناسان به دلیل به کار بردن تعاریف متفاوت جلوگیری می نماید.
جهت ترسیم نمودار تاثیر و تعیین روابط بین متغیرها، از نظر کارشناسان و متخصصین در زمینه ­های مختلف استفاده شد. در مطالعات خاک از ۳ متخصص خاکشناس در زمینه فیزیک خاک، شیمی خاک و آلودگی خاک کمک گرفته شد. جهت بررسی شاخص آب در منطقه، از ۲ متخصص در زمینه آلودگی آب کمک گرفته شد.جهت بررسی و مشخص کردن روابط بین متغیرهای موثر در فرسایش بادی و بیابان­زایی منطقه نیز از دو کارشناس و متخصص در این زمینه استفاده شد.
قبل از ایجاد نمودار تاثیر می­بایست تمامی متغیرها تعریف و حالت­های مربوط به هر متغیر نیز توضیح داده شود.این کار کمک شایانی به کارشناسان جهت تهیه نمودار تاثیر می­ کند.جداول مربوط به تعاریف تمامی متغیرهای مدل­ها در قسمت پیوست آمده است. در نهایت نمودار تاثیر مربوط به هر یک از مدل­ها با برگذاری جلسات متعدد با کارشناسان و متخصصان مربوطه از عوامل علت و معلولی تهیه و روابط بین متغیرها نشان داده شد.برای مثل نمودار تاثیر ارائه شده برای مدل خاک در شکل ۴-۲۴ آورده شده است. این نمودارها شامل جعبه‌هایی هست که با پیکان‌هایی به هم مرتبط شده ­اند و جهت پیکان‌ها نشان‌دهنده روابط و تاثیر میان متغیرهاست. بافت خاک، ساختمان خاک، مواد آلی، گچ موجود در خاک و در نهایت میزان سدیم و کلر خاک به عنوان ورودی­های مدل کیفیت خاک درنظر گرفته شد. بافت، ساختمان و مواد آلی مهمترین عواملی بوده که بر خصوصیات فیزیکی خاک منطقه تاثیر گذار بوده اند که به وسیله پیکانهایی این رابطه نشان داده شد.سدیم و کلر مهمترین کاتیون و آنیونی بودند که به صورت غیر مستقیم بر میزان EC خاک تاثیرگذارند.کم و زیاد شدن گچ در خاک نیز می توان بر میزان کاتیونها و آنیونها تاثیرگذار باشد. اسیدیته خاک، متاثر از تغییرات کاتیونها و آنیونهای خاک بوده و با افزایش یا کاهش آن تغییر می­ کند.

از آنجایی که نقش خصوصیات شیمیایی در کیفیت خاک منطقه پر رنگتر از خصوصیات فیزیکی خاک بوده، از این جهت متغیرهای شیمیایی بیشتری در نظر گرفته شد. همان گونه که در شکل ۴-۲۴ مشخص است، پارامترهای تاثیرگذار بر خصوصیات شیمیایی خاک در منطقه، مواد آلی، نسبت جذب سدیم، هدایت الکتریکی و میزان اسیدیته خاک تعیین شد. و در نهایت کیفیت خاک از تغییرات خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک ارزیابی گردید. نمودار تاثیر مربوط به مدل­های شاخص آب و فرسایش بادی در شکل های ۴- ۲۵ و ۴- ۲۶ آورده شده است.
متغیرهای کلیدی خاک
متغیر هدف
متغیر های اصلی خاک
شکل ۴-۲۴- در این شکل روابط بین متغیرهای خاک در منطقه نشان داده شده که عوامل تأثیرگذار با پیکان­هایی به هم مرتبط شده اند و جهت پیکان نشان دهنده جهت تأثیر است.
متغیرهای کلیدی آب
متغیر هدف
متغیر های اصلی آب
شکل ۴-۲۵- نمودار اثر تهیه شده از روابط متغیرهای موثر بر مدل شاخص آب در منطقه
متغیرهای کلیدی فرسایش بادی
متغیر هدف
شواهد فرسایش بادی
متغیرهای اصلی فرسایش بادی
شکل ۴-۲۶- نمودار اثر تهیه شده از روابط متغیرهای موثر بر مدل فرسایش بادی در منطقه
جهت ایجاد مدل بیزین بیابان­زایی در منطقه از معیارهای مدل مدالوس استفاده شد. با توجه به اینکه این معیارها همگی به صورت مستقیم در بیابان­زایی تاثیر­گذار هستند ، بنابراین تمامی این معیارها همان گونه که در شکل ۴-۲۷ مشاهده می­ شود به صورت مستقیم بر گره بیابان­زایی تاثیر می­گذارند و این­گونه نمودار تاثیر مربوط به مدل بیزین بیابان­زایی تشکیل شد.
متغیر هدف
متغرهای کلیدی بیابان زایی
شکل ۴-۲۷- نمودار اثر تهیه شده از روابط متغیرهای موثر بر مدل بیابان زایی در منطقه
۴-۳- ۳- تشکیل جداول احتمالات شرطی
برای افزایش کارایی و امکان به روز رسانی شبکه ­های باور بیزین، روابط تمامی متغیرها، در قالب یک سیستم اولویت­ بندی کمی­سازی شدند. یکی از مشکل­ترین مراحل مدل­سازی به روش شبکه ­های باور بیزین، مرحله کمی­سازی روابط بین متغیرهای موجود در مدل می باشد.بکارگیری عناوین مناسب و انتخاب گره­های ورودی مناسب به این متغیر­ها، کمی­سازی روابط میان آن­ها را تسهیل می نماید [ ۱۵].
تصمیم ­گیری در زمینه اولویت­ بندی ترتیب اهمیت متغیرهای وارد شده ( گره­ها ولدی) به یک گره، در زمینه اثر بر آن متغیر( گره فرزندی) از نکات مهم دیگری است که با مرور منابع و نهایتا زیر نظر کارشناسان انجام می­گیرد. همچنین اولویت­ بندی حالات مربوط به یک متغیر در قالب جداول احتمال شرطی، نکته مهم دیگری است که به ترتیب از بهترین وضعیت به بدترین وضعیت مرتب گردید.
یکی از مشکلات در زمینه کمی­سازی روابط میان متغیرها، تفاوت نظر متخصصان می­باشد (BURGMAN). باید توجه داشت در عین حال این تفاوت نظرات به بهبود پیش ­بینی مدل و افزایش اعتبار آن کمک می­ کند، زیرا مواجه شدن با نظرات متفاوت در رابطه با متغیرها و روابط آن­ها، بر حساسیت موضوع می­افزاید و در نتیجه زمینه مطالعه بیشتر را فراهم می نماید.مورگان و هنرین (۱۹۹۰)، پیشنهاد می­ کنند در صورتی که نظرات متخصصان متفاوت باشد، باید در جهت شناخت تفاوت­ها، نظرات و نتایج سوالاتی مطرح نماییم، مانند: آیا برخی از کارشناسان از برخی شواهد چشم­پوشی کرده ­اند در حالی که سایرین آن­ها را مهم می­دانند؟ آیا اریبی عمدی رخ داده است؟ آیا برخی از کارشناسان خیلی هم در زمینه موضوع تخصص ندارند؟ آیا پاسخ دادن به سوالات مطرح شده با دانش کنونی بشر ممکن نیست؟ [۱۰۲].
دلیل دیگری که منجر به تفاوت نظر متخصصان می­ شود، آشنا نبودن آن­ها با برخی از متغیر­ها می باشد [۷۳]. به عنوان مثل در مدل خاک ، جنبه­ های مختلفی مانند فیزیک خاک ، شیمی خاک ، آلودگی خاک و بیولوژی خاک را می تواند در نظر گرفت. این در حالی است که تمامی کارشناسان بر همه زمینه­ها تسلط ندارند و ممکن است از اثرات مهم برخی از متغیرها چشم­پوشی کنند و یا بلعکس اشتباها به برخی از متغیرها وزن بیشتر از واقعیت دهند. ضمن اینکه با توجه به وقت­گیر بودن کمی­سازی روابط متغیرها به خصوص به علت استفاده از نظرات کارشناسان متفاوت همواره مشکل محدودیت زمان نیز وجود دارد که بر احتمال این اریبی­ها می­افزاید. راه حل مناسب در چنین مواردی نظر خواهی از متخصصان حوزه مربوطه، بر­گزاری جلسات گروهی و نهایتا میانگین­گیری از نظرات مختلف می­باشد.
تکمیل جداول احتمالات شرطی مدل­های ارائه شده، به ۲ روش انجام شد. در روش اول جداول احتمالات شرطی که تکمیل آنها مشکل بوده و نیاز به تخصص داشته و البته امکان پرکردن آن به صورت دستی امکان پذیر بود را به کمک متخصصین مربوطه و در طی برگذاری جلساتی اقدام به تکمیل آنها گردید. در روش دوم از محاسبه­گر جداول احتمالاتی ( محاسبه­گر CPT ) جهت پر کردن برخی از جداول احتمالات شرطی کمک گرفته شد. استفاده از این محاسبه­گر باعث می­ شود تا حد ممکن از اریبی­های شخصی در زمینه اختصاص دادن احتمالات به حالات مختلف متغیرها پیشگیری گردد. خصوصا در تکمیل جداول احتمال شرطی بزرگتر، که اختصاص دادن احتمالات به سناریوهای مختلف کاری دشوار و وقت­گیر است. محاسبه­گر جداول احتمال شرطی، پشتیبانی مناسب در جهت کمک به مدل­سازان می­باشد.جدول ۴-۱۰ احتمالات شرطی مربوط به گره کاتیونهای خاک در مدل کیفیت خاک آورده شده است. در این جدول احتمال وقوع هر سناریو براساس نظر کارشناسی تخمین زده شده و به درصد بیان شده است. به عنوان مثال در این جدول مطابق آرای کارشناسی نشان می دهد که اگر میزان سدیم خاک در کلاس ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ و میزان گچ خاک در کلاس ۱۰ تا ۳۰ قرار گیرند ، به احتمال ۹۵ درصد کاتیونهای خاک مناسب و به احتمال ۵ درصد کاتیونهای خاک در منطقه مورد مطالعه نامناسب خواهد بود.
جداول احتمالات شرطی مربوط به مدل بیابان­زایی از طریقه فرمول نویسی در مدل بیزین بدست آمد. فرمول ارائه شده در مدل بیزین همان فرمول نهایی مدل مدالوس یعنی ضرب هندسی بوده که میان متغیرهای تاثیر­گذار بر گره بیابان­زایی بر قرار است. با نوشتن فرمول در مدل و اجرا کردن آن احتمالات به متغیرهای تاثیر­گذار بر متغیر هدف اختصاص داده شد.
جدول ۴- ۱۰- احتمالات شرطی مربوط به گره کاتیونهای خاک در مدل کیفیت خاک

در نوع اول، بیشتر قسمت تنه با بدنه جایگاه در تماس است و کابل یا زنجیر قفل کننده معمولا تنه را در بر می گیرد. نوع دوم، تنها چرخ جلو دوچرخه را در بر می گیرد و چرخ جلو به آن قفل میشود(مرتضایی،۱۳۸۲:۱۱۵)
تصویر شماره (۲۱-۲) جایگاه دوچرخه
۱-۸-۱۸-۲ :مواد و مصالح
مواد و مصالح محکم و مقاوم در برابر خوردگی و تخریبگری بیشتر عمومیت دارند. قطعات بتنی پیش ساخته، لوله های فولاد سخت با گالوانیزاسیون گرم و الوار هاییاز جنس سخت چوب ها از آن جمله هستند.
این وسایل را که جزئی از مبلمان شهری به حساب مب آیند می توان به دیوار، سطح یا در عمق زمین ثابت کرد.
تصویر شماره(۲۲-۲) جایگاه دوچرخه؛ بتنی - زمین
۲-۸-۱۸-۲ :مکان یابی
جایگاه دوچرخه باید در قلمرو جدول با حداقل فاصله ۹۰ سانتی متر از یکدیگر و یا هر مکان شهری دیگر قرار گیرند و یا در صورت امکان در محوطه پارکینگ مجاور و یا عقب نشینی خیابان استقرار یابند(انجمن شهرسازی امریکا،(۳۷۸:۱۳۸۷)
تصویر شماره(۲۳-۲): محل پارک دوچرخه
۹-۱۸-۲ :آبخوری
آبخوری ها اغلب در فصل تابستان که اغلب پیاده روی طاقت فرسااست کاربرد دارند.
در طراحی آبخوری عمومی باید طیف استفاده کنندگان و مخاطبان آن را به دقت بررسی نمود. سنین مختلف نیازهای مختلفی دارند. آبخوری نباید بر سر راه پیادگان نصب شودتا ایستادن و آب خوردن مانع عبور و مرور گردد. رعایت نکات بهداشتی در طراحی آبخوری حائز اهمیت است.
۱-۹-۱۸-۲ :مواد و دوام
از آنجایی که آبخوری ها از انواع متنوعی هستند، می توان آنها را از مواد مختلف ساخت. معمولا موادی که در ساخت آبخوری ها به کار می رود،عبارتند از:
الف) بتن
ب) فلز: آهن گالوانیزه، استیل، آلومینیوم
ج) فایبر گلاس
د) استیل
۲-۹-۱۸-۲ :ارگونومی
نکاتی که در ارگونومی باید مورد توجه قرار گیرد، عبارتند از:
الف) ارتفاع آبخوری برای استفاده افراد معمولی و بزرگسالان بین ۹۰-۸۶ سانتی متر و جهت استفاده معلولین و کودکان ۷۶-۷۴ سانتی متر باشد.

ب) چنانچه ارتفاع آبخوری از۸۵ سانتی متر تجوز ننماید، میتوان مورد استفاده ی گروه های مختلف قرار گیرد.
ج) طراحی زاویه ریزش آب، انتخاب نوع شیر، نعیین محل ایستادن استفاده کننده و دسترسی بهینه به شیر، به نحوی که ماکان خیس شدن استفاده کننده کاملا از بین برود، ضروری است.
تصویر شماره(۲۴-۲) آبخوریهای عمومی با ابعاد پیشنهادی
۱۰-۱۸-۲ :تیرک
بولارد یا تیرک خیابانی، تندیس های کوچک مقیاس شهر هستند، آنها حرکت را در سطح سواره رو و یا پیاده رو کانال بندی و تنظیم می کنند. در ضمن اجازۀ ورود وسایل نقلیه موتوری را به داخل برخی محدوده ها نمی دهند. در کل محددود کننده های مفیدی در سطح خیابان هستند و جانشین خوبی برای جدول ها به شمار می آیند. شعار تیرک خیابانی خطاب به سواره ها این است: «بیرون نایست، وسیله ات را پارک کن و پیاده وارد شو(مرتضایی، ۱۳۸۲: ۱۰۳)
۱-۱۰-۱۸-۲ :مواد و دوام
مصالح رایج در ساخت تیرکها را از میان مواد زیر می توان یافت:
الف) قطعات پیش ساخته بتنی: یک بافت متراکم و برجسته چیزی است که بتن بدست می دهد. یان ویژگی برای هماهنگی بیشتر می تواند در ادامه کف سازی و سنگفرش سواره و پیاده رو باشد. اگر قالب های استاندارد بکار رود. بتن تقریبأ یک انتخاب ارزان بدون مراقبت های زیاد خواهد بود (مرتضایی، ۱۳۸۲: ۱۰۴).
ب) استیل: جانشین خوبی برای چدن است. گرچه از دوام کمتری برخوردار است. از استیل مستلزم آماده ساختن مناسب آن، مثلأ با گالوانیزه کردن قبل از رنگ می باشد. جهت مقاوم نمودن استیل روکش محافظتی از اهمیت خاصی برخوردار است.
ج) چدن: فقط گرافیت ( نوعی از چدن مقاوم) استوانه ای (انعطاف پذیرو نشکن) می بایست، مورد استفاده قرار گیرد. این نوع چدن استقامت جانبی بیشتری داشته، قابل بریدن و جوش دادن بوده و در برابر زنگ زدگی از مقاومت بالایی برخوردار است.( قنبری: ۱۳۸۹: ۱۷۹)
د) آلومینیوم: ماده ای سبک که برای نقاط پرترددو سنگین توصیه نمی شود. نوع سیکلون دار آن ترجیح داده می شود. مقاطع و فرم های بیشماری از اکسترود آلومینیوم حاصل می شوند و می توانند مدل های خوبی برای جایگزینی طرح های چدنی قدیمی بویژه در مناطق ساحلی باشند(مرتضایی، ۱۳۸۲: ۱۰۵).
ه) چوب: استفاده از تیرک چوبی به کمی مراقبت نیاز دارد، با علم به اینکه به تدریج نیز پوسیده می شود. سخت چوبها مناسبترین برای فضاهای باز هستند و می توان آنها را تراش داد و کنده کاری نمود (همان منبع،۱۰۶)
۱۱-۱۸-۲ :کیوسک ها
کیوسک ها کانون هایی برای اطلاع یافتن عموم مردم از وقایع جامعه و بطور کلی چنین اعلانهایی به شمار می آیند.
کیوسک ها در صورت دارا بودن طرح و مکان یابی مناسب می توانند شخصیت طراحی ویژه ای برای خیابان و یا حتی پهنه ای بزرگ تر ایجاد کنند. کیوسک ها را می توان به گونه ای طراحی کرد که دکه تسهیلات مختلفی همچون جایگاه روزنامه، نقشه، تلفن عمومی و علائم و نشانه ها را در خود جای دهند. هنگام ارزیابی مناسب بودن کیوسک ها، می بایست عرض پیاده رو، تعداد عابرین، طرح پیشنهادی و دوام زیادی را مد نظر قرار داد، تا اطمینان لازم از سودمند بودن آنها برای محل مورد نظر بدست آید. طرح کیوسک ها بسی متنوع است: از انواع سنتی یا پرتزئین گرفته تا نمونه های جدیدتر بتنی و چوبی و فلزی. غالبأ طراحی کیوسک می تواند بخشی از برنامه هنر هماهنگی باشد و نمونه های هنری بدیع را در جوامع بوجود آورد. کیوسک ها نیز مانند اغلب مبلمان خیابانی، با توجه به ابعادشان در مجاورت جدول و تنها در پیاده راه های عریض استقرار می یابند.
محل عریض شدن پیاده رو (واشدگاه) در محل تقاطع اولویت نخست برای مکان استقرار کیوسک ها به شمار ِ آیند( انجمن شهر سازی امریکا، ۱۳۸۷: ۳۸۰)
تصویر شماره (۲۵-۲)نمونه ای از کیوسک های متفاوت در شهر
۱۲-۱۸-۲ :تابلوها و علایم
تابلو شهری جزئی از تجهیزات شهری هستند که خارج از فضاهای بسته قرار می گیرند. کاربرد اصلی آنها انتقال پیامی از سوی شخص، گروه یا مؤسسه ای به سایر شهروندان به صورت موجز و بوسیله علایم- اعم از نوشته یا تصویر است. این تجهیزات شهری، سطح یا احجامی هستند که از مصالح مقاوم یا سخت، ساخته شده اند و به منظور استفاده ی دایم یا موقت بکار می روند (مؤسسه نما درسا گستر، ۱۳۷۸: ۱۷)
برای علایم و تابلوها می توان پنج وظیفه تعیین کرد:
جهت یابی و هدایت گری، معابر و گذر گاه ها
شناسایی، ابنیه، میدانها، پارکها
کنترل ترافیک ( راهنمایی ورانندگی )، تابلوهای توقفگاه و …
اطلاعاتی واگاهی دهنده، تاریخی، اتفاقات، موقعیت
آیین تشریفاتی، پلاکارد، پرچم، دیوار نگاره، نشان، لوگاتایب
۱-۱۲-۱۸-۲ :دسته بندی علایم
نشانه ها به شش دسته یا نوع اصلی تقسیم می شوند: علایم مخصوص تعیین موقعت اطلاعات، راهنما، معرف، قانونی، تزیینی(نجف زاده، ۱۳۷۳: ۱۸)
الف) علایم مخصوص تعیین موقعیت: این نشانه ها موقعیت فرد را در محلی که قرار دارد مشخص می کند. مانند نقشه ها، مناظر گسترده شده، نقشه های راهنمایی ورود و خروج، نشانه های مرجع و علایم مرزی (همان منبع: ۹۱)
ب ) علایم اطلاعات: در بیشتر نوشته ها قانونأ به عنوان وسیله اطلاع دهنده تعبیر می شوند. در حالی که کاتالوگها، جدول زمانی و جهت یابی به شکل کتاب، شامل اطلاعات هستند. نشانه هاغی اطلاعاتی همه جا در محیط اطراف دیده می شمند. اطلاعات آنها شامل زمانه ای شروع و خاتمه ی کار، اجناس موجود، برنامه های آینده و جزو آن است. فرم و شکل این علایم با توجه به فروشگاه های خرده فروشی مورد استفاده دارند. طراحی آنها به گونه ای است، که قابل فهم بوده و در مکان مناسبی مانند ورودی ها قرار می گیرند و به همین سبب از سردر گمی عمومی می کاهند (همان منبع: ۹۱)

خدمات بهداشتی

- زیر ساخت (گروه های خویار، برنامه های حمایت و آموزش سلامت)
- خروجی (نرخ های ایمن سازی)
- منابع (پزشکان و دستیاران)
- دسترسی مالی (درصد پوشش بیمه و فاصله جغرافیایی به خدمات اورژانسی)؛ فردی (خدمات موجود به زبان های خارجی)
- پروفایل عمومی
- برنامه های آموزشی سلامت شهر
- نسبت پرستاران به ساکنان: نسبت به رزو مراقبت های اولیه سلامت به ساکنان
- درصد جمعیت تحت پوشش بیمه سلامت

محیط اجتماعی

- آموزش
- سواد
- ساختار اجتماعی(ساختار خانواده)
-گسیختگی اجتماعی (بزهکاری و استفاده ازخدمات اورژانسی)

محیط فیزیکی

- آلودگی (آب، هوا، زمین و زباله خانوار)
- مسکن (فضای زندگی، کیفیت، تسهیلات برای گروه های خاص و بی خانمان ها)

- طراحی شهری (فضای سبز، تسهیلات پیاده راه و ورزشی)
- حمل ونقل (حمل ونقل عمومی، وسعت و محدوده مسیرهای دوچرخه)

خدمات عمومی

- بودجه برای اقدام سلامت و اجتماعی

منبع: (صرافی و همکاران، ۱۳۹۳: ۱۱۲-۱۱۱)
۲-۴-۷-۲ راهکارهای دستیابی به شهر سالم
غیر قابل تفکیک بودن سلامتی و بهداشت با برنامه ریزی شهری ایده ی تازه ای نیست، در واقع در اکثر کشورهای اروپایی، آغاز برنامه ریزی شهری به اوایل قرن بیستم بر می گردد که از نگرانی های عمومی درباره سلامتی و مسکن شهروندان ناشی شده است (بارتون، ۱۳۸۹: ۱۹). دستیابی به شهر سالم امر پیچیده ای است که مستلزم مشارکت دادن همه ی بازیگران، نمایندگان و گروه های ذینفع با سوابق، آرمان ها، پتانسیل و فرهنگ های مختلف است. لیست زیر شرایط لازم برای شهر سالم است که به وسیله لاندری (۲۰۰۲) ارائه شده است:
کیفیت های فردی
اراده و رهبری
تنوع انسانی و دسترسی به استعدادها و قابلیت های مختلف
فرهنگ سازمانی
هویت محلی
فضاهای شهری و دسترسی
پویایی های شبکه سازی (همان منبع: ۱۱۲).
۲-۴-۷-۳ نظریه کیفیت زندگی
یکی از رویکرد های نوین در زمینه اصلاح و گسترش مفهوم توسعه مطرح شدن مفهوم کیفیت زندگی و دخالت دادن شاخص های اجتماعی و کیفی در اهداف توسعه و عمران شهری و منطقه ای است. به کارگیری این مفهوم در واقع کنشی است علیه توسعه یک بعدی اقتصادی در سطح ملی، و توسعه صرفا” کالبدی در مقیاس شهری و تلاشی است در جهت دستیابی به معیارهای جامع تر و چند بعدی در عرصه برنامه ریزی. نخستین اثر در این زمینه کتاب مشهور «شاخص های اجتماعی» تالیف ریموند بائر است که در سال ۱۹۶۶ در اروپا منتشر گردید. در سال ۱۹۷۳ در ایالات متحده آمریکا شاخص های اجتماعی به صورت رسمی تدوین و اعلام شد. از آن پس با حمایت سازمان ملل متحد، به تدریج این موضوع در سایر کشورهای جهان جای خود را کم و بیش در روند برنامه ریزی ملی و شهری باز کرده است. از جمله در سال ۱۹۷۵ در کنفرانس سازمان ملل متحد برای ابعاد اجتماعی مسکن، مفهوم کیفیت زندگی و بهزیستی اجتماعی در برنامه های توسعه مسکن مورد تاکید جدی قرار گرفت. به طور کلی در طول دو دهه اخیر، مفهوم و کاربرد شاخص های اجتماعی، به طور روز افزونی و تعمیق و وسعت پیدا کرده و برنامه ریزان و مدیران و از جمله برنامه ریزان شهری و طراحان محیط را به جست و جوی معیارها و روش های جدید برای اعتلای کیفیت زندگی سوق داده است. یکی از نتایج توجه به مفهوم کیفیت زندگی در برنامه ریزی توسعه و عمران، در نظر گرفتن نتایج و آثار کیفی توسعه بر روان و حیات معنوی انسان ها است، که در گذشته کمتر به آن توجه می شد. این امر به نوبه خود مستلزم شناخت نیازهای انسانی و تنوع آنها است که بسیار فراتر از نیازهای زیستی یا اقتصادی است. بر اساس نظریه معروف آبراهام مازلو^[۲۵]، روانشانس انسان گرای آمریکایی، کلیه نیازهای انسانی به شش گروه اصلی تقسیم می شود که به ترتیب از ساده به پیچیده عبارتنداز: ۱- نیازهای زیستی ۲- نیازهای ایمنی ۳- نیازهای تعلق ۴- نیازهای حرمت ۵- نیازهای زیبا شناختی ۶- نیازهای خودشکوفایی (مهدیزاده، ۱۳۹۲: ۴۷- ۴۶). اهمیت جنبه های اجتماعی در عرصه شهرسازی به حدی رسیده که یکی از ویژگی های شهر پایدار«پایداری اجتماعی و کیفیت زندگی» عنوان شده است، به این معنا که شهر پایدار به موازات توجه به مسائل زیست محیطی، باید به مسائل اجتماعی و انسانی نیز توجه داشته باشد. منظور، ایجاد و حمایت از محیط های انسانی فعال، فضاهای زنده و عرصه هایی است که کیفیت بالایی را برای شهروندان فراهم نماید. بدیهی است که تعریف کردن ابعاد اجتماعی و کیفی به مراتب از ابعد زیست محیطی و اکولوژیکی مهم تر و مشکل تر است. واژه هایی همچون کیفیت زندگی و… تعاریف و مشخصات خاص خود را دارند. در سالهای اخیر استفاده از شاخص ها و معیارهای کیفیت محیط زندگی در کشورهای مختلف اعم از توسعه یافته و در حال توسعه متداول شده است (بحرینی و طبیبیان، ۱۳۷۸: ۳۰۰- ۲۸۰). کیفیت زندگی شهری در برگیرنده ی ابعاد روانی است که شاخص هایی همچون رضایت، شادمانی و امنیت را در بر می گیرد. در برخی موارد، رضایت های اجتماعی نیز نامیده میشود. همچنین، ابعادی محیطی که در برگیرنده ی سنجه هایی همچون مسکن، دسترسی به خدمات و امنیت محیطی است. جنبه های دیگر در بر گیرنده ی توجه به فرصت های اجتماعی، امیدهای اشتغال، ثروت و اوقات فراغت است (سیف الدینی، ۱۳۸۱: ۳۷۵).
شکل شماره ۲-۱۰: شاخص ها و متغیر های کیفیت زندگی
امنیت و رفاه اجتماعی، روابط اجتماعی، فرهنگ و تاریخ، مشارکت اجتماعی، آموزش، رضایت از فضای مسکونی
اجتماعی
اقتصادی
هزینه زمین، قدرت ارزش پایه، نیازهای تامین هزینه، سرانه، دستمزد، هزینه شغلی، درآمد
ادراکی و روانی
تنوع پذیری، توالی ادراک، حس محیط، نفوذ، کشف منظر، رضایت فضایی
ارتباطی و حمل و نقل
معابر، سرویس عمومی، سطح نقل و حمل ارتباطات، حجم سفرها، تصادفات ترافیکی،

طراحی و بهینه سازی شبکه های عصبی و ترکیب شبکه های عصبی و الگوریتم ژنتیک در حل و بهینه سازی برخی مسائل خاص.

۲-۱۰ تحلیل های تاریخچه زمانی

بارهای ناشی از زلزله برای ساختگاه های مختلف معمولا بر حسب طیف طرح پیشنهادی آیین نامه های بارگذاری لرزه ای بیان می شود. چنان چه رفتار سازه در محدوده خطی باقی بماند می توان با بهره گرفتن از روش تحلیل طیفی حداکثر مقادیر پاسخ لرزه ای سازه را به دست آورد. اما این آیین نامه ها الزام می کنند که در تحلیل لرزه ای سازه های نامنظم و خاص مانند نیروگاه ها، سدها، ساختمان های بلند و سازه های دارای اجزای غیرمتداول مقاوم در برابر زلزله مانند وسایل مستهلک کننده انرژی، از تحلیل های تاریخچه زمانی خطی و غیرخطی استفاده شود. صرفنظر از دلایل لزوم انجام تحلیل دینامیکی تاریخچه زمانی، زلزله های ورودی در این تحلیل ها بایستی به صورت شتابنگاشت زلزله معرفی شوند. اما از آن جا که خطر لرزه ای در یک ساختگاه بر حسب طیف طرح هموار شده بیان می شود، شتابنگاشت های مورد استفاده در تحلیل تاریخچه زمانی بایستی با این طیف سازگار باشند[۳۳].

یکی از مناسب ترین روش های تخمین رفتار لرزه ای ساختمان ها استفاده از تحلیل غیر خطی تاریخچه زمانی می باشد. به این منظور می بایست رکوردهای زلزله در نظر گرفته شده به مقیاس درآیند.
روش تاریخچه زمانی بعنوان یک روش دقیق تر از تحلیل های طیفی و استاتیکی در آیین نامه های طرح لرزه ای از جمله استاندارد ۲۸۰۰ معرفی شده است. برای مواردی نظیر ارزیابی کمی آسیب پذیری کاربرد این روش جهت تحلیل های دقیق دینامیکی و گاه غیر خطی سازه با بهره گرفتن از نگاشت های تاریخچه زمانی تحریک ضروری می باشد. لیکن کاربرد این روش جهت تحلیل و به ویژه طراحی در بسیاری از موارد عملی با عدم قطعیت های موجود در تعیین بارگذاری و یا شناسایی ساختگاه مواجه است که مانع از اعتماد به تصمیم گیری از پاسخ های حاصل از یک شتابنگاشت خاص حتی مربوط به زلزله گذشته می گردد[۱۰]. برای انجام تحلیل های تاریخچه زمانی به چند شتابنگاشت که بیانگر زلزله مورد انتظار ساختگاه باشد نیاز است. در اغلب آیین نامه ها، مقیاس کردن شتابنگاشت های انتخابی برای اطمینان از انطباق یا فراتر بودن طیف پاسخ از طیف هدف در یک محدوده معین پریود الزامی است[۳۳].

۲-۱۱ انواع روش های مختلف مقیاس سازی شتابنگاشت ها

طولانی بودن دوره بازگشت زمین لرزه های قوی نسبت به دوره دستگاه های شتابنگار و لرزه نگار و نیز ماهیت احتمالی زلزله ها مانع از آن می شود که با قطعیت بتوان حرکت های آتی یک منطقه را حتی از روی چند نگاشت موجود پیش بینی نمود. به عبارت دیگر برای طراحی بهتر است از طیف طرح آیین نامه ای که از یکسو بر اساس مطالعات آماری روی تعداد زیاد نگاشت های زلزله بدست آمده و از سوی دیگر وجاهت قانونی برای طراحی دارد، استفاده نمود. کاربرد طیف صاف شده استاندارد طراحی مستقیما برای تحلیل های دینامیکی تاریخچه زمانی میسر نیست چرا که در آن ها شتابنگاشت مبنای تحلیل می باشد. برای اینکه بتوان هم از ویژگی های نگاشت های موجود زلزله ها و هم از طیف استاندارد هدف استفاده کرد. روش غالب آیین نامه ها و از جمله آیین نامه استاندارد ۲۸۰۰، مقیاس کردن تعداد مشخصی (۳ یا ۷ زوج) شتابنگاشت است چنان که طیف حاصل از آن ها در بازه فرکانسی معین کمتر از طیف استاندارد نباشد. این شیوه آیین نامه ای معادل کاربرد ضرایب یکسان مقیاس برای نگاشت های مختلف است که می تواند به پراکندگی قابل توجه مقادیر طیفی از هدف و متعاقبا پاسخ ها منجر شود و نامطلوب باشد[۱۰]. در چند دهه اخیر، نخست آیین نامه۵۱۹ و سپس استاندارد ۲۸۰۰ ایران به عنوان تنها مرجع رسمی کشور برای نحوه بارگذاری و تحلیل لرزه ای سازه ها محسوب شده و به موازات سایر آیین نامه های بین المللی مورد استفاده قرار گرفته اند.
طبق آیین نامه طراحی ساختمان ها در برابر زلزله، استاندارد ۲۸۰۰ ایران که با هدف تعیین حداقل ضوابط و مقررات برای تحلیل لرزه ای سازه ها به منظور حفظ ایستایی سازه در برابر زلزله های شدید و جلوگیری از تلفات جانی تهیه و تدوین شده است، تحلیل مدل های سازه ای با بهره گرفتن از دو روش عمده استاتیکی معادل و دینامیکی صورت می پذیرد. روش تحلیل دینامیکی نیز به نوبه خود به دو صورت، روش تحلیل طیفی و روش تحلیل دینامیکی تاریخچه زمانی قابل انجام می باشد. همچنین در این آیین نامه ملاک هایی چون ارتفاع سازه، منظم بودن و غیره برای تعیین نوع روش تحلیل مطرح گردیده است. نکته قابل توجه در ضوابط ارائه شده این است که در برخی از حالت ها، انجام تحلیل های طیفی و تاریخچه زمانی به منظور بررسی و مقایسه نتایج به دست آمده لازم و ضروری است. البته در هر مورد نتایج حاصل باید با نتایج حاصل از تحلیل استاتیکی معادل مقایسه شود. حرکت زمین برای انجام تحلیل های دینامیکی نیز باید به صورت طیف بازتاب شتاب و یا تاریخچه زمانی تغییرات شتاب مشخص شود.
برای این منظور نیاز به در نظر گرفتن رکوردهای زلزله مناسب و یا طیف بازتاب شتاب آن با نام طیف طرح خواهد بود. شتابنگاشت های مورد استفاده برای زلزله طراحی باید تا حد امکان نمایانگر حرکت واقعی زمین محل ساخت بر اثر زلزله باشد. برای قابل مقایسه بودن نتایج حاصل از تحلیل دینامیکی تاریخچه زمانی با روش های تحلیل طیفی و یا استاتیکی معادل، لازم است ضمن مقیاس سازی، نسبت به اصلاح رکوردهای زلزله مورد نظر اقدام گردد. جهت مقیاس سازی رکوردها روش های مختلفی ارائه شده است[۱۴].
یکی از روش ها، با توجه به ارتباط میان زمان تناوب اصلی، ضریب رفتار، ضریب شکل پذیری و PGA است که به پراکندگی زیاد در نتایج منجر می شود. روش دیگر مقیاس سازی استفاده از پارامترهای شتاب مثل PGA در مقیاس کردن حرکت زمین است که پراکندگی زیادی در طیف های پاسخ شتاب غیر خطی در پریودهای بلند ایجاد می کند. روش دیگر مقیاس سازی بر پایه ویژگی های ماکزیمم حرکت زمین است باز پراکندگی نتایج قابل توجه و بسیار بزرگ است. روش دیگری در مطالعات پیشین انجام شده، برآورد پاسخ لرزه ای با بهره گرفتن از شدت طیف است که وقتی از شدت طیفی مجموعه ای از زلزله ها در پریود اصلی سازه میانگین گرفته شود، پراکندگی نتایج به طور قابل ملاحظه ای کاهش می یابد[۱۴].

۲-۱۲ به مقیاس درآوردن رکوردها

در سالهای اخیر دسترسی به داده های آنلاین رکورد حرکت های قوی و زمین لرزه های واقعی افزایش یافته است. گرچه با توجه به شرایط محل رکورد، بزرگی زلزله منبع، نوع شکست، نوع خاک محل، و به طور کلی مدت تپش، فاصله بین منبع زلزله و محل رکورد حرکات زمین، مشخصات طیف ها می تواند بسیار متفاوت باشد. برای این منظور مشخصات خطر لرزه ای محلی که سازه تحلیل شده در آن واقع خواهد شد، باید برای بدست آوردن یا توسعه دادن حرکات زمینی که مطابق با یک موقعیت خطر خاص برای ناحیه ای که توسط آیین نامه اجرای طرح تعریف شده در نظر گرفته شود. در آیین نامه های طراحی جدید، مشخصات خطر منطقه ای توسط طیف طرح توصیف شده و عموما به عنوان طیف خطر یکنواخت، برای بدست آوردن یک محدوده دلخواه از پریود سازه شناخته شده است. همانطور که هیچ رکورد زمین لرزه دارای طیف پاسخی که با طیف طرح آیین نامه مطابقت داده شود وجود ندارد، یک راه برای بدست آوردن رکوردهای سازگار براساس طیف شتابی که می تواند در فرایند طراحی استفاده شود پیدا شده است[۲۴].
برای اینکه بتوان در عین رعایت استاندارد آیین نامه از تحلیل تاریخچه زمانی با اعتبار بیشتری بهره برد، مقیاس کردن شتابنگاشت ها برای تطابق با قید طیف طرح آیین نامه ای مطرح است[۱۰]. آیین نامه ها و دستورالعمل ها روش های متفاوتی را جهت مقیاس سازی ارائه نموده اند. البته اکثر روش های مقیاس سازی برای روش های تحلیل دینامیکی خطی ارائه شده اند[۱۴].
هدف اصلی در این مقاله بدست آوردن ترکیب مناسبی از یک مجموعه با هفت شتابنگاشت حرکت های زمین که سازگار با طیف طرح آیین نامه ۲۸۰۰ ایران باشد، است. بنابراین، الگوریتم ژنتیک براساس منطقه لرزه ای و نوع خاک نتایجی برای انتخاب و مقیاس کردن زمین لرزه های واقعی به منظور بدست آوردن مجموعه ای از ورودی ها سازگار با طیف طرح آیین نامه پیشنهاد می کند. برنامه ارائه شده در این پژوهش قادر می باشد تا از میان یک پایگاه داده بزرگ از شتابنگاشت ها که در این مثال شامل ۳۷۴ شتابنگاشت زلزله که از از سایت پییر با سرعت موج برشی ۳۶۰ تا ۷۵۰ که با خاک نوع دو با خطر لرزه خیزی بسیار زیاد ۰٫۳۵g از استاندارد ۲۸۰۰ مطابق می باشد، یک مجموعه با ۱۴ متغیر که ۷ تای آن زلزله ها و ۷ تای دیگر ضرایب مقیاس هر یک از آن ها است را با هدف کم کردن خطای طیف پاسخ بدست آمده از این مجموعه با طیف هدف آیین نامه توسط رابطه جذر مجموع مربعات انتخاب نماید.
در طول دهه گذشته، تحلیل های دینامیکی الاستیک و غیر الاستیک در حوزه زمانی برای سازه های پیچیده با هزاران درجه آزادی، به لطف سرعت در حال افزایش، قدرت محاسباتی و تکامل مهندسی نرم افزار امکان پذیر شده است. بنابراین، تجزیه و تحلیل در حوزه زمان در اکثریت قریب به اتفاق آیین نامه های لرزه ای مدرن توصیه می شوند[۲۴].

۲-۱۳ استفاده از الگوریتم ژنتیک برای مقیاس کردن رکوردها

انتخاب و مقیاس کردن رکورد های زمین لرزه ها که با طیف طرح مطابقت داده شوند می تواند با مسائل بهینه سازی مهندسی مانند میانگین مجذور مربعات فاصله بین طیف پاسخ آیین نامه و طیف پاسخ میانگین انتخاب و مقیاس شده در محدوده پریود دلخواه فرموله شود.
روش های فعلی آیین نامه ها که به ضرایب مقیاس یکسانی برای یک مجموعه شتابنگاشت منجر می گردد، لزوما به نزدیکترین تطبیق طیف متوسط حاصل از شتابنگاشت های انتخابی با طیف طرح استاندارد منجر نخواهد شد بلکه دستیابی به چنین هدفی باید در قالب بهینه یابی ضرایب ترکیب جستجو گردد[۱۰].
الگوریتم های متعددی، که می تواند برای حل مسائل بهینه سازی مهندسی به صورت قطعی یا تصادفی دسته بندی شوند توسعه یافته اند. الگوریتم های قطعی براساس گرادیان روش های جستجوی محلی هستند که نیازمند اطلاعات قابل توجه گرادیان برای پیدا کردن راه حل هستند. پیدا کردن بهینه کلی با بهره گرفتن از الگوریتم های بر اساس گرادیان کار آسانی نیست مگر اینکه فضای نتایج مشخص باشد. به همین دلیل این واقعیت است که، علاقه به استفاده از الگوریتم های بهینه سازی تصادفی برای حل مسائل بهینه سازی مهندسی افزایش یافته است. در بین الگوریتم های بهینه سازی تصادفی استفاده شده، الگوریتم ژنتیک و… می تواند به کاربرده شود.
هدف این تحقیق استفاده از الگوریتم ژنتیک برای حل مسئله است. خطای بدست آمده از تابع هدف با میانگین مربعات خطای بین جذر مجموع مربعات از میانگین طیف مقیاس شده و طیف هدف می باشد، به این منظور که نتایج طیف میانگین مقیاس شده در بالای طیف هدف در محدوده T0 تا Tn قرار گیرد. فرایند جستجو بهترین هفت زوج زمین لرزه و ضرایب مقیاس سازگار با آن را بدست می آورد. همچنین محدودیتی در انتخاب تعداد رکوردها و ضرایب مقیاس گذاری که الگوریتم ممکن است انتخاب کند وجود ندارد.

۲-۱۴ المان های اساسی الگوریتم ژنتیک اعمال شده در این مسائل

جمعیت: یک مجموعه از متغیرهای فرض شده راه حل می باشد. در بیشتر برنامه ها هزاران “فرد” در جمعیت وجود دارد. این افراد به صورت رشته های دودویی هستند که بعد از رمزگشایی به اعداد حقیقی وصحیح ارزیابی می شوند که متغیر های مسئله برای “انتخاب طبیعی والدین” نشان داده می شوند. جمعیت اولیه معمولا به صورت تصادفی فراهم می شود. نسل های فرزندان، با اعمال عملگرهای الگوریتم ژنتیک(تقاطع و جهش) به والدین در جمعیت، تکثیر می شوند. در این پژوهش تعداد جمعیت افراد به ترتیب ۵۰، ۱۰۰و ۳۰۰ در برنامه های مجزا انتخاب شده و در نهایت مقدار جمعیت مورد مناسب برای این مسئله معرفی شده است.
تابع برازش: این یک بیان ریاضی برای ارزیابی برازش افراد در نسل ها است. قاعده اصلی در تعریف یک تابع برازش این است که برای افرادی که نزدیک بهینه هستند باید مقادیر بزرگتر از تسلیم باشد. درنتیجه، افرادی که مناسب ترند می توانند یک شانس بالاتر برای برگزیده بودن به عنوان یک والد در نسل بعدی دریافت کنند. تابع برازش مسئله مطرح شده در این پژوهش در قسمت فرمول بندی مسئله همین فصل آمده است.
تقاطع: این فرایند توسط آمیزش دو فرد برای تولید مثل و زاد و ولد افراد صورت می گیرد. این عمل به وسیله تغییر دادن و شریک کردن بخش هایی از مشخصات والدین صورت می گیرد. چندین الگو از تقاطع معرفی شده مانند: تقاطع تک نقطه ای، چند نقطه ای، و تقاطع یکنواخت و… در این مطالعه از تقاطع یکنواخت برای بخش دودویی الگوریتم ژنتیک و از تقاطع مخلوط برای بخش حقیقی الگوریتم ژنتیک استفاده شده است. همتن طور نرخ تقاطع برای سه مقدار ۰٫۶، ۰٫۶۵ و ۰٫۹ بررسی شده است.
جهش: یک مکانیزم ضروری برای تضمین تنوع در جمعیت می باشد. وقتی که یک فرد به صورت تصادفی انتخاب می شود دستخوش جهش می شود(توسط قادر ساختن احتمال جهش)، الگوریتم به صورت تصادفی بیت در طول محدوده ۰ و ۱ انتخاب می کند یا در جهت مخالف یک الگو ثابت از راه حل ها برای تولید مثل در بین همه نسل های آینده تکثیر می کند. ضروری است که یک جستجوی وسیع از همه فضای جستجو انجام شود. احتمال جهش خیلی بزرگ، اگرچه، می تواند فرایند را به سازگار شدن و همگرا یی زود رس به بهین ببرد. در این مسئله نرخ جهش برای سه مقدار ۰٫۰۰۱، ۰٫۰۱ و ۰٫۰۲۵ بررسی شده است.
انتخاب والد طبیعی: این یک روش احتمالی برای انتخاب بر اساس برازش افراد است. برای تضمین کردن بقای بهترین ها، افرادی که مقدار تابع برازش بالاتری دارند شانس انتخاب شدن به عنوان والد برای زاد و ولد در نسل بعد در آنها بیشتر است. در این مطالعه نوع انتخاب، مسابقه ای می باشد.

۲-۱۵ انتخاب شتابنگاشت ها برای طرح لرزه ای

همانطور که از قبل توضیح داده شد، چرخه طراحی سازه نیازمند بارهای زلزله برای مقایسه با یک طیف پاسخ صاف به عنوان ورودی در تحلیل های دینامیکی می باشد. حرکت های ورودی باید طوری انتخاب شوند که نماینده لرزه خیزی منطقه باشند. به عبارت دیگر رکوردهای واقعی باید جزئیات چگونگی انجام زلزله را به منظور استفاده در چارچوب تحلیل های دینامیکی گذرا پیش بینی کنند[۲۷].
در این پژوهش مجوعه رکوردهای۳۷۴ زوج شتابنگاشت های اصلاح شده مربوز به مولفه افقی ۲۴ زلزله واقعی با ۵درصد میرایی از سایت پییر( دانشگاه برکلی) استخراج شده است، سرعت متوسط موج برشی در محل ثبت این شتابنگاشت ها ۳۶۰ تا ۷۵۰ که طبق استاندارد ۲۸۰۰ در رده خاک نوع ۲ با پهنه خطر نسبی لرزه خیزی خیلی زیاد ۰٫۳۵g قرار می گیرد. الگوریتم ژنتیک رکوردها را از این مجموعه انتخاب نموده و طیف پاسخ ترکیبی این زوج شتابنگاشت ها در محدوده زمان تناوب ۰٫۲۵ تا ۱٫۸۶ ثانیه با فاصله تناوبی dT=0.1 مقایسه می شوند. انتخاب و مقیاس نمودن زلزله ها مطابق با طیف طرح داده شده در آیین نامه ۲۸۰۰ به عنوان یک مسئله بهینه سازی مطرح شده است.

۲-۱۶ چگونگی جمع آوری و شیوه های تجزیه و تحلیل داده ها

عملگرهای الگوریتم ژنتیک که در اینجا انتخاب شده اند به شرح ذیل می باشند:
متغیرهای مسئله (افراد جمعیت) در این پژوهش به صورت یک ترکیب اختیاری از ۷ رکورد و ۷ ضریب مقیاس جداگانه به عنوان یک فرد یا کروموزوم در نظر گرفته شده اند. بنابراین، هر فرد دارای ۱۴ زیر مجموعه برای ارائه هر متغیر است (در مجموع تعداد ۱۴متغیر، ۷تا برای شناسایی رکورد در مجوعه و ۷تا برای شناسایی ضرایب مقیاس سازگار با آن). بنابراین، برای هر زیر بخش یک رشته دودویی به طول ۱۰ اختصاص داده شده که طول کل هر فرد برابر ۱۴۰ کد دودویی می شود. البته طول این رشته ها می تواند تغییر کند ممکن است در مجموعه های بزرگتر از رشته های دودویی بزرگتری استفاده شود. هفت رشته دودویی اول موقعیت ۷ رکورد در پایگاه داده را فراهم می کنند. هفت رشته باقی مانده ارتباط ضرایب مقیاس را نشان می دهند. از آنجاکه تعداد رکوردها اعداد صحیح و ضرایب مقیاس اعداد حقیقی هستند، روش بهینه سازی مورد نیاز یک ترکیب از فرایند اعداد حقیقی وصحیح است.
در این تحقیق برنامه الگوریتم ژنتیک دودویی و حقیقی هر یک به صورت جداگانه تابع هدف مسئله را با قید پیشنهادی بررسی می کند که الگوریتم ژنتیک دودویی این برنامه با همبری یکنواخت و انتخاب مسابقه ای و الگوریتم ژنتیک حقیقی با همبری جایگشتی و میانگین وزنی و انتخاب مسابقه ای به تحلیل داده ها می پردازند. داده های ورودی شامل طیف طرح شتاب هدف ، محدوده پریود سازه برای مطابقت دادن، حد بالا و پایین مقادیر قابل قبول برای ضرایب مقیاس، و یک مجموعه از پارامترهای الگوریتم ژنتیک می باشد. پارامترهای الگوریتم ژنتیک شامل اندازه جمعیت، تعدادنسل ها، درصد تقاطع، و درصد جهش می باشد.
این برنامه خیلی سریع است و برای همگرا کردن نتایج بهینه در یک کامپیوتر شخصی معمولی فقط چند ثانیه طول می کشد. روند الگوریتم ژنتیک اول و دوم این تحقیق در شکل ۲-۲ نشان داده شده است.
شکل ۲- ۲- سمت راست الگوریتم باینری و سمت چپ الگوریتم اعداد حقیقی

۲-۱۷ فرمول بندی مسئله

مسئله فرمول بندی شده برای کم کردن خطا، Z بین طیف مقیاس شده میانگین و طیف هدف در محدوده T0 و Tn. به صورت زیر تعریف شده است[۱].
که در آن
T=پریود اصلی سازه که استاندارد ۲۸۰۰، مقدار آن را ۲٫۵ ثانیه برای ساختمان های معمولی در نظر گرفته است.
= ضریب مقیاس رکورد شماره iام
= مقدار طیف شتاب رکورد iام در پریودT
= مقدار طیف طرح هدف(طیف آیین نامه) در پریود T
= پریود اولیه )در آیین نامه T0.2 مطرح شده است)
= پریود نهایی( در آیین نامه T1.5 در نظر گرفته شده است.)
موضوع بهینه سازی هست
و
که
= کمترین حد ضریب مقیاس گذاری قابل قبول
= بالاترین حد پذیرفته شده ضریب مقیاس گذاری
همان گونه که قبلا توضیح داده شد، این فرمول تضمین نمی کند که جواب نهایی در پریود مطرح شده پایین طیف هدف نیفتد، درعوض سعی می کند اختلاف بین جواب نهایی و طیف هدف را کم کند. فرمول دوم قید مسئله بهینه سازی است:

میانگین رتبه

آماره خی ­دو

سطح معنی داری

پردیس تماشا

۵٫۲۳

۵۶/۱۹

۰۲۱/۰

مجموعه ورزشی بدر

۴٫۷۶

مجتمع فرهنگی، تفریحی و ورزشی شهید مختار سلیمانی

۳٫۹۲

ورزشگاه امام رضا (ع)

۳٫۳۵

مجموعه ورزشی شهیدان اسماعیلی

۳٫۱۵

۵-۳- آزمون فرضیه ­های پژوهش
۵-۳-۱-آزمون فرضیه اول
فرضیه اول: فضاهای فرهنگی، ورزشی و هنری منطقه ۱۸ با ارائه کارکردهای متفاوت در منطقه و فرا منطقه بر کیفیت شهروندان منطقه ۱۸ تأثیر متفاوتی گذاشته ­اند.
برای آزمون فرضیه اول از آزمون ­های تی تک نمونه ای، تی مستقل و آزمون فریدمن استفاده شده است. با توجه به نتایج آزمون تی تک نمونه ای که برای تأثیر مراکز بر گویه ­های کیفیت زندگی در منطقه ۱۸ و فرامنطقه در جداول شماره ۵-۴، ۵-۵ مشاهده شد که تأثیر مراکز بر تمام گویه ­های کیفیت زندگی شهروندان منطقه ۱۸معنی دار بود و همچنین تأثیر مراکز بر بیشتر گویه­ های کیفیت زندگی فرامنطقه معنی ­دار بوده است. با توجه به نتایج آزمون تی مستقل در جدول شماره ۵-۶ برای مقایسه تأثیرات مراکز بر گویه­ های کیفیت زندگی شهروندان در منطقه و فرا منطقه مشاهده شد که فضاهای فرهنگی، ورزشی و هنری تاثیرات متفاوتی در منطقه و فرامنطقه بر گویه ­های کیفیت زندگی شهروندان گذاشته ­اند به طوری که تأثیر بر گویه ­های کیفیت زندگی شهروندان منطقه ۱۸ از فرامنطقه بیشتر بوده است. نتایج آزمون تی تک نمونه ­ای در جدول شماره ۵-۷ جهت بررسی تاثیرات مراکز بر شاخص­ های کیفیت زندگی شهروندان در منطقه ۱۸ نشان داد که مراکز فرهنگی، ورزشی و هنری بر تمام شاخص ­های کیفیت زندگی تأثیر دارند و نتایج آزمون تی تک نمونه ای در جدول شماره ۵-۸ جهت بررسی تأثیرات مراکز بر شاخص­ های کیفیت زندگی فرامنطقه نشان داد که تنها برای شاخص اقتصادی در سطح خطای ۵ درصد تأثیر معنی دار نبود. علت این امر را می توان کم بودن درآمد مراجعه کنندگان ذکر نمود. نتایج آزمون تی مستقل در جدول شماره ۵-۹ جهت مقایسه تأثیرات مراکز بر شاخص ­های کیفیت زندگی شهروندان نشان داد بیشترین تأثیر مراکز بر روی شاخص ­های کیفیت زندگی منطقه ۱۸ بوده است و مراکز تأثیرات متفاوتی بر شاخص ­های کیفیت زندگی در منطقه و فرا منطقه داشته است. نتایج آزمون فریدمن در جدول شماره ۵-۱۰ نشان داد که هریک از مراکز فرهنگی، ورزشی و هنری منطقه ۱۸ تأثیرات متفاوتی بر کیفیت زندگی شهروندان در منطقه و فرا منطقه داشته ­اند به طوری بیشترین تأثیر مراکز مربوط به پردیس تماشا و کمترین تأثیر مربوط به مجموعه ورزشی شهیدان اسماعیلی بود. با این استدلال ­ها فرضیه اول با اطمینان ۹۵ درصد تأیید می­ شود.

۵-۳-۲- آزمون فرضیه دوم
فرضیه دوم: احداث ۵ مجموعه فرهنگی، ورزشی و هنری مورد مطالعه منطقه ۱۸، موجب تغییر شیوه زندگی شهروندان از سنتی به مدرن شده است.

۱-۲-۲-۳-۲ پیر بوردیو^[۵۷]
بوردیو جامعه­شناس معروف فرانسوی، تلاش زیادی در حوزه جامعه ­شناسی آموزش و پرورش داشته است. اهمیت کار بوردیو بیشتر بر روی سرمایه­فرهنگی است و انتقاداتی بر سرمایه اجتماعی او وارد است که بیش­تر آن را مبهم می­دانند. نظر به اهمیت کار بوردیو در این حوزه، مفاهیمی چون عادتواره، میدان و سرمایه به عنوان مفاهیم کلیدی، که زمینه­ ساز خطوط اصلی و پایه­ای رهیافت وی به مفهوم سرمایه فرهنگی است، مورد توجه قرار می­گیرند.
به عقیده بوردیو افراد بر حسب جایگاهشان در فضای اجتماعی، حجم کلی سرمایه و ترکیب سرمایه ­های مختلف، سلایق و از رهگذر آن، موضع­گیری­ها و عادتواره­های متفاوتی خواهند داشت. عادتواره­ها انعکاس ناخودآگاهانه دنیای بیرون به دنیای ذهنی افراد است(بوردیو،۳۳:۱۳۸۱- ۳۵). بوردیو در جای دیگری عادتواره را بدین شکل توصیف می­ کند: “عادتواره نظام و مجموعه ­ای از خوی و خصلت­های ماندگار و قابل جا به جایی است که از طریق آن ادراک و داوری کرده و در جهان پیرامون خود عمل می­کنیم"(توسلی،۳۴:۱۳۸۳). عادتواره یا خصلت به کنشگر امکان می­دهد که به طور طبیعی(اکتسابی نه ژنتیک) در میدانی معین بی­آنکه به محاسبه عقلانی همه اعمال و حرکات خود نیاز داشته باشد، زندگی کند؛ زیرا خصلت عادات شرطی شده برآمده از نظام رغبت­های پایدار و قابل انتقال در میدان است، البته عادتواره فقط پایه کنش نیست، بلکه چارچوب ادراک مطابق با نظم اجتماعی هر میدان را فراهم می­سازد. عادتواره پایه ساختارهای ذهنی شناختی هر میدان معین است (شویره،۷۶:۱۳۸۵-۸۰). با توجه به اهمیت عادتواره­ها که در میدان­های متفاوت شکل می­گیرند، بوردیو به مفهوم میدان می ­پردازد، از نظر وی، جهان اجتماعی حاصل فرایند طولانی تمایزیابی­هاست و به فضاهای خُردی تجزیه می­ شود که آنها را میدان می­نامند، نظیر میدان سیاسی، دینی و… که باهم در رابطه­اند(شویره،۱۴۳:۱۳۸۵- ۱۳۸). بوردیو قائل است که میدان­ها دارای قوانین عمومی هستند، یعنی هر چند میدان­هایی نظیر میدان سیاست در قرن بیستم با میدان دین در قرون میانه اروپا بسیار متفاوت هستند، اما از قوانین عامی تبعیت می­ کنند. لذا هر دانشی در خصوص نحوه عملکرد یک میدان را می­توان در خصوص میدان­های دیگر نیز به کار برد، هرچند که در هر میدان نوع خاصی از سرمایه ارزشمند است و در هر میدان نوع خاصی از منازعه بر سر کسب موقعیت مسلط در جریان است(منازعه عمومیت دارد، شکل آن می ­تواند مختص به یک میدان باشد)(Bourdieu,1993:72).
بوردیو جامعه را میدانی در نظر می­گیرد که افراد بر سر کسب انواع سرمایه­ها باهم رقابت می­ کنند و جوامع معاصر حول توزیع انواع سرمایه­ها ساخت یافته­اند(لوپز و اسکات،۱۶۸:۱۳۸۵). وی سرمایه را به میدان ربط می­دهد و معتقد است آنچه به میدان معنا می­دهد، سرمایه است. از نظر بوردیو سرمایه هرگونه خاستگاه و سرچشمه در عرصه اجتماعی است که در توانایی فرد برای بهره­مندی از منافع خاصی که در این صحنه حاصل می­گردد، مؤثر واقع می­ شود(استونز،۳۳۵:۱۳۷۹). مطابق با هر میدان، سرمایه­هایی شکل می­گیرد، که سبک زندگی گوناگونی را به صورت عادتواره به وجود می­آورد. وجود اشکال متفاوت سرمایه فراهم­کننده ساختار بنیادین برای سازماندهی میدان­ها و به این ترتیب، شکل­ گیری انواع مختلف منش و کنش­های مرتبط به آنهاست. بوردیو ادعا می­ کند “سرمایه جز در ارتباط با یک میدان، وجود و کارکرد ندارد"(ابراهیمی، رازقی و پطرودی،۷۷:۱۳۹۰). تحلیل بوردیو درباره­ اشکال گوناگون سرمایه و روند پویای تغییر شکل آن‌ ها در میدان­های مختلف، یکی از بدیع­ترین و مهم­ترین ویژگی­های نظریه اوست. به تعبیر بوردیو “اگر درصدد فهم جهان اجتماعی هستیم، باید ایده سرمایه، انباشت آن و تاثیرات آن را مجدداً به جهان اجتماعی معرفی کنیم” (شارع پور و خوش فر،۱۳۴:۱۳۸۱). بوردیو در واقع از چهار نوع سرمایه سخن می­گوید: ۱)سرمایه اقتصادی؛ ۲)سرمایه اجتماعی ۳)سرمایه فرهنگی ۴)سرمایه نمادین.

سرمایه اقتصادی تشابه زیادی با مفهوم مارکسی کلمه سرمایه دارد و شامل سرمایه تولیدی می­گردد که می ­تواند برای تولید اشیاء و خدمات به کار آید.
مفهوم سرمایه اجتماعی به روابط گروهی با شبکه ­های اجتماعی(دوستی و نظیر آن) مربوط می­گردد که فرد در درون آن قرار گرفته است و می ­تواند به نفع خود از آن استفاده کند.
مفهوم سرمایه فرهنگی نزدیک به مفهوم وبری شیوه زندگی است که شامل مهارت­ های خاص، سلیقه، نحوه سخن گفتن، مدارک تحصیلی و شیوه­ هایی می گردد که فرد از طریق آن خود را از دیگران متمایز می­سازد.
مفهوم سرمایه نمادین شامل کاربرد نمادهایی می­گردد که فرد بکار می­گیرد تا به سطوح دیگر سرمایه خود مشروعیت بخشد(Turner,1998:512 به نقل از ممتاز،۱۵۰:۱۳۸۳- ۱۵۱).
در توضیح سرمایه فرهنگی، بوردیو این نکته را مطرح می­نماید که سرمایه منبعی است که قدرت از آن سرچشمه می­گیرد. به جای آنکه آن را به متغیری اقتصادی کاهش دهیم، نیاز داریم که اهمیت فرهنگی آن را نیز بشناسیم. وی معتقد است که گروه ­های اقتصادی حاکم تسلط خود را از طریق مالکیت بر سرمایه فرهنگی، مثلاً مهارت­ های فنی در آموزش، زبان، منابع فرهنگی و کنترل این امور، پایدار نگاه می­دارند. وی سرمایه ­فرهنگی را اینگونه تعریف می­ کند:"درجه تبحری که یک شخص در کردارهای فرهنگی­ای دارد که جامعه­ای معین آن را مشروع می­داند” (سالارزاده و حسینی،۶۳:۱۳۸۸).
می­توان هر میدان را از طریق نوع و میزان سرمایه موجد در آن شناسایی کرد. منازعه در درون میدان برای دستیابی به میزان بیشتری از سرمایه صورت می­گیرد. میدان مانند نوعی بازار رقابتی است که در آن انواع سرمایه(اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، نمادین) بکار می­رود و مایه گذاشته می­ شود. جایگاه­های عوامل گوناگون درون یک میدان را مقدار و اهمیت نسبی سرمایه­ای که این عوامل دارند، تعیین می­ کند(ریتزر،۷۲۴:۱۳۸۴). از نظر بوردیو، جایگاه افراد و گروه­ ها در فضای اجتماعی(میدان) به وسیله میزان سرمایه فرهنگی و اقتصادی آنها، ترکیب این دو سرمایه و مدت زمان تصاحب آنها مشخص می­گردد. از نظر وی سرمایه فرهنگی یکی از مهم­ترین شاخص­ های احترام، قدرت و ثروت طبقه ممتاز در جوامع امروزی است. اقتدار طبقه جدید متکی به سرمایه جدید یعنی سرمایه فرهنگی است(بوردیو،۶۱:۱۳۸۱- ۴۸).
از نظر بوردیو، سرمایه­ها قابل تبدیل به یکدیگر هستند. به این ترتیب که سرمایه اقتصادی می ­تواند سریعاً به سرمایه اجتماعی و فرهنگی تبدیل شود. سرمایه اجتماعی نیز می ­تواند به سرمایه اقتصادی تبدیل شود، اما قدرت تبدیل آن به سرمایه فرهنگی کمتر از قدرت تبدیل شدن سرمایه فرهنگی به سرمایه اجتماعی است(فاضلی،۳۸:۱۳۸۲).
در میان انواع سرمایه، سرمایه فرهنگی نقش بسیار مهمی در اندیشه بوردیو ایفا می­ کند. وی اصطلاح سرمایه فرهنگی را برای اشاره به اطلاعات یا دانش درباره باورها و سنت­های فرهنگی و معیارهای رفتاری خاصی که کامیابی در زندگی را ارتقاء می­ دهند، بکار می­برد. “سرمایه فرهنگی، یعنی قدرت شناخت و قابلیت استفاده از کالاهای ­فرهنگی در هر فرد و دربرگیرنده تمایلات پایدار فرد است که در خلال اجتماعی شدن در فرد انباشته می‌شوند"(فکوهی،­۱۳۸۱:­۳۰۰). پرورش خانوادگی، آموزش رسمی و فرهنگ شغلی سه منبع سرمایه فرهنگی­اند. انباشت سرمایه فرهنگی از طریق این سه منبع در افراد باعث تفاوت بین دارندگان و فاقدان این سرمایه می‌شود(خادمیان،۱۰۲:۱۳۸۸). به عقیده بوردیو، سرمایه فرهنگی به سه مقوله قابل تفکیک است:
- سرمایه­فرهنگی تجسم­یافته^[۵۸]: این نوع از سرمایه فرهنگی به صورت تمایلات دیرپای ذهنی و بدنی افراد است که به مرور زمان در اثر تربیت و پرورش در وجود افراد درونی می­ شود، به جزء جدانشدنی وجود شخص یا عادتواره او تبدیل می­ شود و بر خلاف سایر اشکال سرمایه نمی­ توان آن را از شخص جدا کرد و فوراً به شخص دیگری منتقل نمود. به تعبیر بوردیو این سرمایه جزء کالبد شخص شده است و درونی شدن دلالت بر آن دارد که فرد خود با صرف زمان و تمرین آن را در کالبد خود جای داده است. از آنجا که سرمایه فرهنگی درونی­شده در کالبد فرد جای می­گیرد، نمی­ توان به آسانی آن را مانند یک کالا مبادله کرد(بوردیو،۱۴۲:۱۳۸۴- ۱۴۰).
- سرمایه­فرهنگی عینیت­یافته^[۵۹]: این سرمایه از بدیهی­ترین و آشکارترین نوع سرمایه فرهنگی است و کالاهای فرهنگی و اشیاء مادی(کتاب، ماشین و ابزارآلات) را دربرمیگیرد(سمیعی،۱۲:۱۳۷۹). سرمایه فرهنگی که به شکل اشیاء مادی و رسانه­هایی چون نوشته­ها، نقاشی­ها، بناهای تاریخی، ابزارها و… عینیت پیدا می­ کند، در حالت مادیت خود قابل انتقال است. برای مثال مجموعه ­ای از تابلوهای نقاشی را می­توان درست همانند سرمایه اقتصادی منتقل کرد(بوردیو،۱۴۳:۱۳۸۴).
- سرمایه­فرهنگی نهادینه­شده^[۶۰]: به قوانین و مقررات نهادینه­شده اطلاق می­ شود که برای دارنده آن پایگاه اجتماعی ایجاد می­ کند. لازمه سرمایه فرهنگی نهادی، قبل از هر چیز، وجود افراد با صلاحیت و مستعد در جهت کسب انواع مدرک تحصیلی و دانشگاهی است. از طرف دیگر، مستلزم وجود نهادهای رسمی است، که هم این مدارک تحصیلی را صادر و هم رسمیت بخشند. از ویژگی­های بارز این سرمایه، این است که به شکل پلی میان اقتصاد و فرهنگ عمل می­ کند و این توانایی را دارد که سرمایه فرهنگی را از طریق کاربرد آن به طرق معقول و رسمی به نوعی سرمایه اقتصادی تبدیل نماید(Bourdieu,1986:246).
۲-۲-۲-۳-۲ کالینز^[۶۱]
کالینز سرمایه­فرهنگی را شامل منابعی نظیر مکالمات از پیش­اندوخته در حافظه، شیوه زبانی، انواع خاص دانش و مهارت، حق ویژه تصمیم ­گیری و حق دریافت احترام می­داند. به عبارتی سرمایه فرهنگی، نوع دیگر سرمایه است که در یک سازمان وجود دارد(مانند: تحصیلات عالیه اعضا سازمان) که این نوع سرمایه نیز در برخی موارد و تحت شرایطی قابل تبدیل به سرمایه­اقتصادی است (میرزاخانی،۲۸:۱۳۷۹). وی سرمایه­فرهنگی را به سرمایه­فرهنگی عام یا تعمیم­یافته و سرمایه­فرهنگی خاص تقسیم می­ کند. سرمایه­فرهنگی عام، معادل نمادهای غیرشخصی و بیانگر منابع فرهنگی عموم طبقات و گروه­ ها در جامعه است. سرمایه­فرهنگی خاص، مربوط به اندوخته­های ذهنی افراد است و در هویت­های فردی و شخصی تبلور یافته است(میرزاخانی،۲۱:۱۳۷۹). کالینز در توجه به سرمایه فرهنگی عام تا ­حدی از بوردیو فاصله می­گیرد و به تحلیل سرمایه­فرهنگی در سطح کلان توجه دارد.
۴-۲ عوامل فضایی- کالبدی
عوامل کالبدی در پیوند فرد با محیطش و پدیداری حس تعلق در آن نقش بسزایی دارند. ریجر و لاوارکاس^[۶۲] در مطالعات خود به نقش مهم و اساسی فضای کالبدی در ایجاد حس تعلق خاطر می­پردازند و تعلق کالبدی یا “ریشه­دار بودن” را از طریق بازه زمانی سکونت، مالکیت و قصد ماندن در آن مکان پیش ­بینی می­ کنند که بر این اساس فرد محیط را به همراه عناصر کالبدی آن در شکل­دهی معنای تعلق به خاطر می­سپارد(Riger & Lavrakas,1981). علاوه بر آنها، تیلور^[۶۳] نیز به همراه گروه دیگر در بررسی خود از فضاهای عمومی در واحدهای همسایگی، با اشاره به عناصر کالبدی، از آن با عنوان تعامل کالبدی یاد می­نماید که معادل تعلق کالبدی به مکان می­باشد. قبل از این دو، پروشانسکی^[۶۴] بر ضرورت توجه به عناصر کالبدی در محیط انسانی و نقش آن در شکل­ گیری و تداوم هویت فردی انسان و تعلق مکانی اشاره می­نماید. وی بر نقش عوامل کالبدی به عنوان بخشی از عناصر اجتماعی در محیط تاکید می­ کند و بر این اساس عامل مهم تعامل و ارتباط تنگاتنگ فرد با محیط خود را، به عناصر کالبدی محیط به عنوان بخشی از هویت ذهنی و فردی ارجاع می­دهد (Proshansky,1983).
مطالعاتی درباره تعلق مکانی وجود دارد که توجه به اجزای کالبدی مکان را در بحث تعلق اساسی می­داند. به عنوان مثال بررسی رابطه زاویه بام­های شیب­دار با میزان دوستانه بودن محیط یا بررسی رابطه میان اطراف جاده با میران تابلوهای متفاوت نصب شده در اطراف آن، وجود پارک­ها، فضاهای سبز، میادین، نمادهای شهری و… نمونه­هایی از مطالعات منتشر در این بُعد از تعلق مکانی می­باشند(Canter,1971). به عبارتی عناصر کالبدی از طریق ایجاد تمایز محیطی، ارتباط درون و بیرون در فضاها، نوع ساماندهی، چیدمان اجزاء کالبدی، همسازی و قابلیت تامین نیازهای انسان در مکان زمینه­ ساز حس تعلق افراد به مکان سکونتشان می­شوند(جوان فروزنده و مطلبی،۳۳:۱۳۹۰).
بنابراین وقتی از عوامل فضایی- کالبدی یک محله مسکونی بحث می­ شود؛ در واقع بحث ادراک و نگرش افراد نسبت به قابلیت و کیفیت مجموعه عناصر کالبدی در ارضای نیازها و خواسته ­ها می­باشد و طبیعتاً باید نگرش و رضایت ساکنان در مورد دسترسی به امکانات، خدمات و تسهیلات؛ دسترسی به حمل و نقل عمومی؛ جذابیت منظر شهری و طبیعی؛ نظافت محله؛ روشنایی؛ وضعیت شبکه معابر و… مورد سنجش قرار گیرد(زنگنه و حسین­آبادی،۱۳۹:۱۳۹۲. مظلومی،۱۴۵:۱۳۸۹). تحقیقات مرتبط با این بُعد تعلق مکانی محدود می­باشد و دلیل آن، دشواری انتخاب مشخصات فیزیکی مکان با فرآیندهای روانشناسی و رفتاری مورد مطالعه است. از سویی بیشتر تحقیقات در خصوص تعلق مکانی بر روی جنبه­ های اجتماعی آن تمرکز کرده است. مردم به فضاهایی تعلق می­یابند که روابط اجتماعی و شکل­ گیری هویت جمعی را تسهیل کنند و کمتر به بعد مکان به عنوان عاملی با نقش اولیه در ایجاد پیوندهای عاطفی با مکان­ها پرداخته شده است، اگرچه ویژگی­های کالبدی همچون دسترسی، میزان خدمات و سایر محدوده­های جمعی بر شکل­ گیری تعلق به مکان­ها اثرگذار هستند(Scannell & Gifford,2009). در این پژوهش سعی شده است که با ارائه شاخص­ هایی به منظور بررسی نگرش افراد به ویژگی های فضایی- کالبدی و مدت زمان اقامت، حس تعلق مکانی مورد بررسی قرار گیرد.
۵-۲جمع­بندی مبانی نظری
مبانی نظری پژوهش حاضر از سه بخش عمده تشکیل شده است.
بخش اول: ۱) در این قسمت؛ مفاهیم مکان، حس­مکان، حس تعلق و سپس مفهوم حس تعلق مکانی بیان می­گردد. مکان، مرکز عمل آگاهانه و ارادی انسان­ها است. مرکزی است که در آن از رویدادهای مختلف، تجربه می­آموزیم. رویدادها و عملکردهای آگاهانه، تنها در ساخت مکان­های معین پراهمیت جلوه می­ کنند. علت افتراق مکان­ها، تمرکز ارزش­ها، دیدگاه ­ها، هدف­ها و تجربه ­های مختلف در آنها است. از این رو مکان­ها، عوامل اصلی در سامانمندی تجربیات و قضاوت­های ما از جهان می­باشند(شکویی،۲۷۵:۱۳۸۳).
حس­مکان اشاره به رابطه فرد با محیط، و رابطه حسی بین فرد و مکان دارد و مفهومی است که جنبه­ های نمادی و احساسی را در برمی­گیرد(Eisenhauer et al,2000:421-441). حس­­مکان بیانگر این است که مردم هنگام حضور در فضا چیزی فراتر از خصوصیات کالبدی و حسی را درک می­ کنند و می­توانند به روح­ مکان دست یابند. مفهوم حس­مکان، ماهیت مکان را مشخص می­ کند و در مکان­هایی یافت می­ شود که دارای کاراکتری مشخص و متمایز هستند(پرتوی، ۱۲۲:۱۳۸۷).
حس تعلق بر مبنای هرم نیازهای انسانی مازلو و مدل حس تعلق هگرتی مورد مطالعه قرار گرفت. مازلو در یک دسته­بندی، نیازها را از قوی­ترین تا ضعیف­ترین­شان بر حسب الویت و سلسله مراتب خاصی تعیین کرده است و حس تعلق را به عنوان یکی از نیازهای اساسی انسان شناسایی و در رده سوم نیازمندی­های انسانی جای داده است(لنگ،۹۶:۱۳۸۶). از نظر وی تحقق این سلسله مراتب نیازها از جمله نیازهای تعلق و دوست داشتن بدون شناخت جایگاه آدمی در هستی امکان­ پذیر نمی ­باشد، یعنی انسان با شناخت خود و نیازهای خود و ایجاد مکانی مناسب جهت اقناع این نیازها به خودشکوفایی می­رسد(Goffman,1963:65). هگرتی و دیگران نیز حس تعلق را تجربه مشارکت فردی در یک سیستم یا محیط که به واسطه آن فرد خود را جزئی جدایی­ناپذیر از سیستم و محیط بداند تعریف کرده ­اند. این سیستم می ­تواند یک رابطه و یا یک نهاد باشد و یک محیط می ­تواند محیطی طبیعی یا فرهنگی باشد. دو بعد شناسایی شده حس تعلق بنابر تعریف ارائه شده آنها عبارتند از مشارکت ارزشمند و تناسب یا سازگاری(Hagerty et al,1992:175). مؤسسه مطالعاتی یونگ نیز سطوح مختلف حس تعلق خاطر که می ­تواند در فرد شکل بگیرد را در سه سطح فردی، جمعی و ملی شناسایی کرده است(Young foundation,2008) که بر مبنای آن می­توان حس تعلق به مکان را به عنوان زیر­مجموعه حس تعلق و جزئی از آن در نظر گرفت.
حس تعلق مکانی، به بیان براون و پرکینز(۱۹۹۲)، شامل پیوندهای مثبت تجربه شده­ای است که طی زمان و گاه به صورت ناخودآگاه، بر اساس پیوندهای رفتاری، احساسی و شناختی بین اشخاص و یا گروه­ ها و محیط اجتماعی- کالبدی آنها شکل گرفته است. به عقیده آنها اینگونه پیوندها چارچوب هویتی فرد و جامعه را به وجود می­آورد(رضازاده،۲۳۸:۱۳۸۵). مفهوم تعلق به مکان را به طور کلی می­توان مجموعه پیوندهای احساسی، شناختی و رفتاری میان انسان­ها و مکان زندگیشان دانست که مبنای ادراک فرد و رابطه­اش با مکان را فراهم می­آورد و چارچوب هویتی فرد و جامعه را شکل می­دهد. با پیوند بیش­تر فرد و مکان درگذر زمان، مکان به عنوان تامین­کننده نیازهای اساسی و امنیت برای فرد اهمیت ویژه­ای می­یابد، به گونه ­ای که فرد خود را جزئی از مکان و در پیوند با مکان تعریف می­ کند و در نهایت حس تعلق به مکان شکل می­گیرد.
۲) در این قسمت؛ ابعاد و مؤلفه­ های حس تعلق مکانی مورد توجه و بررسی قرار می­گیرد. در تحقیق حاضر ابعاد حس تعلق مکانی با تاسی از مطالعات اسکنل و گیفورد(۲۰۱۰) مشخص گردید، این دو محقق با مطالعه تعلق مکانی و با مرور و بازنگری تعاریف ارائه شده به ابعاد سه­گانه تعلق به مکان(عاطفی, شناختی، رفتاری) پرداخته­اند. به اعتقاد اسکنل و گیفورد سه بعد ارائه شده به دلیل شمول تمامی معانی ارائه شده از تعلق مکانی می ­تواند در حوزه تحقیقات تجربی و تئوریک مورد استفاده قرار گیرد و تاکید می­ کنند که رشد هر یک از این ابعاد سه گانه در نهایت محققان را به درک و رسیدن به تعریفی جامع­تر از تعلق مکانی کمک خواهد کرد(Scannell & Gifford,2010:2).
۳) در این قسمت؛ نظریه­ های حس ­تعلق ­مکانی در قالب دو رویکرد روانشناسانه و جامعه­شناسانه مورد بررسی قرار می­گیرد. در حوزه روانشناسی، دیدگاه­ های روا­نشناسان محیطی مورد توجه قرار خواهد گرفت و در حوزه جامعه ­شناسی، دیدگاه­ های پدیدارشناسان مد نظر است. در ابتدا رویکرد روانشناسی­محیطی با بهره گرفتن از نظریات نظریه­پردازانی چون: استیل، ویلیامز، لو و آلتمن، شامای و کراس مورد بررسی قرار می­گیرد. در روانشناسی­محیطی، تعلق مکانی به رابطه شناختی فرد یا جمع با یک محیط اطلاق می­ شود و از لحاظ هویتی، تعلق مکانی رابطه تعلقی و هویتی فرد به محیط اجتماعی است که در آن زندگی می­ کند(Low & Altman,1992). تعلق به مکان سطحی بالاتر از حس­مکان است که به منظور بهره­مندی و تداوم حضور انسان در مکان نقش تعیین­کننده ­ای می­یابد. تعلق به مکان که بر پایه حس­مکان به وجود می ­آید فراتر از آگاهی از استقرار در یک مکان است. این حس به پیوند فرد با مکان منجر شده و در آن انسان خود را جزئی از مکان می­داند و بر اساس تجربه ­های خود از نشانه­ها، معانی، عملکردها و شخصیت نقشی برای مکان در ذهن خود متصور می­سازد و مکان برای او قابل احترام می­ شود(Steele,1981:44).
سپس رویکرد پدیدارشناسی با بهره گرفتن از نظریات نظریه­پردازانی چون: توآن، رِلف و شولتز مورد بررسی قرار می­گیرد. در پدیدارشناسی، حس تعلق مکانی به معنای پیوندی محکم و عاملی تاثیرگذار میان مردم و مکان- با اجزاء تشکیل­دهنده آن است که این پیوند به صورت مثبت بوده و سبب گسترش عمق ارتباط فرد با محیط می­گردد و با گذر زمان گسترش بیشتری پیدا می­ کند (Relph,1976.Tuan,1974). تعاریف نظریه­پردازان این رویکرد بر پایه ماهیت حس­مکان، مدت و عمق تجربیات در مکان است. آنان بیش­تر به مفهوم حس­مکان پرداخته و حس تعلق به مکان را به عنوان مرحله­ ای در ادامه و تکمیل حس­مکان مورد توجه قرار داده­اند.
بخش دوم: برای سنجش عوامل مؤثر بر حس تعلق مکانی، عوامل اجتماعی- فرهنگی (مفاهیم سرمایه­­های اجتماعی و فرهنگی) و ویژگی­های فردی مورد توجه قرار گرفتند. به دلیل گستردگی عناصر فرهنگی و اجتماعی، در پژوهش حاضر برای تدقیق و تحدید متغیرها، سرمایه­اجتماعی و سرمایه­فرهنگی به عنوان عوامل مؤثر بر حس تعلق مکانی گزینش شدند. به سرمایه اجتماعی در قالب نظریات بوردیو، پانتام، فوکویاما، کلمن، افه و فوش پرداخته شد. مفهوم سرمایه اجتماعی را به طور کلی می­توان روابط اجتماعی بین افراد دانست که از طریق تعهدات، ارتباطات اجتماعی، شبکه ­های عمیق تعاملی و فرایند اجتماعی شدن حاصل می­ شود و دربرگیرنده شاخص­ های آگاهی و توجه، اعتماد، هنجارهای مشارکتی و شبکه ­های اجتماعی است که موجب ارتقای همکاری بین افراد به صورتی منسجم و با ثبات به منظور تامین هدفی مشترک می­ شود و آنان را به ایجاد کنش جمعی توانا می­سازد. به سرمایه­فرهنگی نیز در قالب نظریات بوردیو و کالینز پرداخته شد. مفهوم سرمایه­فرهنگی را به طور کلی می­توان مجموعه ­ای از روابط، معلومات و امتیازات دانست که در جریان آموزش­های رسمی و خانوادگی- فرایند جامعه­پذیری- در فرد شکل می­گیرد و زمینه دست­یابی به یک موقعیت اجتماعی یا حفظ آن را فراهم می­آورد. سرمایه فرهنگی در سه مقوله، سرمایه­فرهنگی تجسم­یافته، سرمایه­فرهنگی عینیت­یافته و سرمایه­فرهنگی نهادینه­شده قابل تفکیک است که دست­یابی به هر کدام از اشکال آن نیازمند کار طولانی، صرف زمان برای یادگیری و منابع مالی است. بنابراین مجموعه دانش­ها، معلومات و مهارت­ هایی که در فرایند جامعه­پذیری به عنوان سرمایه­فرهنگی در افراد شکل می­گیرد، می ­تواند به عنوان عنصری مهم جهت حفظ منافع و دستیابی به موقعیت­های اجتماعی عمل کند، که در برخی موارد قابل تبدیل به سرمایه اقتصادی است.
بخش سوم: همچنین برای سنجش عوامل مؤثر بر حس تعلق مکانی، عوامل فضایی- کالبدی (نگرش به ویژگی­های فضایی- کالبدی) و مدت زمان سکوت نیز مورد توجه قرار گرفتند. عوامل کالبدی از طریق ایجاد تمایز محیطی، ارتباط درون و بیرون در فضاها، نوع ساماندهی، چیدمان اجزاء کالبدی، همسازی و قابلیت تامین نیازهای انسان در مکان زمینه­ ساز حس تعلق افراد به مکان سکونتشان می­شوند(جوان فروزنده و مطلبی،۳۳:۱۳۹۰). بنابراین وقتی از عوامل فضایی- کالبدی یک محله مسکونی بحث می­ شود؛ در واقع بحث ادراک و نگرش افراد نسبت به قابلیت و کیفیت مجموعه عناصر کالبدی در ارضای نیازها و خواسته ­ها می­باشد و طبیعتاً باید نگرش و رضایت ساکنان در مورد دسترسی به امکانات، خدمات و حمل و نقل عمومی؛ جذابیت منظر شهری و طبیعی؛ نظافت محله؛ روشنایی؛ وضعیت شبکه معابر و… مورد سنجش قرار گیرد(زنگنه و حسین­آبادی،۱۳۹۲: ۱۳۹. مظلومی،۱۴۵:۱۳۸۹). در این پژوهش سعی شده که با ارائه شاخص­ هایی به منظور بررسی نگرش افراد به ویژگی­های فضایی- کالبدی و مدت زمان اقامت، حس تعلق مکانی مورد بررسی قرار گیرد.
۶-۲ پیشینه تحقیق
۱-۶-۲ پیشینه داخلی تحقیق
محمدصادق فلاحت در رساله دکتری خود با عنوان نقش طرح کالبدی در حس مکان(مقایسه حس مکان پنج مسجد معاصر با طرح سنتی و نوآورانه در تهران) بیان کرده است که:
این پژوهش به بررسی نقش طرح کالبدی محیط در حس مکان کاربران می ­پردازد. حس مکان و احساس تعلق به آن، عواملی مهم در بهبود کیفیت فضاها، ارتباط بهتر افراد با محیط و حفظ مفاهیم محیط زندگی هستند. فرضیه ­های تحقیق عبارتند از:
طرح کالبدی عامل محیطی مؤثر در حس مکان و احساس تعلق کاربران آن است، این تاثیر جبری نبوده بلکه به صورت عاملی ادراکی در بستر فعالیت­های روزمره است که با ایجاد تصاویر ذهنی، تسهیل فعالیت­ها و رفتارهای خاص بروز می­نماید.
طرح کالبدی مسجد می ­تواند با ایجاد زیبایی و هویت و با تسهیل فعالیت­ها و رضایتمندی کاربران در حس مکان مؤثر باشد.
متغیرهای فرم، تزئینات و روابط فضایی، مهم­ترین عوامل کالبدی ایجاد حس مکان در مسجد هستند. این مؤلفه­ ها مهم­ترین عوامل درک تفاوت میان مساجد معاصر با طرح­های نوآورانه و سنتی در خصوص حس مکان می­باشند.
برای پژوهش مفهوم حس مکان علاوه بر بررسی متون، از تحقیق موردی استفاده شده که به مقایسه حس مردم از مساجد معاصر سنتی و نوآورانه شهر تهران می ­پردازد. مدل پژوهش موردی بر اساس روابط متقابل میان متغیرهای مستقل کالبدی و متغیرهای وابسته تصاویر ذهنی، فعالیت­ها و تعاملات اجتماعی، تدوین گردیده است. برای تحلیل و مقایسه نمونه­های انتخاب شده، از مطالعه پیمایشی همراه با پرسشنامه استفاده شد و سؤالاتی درباره مفهوم مسجد، ارتباط نمازگزاران با مسجد، عوامل هویتمندی و زیبایی مسجد، فعالیت­های مردم و رضایتمندی آنها مطرح گردید. برای تامین اعتبار و روایی مطالعه موردی، مساجدی انتخاب شدند که حوزه، کارکرد، زمینه اجتماعی و موقعیتی تقریباً مشابه داشتند. پس از توزیع پرسشنامه، اطلاعات جمع­آوری شده با نرم افزار(SPSS) تحلیل و مقایسه شدند. نتایج نشان می­دهد:
متغیرهای جنسیت، میزان تحصیلات و سن نمازگزاران عوامل مهمی در تفاوت حس مکان در مساجد مورد مطالعه نبودند، ولی چگونگی ارتباط نمازگزاران با مسجد، هویت کالبدی و فضایی مسجد، چگونگی فعالیت­های مسجد و رضایتمندی، از عوامل مهم تاثیرگذار بر حس مردم نسبت به این مساجد است.
از نظر استفاده­کنندگان، نشانه­ های کالبدی، طرح معماری و فعالیت­ها، شاخص­ های معرف مسجد بوده و طرح معماری به عنوان مهم­ترین عامل هویتی مسجد است. نشانه­ های کالبدی عامل ارتباط ­دهنده این سه شاخص و عامل تقویت حس­مکان می­باشند. با کاهش اختلاف میزان اهمیت این سه شاخص، حس­مکان مسجد افزایش می­یابد.
ابعاد و تناسبات، فرم­ها، بافت و روابط فضایی به عنوان مهم­ترین ویژگی­های کالبدی، عوامل مهمی در تشخّص مسجد هستند، مساجد سنتی با داشتن نشانه­ های آشنای بیش­تر، معمولاً حس­مکان عمیق­تری نسبت به مساجد نوآورانه دارند. وجود کارکردها و امکانات مناسب در مساجد نوآورانه، رضایتمندی مردم را افزایش می­دهد.
نتایج تحقیق نشان می­دهد که طراحی مناسب مساجد از لحاظ ابعاد، فرم، بافت و روابط فضایی به عنوان مهم­ترین ویژگی کالبدی، تاثیر مهمی بر ذهنیت، ادراک استفاده­­کنندگان و احساس آنها نسبت به مسجد دارد. این امر می ­تواند چهارچوبی برای آگاهی طراحان نسبت به تاثیر طرح کالبدی بر حس مکان کاربران فراهم آورده و زمینه­ ساز پژوهش­های نظری و عملی دیگر شود.
جلال تبریزی در رساله دکتری خود با عنوان تاثیر نوسازی شهری بر ایجاد حس لامکانی(مطالعه موردی: پروژه نواب تهران) بیان کرده است که:
این رساله تاثیر نوسازی شهری فن­گرا بر ایجاد حس لامکانی را با بهره گرفتن از نمونه موردی پروژه نواب تهران مطالعه می­ کند. نوسازی شهری فن­گرا به نوعی نوسازی مدرنیستی اطلاق می­ شود که اساساً “از بالا به پایین، اقتداری و غیرمشارکتی” است و برنامه­ریز به عنوان فردی حرفه ای، ایجاد فضاهایی همانند و یکسان به جای واحدهای مسکونی قبلی را در آن برنامه­ ریزی و طراحی می­ کند. حس لامکانی به احساس عدم تعلق به مکان که ناشی از فقدان تنوع است، اشاره می­ کند. این رساله پس از مرور اجمالی تاریخ و تجربه نوسازی شهری، عناصر اصلی نوسازی شهری فن­گرا را مشخص و تاکید بر این دارد که علی­رغم فاصله­گیری نوسازی شهری در جهان خارج از گرایش­های اقتداری و فن­گرا، در کشور ما کماکان این نوع برنامه­ ریزی ادامه دارد و برنامه­ ریزی شهری صورت گرفته در منطقه نواب مبیّن این نوع رفتار فن­گرایانه است و بر ضرورت به رسمیت شناختن سهم و اعانت جغرافیای انسانگرا در برنامه­ ریزی شهری تاکید می­ کند. این رساله همچنین یک الگوی روایی و رئالیستی را از فرایند تولید حس لامکانی ارائه می­ کند که در آن رابطه و نقش برنامه­ ریزان فن­گرا، ماشین سیاسی شهری و پیمانکاران ساختمانی در تولید حس لامکانی تبیین شده است.
نتایج این مطالعه نشان می­ دهند که رابطه معنی­داری بین برنامه­ ریزی فن­گرا و ایجاد حس لامکانی وجود دارد. چنانچه اگر برنامه­ ریزی صورت گرفته غیر فن سالارانه و مشارکتی بود، روابط و ارتباطات اجتماعی و محلی را تحکیم می­کرد و مردم ساکن را به اقامتی بیش از ۵ سال ترغیب می­نمود، می­توانست به عوض ایجاد حس لامکانی، محیطی مانوس و مطلوب فراهم آورد و حس تعلق مکانی را تقویت کند.
سید پرهام میردامادی در پایان نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان ارتقاء کیفیت محیط­های شهری با تأکید بر رویکرد مکانی(مطالعه موردی: محله ولنجک تهران) بیان کرده است که:
رشد شتابان شهرها، افزایش تصاعدی جمعیت شهری و در پی آن رشد نامتناسب و ناهمساز کالبدی به علاوه نگاه کمّی­گرایانه به برنامه­ ریزی شهری و محلات، پی­آمدهایی نظیر تغییر فرهنگ محلات، مهاجرت­های بین محله­ای و نارضایتی از کیفیت محیط­های شهری را در پی دارد، که با از دست دادن هویت و احساس تعلق ساکنان همراه است. برای مواجه با چنین روندی، رویکردی تحت عنوان “کیفیت مکان” با هدف ایجاد حیات مطلوب شهری مطرح شده است.
این رویکرد که توجه به ذهنیات شهروندان از مهم­ترین ارکانش می­باشد، بر این باور است که مکان­های شهری نه تنها سازنده بخشی از هویت انسان هستند، بلکه نوعی پیوند عاطفی میان افراد و محیط پیرامونشان را نیز شکل می­ دهند. بنابراین کیفیت مکانی مطلوب شهری سبب بوجود آمدن حس تعلق و هویت در شهروندان می­ شود. بدین منظور، پژوهش حاضر با هدف سنجش میزان کیفیت مکانی و بنا به ضرورت، اتخاذ سیاست­ها و تدوین راهکارها، برای ارتقاء کیفیت محیط با تاکید بر کیفیت مکانی در محدوده مطالعاتی، که محله ولنجک واقع در منطقه یک تهران می­باشد، انجام شده است.
سنجش رضایتمندی شهروندان از کیفیت ادراکی محله­اشان از روش­های سنجش کیفیت مکانی است. در این راستا سنجش رضایتمندی کیفیت محیط محله ولنجک با بررسی ۶ معیار و ۲۲ زیرمعیار ارزیابی گردیده است. این معیارها به ترتیب عبارتند از: آسایش، دسترسی، تجسم، محیط اجتماعی، فعالیت­ها و تسهیلات کالبدی. جهت تجزیه و تحلیل داده ­ها از روش تحلیل عاملی استفاده شده است. روایی و پایایی پرسشنامه ­ها با روش آلفای کرونباخ آزمون شد. نتایج حاصل از تحلیل عاملی نشان داد که مدل تجربی کیفیت مکانی مدل مناسبی برای سنجش کیفیت بوده است و تمامی معیارهای بررسی شده برای ارزیابی میزان کیفیت معنادار بوده ­اند.
نتایج پژوهش نشان می­دهد که میزان کیفیت مکانی در محله ولنجک در آستانه متوسط برآورد شده و این کیفیت به طور مستقیم با سنجش رضایتمندی، قابل سنجش است و رضایتمندی نیز بر روی تعلق اهالی به محله، به طور مستقیم تاثیرگذار می­باشد. همچنین بررسی تاثیر خصوصیات شخصی مخاطبان پژوهش نشان دهنده این مطلب بود که “مدت سکونت"، “وضعیت مالکیت” و “شکل سکونت” از مهم­ترین خصوصیات تاثیرگذار بر کیفیت مکانی می­باشند.
معصومه جوادی در پایان نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان تأثیر فضاهای مجازی بر حس تعلق به مکان در کلانشهر مشهد، بیان کرده است که:

زندگی گستره‌ا‌ی برای بروز استعدادهای ژنتیک و رشد و توسعه‌ی توانایی‌های فردی به منظور کسب تعادل زیستی رشد و رضایتمندی است. پیچیدگی‌ها‌ی ژنی انسان بنحوی است که در برخی صفات فردی همچون رنگ چشم و یا مو، بروز چنین ویژگی‌هایی اجتناب ناپذیر است. در برخی از موارد صرف نظر از نوع ویژگی ژنی، تأثیر محیط در ایجاد و یا توسعه‌ی نوعی از توانمندی و یا نقص، آشکار و اجتناب ناپذیر است، همچون اعتماد به نفس و نداشتن قاطعیت. پس به نظر می‌رسد که در یک سوی طیف تأثیرات ژنی مطلق و در سوی دیگر تأثیرات محیطی مطلق در شکل‌گیری فرایند‌های مرتبط با انسان قرار دارند. این فرایندها موجب بروز الگوها و عادات رفتاری، احساسی و شیوه‌های تفکری (باورها و اعتقادات) می‌شوند. ترکیب این الگوها موجب موفقیت، شکوفایی و بالندگی یا شکست و ناکامی است. بطور کلی شخصیت در طی فرایند تکامل انسان تحول پیدا می‌کند. این تحول بر اساس معادلات پیچیده ژنی و امکانات محیطی صورت می‌گیرد. در واقع این دو عامل در تعامل با یکدیگر پدیده‌ی شخصیت را می‌سازند. شخصیت مهم‌ترین ابزار برای سوگیری و هدایت زندگی است. از طرفی خود هدف را تعیین می‌کند و از طرف دیگر امکان رسیدن به آن هدف را فراهم می کند(حق شناس، ۱۳۸۸).

در اینجا سئوالی که مطرح می‌شود این است که چه چیزی باعث می‌شود افراد به این صورت رفتار کنند؟ آیا افراد از کارهایی که انجام می‌دهند آگاهند یا اینکه رفتار آنها نتیجه انگیزه‌های پنهان ناهشیار است؟ آیا برخی افراد ذاتاً خوب و برخی شرور هستند؟ یا اینکه همه افراد استعداد خوب یا شرور بودن را دارند؟ آیا رفتار انسان عمدتاً محصول طبیعت است یا اینکه عمدتاً عوامل محیطی آن را شکل می‌دهد؟ آیا افراد می‌توانند شخصیت خود را آزادانه انتخاب کنند یا شکل دهند یا اینکه نیروهای زندگی آنها را تعیین می‌کنند که از کنترل آنها خارج هستند؟ آیا انسان‌ها به وسیله‌‌‌‌‌‌ی شباهت‌هایشان بهتر توصیف می‌شوند یا اینکه بی‌همتایی ویژگی اصلی انسان‎‌هاست؟ چه عواملی باعث می‌شوند برخی افراد شخصیت نابهنجاری را پرورش دهند در حالیکه دیگران به سمت سلامت روانی پیش می‌روند؟ فیلسوفان، دانشمندان و متفکران مذهبی هزاران سال است که این سئوال‌ها را مطرح و درباره‌ی آن ها بحث کرده‌اند، اما اغلب این بحث‌ها بر اساس عقاید شخصی آن‌ ها استوار بوده‌اند که تحت تأثیر ملاحظات سیاسی، اقتصادی، مذهبی و اجتماعی قرار داشتند، بعداً نزدیک به اواخر قرن نوزدهم، پیشرفت‌هایی در روان‌شناسی به عنوان بررسی علمی رفتار انسان، سرآغاز روش منظم‌تری برای بررسی شخصیت انسان بود(فیست و فیست، ۲۰۰۲).
ازجمله دلایل اهمیت پژوهش حاضر توجه به مؤلفه‌هایی است که ابعاد سرشت و منش را تشکیل می‌دهند و نقش مهمی را در اثر‌گذاری محیط بر روی ویژگی‌های شخصیتی (منش) ایفا می‌کنند. با وجود چنین نقشی لزوم پژوهش بیشتر در این حیطه مطرح می‌گردد.
در بسیاری از موارد، دلیل شکست افراد در اثربخش بودن وظایف شغلی خود در سازمان کمبود هوش یا فقدان مهارت‌های فنی آنان نیست، بلکه همسو نبودن ویژگی‌های شخصیتی آنان با شغلی است که بر عهده دارند. به همین دلیل لازم است به این زمینه خاص توجه داشته باشیم. در بحث از شخصیت و رابطه آن با کار تأکید بر آن است که چگونه تفاوت‌های شخصیتی افراد بر عملکرد در رفتار شغلی آنان اثر می‌گذارد(ساعتچی، ۱۳۸۲). واضح است که شخصیت افراد با یکدیگر فرق می‌کند، همچنین در پی آن شغل آن‌ ها نیز تغییر می‌کند. بر اساس این استدلال تلاش‌هایی انجام شده تا شخصیت‌ها و شغل‌ها با یکدیگر متناسب باشند. نظریه مستند تناسب شغل با شخصیت را جان هالند عرضه کرده است. این نظریه می‌گوید که رضایت شخص یا تمایل شخص به ترک شغل به درجه میزان تناسب شخصیت او با محیط شغلی‌اش بستگی دارد. این نظریه بیانگر این است که اگر شخصیت فرد با شغل وی سازگار باشد رضایت شغلی بسیار زیاد و میزان ترک خدمت حدأقل است. مثلاً، افراد اجتماعی ترجیحاً مشاغل اجتماعی داشته باشند، مردم سنت‌گرا ترجیحاً مشاغل سنتی داشته باشند و غیره(رابینز و همکاران، ۱۹۹۸).
این پژوهش در کل ویژگی‌های شخصیتی دو گروه معلمان و پرستاران را بر اساس نظریه سرشت و منش مورد بررسی و مقایسه قرار داده و در پی آن است که بوسیله داده‌های جمع آوری شده در این مشاغل به مقوله منش بیشتر بپردازد. با توجه به رابطه دو سویه‌ی شخصیت و شغل به مقایسه‌ ویژگی‌های شخصیتی سرشت و منش در گروهی از معلمان و پرستاران پرداخته شده است. بطور کلی ضرورت پژوهش حاضر را می‌توان از دو دید نظری و کاربردی مورد بررسی قرار داد. در بعد نظری اهمیت تحقیق حاضر در افزودن به ادبیات موجود یاری رسان است، از سویی این تحقیق می‌تواند در باب ادبیات مربوط به سرشت و منش و کسب اطلاعات بیشتری در مشاغل مورد پژوهش مفید باشد و از دیگر سو به لحاظ اطلاعاتی که در تأثیر‌گذاری مشاغل و اثر‌پذیری شخصیت در حیطه منش می‌دهد قابل توجه و مفید واقع گردد. در واقع با توجه به اکتسابی بودن منش و اینکه بیشتر ویژگی‌هایی را شامل می‌شود که تحت تأثیر عوامل محیطی در ساختار شخصیت فرد به وجود می‌آیند بر آن شدیم تا در دو گروه شغلی پرستاران و معلمان به مقایسه ویژگی‌ها بپردازیم و تأثیر محیط شغلی را بر این ویژگی‌ها مورد مقایسه قرار دهیم.
۴ـ۱ اهداف پژوهش
۱ـ۴ـ۱ اهداف کلی :
مقایسه ویژگی‌های شخصیتی سرشت و منش در گروهی از معلمان و پرستاران
۲ـ۴ـ۱ اهداف جزئی :
۱ـ۲ـ۴ـ۱ مقایسه ویژگی‌های سرشت و ابعاد آن
۲ـ۲ـ۴ـ۱ مقایسه ویژگی‌های منش و ابعاد آن
۵ـ۱ فرضیه‌های پژوهش
۱ـ۵ـ۱ از نظر ویژگی‌های سرشت میان معلمان و پرستاران تفاوت وجود دارد.
۲ـ۵ـ۱ از نظر ویژگی‌های منش میان معلمان و پرستاران تفاوت وجود دارد.
۶ـ۱ تعریف نظری متغیرها
۱ـ۶ـ۱ ویژگی‌های شخصیتی: مجموعه‌ای از صفات و ویژگی‌های گوناگونی که تأثیر اساسی‌تر و عمیق‌تری از ظاهر بدنی دارند، ویژگی‌هایی که نسبتاً پایدار هستند اما گاهی بسته به شرایط محیطی نیز تغییر می‌کند و ممکن است مستقیماً قابل مشاهده نباشند(شولتز و شولتز، ۱۹۹۴).
۲ـ۶ـ۱ نوجویی : فعال‌سازی رفتاری در پاسخ به محرک‌های نو و نشانه‌های پاداش و رهایی از تنبیه است. تفاوت‌های فردی در چنین قابلیتی نوجویی نامیده می‌شود.
۳ـ۶ـ۱ آسیب‌پرهیزی : بازداری رفتاری در پاسخ به محرک‌های تنبیه یا نبودن پاداش است. تفاوت‌های فردی در قابلیت وقفه یا بازداری رفتاری آسیب‌پرهیزی نامیده می‌شود.
۴ـ۶ـ۱ پاداش‌وابستگی : رفتاری که با پاداش تقویت می‌شود معمولاً تا مدتی پس از قطع پاداش ادامه می‌یابد. کلونینجر، تفاوت‌های فردی در تداوم پاسخ پس از قطع پاداش را پاداش‌وابستگی نامگذاری کرد.
۵ـ۶ـ۱ پشتکار : تلاش و استمرار فرد در راستای دستیابی به هدف یا اهداف را گویند. میزان مقاومت فرد در چنین قابلیتی پشتکار نامیده می‌شود.
۶ـ۶ـ۱ خود‌راهبری : بعد خودراهبری بر پایه‌ی پنداشت از خویشتن به عنوان یک فرد مستقل و دارای زیر مجموعه‌های وحدت، احترام، عزت، تأثیربخشی، رهبری و امید تعریف شده است.
۷ـ۶ـ۱ خود‌فراروی : بعد خود‌فراروی بر پایه‌ی مفهومی از خویشتن به عنوان بخشی از جهان و منابع پیرامون آن مطرح شده است که با پندارهای حضور رازگونه، ایمان مذهبی و متانت و صبوری غیر مشروط همراه است.
۸ـ۶ـ۱ همکاری : بعد همکاری بر پایه‌ی پنداشت از خویشتن به عنوان بخشی از جهان انسانی و جامعه قرار دارد که از آن حس اجتماعی، رحم و شفقت، وجدان و تمایل به انجام امور خیریه مشتق می‌شود.
۷ـ۱ تعریف عملیاتی متغیرها
ویژگی‌های شخصیت: نمره‌ای که آزمودنی از پاسخ دادن به آزمون سرشت و منش کلونینجر(TCI) بدست می‌آورد. این تست شامل ۱۲۵ سئوال و ۷ خرده مقیاس(عامل) اصلی نوجویی، آسیب‌پرهیزی، پاداش‌وابستگی، پشتکار، خودراهبری، خودفراروی و همکاری می‌باشد. آزمودنی با جواب صحیح و غلط به پرسش‌ها پاسخ می‌دهد.
نوجویی: نمره‌ای که آزمودنی از پاسخ دادن به سئوالات خرده مقیاس نوجویی نسبت به TCI بدست می‌آورد.
آسیب پرهیزی: نمره‌ای که آزمودنی از پاسخ دادن به سئوالات خرده مقیاس آسیب‌پرهیزی نسبت به TCI بدست می‌آورد.
پاداش وابستگی : نمره‌ای که آزمودنی از پاسخ دادن به سئوالات خرده مقیاس پاداش‌وابستگی نسبت به TCI بدست می‌آورد.
پشتکار: نمره‌ای که آزمودنی از پاسخ دادن به سئوالات خرده مقیاس پشتکار نسبت به TCI بدست می‌آورد.
خودراهبری: نمره‌ای که آزمودنی از پاسخ دادن به سئوالات خرده مقیاس خودراهبری نسبت به TCI بدست می‌آورد.
خودفراروی: نمره‌ای که آزمودنی از پاسخ دادن به سئوالات خرده مقیاس خودفراروی نسبت به TCI بدست می‌آورد.
همکاری: نمره‌ای که آزمودنی از پاسخ دادن به سئوالات خرده مقیاس همکاری نسبت به TCI بدست می‌آورد.
در این فصل ابتدا مبانی نظری شخصیت و نظریه‌های شخصیت که از نقطه نظرات متفاوت به شخصیت پرداخته‌اند مطرح گردیده سپس به پیشینه‌های مرتبط با پژوهش حاضر پرداخته شده است.
فصل دوم
مبانی نظری و پیشینه پژوهش
‌
ادبیات و پیشینه پژوهش
۱ـ۲ مبانی نظری شخصیت :
شخصیت معنای گوناگونی دارد و با آن که زیر مجموعه‌ی مجزا و معقولی از روان‌شناسی است و شامل نظریه، پژوهش و ارزیابی می‌شود اما در مورد معنای این اصطلاح در روان‌شناسی توافق‌پذیری کامل وجود ندارد بلکه به تعداد روان‌شناسانی که سعی در تعریف آن داشته‌اند معانی متعددی به وجود آمده است(هجل و زیگلر، ۲۰۰۰).
کلمه‌ی شخصیت معادل کلمه‌ی پرسونالیتی انگلیسی یا پرسونالیته فرانسوی است که خود از ریشه لاتین پرسونا گرفته شده و به معنی نقاب یا ماسکی بود که در یونان و روم قدیم بازیگران تئاتر بر چهره خود می‌گذاشتند. این تعبیر اشاره بر این مطلب دارد که شخصیت هر کس ماسکی است که بر چهره خود می‌زند تا وجه تمایز او از دیگران باشد(کریمی، ۱۳۸۴).
مرور جامع و سریع معنای شخصیت در روان‌شناسی را می‌توان از مقایسه اجمالی نظرات چند‌ تن از روان‌شناسان شناخته شده در این زمینه به دست آورد. به عنوان مثال کارل راجرز^[۳۸] شخصیت را به عنوان خویشتن سازمان یافته دائمی و ماهیت ادراک شده از نظر ذهنی در نظر می‌گیرد که در مرکز تمام تجربه‌ها قرار دارد. گوردن آلپورت شخصیت را به آن چیزی که یک فرد واقعاً هست تعریف می‌کند “چیزی درونی^[۳۹]” که تمام فعالیت‌های انسانی را راهنمایی کرده و جهت می‌دهد. برای اریکسون^[۴۰] زندگی بر اساس سلسله بحران‌های روان‌شناختی جریان می‌یابد و شخصیت کارکرد پی‌آمدهای آن‌ ها است. جورج کلی^[۴۱] شخصیت را به عنوان مسیر منحصر به فرد معنا‌سازی فرد^[۴۲]، خارج از تجربیات زندگی تعریف می‌کند. اما مفهوم دیگر مربوط به زیگموند فروید است که ساختار شخصیت را ترکیبی از سه عنصر نهاد^[۴۳]، خود^[۴۴] و فراخود^[۴۵] می‌داند(هجل و زیگلر، ۲۰۰۰).
۲ـ۲ نظریه‌های شخصیت
۱ـ۲ـ۲ نظریه روانکاوی^[۴۶] :
در نظریه‌های روانکاوی(روان پویشی) شخصیت کوشش می‌شود که تفاوت‌های فردی را با بررسی چگونگی اثر متقابل نیروهای روانی ناهشیار با افکار، احساس‌ها و رفتار تبیین کنند. پدر نظریه روانکاوی زیگموند فروید است(هافمن و همکاران، ۱۹۹۷).
نظریه روانکاوی فروید از چند دهه تعامل‌های او با بیمارانش در جریان روانکاوی به وجود آمد. نظریه روانکاوی می‌کوشد شخصیت، انگیزش و اختلا‌ل‌های روانی را با تمرکز بر تجربیات کودکی، انگیزه‌ها و تعارض‌های ناهشیار و روش‌هایی که افراد برای مقابله کردن با تمایلات جنسی و پرخاشگری خود بکار می‌برند توضیح دهد(ویتن، ۲۰۰۲).
فروید شخصیت را به عنوان تعامل پویای بین سه ساختار روانی در نظر گرفت. این سه ساختار عبارتند از : نهاد، خود و فراخود. به اعتقاد فروید تمام یا بخشی از این ساختار در ناهشیار ریشه دارند و هر کدام جنبه متفاوتی از شخصیت را تبیین می‌کند(هافمن و همکاران، ۱۹۹۷). نهاد عنصر بدوی و غریزی شخصیت است که طبق اصل لذت^[۴۷] عمل می‌کند. فروید نهاد را مخزن انرژی روانی می‌دانست و منظور او این بود که نهاد امیال زیستی خام (خوردن، خوابیدن، دفع کردن، جفت گیری و…) را در بر دارد که رفتار انسان را نیرومند می‌سازد. نهاد طبق اصل لذت عمل می‌کند که ارضای فوری امیالش را می‌طلبد(ویتن، ۲۰۰۲). خود دومین بخش روان است که رشد می‌کند و قادر به برنامه ریزی، حل مسئله، استدلال و کنترل نهاد است. در نظام فروید خود یا خویشتن یعنی هدایت هشیار ما از خودمان به عنوان انسان متناظر است. بر خلاف نهاد که به طور کامل در ناهشیار قرار دارد، خود بیشتر در هشیار و نیمه هشیار مستقر است(هافمن و همکاران، ۱۹۹۷). در حالی که خود وظیفه‌اش پرداختن به واقعیت‌های عملی است، فرا‌خود عنصر اخلاقی شخصیت، معیار‌های اجتماعی مربوط به آنچه درست و غلط است را جذب می‌کند. افراد در طول زندگی خود مخصوصاً در دوران کودکی درباره‌ی آنچه رفتار خوب و بد را تشکیل می‌دهد آموزش می‌بینند. بسیاری از هنجارهای اجتماعی مربوط به اصول اخلاقی سرانجام درونی می‌شوند. فراخود در حدود سه تا پنج سالگی از خود به وجود می‌آید. فراخود در برخی افراد می‌تواند به طور غیر‌منطقی پر توقع باشد و تلاش برای کمال را بطلبد(ویتن، ۲۰۰۲).
۲ـ۲ـ۲ نظریه‌ روان شناسی فردی^[۴۸] آلفرد آدلر^[۴۹]:
یکی از همکاران فروید که بعداً از او جدا شد و مکتب روانشناسی فردی را بنیاد نهاد آلفرد آدلر بود. آدلر بر خلاف فروید که به نیروهای درونی در ساختار شخصیت تأکید داشت، تأکید خود را بر عوامل اجتماعی در شکل‌گیری شخصیت متمرکز کرد(کریمی، ۱۳۸۴).
از ویژگی‌های اصلی نظریه آدلر می‌توان به موارد زیر اشاره کرد :

۲-۷-۳ الگوی هفت s شرکت مشاوره‌ای مک کنزی^[۲۰]
این شرکت در طرح مفهوم فرهنگ سازمانی در مدیریت، سهم بسزایی دارد. در دهه ۸۰، لااقل ۵ کتاب پرفروش و معتبر در زمینه فرهنگ سازمانی به وسیله شرکت مک کنزی و با همکاری محققین برجسته دانشگاه‌های معتبر امریکا نظیر هاروارد و استانفورد ارائه گردیده است. یکی از این نوشته‌ها ، هفت عامل مهم را به عنوان عامل‌های فرهنگ سازمانی اثربخشی معرفی می‌کند که هر کدام از این عوامل با حرف s شروع می‌شود. استراتژی، ساختار سازمانی و سیستم‌های رایج در سازمان که سه عامل سخت^[۲۱] به شمار می‌آید، سبک مدیر، مهارت کارکنان، بالاخره هدف‌های حاکم نیز به عنوان عوامل نرم فرهنگ سازمانی محسوب می‌شود. این عوامل با تطابق همبستگی با هم قادرند اثربخشی سازمان را تضمین کنند (براین،۲۰۰۹،ص۶۷۴).^[۲۲]

۲-۷-۴ مدل پیترز و واترمن^[۲۳]
این دو محقق به مطالعات گسترده‌ای در مورد شرکت‌هایی که دارای سوابق و عملکرد برجسته بودند پرداختند که این تحقیق، نظریات جدیدی در زمینه فرهنگ سازمانی و ارتباط اثربخشی سازمان ارائه نمود. آنها ویژگی‌های فرهنگی سازمان‌های موفق را به صورت زیر مشخص کردند. التزام به عمل – بها دادن به ارباب رجوع و مشتری – خود گردانی و کار آفرینی – بهره‌وری از طریق انسانی – تبحر و چیرگی در مدیریت – اقدام به امور مرتبط با تجربه و مهارت – ستاد اداری کوچک – استفاده مناسب و مقتضی از ساختار مکانیکی و ارگانیکی. بررسی و تحلیل پیترز و واترمن به سرعت به ارزشهای فرهنگی که به اتخاذ رویه مدیریتی موفق منجر خواهد شد، مبدل گشت. آنها نظریات خود را در زمینه رمز موفقیت سازمان‌های بزرگ در کتاب خود و تحت عنوان در جستجوی کمال به چاپ رساندند(براین،۲۰۰۹،ص۶۷۵)^[۲۴].
۲-۷-۵ الگوی کرت لوین^[۲۵]
طی بررسی که توسط کرت لوین انجام شده با تمرکز بر شیوه یا سبک مدیریت چنین نتیجه گیری نموده است که یک فضای انسان مدارانه منجر به سطح بالائی از عملکرد و رضایت مندی خواهد بود. شاخص‌هائی که کرت لوین در مطالعه خود مورد بررسی قرار داده است عبارتند از: فرایند های رهبری، انگیزش، ارتباطات، تصمیم‌گیری، هدف گذاری، تعامل، کنترل(دنیسون،۲۰۱۱،ص۲۴۴)^[۲۶].
۲-۷-۶ الگوی دیویس^[۲۷]
دیویس شاخص‌های زیر را برای فرهنگ سازمانی برمی‌شمرد: (هویت – معیارهای پاداش – کنترل زیاد و کم – تاکید بر رضایت افراد – تاکید بر هدف یا وسیله – ریسک پذیری – هماهنگی واحدهای مختلف سازمان – تاکید بر منافع فردی یا جمعی – میزان تحمل تعارض و اختلاف سلیقه و انتقاد پذیری وجود نگرش سیستمی(دنیسون،۲۰۱۱،ص۲۴۶).
۲-۷-۷ الگوی ویلیام اوچی^[۲۸]
ویلیام اوچی یکی دیگر از محققین شرکت مشاوره‌ای مکنزی، تئوری z خود را با یک الگوی مقایسه‌ای از دو فرهنگ سازمانی مختلف؛ فرهنگ سازمانی ژاپنی، فرهنگ سازمانی امریکائی ارائه داده است. او نیز عوامل هفت گانه‌ای را به عنوان ضوابط مطالعه و مقایسه در نظر گرفته و به شرح زیر مطرح نموده است(آشوری،۱۳۸۴،ص۶۱).
تعهد نسبت به کارکنان در سازمان – سیستم اتخاذ تصمیم در سازمان – نظام کنترل در سازمان – مسیر خدمتی کارکنان – سیستم ارزشیابی سازمان – مسئولیت کارکنان
ادگار شاین^[۲۹] برخی از معانی متداول فرهنگ را به شرح ذیل بیان می‌کند:
۱- نظم قابل مشاهده در رفتار، البته هنگامی که افراد رابطه متقابل (تعامل) با هم دارند.
۲- هنجار هائی که در گروه‌های کاری به وجود می‌آید.
۳- ارزش‌های رایج و پذیرفته شده به وسیله یک سازمان، مانند کیفیت محصول یا پیشرو در قیمت.
۴- فلسفه‌ای که نوع سیاست سازمان در مورد کارکنان و یا مشتریان تعیین می کند.
۵- قواعد بازی برای این که بتوان خود را با یک سازمان وفق داد. قواعدی را که یک فرد تازه استخدام باید بیاموزد تا مورد قبول اعضای سازمان واقع شود.
۶- احساس یا جو حاکم بر سازمان، ناشی از نمای فیزیکی و شیوه‌ای که اعضای سازمان با مشتریان یا سایر افراد خارجی رابطه برقرار می‌کنند (ایران زاده،۱۳۸۷،ص۵۲).
گل کهن^[۳۰] پس از بررسی صدها تعریف متفاوت فرهنگ را اینگونه تعریف می‌کند: فرهنگ که دربرگیرنده الگوی رفتاری است که توسط سمبل‌ها و به شیوه نهادی کسب و منتقل می‌شود و شامل عمده‌ترین دستاوردهای گروه‌های انسانی است و در کارهای سنتی نیز تجسم می‌یابد. همچنین فرهنگ شامل مجموعه‌ای از آداب و رسوم و اندیشه‌ها و ارزش‌های وابسته به آنهاست که از جهاتی می‌تواند نتیجه اعمال و رفتار انسان و از جهاتی عاملی برای شکل دادن به اعمال انسان تلقی گردد(اکبری،۱۳۸۸،ص۷۲).
به بیان سمئر^[۳۱] جامعه‌شناس آمریکائی، فرهنگ مجموعه آداب و رسوم و سنت‌ها و نهادهای اجتماعی است. اسپنسر^[۳۲] در کتاب اصول جامعه‌شناسی خود از فرهنگ به عنوان محیط فوق جسمانی انسان یاد می‌کرد و درصدد جدا ساختن فرهنگ از عوامل جسمانی و طبیعی بود. ولی اعتقاد داشت که محیط جسمانی خاص انسان است در حالی که انسان از لحاظ دو محیط دیگر (طبیعی و جسمانی) با حیوان دارای وجه مشترک است(ایران زاده،۱۳۸۷،ص۸۱).
از تعاریف فوق یک وجه مشترکی را می‌توان یافت و آن وجود یک سلسله از باورها و اعتقادات عجین شده در انسان است. که ضمیر ناخودآگاه او هدایت می‌کند و به قول ادگار شاین در سه لایه مصنوعات و ابداعات، ارزش‌ها و مفروضات اساسی وجود انسان را اشغال کرده است.
جدول (۲-۱) زیر خلاصه‌ای است از تعاریف فرهنگ و ارائه کنندگان آن

1. 1. ضمان عقدی رضایی است و اراده ضمان و طلبکار ( مضمون له) است که این عقد را منعقد می سازد. نتیجه انعقاد چنین عقدی انتقال مستقیم دین به ذمه ضامن است و تشریفات در این عقد جایی ندارد.

1. 1. عقد ضمان عقدی است معوض و عوضین آن عبارتند از تعهد ضامن در مقابل مضمون له به پرداخت دین مضمون عنه و دیگری سقوط طلب مضمون له از مضمون عنه و هر یک از این دو بطور مستقیم و همزمان توسط طرفین انشاء می شود.

1. 1. ضمان عقدی است تبعی بدین معنا که تعهد ضامن از حیث نفوذ و بقا تابع دینی است که مضمون عنه به طلبکار داشته است لذا در صورت موجود و یا مشروع نبودن دین مبنای ضمان نیز صحیح نمی باشد. و در صورت بطلان قرارداد پایه و اصلی این قرارداد تبعی نیز باطل و بی اثر می گردد و خلاصه اینکه تعهد مندرج در ضمان از هر حیث تابع قرارداد اصلی و پایه می باشد منتهی در وجود دین سختگیری کمتری شده و ضمانت از دینی که هنوز استقرار نیافته ولی سبب آن ایجاد شده صحیح شمرده شده است (مفهوم مخالف م ۶۹۱ مدنی)

1. 1. ضمان از عقود مسامحه است. عقد مسامحه عقدی است که بنا به مصالحی در انعقاد آنها و شرایطانعقاد از جهت علم طرفین سختگیری کمتری شده است در این زمینه مواد ۶۹۴ و ۶۹۵ قانون مدنی علم ضامن به مقدار و اوصاف و شرایط این مورد ضمانت و همچنین علم وی به شخصیت مضمون عنه را در انعقاد قرارداد شرط ندانسته است.

1. 1. حسب ماده ۷۰۱ ق مدنی عقد ضمان عقدی است لازم لذا فقط در صورت اقامه یا وجود یکی از خیارات قانونی می توان عقد را به هم زد. بنظر می رسد که با توجه به عبارات ذیل ماده مذکور و همچنین اینکه این عقد از عقود مسامحه می باشد .وجود و اعمال خیارات در این مورد با محدودیت هایی مواجه باشد.

۲-۱-۲-۴-ویژگی های ضمانتنامه های بانکی
ضمانتنامه بانکی ماهیتا یک سند تجاری است
منظور از سند تجاری در اینجا به مفهوم مضیق آن نمی باشد بلکه مراد سندی است که در ساز و کار تجارت تحصیل و استفاده گردیده و از فعالیت های تجاری منتج می شود.
بدین توضیح که حسب بند ۷ از ماده ۲ قانون تجارت هرقسم عملیات صرافی و بانکی معامله تجاری قلمداد گردیده است. از طرفی ماده ۱۳ و بند ۶ ماده ۱۴ قانون پولی و بانکی کشور مصوب ۱۳۵۱ و بند ۱۵ ماده ۲ قانون عملیات بانکی بدون ربا مصوب ۱۳۶۲ صدور ضمانتنامه را از جمله عملیات بانکی مجاز معرفی نموده اند.

1. 1. 1. ضمانتنامه بانکی همواره ضمانت از دین موجود نیست و چه بسا حتی دینی نیز وجود نداشته باشد و هیچ گاه به منصه ی ظهور نیز نرسد به عبارتی باید گفت عبارات قانون مدنی ظاهرا حکایت از آن دارند که فقط ضمانت از دین امکان پذیر است: ماده ۶۸۴ قانون مدنی در تعریف ضمان اشعار می دارد که «عقد ضمان عبارت است از اینکه شخصی مالی را که بر ذمه دیگری است به عهده بگیرد» ولی برخی حقوقدانان عقیده دارند که عمل نیز می تواند مورد ضمان واقع شود چنانچه شخصی تعهد کرده باشد خانه ای برای دیگری بسازد و شخص دیگری انجام عمل متعهد را ضمانت کند حسب این عقیده ضمان را می توان مشمول ماده ۶۸۴ قانون مدنی دانست.

   

1. 1. همانگونه که گفته شد عقد ضمان از عقود مسامحه است بدین معنی که به منظور سودجویی و معامله تشریح نشده است بلکه هدف اصلی از آن ارفاق به مدیون است و ضامن نیز از زمره نیکوکاران است و قانونگذار در مورد او سخت گیری کمتری می کند.(۱)^[۵۰]

ب)مشکل دیگر، درارتباط با جمع آوری داده ها می باشد.
۵-۵- پیشنهادات:
۱-۵-۵- پیشنهادات کاربردی:
- نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد که شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار ایران اقدام به اعمال مدیریت سود بیشتری به منظور دستیابی به سود بالاتر و فروش بیشتر می کنند لذا به خریداران سهام شرکتها و یا محققین این شرکتها پیشنهاد می شود هنگام استخراج اطلاعات مالی و گزارشات مالی به پدیده هموار سازی سود و مدیریت سود پیش بینی شده در این شرکت ها توجه داشته باشند.
- با توجه به اینکه هدف اولیه از گزارش سود، تأمین و ارائه اطلاعات مفید برای کسانی است که بیشترین علاقه را به گزارش های مالی دارند و بر اساس نتایج این پژوهش که نشان داد در صنایع رقابتی میزان مدیریت سود بیشتر است، به نهادهای قانونگذار و دولت پیشنهاد میشود که ضمن اتخاذ تدابیری از طریق به کارگیری راهبردهایی برای افزایش میزان رقابت در بازار تولیدات شرکتهای ایرانی در سطح داخلی و بین المللی، روشی برای جلوگیری از دستکاری سود به وسیله مدیریت شرکتها را بکار گیرند.

۲-۵-۵- پیشنهادات برای تحقیقات آتی
پیشنهاد میشود با توجه به رشد ساختار صنعت در شرکت های پذیرفته شده در بورس ایران این شاخص با سایر بورس های جهان نیز مورد بررسی قرار گیرد.
پیشنهاد میشود تأثیر مدیریت سود بر قیمت گذاری کالای بورس های مختلف مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد.
پیشنهاد می گردد شاخص روند قیمت گذاری در بین شرکت های پذیرفته شده در بورس ایران مورد بررسی قرار گیرد.
۶- منابع و مآخذ:
منابع فارسی
ابزری، مهدی;صمدی،سعید وصفری،علی(۱۳۸۶)،” بررسی تأثیر دوره سرمایه گذاری بر عملکرد شرکتهای سرمایه گذاری پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران"،فصل نامه بررسی های حسابداری و حسابرسی ۱۴(۵۰):۱۱۸-۹۹
آذر، عادل، منصور مؤمنی،آمار و کاربرد آن در مدیریت، جلد دوم، سال ۱۳۸۳
ایزدی نیا،ناصر و رسائیان، امیر(۱۳۸۹)،” پراکندگی مالکیت و نقدشوندگی سهام"، فصل نامه بررسی های حسابداری و حسابرسی ۱۷(۶۰):۲۲-۳
بایزیدی و همکاران،تحلیل داده های پرسشنامه ای ، (۱۳۹۱)،چاپ پنجم، انتشارات عابد به کمک تهران
پور حیدری، امید، سلیمانی امیری، غلامرضا، و صفاجو، محسن. (۱۳۸۴) بررسی میزان ارتباط سود و ارزش دفتری با ارزش سهام در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران. بررسی های حسابداری و حسابرسی، شماره ۴۲، ص:۱۹-۳٫
داودی ، عباس، (۱۳۸۶) بررسی میزان سود تقسیمی، ارزش دفتری و سود سهام با ارزش بازار سهام شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید باهنر کرمان.
دلاور، علی “روش تحقیق؛ در روانشناسی و علوم تربیتی” توسعه و ویرایش ، چاپ بیست و یکم ، ۱۳۸۵ ، ص ۲۴۴-۲۴۳
مومنی، منصور و فعال قیومی، علی. (۱۳۸۹). تحلیل های آماری ، منصور مومنی، تهران. انتشارات علم و دانش .
حاجی وند، تقی، (۱۳۸۰)، تحقیقی پیرامون انگیزه های مدیریت در هموارسازی سود گزارش شده، پایان نامه منتشر نشده، دانشکده مدیریت دانشگاه تهران.
کوچکی، حسن، (۱۳۸۲)، هموار سازی سود از طریق زمان بندی فروش دارایی، پایان نامه منتشر نشده، دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس.
معتصمی، محمود، (۱۳۸۱). اثر هموارسازی سود بر بازار سهام، پایان نامه منتشر نشده، دانشکده مدیریت دانشگاه تهران.
ناظمی، امین (۱۳۸۴)، بررسی ارتباط بین کیفیت سود و بازده سهام با تأکید بر نقش ارقام تعهدی بر بورس اوراق بهادار تهران، پایان نامه دکتری دانشگاه تهران
- نادری نورعینی، محمد مهدی (۱۳۸۵)، نقش کیفیت سود در پیش بینی سودهای آتی پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه شهید بهشتی
منابع لاتین
Adams, B., Carow, K.A., Perry, T., 2009. Earnings management and initial public offerings: the case of the depository industry. Journal of Banking and Finance 33, 2363–۲۳۷۲٫
Aghion, P., Bloom, N., Blundell, R., Griffith, R., Howitt, P., 2005. Competition and innovation: an inverted-U relationship. The Quarterly Journal of Economics 120,701–۷۲۸٫
Aghion, P., Dewatripont, M., Rey, P., 1999. Competition, financial discipline and growth. Review of Economic Studies 66, 825–۸۵۲٫
Akdogu, E., MacKay, P., 2012. Product markets and corporate investment: theory and evidence. Journal of Banking and Finance 35, 439–۴۵۳٫
Allen, F., Gale, D., 2000. Corporate Governance and Competition, Published in Corporate Governance: Theoretical and Empirical Perspectives, Edited by X. Cambridge University Press, Vives, pp. 23–۹۴٫
Bagnoli, M., Watts, S.G., 2007. Oligopoly, Disclosure and Earnings Management. Working Paper. Purdue University.
Balakrishnan, K., Cohen, D., 2011. Product Market Competition, Financial Accounting Misreporting and Corporate Governance: Evidence from Accounting Restatements. Working Paper. New York University.

۱-۷-۱-۲-۴-۱-۴-تهدید کردن
بزهکاران خطرناک همیشه عادت دارند که برای دفاع از خود، یا جلوگیری از خطر واقعی یا احتمالی، به تهدید متوسل شوند. آنها افرادی تهدیدگرند و شکل تهدید آنها متفاوت است. چنانچه گرفتار پلیس یا دستگاه عدالت شده و یا زندانی باشند تهدیدگری آنها غالباً لفظی و گاهی به صورت اعتراض، پرخاش، گزارش و یا اعلام خطاهای حقیقی یا فرضی مأموران پلیس به مقامات است. در این مقوله آنها از جعل اکاذیب، ساختن داستان فرضی و غیرواقعی و زمینه چینی علیه مأمور یا کسی که خطری برای او به وجود آورده، رویگردان نیستند.

۱-۷-۱-۲-۴-۱-۵-میل به خودنمایی
برخی از جرایم با افسانه بافی و لاف زنی همراه است. بسیاری از بزهکاران علاقه مندند با افسانه بافی، لاف زنی و اغراق گویی، خصیصه میل به خود نمایی خود را ارضا کنند. خودنمایان بر دو دسته اند، دسته ای مبتلا به بیماری میتومانی (جنون افسانه بافی) هستند و دسته دیگر بیمار نیستند. تمایل به خود نمایی سبب می شود که بزهکار نتواند بر رفتار خود مسلط شود و بر اثر غلبۀ هوس خودنمایی بر عقل رازداری و غلبه شهرت طلبی بر احتیاط و پیش بینی، مطالبی را عنوان کند. رفتارهای خودنمایانه به دو شکل بروز می کنند:
۱-نقل حوادث کیفری که بزهکار در آن شرکت داشته به دوستان، شکلی از تظاهر بیرونی رفتار شخص خودنماست.
۲-نقل وقایع اغراق آمیز به روزنامه نگاران برای چاپ عکس و تفصیلات یکی دیگر از نمودهای رفتاری آنهاست. جوانان بیشتر از پیران تمایل به خودستایی و خودنمایی داشته، مایلند به عنوان قهرمان حوادث جنایی معرفی شوند.
حالت روانی تمایل به خودنمایی و خودستایی می تواند مورد استفادۀ مأموران تحقیقات جنایی باشد. پلیس یاید به دقت اخبار و مطالب نقل، اظهار و چاپ شدۀ مربوط به وقایع کیفری را جمع آوری کرده، ارتباط آنها را با پرونده های تحت اقدام یا وضع مجرمان سابقه داری که در حال گذراندن محکومیت و یا حتی آزاد هستند تعیین کرده، بهره لازم را از آنها ببرد.
۱-۷-۱-۲-۴-۱-۶-غریزۀ تقلید
گابریل تارد فرانسوی، از علمای جدید علوم جزایی، تقلید را رکن اساسی بزهکاری می شناسد. چنانکه شهادت تقلیدی نوعی بیماری هیستریک است که بیمار از روی تقلید و به دروغ علیه اشخاص بی گناه و حتی خود شهادت می دهد و بنیان خوش بینی و عدالت را سست می کند.تقلید ارتکاب جرم از تقلید نحوۀ ارتکاب جرم متمایز است و اولی موضوع بحث جرم شناسی و دیگری موضوع بحث جرم یابی است. در اولی تقلید منشأ صدور عمل مجرمانه است و در دیگری ریشه های عمل جنایی به وجود آمده و نشو و نما یافته اند و مرتکب فقط چگونگی ارتکاب عمل را تقلید می کند.^[۴۱]
۱-۷-۱-۲-۴-۱-۷-نیاز به جمع
مجرم خطرناک هیچ گاه زندگانی انفرادی را دوست ندارد و نمی خواهد تنها به سر برد. او می خواهد در بین جمع و با جمع باشد و تنهایی برای چنین شخصی سخت ملال آور است. او بیقرار و مشتاق در جستجوی رفیق است. رفیق باب میل مجرم حرفه ای، ارزشی وصف ناپذیر دارد. به نظر می رسد که خصیصۀ دوست یابی و رفیق گرایی شدید بزهکار خطرناک ناشی از احساس ضعف و عدم تأمین روانی وی باشد که میل به شرکت در جمعیت و عضویت در گروه و قبول نقش فعال در گروه را در او به وجود آورده، تقویت می کند. هر گروه جنایی واحد اجتماعی کوچکی از دو یا چند نفر است که بر اثر پیوند محکم به یکدیگر و همسازی و همکاری در درون گروه به وجود می آید و از قدرت و کارآیی برخوردار است.
۱-۷-۱-۲-۴-۱-۸-القاب و اسامی دروغین
بزهکار خطرناک یک اسم ندارد، بلکه دارای چند و شاید چندین اسم و لقب است که همۀ این القاب و اسامی، نادرست و ساختگی هستند. مخصوصاً طبقه کلاهبردار، جاعل و سارق، بیشتر از دیگر طبقات مجرمان، اسامی و القاب و هویت های جعلی برای خود انتخاب می کنند.^[۴۲]

۱-۷-۱-۲-۴-۲-بند دوم : :نیرنگ های مجرمان خطرناک و شیوه شناسی جنایی آنها
نیرنگ ها و دوز و کلک های مجرمان حرفه ای را می توان به نیرنگ تغییر قیافه و لباس و دوز و کلک هایی که بزهکاران حرفه ای در مقابل مأموران انتظامی انجام می دهند، تقسیم کرد. اینک به شرح هر یک از این موارد می پردازیم.
۱-۷-۱-۲-۴-۳-بند سوم : نیرنگ های مجرمان خطرناک
۱-۷-۱-۲-۴-۳-۱- الف- نیرنگ های مربوط به تغییر قیافه
بزهکار حرفه ای برای گمراه ساختن پلیس و اشخاص ذی نفع و جلوگیری از دستگیر شدن خود متوسل به حیله تغییر قیافه می شود. عوض کردن چهره به طرق مختلف امکان پذیر است که از آن جمله اند: روش تغییر قیافه از طریق گریم، گذاشتن ریش و سبیل مصنوعی، گذاشتن عینک و خال مصنوعی، استفاده از کلاه گیس و ..^[۴۳]
۱-۷-۱-۲-۴-۳-۲-ب- نیرنگ تغییر لباس
در این نیرنگ مجرم با لباس اصلی به صحنۀ جرم رفته، در حوالی صحنۀ جرم یا در صحنه جرم لباس خود را تغییر می دهد و به اصطلاح، لباس کار جنایی به تن می کند و با این لباس عمل جنایی را انجام داده، و پس از پایان کار مجدداً لباس اصلی خود را پوشیده، از صحنۀ جنایی دور می شود.
۱-۷-۱-۲-۴-۴-بند چهارم : شیوه شناسی جنایی مجرمان خطرناک
شگرد یا روش ارتکاب جرایم محصول عادت است. عادت، عمل، حرکت یا رفتار اکتسابی است که در اثر تمرین و تربیت آسان می شود و به سرعت انجام می گیرد بی آنکه فرد نیازمند به کار انداختن فکر یا کوشش زیاد باشد.بسیاری از مهارت های پیچیده جنبشی یا کلامی از ترکیب مهارت های ساده تر به وجود می آیند. شخص، ابتدا مهارت ساده تر را می آموزد سپس مهارت های ساده با هم ترکیب می شوند و مهارت پیچیده و پیچیده تر را می سازند. گاه عادت آن چنان قوی می شود که عمل خلاف آن مشکل می شود که در روانشناسی به آن «مزاحمت عادت» گویند.هر یک از ما دارای عادات، افعال و رفتار به خصوصی هستیم که اعمال و رفتارمان را با همان روش خاصی که به صورت عادت درآمده انجام می دهیم. چنانکه یک نجار در میخ کوبیدن و میز و صندلی ساختن روش مخصوص به خود را دارد و یک سیم کش در طرز سیم کشی و اتصال سیم ها و تابیدن آنها به یکدیگر از روش به خصوصی پیروی می کند که در سایر همکاران او کمتر می توان ملاحظه کرد. خلاصه آنکه هر کس در زندگانی روزمره و به ویژه در مشاغل و فعالیت های مستمر خود به طرز کار به خصوصی عادت می کند.از توضیح مثال های فوق نتیجه می گیریم که اعمال و رفتار افراد مختلف مردم دارای مظاهر و علائم مخصوصی است که به کار خاص و فردی آنها بستگی دارد و از تجزیه و تحلیل چگونگی روش اعمال افراد مردم می توانیم به هویت آنان پی ببریم.خاصیت فوق درباره اعمال و رفتار مجرمان نیز صدق می کند. با تجزیه و تحلیل روش خاصی که مجرمان مختلف در ارتکاب جرم اعمال می کنند می توانیم هر یک از آنها را از سایر مجرمانی که مرتکب همان نوع جرم می شوند تمیز دهیم. همچنین باید دانست که طبقات مختلف مجرمان به ندرت نوع جرم را تغییر می دهند. برای مثال، کمتر اتفاق می افتد که یک دزد روز و شب دزدی کند و یا یک راهزن به سرقت در شهر بپردازد و همین طور دزدی که عادت دارد با کلید وارد منازل شود برای ورود به منازل از دیوار استفاده کند. روشی را که مجرمان به طور عادت در ارتکاب جرم اعمال می کنند شگرد می نامیم.بنابراین برای تشخیص شگرد و روش ارتکاب جرم مجرمان باید دارای بایگانی مجهز و کاملی باشیم که بتوانیم با کمک آن و تجزیه و تحلیل شگرد ها هویت مجرم را تعیین کنیم. به طور کلی، سوابق و پرونده های مجرمان و روش ارتکاب جرم به وسیلۀ آنان باید طوری بایگانی شود که پس از ارتکاب جرم بلافاصله با مراجعه به آن هویت مجرم را شناسایی کنیم. اگر بایگانی مزبور از هر لحاظ مرتب و مجهز بوده، در آن انواع مختلف جرایم و روش های ارتکاب جرم به نحو صحیح و منظم طبقه بندی شده باشد، مأمور رسیدگی به صحنه وقوع جرم و متصدی بایگانی با همکاری یکدیگر می توانند مجرم را بشناسند. البته شناسایی روش های ارتکاب جرایم مجرمان به کمک حافظه مأموران متخصص و کارکشته آگاهی از قدیم صورت می گرفته است ولی تنها به این امر نباید اکتفا شود بلکه بایگانی های پلیس و رایانه آگاهی تا جایی که ممکن است باید از این حیث تکامل و توسعه یابند.^[۴۴]
۱-۷-۲-بخش دوم: مبانی و روش شناسی مراقبت از مجرمین خطرناک
در این بخش بر آن هستیم که با بیان کلیتی از روش های موجود برای مراقبت از مجرمین خطرناک کارکرد این روش ها را مورد بررسی قرار دهیم.موضوع نظارت بر مجرمین خطرناک به عنوان قشری که به هر حال وجود آنان در جامعه اجتناب ناپذیر و به عنوان بخشی از اقشار موجود در جامعه تلقی می گردند در طول طرح کنترل جمعیّت قابلیت طرح دارد و اگر به صورت کلان به موضوع نگریسته شود باید با اقدامات همه جانبه از سوی تمامی سازمان ها و ارگان ها و بخش های گوناگون، نظام فرایند برنامه ریزی تعریف گردد که یک فرد از زمان توّلد تا پایان زندگی کلیه تحرکاتش تحت کنترل باشد. آنگاه می توان مجرمین را نیز در این قالب نگریست لذا شکل ایده آل و مطلوب آن است که این برنامه با پیگیری های لازم و با تعیین مرجعی مشخص به مرحله اجرا در آمده و خروجی آن حداقل در بحث مرتبط با مجرمین سابقه دار آن گونه باشد که علاوه بر وجود پیشینه کیفری و اجتماعی ، کلیه تحرکات فرد مورد نظر و اقدامات وی،اعم از اشتغال، سکونت،تردد، جا به جایی و معاملات دقیقاً در مکانیزم تعریف شده و مشخص تحت کنترل قرار گیرد .در این راستا روش های مشخصی برای کنترل و مراقبت از مجرم در دنیا تعریف می شود و معمولا هر کشور متناسب با سیاست ها و امکانات خود و شناختی که از مجرمان خود دارد اقدام به سیاست های مراقبتی می کند.
۱-۷-۲-۱-مبحث اول: مبانی نظری مراقبت از مجرمین خطرناک
اصلاح و درمان چیست و چه هدف یا اهدافی را دنبال می کند ؟ اصولاً اصلاح و درمان ، بار دیگر ما را به مجازات باز می گرداند. از نظر بنتام مجازات به طور کلی دو احساس و دو برداشت را در جامعه ایجاد می کند:
۱- برداشت و احساسی که در خود مجرم پیدا می شود: احساس باطنی و ذهنی و شخصی که از آن به عنوان بازدارندگی ^[۴۵]خاص نیز یاد می شود. مثلا وقتی دو مجرم محکوم به شلاق می شو ند، اولی ممکن است با اولین ضربه بیهوش شود و از نظر روانی دچار اختلال شود، اما دیگری با تحمل ۵۰ ضربه هم هیچ احساسی نداشته باشد، چرا که احساس مجرمین از مجازات متفاوت است و به همین دلیل مقدار تنبه ناشی از تحمل مجازات در مجرمین متفاوت ، یکسان نیست .
۲- برداشت ظاهری یا احساسی که جامعه از کیفر یا اصولا کیفرها دارد که به بازدارندگی عام مشهور است. گاه نهاد مجری حکم، با هدف اینکه این برداشت مردم از مجازات کاملا روشن و شفاف شود، مجازاتی همچون اعدام را به صورت علنی اجرا میکند و حتی یک ساعت فرد محکوم را بالای دار نگه می دارد.در بحث اصلاح و درمان، طبیعتاً برداشت اول(بازدارندگی خاص) از مجازات بیشتر مورد جلوگیری از تکرار جرم توسط افرادی اصلاح و درمان توجه است؛ چرا که هدف اصلی سیاست است که مرتکب جرم شده و به تحمل مجازات محکوم شده اند؛ فلذا معیار ما در تأثیر باطنی مجازات، همین نرخ تکرار جرم است. هر قدر تکرار جرم بالاتر باشد، متوجه می شویم برداشت شخصی مجرم از مجازات قوی نبوده است. اینجاست که طرفداران سزادهی کیفر مدعی هستند که افزایش جرم به دلیل آن است که مجرمین، مجازات را به طور کامل متحمل نمی شو ند وهمواره امیدواربه استفاده ازمرخصی ، تخفیف ، آزادی مشروط ، تعلیق و… هستند .
بنابر این معیار موفقیت یا شکست مجازات در هر حال نرخ تکرار جرم است ؛ به تعبیر جرم شناسی، تأثیر مجازات چه در بعد سزادهی چه در بعد اصلاح ، پیشگیری خاص ازجرم یا پیشگیری از تکرار جرم است . این در حالی است که در بعد ظاهری (پیشگیری عام)، مجازات ها به دنبال مرعوب کردن عموم مردم و بزهکاران بالقوه و در نهایت به دنبال بازدارندگی عمومی از جرم هستند. بحث اصلاح و درمان در ارتباط با برداشت و احساس باطنی مجرم از مجازات است و به دنبال این هدف است که مجرمی که مجازات را متحمل شده است دوباره مرتکب جرم نشود .بدین ترتیب طبیعی است که مجازات اعدام از بحث خارج است ، چرا که فرصتی برای اصلاح مجرم باقی نمی گذارد. مجازات های بدنی (شلاق) و نقدی و محرومیت های اجتماعی از حقوق هم فرصت و امکان لازم برای اصلاح مجرمین را به دولت نمی دهند، مگر آنکه نفس مجازات برای مرتکب تنبه آور باشد.
۱-۷-۲-۱-۱-گفتار اول: مبانی ایدئولوژیک و ارزشی مراقبت از مجرمین خطرناک
یک سؤال اساسی که اینجا مطرح می شود این است که در فضایی که تنها به کارکرد سزادهی و یا ارعاب مجازاتها توجه می شد، چرا اندیشه ی بازپذیری مجرمین به عنوان یک رسالت برای کیفر در نظر گرفته شد ؟ و چگونه شد که حقوق کیفری به یکباره از آن جوهر ذاتی خود سزادهی به سمت دیدگاه های علمی و تجربی اصلاح و درمان متمایل شد؟ عوامل روی آوردن نظام عدالت کیفری به اصلاح مجرمین را می توان در دو عامل سیاسی و حقوقی مهم خلاصه کرد:
منشأ توجه به اصلاح و درمان ، همین سیاست انسان گرائی (اومانیسم) است که پرچمدار اصلاح و درمان مکتب دفاع اجتماعی جدید است ؛ مکتب دفاع قرار داد که در آن بازپروری و انسان مدار اجتماعی جدید خود راپرچمدار جنبش سیاست جنایی بازاجتماعی سازی مجرم هدف اولیه قرار گرفت چرا که از نظر آنان انسان قابل نجات و احیاء است . در برابر مفهوم دفاع اجتماعی مکتب تحققی قرار دارد که از جامعه در قبال مجرمین دفاع می کرد ؛چون اعتقاد به مجرم بالفطره داشته و مجرمین را غیر قابل اصلاح می دانست، اما جنبش دفاع اجتماعی نوین با توجه به دیدگاه انسانگرایی ، مجرم را عضوی از جامعه می دانست و معتقد است که انسان قابلیت اصلاح را دارد و اصلاح او منجر به دفاع از کل جامعه می شود. در این رویکرد دفاع از جامعه ، یک نگاه ایجابی به انسان است، حال آنکه مکتب تحققی نگاه سلبی به مجرم دارد و با حذف مجرمین از^[۴۶] جامعه دفاع می نمود.این امر موجب شد اسناد وسیاست سازمان ملل متحد نیز اصلاح مجرمین را در اولویت خود قرار دهد به گونه ای که سازمان مزبور عنوان کنگره های پنج سالانه ی خود را که از سال ۱۹۵۵ تشکیل می شد پیشگیری از جرم و اصلاح مجرمین^[۴۷] تعیین و تعریف کرد^[۴۸]
درقرن بیستم به طور کلی وبه ویژه در سالهای ۱۹۲۰ میان دو جنگ جهانی مفهوم دولت رفاه در اروپا مطرح شد. بر اساس این تئوری، دولت باید تأمین کننده و تضمین کننده سعادت شهروندان از زمان تولد تا مرگ آنها باشد . بر این اساس دولت خود را متولّی تأمین نیازها و خواسته های شهروندان می داند و هزینه ها و مسئولیت زندگی افراد را به عهده می گیرد. در خصوص برخورد با بزهکاران هم بدلیل آنکه فرد بزهکار شهروندی است که موقتاً راه خود را تغییر داده و منحرف شده است، دولت رفاه موظف است تا از طریق کیفر جهت بازپذیرسازی اجتماعی مجرم اقدام کند و هزینه های آن را پرداخته و زندا نها را تبدیل به مدرسه آموزش امور اجتماعی سازد. این نوع دولت در واقع دولت حمایت و حفاظت است ، دولت پشتیبان و مراقب است و مطرح شد، و در این کشورها سیاست دولت رفاه چون این دیدگاه به بزهکاران در کشورهای دارای اصلاح و درمان بیشتر مورد توجه قرار گرفت ،^[۴۹] بعضاً در ادبیات جرمشناسی و نوشته های سیاست جنایی با اصطلاح مدل حمایتی ^[۵۰]از آن یاد می شود^[۵۱].
جرم شناسی بالینی ، عامل علمی یا عامل جرم شناسانه ای است که بی تأثیر بر شکل گیری اندیشه بازپروری از طریق کیفر نبود . در این جرمشناسی ، ابتدا مجرمین از زاویه روان شناسی و روان کاوی موردمطالعه قرار گرفتند ودر مرحله بعد به ابعاد فیزیولوژیکی و سپس به ابعاد فرهنگی و اجتماعی مجرم پرداخته شد . جرم شناسی یاد شده هدف و غایت خود را از پزشکی گرفته است و آن درمان و باز سالم کردن بیمار است . هم چنین متد و روش خود را از پزشکی و روان پزشکی اقتباس نموده که از یک سو شامل تحلیل واقعیت مجرمانه ^[۵۲]به زبان پزشکی معاینه و از سوی دیگردر اقدام به منظور رفع مشکل ^[۵۳]خلاصه می شود.در این متد سعی بر این است که بر اساس یافته های علمی به برنامه ها و قوانین مشخص حقوقی دست پیدا کنیم و از آن برای یافتن راهکاری برای عامل شناسایی مجرمین خطرناک استفاده کنیم.در کل می توان این چنین بیان کرد موضوع مورد مطالعه فردی است که به عنوان متهم در اختیار متخصص و کارشناس بالینی قرار میگیرد ؛ کارشناس بالینی به منظور اصلاح فرد و در نهایت پیشگیری از تکرار جرم باید درجه حالت خطرناکی او را مطالعه و برآورد کند .بحث این است که بزهکار همچون بیمار دارای مشکلاتی است و باید برای جلوگیری از عود نکردن آن اقداماتی به عمل آید .
برآورد حالت خطرناک دارای دو مرحله است۱- تشخیص۲- پیش بینی وحدس زدن تحول رفتار بزهکار در آینده ؛ یعنی ابتدا خطرناکی را تشخیص می دهیم و سپس بر اساس تشخیص و استنباط از بزهکار تحولات آینده رفتار او را پیشگویی می کنیم. در مورد جرمان خطرناک این موضوع از سختی های خاص خود برخوردار است و به این علت که نحوه برگشتن آنها به جرایم از دیگر مجرمان از درصد بیشتری برخوردار است باید سیاست های نظارتی و تربیتی دقیقتری برای این نوع مجرمین در نظر گرفته شود و با راهکارهای قانونی مناسب در صورت تکرار جرم آنها را به محیط محدودتر ی سوق داد.^[۵۴]
۱-۷-۲-۲-۲-گفتار دوم:روش های اصلاح و درمان و راهکارهایی برای بهبود درمان مجرمین خطرناک
در جرم شناسی بالینی^[۵۵] کلاسیک چهار روش اصلاح و درمان مورد استفاده بود که عبارتند از:
۱- کمک به بهبود گرایش های واکنشی فرد یعنی روش هایی که منجر به بهبود واکنش های فرد به عوامل بیرونی (خویشتنداری و خود کنترلی) میشود از طریق جراحی مغز واعصاب و ناتوان سازی جنسی و مداخله در فیزیولوژی وی.
۲- کمک به بهبود استعدادهای فرد از طریق آموزش اجتماعی ، فرهنگی ، پزشکی و…
۳- ایجاد و احیای امید و انگیزه در فرد بزهکار از طریق روان درمانی ،
۴- تغییر قابلیت و توانایی های فرد از طریق روان درمانی گروهی یا روان درمانی دراماتیک.
با این حال پس از آنکه مارتینسون و همکارانش۸۹ در سال ۱۹۷۴ میلادی انتقادات خود را بر جرمشناسی اصلاح و درمان وارد کردند، جرمشناسان اصلاحات و نوآوری هایی را پیشنهاد کرد ند.
اول اینکه باید اقدامات بازپرورانه با نیازهای هر فرد متناسب شود و این از طریق اصلاح و بهسازی فضا و جو نهادهای عدالت کیفری ممکن خواهد بود. به علاوه باید ساختار نهادهای کیفری را اصلاح کرد اعم از محیط زندان، بازداشت گاه یا محل اقامت و عبور بزهکار.
اصلاح دوم در جرمشناسی بالینی، این است که مددکاران اجتماعی و متخصصین بالینی و همه کسانی که در اجرای اقدامات مداخله می کنند را نسبت به سرنوشت مجرم انگیزه مند کنیم و دوره های خاص برای آنها در نظر گرفته شود.
نوآوری سوم در جرمشناسی بالینی این است که درفرایند جرمشناسی بالینی از افرادی استفاده کنیم که آموزش لازم برای سازش دادن بزهکار و بزه دیده طی کرده باشند. در این نوآوری جرم شناسی بالینی از آورده های عدالت ترمیمی استفاده می کند . یکی از آورده های عدالت ترمیمی در پیشگیری از تکرار جرم شرمساری بازسازنده^[۵۶]است ؛ وقتی بزهکار در مقابل بزه دیده قرار می گیرد بزهکار شرمسار می شود . بنابر این در واقع از طریق مسئول کردن بزهکار در مقابل بزه دیده است که بزهکار را اصلاح می کنند و این همان بزه دیده شناسی بالینی است . پس در مفهوم موسع جرم شناسی بالینی بی نیاز از بزه دیده شناسی بالینی نیست .
۱-۷-۲-۲-مبحث دوم: روش های مراقبت از مجرمین خطرناک
برای نظارت بر اشخاص تحت شمول این مجازات و اجرای کیفر تحمیلی، شیوه های چندی پیش بینی شده است تا از رهگذر آنها بتوان محکوم علیه را تحت نظارت داشت. به عنوان نمونه، از ابزارهایی نظیر علامت دهنده پیاپی، وسیله تماس برنامه ریزی شده که شامل تکنولوژی تأیید صدا، مچ بند که به گونه ای برنامه ریزی می شود که کد مخصوصی را به تلفن تماس منتقل می سازد، بازو بند که به جعبه های متصل به تلفن وصل می شود و نیز علامت رادیویی و دستگاه صدادهنده استفاده می گردد.اما باید به این نکته توجه داشت که برای نظارت بر مجرمین خطرناک در بیشتر موارد از این مدل روش برای شناسایی استفاده می شود و سعی می شود که مجرم خواسته یا ناخواسته با این شیوه به تکرار جرم سوق پیدا نکند و در مرحله بعد از شناساییی در این روش استفاده می شود.
۱-۷-۲-۲-۱-گفتار اول:مفهوم نظارت الکترونیکی و شرایط مربوط به آن
مفهوم نظارت الکترونیکی^[۵۷]، نخستسن بار توسط دکتر شوارتزگبل ^[۵۸] در دهه ۶۰ میلادی مطرح شد و به سرعت به منظور مهار بحران افزایش جمعیت کیفری زندان ها در آمریکا، کانادا و انگلستان مورد اتخاذ واقع گشت. اجرای این مجازات از طریق دستگاه ارسال پیاپی پیام انجام می شود. این سامانه از سه بخش اساسی تشکیل شده است: رایانه مرکزی دستگاه گیرنده^[۵۹] و ابزار ارسال پیام دستگاه ارسال پیام به مچ پا یا دست متهمان و محکومان نصب شده و از طریق خط تلفن، پیغام های خاصی را به رایانه مرکزی مستقر در اداره پلیس یا اداره تعلیق مراقبتی صادر می نماید. به محض این که ارسال پیام های مزبور از سوی دستگاه ارسال پیام شروع یا متوقف گردد (بسته به نوع سامانه)، دستگاه گیرنده، اطلاعات مزبور را ثبت و به رایانه مرکزی انتقال می یابد.روش دیگر در کنترل الکترونیکی، استفاده از سامانه برقراری نامنظم با مجرمان می باشد. در این روش، رایانه مرکزی در ساعات مشخص و یا به صورت اتفاقی، با مجرم یا متهم موردنظر تماس برقرار کرده و نتیجه را به ثبت می رساند. از کنترل الکترونیکی می تواند نسبت به شماری از متخلفان، گروه ها و موقعیت های خاص مورد استفاده قرار گیرد. به عنوان مثال می توان از این سامانه جهت کنترل متهمانی که هنوز به اتهام آنها رسیدگی نشده و یا به سربرندگان در دوره آزادی مشروط^[۶۰] یا دوره تعلیق مجازات استفاده نمود.
۱-۷-۲-۲-۱-۱-بند اول:پیامدهای ناترمیمی نظارت مجازی بدل از کیفر زندان بر بزهکاران

*با چه مکانیزم علمی‌می‌توان وزن یا درجه اهمیت فرصتها، تهدید ها، نقاط ضعف و قوت را تعیین نمود؟
*چه سازه هایی از منظرهای مشتری، رشد و یادگیری و فرایند داخلی بر سازه های منظر مالی از مدلBSC در تحلیل نقاط قوت و ضعی تاثیر گذار است ؟
۱-۴-۲ سوالهای فرعی

• • • فرصت های محیطی موجود برای شرکت ریسندگی خاور کدام است ؟

  

• • اولویت بندی هر کدام از فرصت های محیطی موجود برای شرکت ریسندگی خاور چگونه است ؟

• • تهدید های محیطی موجود برای شرکت ریسندگی خاور کدام است ؟

• • اولویت بندی هر کدام از تهدید های محیطی وجود برای شرکت ریسندگی چگونه است ؟

• • نقاط قوت شرکت ریسندگی خاور کدام است؟

• • اولیت بندی هرکدام از نقاط قوت شرکت ریسندگی خاورچگونه است؟

• • نقاط ضعف شرکت ریسندگی خاور کدام است؟

• • اولویت بندی هر کدام از نقاط ضعف شرکت ریسندگی خاورچگونه است؟

۱-۵ مبانی نظری تحقیق
چهارچوب نظری این تحقیق متکی بر مدل های برنامه ریزی استراتژیک و آمار استنباطی می‌باشد بدین نحوکه درابتدا با بهره گرفتن از تجزیه و تحلیل SOWT، محیط داخلی و خارجی شرکت ریسندگی خاور مورد بررسی قرار خواهد گرفت تا از این طریق نقاط ضعف و فرصت، تهدید پیش روی این شرکت مشخص شود.
با استناد به مقاله کو^[۳] وهمکاران در سال ۲۰۱۱ و کو^[۴]و همکاران در سال ۲۰۰۹، از دو پرسشنامه برای مدل SWOT استفاده شد. که پرسشنامه اول برای تعیین نقاط قوت و ضعف می‌باشد، سازه های پرسشنامه از مفهوم کارت امتیاز متوازن استخراج شده است کارت امتیازی متوازن کارتی است که در آن استراتژی به یک مجموعه ی یکپارچه از شاخص های مالی و غیرمالی ارتباط داده می‌شد در رویکرد کارت امتیاز متوازن، سازمان به چهار وجه مختلف تقسیم می‌شوند این چهار وجه عبارتند از :
*وجه مالی^[۵]
* وجه مشتری^[۶]
* وجه فرایند های داخلی کسب وکار ^[۷]
* وجه رشد و یادگیری ^[۸] ( Kaplan – ۱۹۹۴)
که هر یک از سازه های پرسشنامه اول در این چهار وجه دسته بندی شده است. پس از جمع آوری اطلاعات برای این پرسشنامه، جهت ارائه پیشنهادات استراتژیک، منظر مالی را متغیر وابسته و تاثیر سه وجه بعدی را روی این منظر، از طریق رگرسیون چند متغیره مورد تحلیل قرار خواهیم داد.
سازه های پرسشنامه دوم جهت تعیین نقاط فرصت و تهدید شرکت ریسندگیخاور تدوین شده است که ازطریق جلسات طوفان مغزی، فاکتورهای خارجی مرتبط با جامعه، تکنولوژی، اقتصاد، محیط و چشم انداز سیاسیشناسایی شد جهت تعیین اولویت بندی نقاط فرصت وتهدید از دوتکنیک FMEA و SMEA استفاده گردید، FMEA یک ابزار مدیریتی در بخش تولید برای پیش بینی و مدیریت ریسک ها است، به منظور تخمین اندازه تهدید ها استفاده شده است و از طریق شاخصی تحت عنوان RPN^[9]می‌تواند محاسبه شود.
احتمال کشف یا شناسایی * احتمال وقوع * شدت = RPN
( از ۱ الی ۱۰) ( از ۱ الی ۱۰ ) ( از ۱ الی ۱۰۰۰)
همچنین برای تخمین اندازه فرصت ها، یک مفهوم به طور موازی نوآوری گردید که SMEA نامیده شد.
که برای محاسبه آن از شاخصی تحت عنوان OPN ^۸ استفاده می‌شود.
ظرفیت و شناسایی * احتمال وقوع * میزان جذابیت = ^[۱۰]OPN
( از ۱ الی ۱۰ ) ( از ۱ الی ۱۰ ) ( از ۱ الی ۱۰۰۰)
شکل ۱-۱ گام های پژوهش را نشان می‌دهد:
بررسی نقاط قوت وضعف داخلی تهدیدها وفرصت های بیرونی
جمع بندی پرسشنامه تکمیلی
استخراج شاخص های rpn (اعداد منفی در ستون چهار )و OPN اعداد مثبت در ستون چهارم بعنوان تهدید ها وفرصت های محیطی
شناسایی فاکتورهای مرتبط با نقاط قوت و ضعف داخلی براساس بخش های گروهی
تهیه پرسشنامه براساس مفهوم کارت امتیاز
مرتب کردن عوامل به ترتیب نزولی براساس میزان اهمیت درک شده هریک ازعوامل وحذف عوامل غیرموثر
مرتب کردن عوامل بدست آمده از مراحل قبل به ترتیب نزولی براساس میزان تحقق عوامل
بدست آمدن قوتها وضعفهای داخلی سازمان مورد بررسی
تعیین تاثیر هریک از سازه های منظرهای رشدویادگیری، مشتری و فرایند داخلی برسازه های منظرمالی ازطریق رگرسیون چند متغیره
تهیه ماتریس Swot و تدوین استراتژی های کلان
ستون۱:عوامل شناسایی شده
ستون ۲: شدت تاثیرگذاری
عامل شناسایی شده
بروری سازمان براساس
درک پاسخ دهنده
بااستفاده از طیفی با مقیاس ۱۰ ۱۰– الی۱۰+
ستون۳:میزان احتمال درک
شده توسط پاسخ دهنده
با بهره گرفتن از طیف لیکرت

۶۹٫

۱۲

کنترل رفتار درک شده

۸۸٫

با توجه به جدول و ستون مربوط به ظرایب آلفا ملاحظه میشود که تمام ابعاد مورد بررسی از دارای آلفای مورد قبول بوده و ضریب اعتماد قابل قبولی دارند.
روش های تحلیل داده ها و آزمون فرضیات
در این تحقیق، برای تحلیل داده های بدست آمده از نمونه ها، هم از روش های آمار توصیفی و هم از روش های آمار استنباطی استفاده شده است. برای بررسی مشخصات پاسخ دهندگان از آمار توصیفی استفاده گردیده است. برای تحلیل داده ها و آزمون فرض از روش های آماری آزمون tتک نمونه ای برای شناخت وضعیت متغیرهای تحقیق استفاده گردید. از تحلیل عاملی تاییدی برای شناخت متغیر های مکنون استفاده شده است. و نهایتاً برای آز مون فرضیات، مدل معادلات ساختاری به کار گرفته شده است. برای انجام این تحلیل ها از نرم افزارهای آماری SPSS و LISREL استفاده شده است .در ذیل خلاصه ای از مفاهیم روش مدل معادلات ساختاری که روش اصلی تحلیل آماری در این پژوهش است آمده است.

مدل معادلات ساختاری^[۲۴]
برای بررسی روابط علّی بین متغیرها به صورت منسجم کوششهای زیادی در دهه اخیر صورت گرفته است یکی از این روش های نوید بخش در این زمینه مدل معادلات ساختاری یا تحلیل چند متغیر ی با متغیرهای مکنون است . بدون توجه به نام یا مفهوم بی شمار آن، این واژه به یک سری مدلهای عمومی اشاره می کند،که شامل تحلیل عاملی تأییدی، مدلهای ساختاری همزمان کلاسیک۲ ,تجزیه و تحلیل مسیر۳, رگرسیون چندگانه، تحلیل واریانس و سایر روش های آماری است .جرقه ورود به بحث مدل معادلات ساختاری با موضوع شاخص های چندگانه شروع شد.
تعریف مدل معادلات ساختاری
مدل معادلات ساختاری یک رویکرد آماری جامعی برای آزمون فرضیه هایی درباره روابط بین متغیرهای مشاهده شده ^[۲۵] و متغیرهای مکنون ^[۲۶] می باشد.از طریق این رویکرد می توانیم قابل قبول بودن مدلهای نظری را در جامعه های خاص با بهره گرفتن از داده های همبستگی،غیرآزمایشی و آزمایشی آزمون نمود.
ضرورت مدل معادلات ساختاری در پژوهش حاضر
یکی از قوی ترین و مناسب ترین روش های تجزیه و تحلیل در تحقیقات علوم رفتاری و علوم اجتماعی تجزیه و تحلیل چند متغیره است . زیرا ماهیت این گونه موضوعات، چند متغیره بوده و نمی توان آنها را باشیوه دو متغیری (که هر بار تنها یک متغیر مستقل با یک متغیر وابسته در نظر گرفته می شود ) حل نمود .
تجزیه و تحلیل چند متغیره به یک سری روش های تجزیه و تحلیل اطلاق می شود که ویژگی اصلی آنها، تجزیه و تحلیل همزمان K متغیر مستقل و N متغیر وابسته است.
تجزیه و تحلیل ساختارهای کوواریانس^[۲۷] یا مدل سازی علّی یا مدل معادلات ساختاری یکی از اصلی ترین روش های تجزیه و تحلیل ساختارهای داده های پیچیده است.بنابراین از آنجایی که در تحقیق حاضر چند متغیر مستقل در قالب یک متغیر اصلی وجود دارد که می بایستی اثر آنها بر روی یک متغیر وابسته با چند بعد مورد بررسی قرار گیرد استفاده از مدل معادلات ساختاری ضرورت می یابد.
خلاصه و نتیجه گیری
در این فصل به مراحل جمع آوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات برای بررسی پذیرش دورکاری پرداختیم و به منظور دستیابی به به پاسخ پرسش‌های تحقیق روش تحقیق متناسب به هدف ها، ماهیت و موضوع مورد تحقیق و امکانات اجرایی را انتخاب کردیم . بعد از تعریف متغیرهای تحقیق متغیر ها را بر اساس سطح قابلیت مشاهده و ارزش تقسیم بندی کردیم و برای متغییر ها تعریف عملیاتی ارائه کردیم .سپس جامعه آماری نمونه آماری و روش نمونه گیری را مشخص و اساس روش های گرد آوری داده ها را مطالعات کتابخانه ای و مطالعات میدانی قرار دادیم .
برای مقیاس بندی پاسخ سوالات پرسشنامه از طیف ۵ گزینه ای لیکرت استفاده کردیم .روائی و پایائی پرسشنامه و مدل را با بهره گرفتن از نظر خبرگان و روش آلفای کرونباخ آزمودیم .
در این تحقیق، برای تحلیل داده های بدست آمده از نمونه ها، هم از روش های آمار توصیفی و هم از روش های آمار استنباطی استفاده شده است. برای بررسی مشخصات پاسخ دهندگان از آمار توصیفی استفاده گردیده است. برای تحلیل داده ها و آزمون فرض از روش های آماری آزمون tتک نمونه ای برای شناخت وضعیت متغیرهای تحقیق استفاده گردید. از تحلیل عاملی تاییدی برای شناخت متغیر های مکنون استفاده شده است. و نهایتاً برای آز مون فرضیات، مدل معادلات ساختاری به کار گرفته شده است. برای انجام این تحلیل ها از نرم افزارهای آماری SPSS و LISREL استفاده خواهیم کرد .
فصل پنجم
بررسی و تحلیل یافته های تحقیق
مقدّمه
تجزیه و تحلیل داده ها برای بررسی صحت و سقم فرضیات برای هر نوع تحقیق از اهمیت خاصی برخوردار است. امروزه در بیشتر تحقیقاتی که متکی بر اطلاعات جمع آوری شده از موضوع مورد تحقیق می باشد؛ تجزیه و تحلیل اطلاعات از اصلی ترین و مهم ترین بخشهای تحقیق محسوب می شود. داده های خام با بهره گرفتن از فنون آماری مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرندو پس از پردازش به شکل اطلاعات در اختیار استفاده کنندگان قرار می گیرند.
محقق برای تجزیه­و­تحلیل­آماری و پاسخگویی به مسأله تدوین شده و یا تصمیم ­گیری در مورد رد یا تأیید فرضیه­ای که صورت بندی کرده است، می ­تواند از روش­های مختلفی استفاده نماید. استفاده از هر یک از این روشها منوط به شرایطی است که محقق باید آنها را­ در رابطه با تحقیق خود مورد توجه قرار دهد. این روش­ها را می‌توان به دو دسته تقسیم نمود:
آمار توصیفی
آمار استنباطی
برای تجزیه و تحلیل داده های جمع آوری شده ابتدا در سطح توصیفی با بهره گرفتن از شاخص های آماری به توصیف و تلخیص ویژگی های جمعیت شناختی افراد نمونه در تحقیق شامل جنسیت و شغل پرداخته می شود در آمار تحلیلی این تحقیق به منظور شناخت متغیر های مکنون و بررسی روایی سازه از تحلیل عاملی اکتشافی استفاده شده است. همچنین برای آزمودن معناداری روابط میان سوالات و متغیرها و برازش مدل های اندازه گیری به دست آمده و سنجش روایی عاملی از تحلیل عاملی تاییدی^[۲۸] استفاده گردیده است در سطح استنباطی نیز پس از بررسی روایی سوالات پرسشنامه به بررسی وضعیت متغیرهای تحقیق از آزمون میانگین یک جامعه یا t یک نمونه ای استفاده شده است. تائید یا رد فرضیات نیز بر اساس مدل تحلیل عاملی مرتبه دوم و سوم صورت می گیرد.
آمار توصیفی
Descriptive Statistics
تحلیل عاملی اکتشافی و تاییدی
Exploratory and Confirmatory Factor Analysis
آمار استنباطی
Inferential
Statistics
مدل پذیرش دورکاری
هدف اصلی این تحقیق بررسی عوامل تاثیر گذار بر قصد استفاده کارکنان از دورکاری و مدلسازی پذیرش دورکاری بوده است .برای بررسی این عوامل مدل مفهومی از ادبیات موضوع انتخاب و به عنوان مدل مبنا مورد استفاده قرار گرفت .متغییر اصلی این تحقیق پذیرش دورکاری است .بنا بر مدل پذیرش فناوری قصد از استفاده از یک فناوری در ارتباط با نگرش افراد نسبت به اینگونه سیستم هاست .بعبارتی نگرش و تمایل مثبت تر منجر به استفاده واقعی از آن فناوری میشود. . بر اساس آنها و بر اساس ویژگی های جامعه آماری در کشور مدل پژوهش استخراج شد .
مدل پذیرش دورکاری ارائه شده در این پژوهش که مورد آزمون در نمونه موردی کارکنان وزارت صنایع و معادن قرار گرفته است بشرح زیر می باشد .
برمبنی مدل پذیرش فناوری است و فرضیه اصلی آن تاثیر رفتار , هنجار و کنترل رفتاری بر پذیرش دورکاری است
استخرا ج شده از ادبیات موضوع می باشد که در فصل پیش به تفضیل مورد بحث قرار گرفت
مولفه های انتخاب شده در مدل از مقالات کتابخانه ای استخراج شده است . در مرحله بعد نتایج تحلیل عاملی اکتشافی با بهره گرفتن از نرم افزار Spss که روش اثبات شده و متداول و استاندار علمی ارتباط مولفه هااست بیانگر ارتباط درست این مولفه ها در مدل است .سپس نتایج تحلیل عاملی تائیدی با بهره گرفتن از نرم افزار لیزرل موجه بودن ارتباط این مولفه ها در مدل و همچنین درجه ارتباط آنها در مدل را نشان می دهد .
در دسترس بودن منابع
درک از مفید بودن
درک از راحتی استفاده
سازگاری

بری^[۲۵] و همکاران (۱۹۹۴)

شبکه ای از موسسات مستقل که شروع آن با تامین کننده تامین کنندگان و پایان آن با مشتری مشتریان محصولات و ارسال کالاها و خدمات است.

لامبرت و کوپر^[۲۶] (۲۰۰۰)

مدیریت زنجیره تامین دربرگیرنده مدیریت تامین مواد از تامین اولیه مواد خام تا محصولات نهایی می باشد( و یا بازیافت و استفاده مجدد). مدیریت زنجیره تامین بر چگونگی مورد استفاده قرار دادن، تکنولوژی و قابلیت تمرکز می کند تا مزیتهای رقابتی را افزایش دهد.

جانسون^[۲۷] (۱۹۹۹)

مدیریت زنجیره تامین تلفیقی از هنر و علم است که روش یافتن مواد خام مورد نیاز شرکتها برای تولید و خدمت رسانی را بهبود می بخشد.

بونفیل^[۲۸] و همکاران (۲۰۰۸)

مدیریت زنجیره تامین یکپارچگی فرایندهای کسب وکار کلیدی از آخرین استفاده کننده در میان تامین کنندگان اولیه ای است که محصولات، خدمات و اطلاعاتی که ارزش برای مشتریان و دیگر شرکا اضافه می کند، فراهم می کنند.

هارلند^[۲۹] (۱۹۹۶)

مدیریت زنجیره تامین بر ترکیب استراتژی و ابزارهای یکپارچه سازی همه موسسه های مستقل (تامین کنندگان، کارگاه های تولیدی، مراکز حمل ونقل ، بازار و غیره) یک زنجیره تامین و دستیابی به یک هدف مشترک تمرکز میکند.

دوگلاس^[۳۰] و همکاران (۱۹۹۸)

مدیریت زنجیره تامین، مدیریت شبکه ای از کسب و کارهای زیگزاگی درگیر در ارائه محصول نهایی و بسته خدمات مورد نیاز مشتریان پایانی می­باشد.

چوپرا و میندل (۲۰۰۱)

مدیریت زنجیره تامین کنترل مواد، اطلاعات و امور مالی می باشد بطوریکه این مواد، اطلاعات و امور مالی در طول فرایند از تامین کننده به سازنده، از سازنده به عمده فروش، از عمده فروش به خرده فروش و از خرده فروش به مشتری حرکت می کنند.

جانشان و هاریسون^[۳۱] (۱۹۹۵)

مدیریت زنجیره تامین، استراتژی کسب و کار به منظور بهبود ارزش سهامدار و مشتری توسط بهینه سازی جریان محصولات، خدمات و اطلاعات مرتبط از منبع به مشتری می باشد.

منتزر^[۳۲] و همکاران (۲۰۰۱)

مدیریت زنجیره تامین، مدیریت کردن زنجیره عرضه از مواد خام تا فروش نهایی اقلام قابل فروش یا خدمات می باشد. مدیریت زنجیره تامین می تواند شامل دفن یا انهدام این اقلام نیز باشد.

تیبن و روگرز^[۳۳] (۲۰۰۲)

استقرار شرکتها به ترتیبی که محصولات و یا خدماتی را برای یک بازار فراهم آورد.

لی و همکاران (۲۰۰۹)

شامل تمام مراحلی است که مستقیم و یا غیر مستقیم در براورده کردن خواست مشتری فعالیت می کند و فقط شامل سازنده و تامین کننده نمی­گردد بلکه حمل و نقل ها، انبارها، تسهیلات، خرده فروش و خود مشتری را نیز شامل می شود.

لو و بوستل^[۳۴] (۲۰۰۷)

شبکه ای از تسهیلات و توزیع کنندگان که عملیات تامین مواد، تغییر مواد به محصولات نیمه ساخته و محصولات نهایی و توزیع این محصولات بین مشتریان را انجام می دهند.

وایلد^[۳۵] (۲۰۰۵)

حسنی و همکاران (۱۳۸۷) تحقیقی با عنوان “توصیف و مقایسه مدیریت ایمنی در کلاس‌های تربیت بدنی مدارس دوره راهنمایی شهر اهواز” انجام دادند. بر اساس هدف تحقیق، متغیرهای مؤثر در مدیریت ایمنی کلاس تربیت‌بدنی شناسایی و در قالب چهار عامل با عناوین، دانش کمک‌های اولیه معلمان تربیت بدنی، وضعیت ایمنی در کلاس‌های ورزشی (رفتار ایمنی دبیر)، وضعیت ایمنی وسایل، تجهیزات و امکانات ورزشی مدارس و وسایل و تجهیزات کمک‌های اولیه در مدارس تدوین گردید. نتایج تحقیق نشان داد: میانگین مدیریت ایمنی در کلاس‌های تربیت بدنی در حد متوسط قرار داشت و از سطح مطلوب کمتر بود، بین مدیریت ایمنی در کلاس‌های تربیت بدنی مدارس راهنمایی مناطق چهارگانه شهرستان اهواز تفاوت معنی داری مشاهده نشد، میانگین رفتار ایمنی دبیران تربیت‌بدنی در کلاس‌های تربیت‌بدنی در سطح مطلوب بود، میانگین دانش و مهارت‌های کمک‌های اولیه دبیران تربیت‌بدنی در حد متوسط قرار داشت. میانگین وضعیت ایمنی وسایل، تجهیزات و امکانات ورزشی مدارس، میانگین وضعیت وسایل و تجهیزات کمک‌های اولیه مدارس در حد ضعیف بود، تفاوت معنی‌داری در میانگین دانش و مهارت‌های کمک‌های اولیه دبیران تربیت‌بدنی در مدارس دخترانه و پسرانه مشاهده نشد ولی در بین میانگین رفتار ایمنی دبیران تربیت‌بدنی، سطح وسایل و تجهیزات کمک‌های اولیه در مدارس و وضعیت ایمنی وسایل، تجهیزات و امکانات ورزشی تفاوت معنی دار مشاهده شد. که در این میان مدارس دخترانه و دبیران آن‌ ها از میانگین بالاتری برخوردار بودند. در مجموع تفاوت معنی دار در میانگین مدیریت ایمنی در کلاس‌های ورزشی مدارس دخترانه و پسرانه مشاهده شد که مدیریت ایمنی در کلاس‌های ورزش مدارس دخترانه بالاتر بود.
به طور کلی در این تحقیق سعی شد شیوه ای استاندارد برای ارزیابی مدیریت ایمنی در کلاس‌های تربیت‌بدنی ساخته شود. با توجه به اهمیت ایمنی در کلاس‌های تربیت‌بدنی و همچنین با توجه به نتایج این تحقیق، مدیریت ایمنی کلاس‌های تربیت‌بدنی مدارس دوره راهنمایی اهواز در سطح مطلوب قرار نداشت که برای افزایش ایمنی در ورزش مدارس، توصیه گردید توسعه عوامل چهارگانه تحقیق مورد توجه مسئولین تربیت‌بدنی در آموزش و پرورش قرار گیرد [۱۹].

قاسم پور (۱۳۸۷) تحقیقی با “عنوان بررسی دیدگاه اولیاء دانش آموزان مدارس ابتدایی شهر ساری نسبت به وضعیت فعلی درس تربیت‌بدنی و ورزش” انجام داد. نتایج تحقیق نشان داد: در کل دیدگاه اولیاء نسبت به درس تربیت‌بدنی و ورزش مثبت بود، به جز در مورد مطلوب بودن تأسیسات، امکانات و فضاهای ورزشی. میانگین امتیازهای تعلق گرفته به پاسخ‌های اولیاء در بخش محتوا و آموزش این درس ۴۳/۳، ارزشیابی ۵۲/۳، اهمیت تربیت‌بدنی و ورزش ۲۸/۳، اجرای آن ۱۲/۴، میزان همکاری خود با مدرسه ۶۹/۳، مطلوب بودن تأسیسات، امکانات و فضاهای ورزشی ۰۷/۲ و روش تدریس نوین ۷۳/۳ از ۵ بود. بین دیدگاه اولیاء در مورد: محتوا و آموزش، میزان همکاری خود با مدرسه، مطلوب بودن تأسیسات، امکانات و فضاهای ورزشی، ارزشیابی و روش تدریس نوین اختلاف معنی‌داری وجود نداشت. اما بین دیدگاه اولیاء دانش آموزان در مورد اهمیت تربیت‌بدنی و ورزش اختلاف معنی‌داری مشاهده شد [۴۷].
مهدی پور و همکاران (۱۳۸۸) تحقیقی با عنوان” توصیف موانع اجرای روش‌های فعال تدریس تربیت بدنی از دیدگاه دبیران مرد و زن مدارس راهنمایی نواحی چهارگانه شهر اهواز” انجام دادند. یافته‌های تحقیق بدین شرح است:
- در بین موانع مربوط به معلم، مرتبط بودن مدارک تحصیلی با درس تربیت‌بدنی، آشنایی با دانش روش‌های فعال تدریس، میزان شرکت در دوره‌ های ضمن خدمت، آشنایی با یافته های مربوط به آموزش و یادگیری درس تربیت‌بدنی از اهمیت بالاتری برخوردار بودند.
- در بین موانع مربوط به دانش آموز، علاقه‌مندی دانش آموز به کلاس درس تربیت بدنی، اعتقاد دانش آموزان به نتایج مثبت کلاس درس تربیت‌بدنی، وجود انگیزه‌ی کافی در دانش آموزان برای یادگیری بیشتر و همچنین وجود آمادگی روانی و جسمانی در دانش آموزان از اهمیت بالاتری برخوردار بودند.
- در بین موانع مربوط به برنامه‌ریزی آموزشی، موانعی همچون عدم وجود دستورالعمل مشخص برای تدریس، عدم نهادینه شدن روش‌های فعال تدریس در کلیه‌ی مقاطع تحصیلی درس تربیت بدنی، عدم پیگیری مسئولان و کارشناسان تربیت بدنی نسبت به آموزش بهینه‌ی تربیت بدنی، عدم الزام استفاده از روش‌های فعال تدریس تربیت بدنی و عدم وجود کتاب‌های متناسب با اهداف آموزشی درس تربیت بدنی از اهمیت بالاتری برخوردار بودند.
- در بین موانع مربوط به امکانات آموزشی و کمک آموزشی به ترتیب، کمبودهای مربوط به فضای آموزشی، وسایل مورد نیاز در امر آموزش، زمان تدریس و همچنین کمبود منابع آموزشی درس تربیت بدنی از اهمیت بالاتری برخوردار بودند.
- بین دیدگاه دبیران تربیت بدنی نواحی چهارگانه در مورد شناسایی موانع اجرای روش‌های نوین تدریس تربیت بدنی در چهار زمینه (موانع مربوط به معلم، دانش آموز، برنامه‌ریزی آموزشی و همچنین موانع مربوط به امکانات آموزشی و کمک آموزشی) تفاوت معنادار مشاهده نگردید.
- در ارتباط با شرکت در دوره‌های ضمن خدمت و به‌کارگیری روش‌های فعال تدریس تربیت بدنی، رابطه معناداری مشاهده شد، در ارتباط با میزان به‌کارگیری روش‌های فعال تدریس و مدرک تحصیلی دبیران، رابطه مثبت و معناداری وجود دارد.
- در بحث مربوط به ارتباط بین سطوح سابقه تدریس و میزان به‌کارگیری روش‌های تدریس فعال، رابطه معناداری وجود دارد و این رابطه به صورت منفی است، یعنی هر چه سنوات خدمت تدریس بیشتر می‌شود، به‌کارگیری روش‌های فعال تدریس کاهش می‌یابد. در پایان، با نتیجه‌گیری مباحث و مقایسه نتایج این تحقیق با تحقیقات مرور شده آمده است، تجهیز معلمان به دانسته ‌های علمی تدریس، مواردی همچون برگزار کردن دوره ‌های ضمن خدمت، انجام مطالعات در زمینه به‌کارگیری روش‌های فعال تدریس و استخدام معلمان با مدارک تحصیلی بالا و مرتبط با رشته تربیت بدنی از سوی سازمان آموزش و پرورش می‌تواند کمک شایانی به امر آموزش و در نتیجه بهبود کیفیت آموزش در مدارس نماید. یک برنامه‌ریزی مناسب از طرف دست‌اندرکاران نظام آموزشی، به صورت ارائه دستورالعمل‌هایی جهت تدریس، تدوین کتاب‌های درسی متناسب با اهداف آموزشی و نیازهای فراگیران و ارزشیابی ‌های مکرر از عملکرد دبیران در طول سال تحصیلی می‌تواند در به‌کارگیری روش‌های فعال تدریس در امر آموزش، و در نهایت یادگیری بهتر دانش آموزان کمک شایانی توجهی بنماید. لازم است که دست‌اندرکاران نظام آموزشی به این نکته توجه خاص داشته باشند که درس تربیت بدنی با توجه به ماهیت عملی بودن آن، بدون تجهیزات، زمان و فضای آموزشی کافی نمی‌تواند به صورت مؤثر تدریس شود، و به کار بردن روش‌های فعال تدریس برای درس تربیت بدنی نیاز به امکانات، تجهیزات آموزشی و کمک آموزشی و زمان تدریس را بیشتری می‌کند [۵۱].
آزمون(۱۳۸۹) در تحقیق” مقایسه ادراک دانش آموزان دختر و پسر ایرانی از تربیت‌بدنی و ورزش مدرسه­ای ” ادراک دانش ­آموزان دختر و پسر را درباره اهمیت درس تربیت‌بدنی در مقایسه با دروس فارسی، ریاضی، علوم و قرآن بررسی کرد. آزمودنی­ها نشان دادند دروس ریاضی و علوم بااهمیت­تر از درس تربیت‌بدنی هستند. هم­چنین ادراک دانش ­آموزان دختر و پسر درباره‌ی اهمیت درس قرآن و تربیت‌بدنی مشابه بود و هر دو گروه اهمیت یکسانی را به این دروس داده بودند، اما ادراک دانش ­آموزان دختر و پسر در رابطه با اهمیت درس فارسی و تربیت‌بدنی متفاوت بود. ۹۶/۱۶ درصد دختران و ۷۳/۲۲ درصد پسران به مهم­تر بودن درس تربیت‌بدنی در مقایسه با فارسی اشاره کرده بودند در حالی که ۰۱/۲۶ درصد دختران و ۹۶/۲۶ درصد پسران اظهار کرده بودند درس فارسی مهم­تر از درس تربیت‌بدنی است. ۶۳/۱۱ درصد دختران و ۴۶/۸ درصد پسران در این­که کدام یک از دروس مهم­ترند تردید داشتند[۱۲].
هژبری(۱۳۹۰) در تحقیقی با عنوان “جایگاه درس تربیت‌بدنی در میان سایر دروس از دیدگاه والدین و دانش آموزان” ،به نتایج زیر دست یافت. در اولویت بندی دروس از دیدگاه آزمودنی­های تحقیق، درس تربیت‌بدنی(ورزش) در هیچ­یک از اولویت­های اول تا پنجم قرار نگرفته است. مقایسه اولویت­ بندی دروس از دیدگاه دانش آموزان و والدین نشان می­دهد درس تربیت‌بدنی به ترتیب در رتبه­ی ششم و هفتم قرار گرفته است که اهمیت پایین این درس را نشان می‌دهد[۵۴].
۲-۳-۲)تحقیقات انجام شده در خارج از کشور
ارل و استنت^[۵۷](۱۹۸۷) با تحقیق روی ۶۴۵ دانش ­آموز دریافتند که دوست داشتن فعالیت‌ها و ورزش، فواید آمادگی جسمانی، لذت و کسب مهارت‌های جدید، جزو دلایلی به شمار می‌رفت که دانش آموزان این درس را به صورت اختیاری انتخاب می‌کردند و در فعالیت‌های آن شرکت می‌کردند. دلایل عدم انتخاب و شرکت در فعالیت‌های کلاس این درس شامل مهم نبودن به اندازه­ دروس دیگر مدرسه، برنامه ریزی ضعیف، تعارض در برنامه ها، انجام تمرینات کافی خارج از محیط مدرسه و مشکل عرق کردن و ادامه­ حضور در بقیه­ی کلاس‌ها در طول روز بود[۷۱].
تانهیل وزاکراجسک^[۵۸](۱۹۹۳) نیز نشان دادند که ۵۷ درصد از دانش ­آموزان دوره­ راهنمایی، تربیت‌بدنی را بخش مهمی از آموزش شان می‌دانند، در حالی که این درس برای ۴۳ درصد اهمیتی نداشت. هم چنین از دانش آموزان خواسته شد تجارب شخصی شان را در رابطه با درس تربیت‌بدنی بیان کنند. دانش ­آموزان نیز برنده شدن، موفقیت، کار گروهی، عملکرد خوب، مشارکت داشتن، به حساب آمدن^[۵۹] و سرگرم شدن را جزو تجارب مثبت، و صدمات و تمرینات آمادگی جسمانی را جزو تجارب منفی بیان کردند[۱۰۴].
کارلسون(۱۹۹۵) دلایل نگرش منفی نسبت به درس تربیت‌بدنی به این دلیل است که دانش آموزان احساس می‌کنند این درس، نیازهای شان را در زندگی برآورده نمی‌کند و در نتیجه این درس را ارزشمند تلقی نمی‌کنند. او مفهوم “بی­معنایی^[۶۰]” یا به بیان دقیق‌تر این­که تصور شود درس تربیت‌بدنی هدفی در زندگی دانش آموزان ندارد - را از مهم‌ترین عواملی می‌دانست که موجب نگرش منفی دانش آموزان نسبت به درس تربیت‌بدنی می‌شد. همچنین کارلسون دریافت که دانش آموزان به درس تربیت‌بدنی مانند موضوعات آموزشی دیگر به صورتی یکسان توجه ندارند. آنها معتقد بودند این درس نمی‌تواند شانس آنها را در کسب شغل یا ورود به دانشگاه تحت تأثیر قرار دهد.
کارلسون پنج استراتژی برای کناره گیری و شرکت نکردن دانش آموزان در فعالیت‌های ورزشی و کلاس تربیت‌بدنی را شناسایی کرد:

1. 1. سرخوردگی­های پنهان^[۶۱]که در آن دانش آموزان بدون هیچ گونه کاهش محسوسی در ابراز علاقه­ ظاهری، به مشارکت در فعالیت‌ها ادامه می‌دهند. از این رو سازگاری و هماهنگی را به رغم دوست نداشتن موضوع درسی انتخاب می‌کنند.

1. 1. گوشه گیری که در آن دانش آموز در کلاس مشارکت می‌کند، اما در حداقل‌ترین سطح که میزان فعالیت شان تقریباً ناچیز است.

1. 1. تماشاگر شدن که دانش آموز در فعالیت‌ها شرکت نمی‌کند و به تماشای دانش آموزان دیگر می‌پردازد

1. 1. تظاهر کردن استراتژی دانش­آموزانی است که با مریضی و جراحت ساختگی از قرار گرفتن در موقعیت ورزشی اجتناب می‌کند یا وانمود می‌کند که مشغول است، حتی اگر هیچ کاری انجام ندهد.

1. 1. فرار، که با این استراتژی دانش آموز در کلاس حضور نمی‌یابد[۶۵].

هاردمن و مارشال ^[۶۲](۲۰۰۰) در تحقیقی به “مطالعه‌ی موقعیت و وضعیت تربیت‌بدنی در مدارس کشورهای جهان” پرداخته‌اند. کمیته‌ی بین‌المللی المپیک از این طرح تحقیق حمایت مالی کرد. این طرح در سال ۱۹۹۸ آغاز شد. نتایج این تحقیق بر مبنای بررسی پیشینه و پرسشنامه در مورد ۱۲۶ کشور و منطقه‌ی مستقل آموزش و پرورش (استان یا ایالت) در اجلاس جهانی تربیت‌بدنی در ۳ تا ۶ نوامبر ۱۹۹۹ ارائه شد. عناوین مورد بررسی این تحقیق عبارت بود از:
الف: ضروری بودن برنامه درسی تربیت‌بدنی
درحالی که در بسیاری از کشورها (۹۲ درصد) تربیت‌بدنی حداقل به مدت بخشی از یک جلسه درسی برای پسران و دختران اجباری است، اما اجرای آن در عمل با انتظارات در نظر گرفته شده هماهنگی ندارد. به طوری که به نظر می‌رسد تربیت‌بدنی در ۷۱ درصد از موارد طبق آیین نامه های رسمی اجرا نمی‌شود و در بسیاری موارد، تربیت‌بدنی حذف می‌شود تا دروس دیگر آموزش داده شود. در چهار منطقه در حال توسعه در جهان شامل آفریقا، آسیا، آمریکای مرکزی و لاتین و اروپای حاشیه دریای مدیترانه، در مجموع با ۶۰ درصد بیشترین موارد عدم اجرای تربیت‌بدنی را داشته‌اند. کشورهایی که از نظر اقتصادی توسعه یافته بودند، عدم اجرای تربیت‌بدنی در آن کشورها با درصد کمتری همراه بوده است، اگر چه در آن کشورها نیز برخی موارد کم توجهی وجود داشته است. عوامل متفاوتی در ایجاد فاصله بین وضعیت تعیین شده و وضعیت اجرا شده تأثیر داشته که برخی از آنها عبارتند از: از دست دادن زمان اختصاص داده شده، اهمیت دادن کمتر به تربیت‌بدنی به طور عمومی در مدرسه، عدم ارزشیابی رسمی، موانع مالی، انتقال منابع به موارد و جاهای دیگر به غیر از تربیت‌بدنی، منابع مادی ناکافی و کمبودهایی در تعداد نیروی انسانی مناسب.
ب: زمان اختصاص داده شده به برنامه درسی
اطلاعات جمع‌ آوری شده در زمینه زمان اختصاص داده شده به برنامه درسی نشان داد که این مسأله در طول سال‌های تحصیل بسیار متغیر است. در ۵۶ درصد از کشورها، زمان برنامه ریزی درس تربیت‌بدنی در سال‌های تحصیل ثابت است، در حالی که در ۴۴ درصد از کشورها متغیر است. دو نکته قابل توجه وجود داشته است: اول اینکه بیشترین زمان برنامه درسی در سال‌های پایین مدرسه در دامنه سنی ۹ تا ۱۴ سال وجود داشته است، دوم اینکه زمان اختصاص داده شده به برنامه درسی تربیت‌بدنی با افزایش سن کاهش می‌یابد، به ویژه در سال‌های پایانی مدرسه که در آن سال‌ها درس تربیت‌بدنی به درس اختیاری تبدیل می‌شود یا اینکه به طور کامل از برنامه تحصیلی حذف می‌شود.
ج: وضعیت درس تربیت‌بدنی
تربیت‌بدنی در ۸۶ درصد از کشورها وضعیت قانونی مشابه دروس دیگر دارد، اما فقط در ۴۳ درصد از کشورها وضعیت تربیت‌بدنی نسبت به دروس دیگر اهمیت بیشتری دارد و در کشورهای بیشتری یعنی ۵۷ درصد وضعیت قانونی تربیت‌بدنی نسبت به دروس دیگر پایین‌تر است.
د: منابع مالی
در اغلب کشورها یا ایالت‌های مستقل حدود ۶۰ درصد کاهش بوده و در مواقع بحران مالی یک امر طبیعی است که به کاهش برنامه های تربیت‌بدنی در آینده منجر می‌شود.
و: وسایل و تجهیزات
در ۶۹ درصد از کشورها یا ایالت‌های مورد مطالعه هاردمن و همکارانش، کمبود وسایل و تجهیزات ورزشی وجود داشته است و فقط در ۳۱ درصد موارد وسایل و تجهیزات به مقدار کافی بوده است.
ه: نیروی انسانی، معلم دوره دیده و متخصص
این نگرش در سطح جهان وجود دارد که در مقطع دبستان معلم عمومی و در سطح دبیرستان معلم متخصص تربیت‌بدنی وظیفه تدریس درس تربیت‌بدنی را بر عهده گیرد. ضمن اینکه در برخی کشورها حتی برای مقطع دبیرستان نیز امکان به‌کارگیری معلم متخصص تربیت‌بدنی وجود ندارد. از طرفی در اغلب موارد، معلمان عمومی (در دبستان یا دبیرستان) به مقدار کافی و یا حتی به طور مناسب در زمینه تربیت‌بدنی، آمادگی، دانش و مهارت ندارند.
ی: محتوای درس تربیت‌بدنی
در ادامه تحقیق هاردمن و همکارانش در زمینه محتوای درس تربیت‌بدنی گزارش شده است که در باهاما تأکید زیادی بر پرورش ورزشکاران نخبه برای مسابقات بین مدرسه ای انجام می‌شود، در حالی که تربیت‌بدنی عمومی برای مشارکت عمومی دانش آموزان مورد کم توجهی واقع می‌شود. مثال دیگر کشور استرالیا است که در بسیاری از شهرهای آن به کسب مدال‌های ورزشی به قیمت از دست دادن برنامه های تربیت‌بدنی پایه تاکید می‌شود.
در پایان تحقیق هاردمن و همکارانش نتیجه گیری شده است که تربیت‌بدنی در مدارس در اغلب کشورهای جهان و در قاره های مختلف در وضعیت خطرناکی قرار دارد و به سمت کاهش یا حذف برنامه درس تربیت‌بدنی پیش می‌رود [۷۸].
تامپسون و همکارانش (۲۰۰۱) تحقیقی با عنوان “بررسی تربیت‌بدنی در آلبرتا” انجام دادند؛ بخشی از تحقیق آنها در مورد عوامل مؤثر بر اجرای درس تربیت‌بدنی در مدارس بود، نتایج در این زمینه نشان داد، معلم‌ها به تناوب اظهار کردند که دسترسی به تجهیزات و امکانات فرصت پیشرفت حرفه ای را به دانش آموزان می‌دهد، از نظر معلمین و مدیران تنها ۳۲ درصد تجهیزات و ۳۸ درصد امکانات برای اجرای درس تربیت‌بدنی در مدارس موجود است [۱۰۶].
پیلت و همکاران (۲۰۰۱) به نیازهای دانش آموزان از دیدگاه خاصی توجه کرده‌اند و با “بررسی وضعیت غیر فعال بودن دختران” پیشنهاد می‌کنند که با اولویت دادن به اهداف شناختی برای این گروه، توصیف و تشریح اثرات فعالیت‌های بدنی و حرکتی جزء نیازهای شناختی این دختران است. زیرا باید دانست که این دختران در مورد اهداف و برنامه های تربیت‌بدنی چه فکر می‌کنند و چه نگرشی دارند. آنها با بررسی اولویت رشته های ورزشی ۱۴۵ دختر ۱۷- ۱۶ ساله دریافتند که بسکتبال، شنا، تنیس، تنیس روی میز و بدمینتون جزء ۵ نیاز برتر آن دختران می‌باشد [۸۹].
اسلیپ و ورمالد^[۶۳](۲۰۰۱) روی فعالیت‌های جسمانی دختران جوان در سنین بین ۱۶ تا ۱۷ سال نشان ­داد اگر چه بیشتر آنها اهمیت و ارزش شیوه­ زندگی فعال از لحاظ جسمانی را تایید کردند، ولی دیدگاه بسیاری از آنها نسبت به تجارب تربیت‌بدنی در مدرسه منفی بود. موارد بسیاری وجود دارند که به نظر می­رسد سبب بی تفاوتی دختران از تربیت‌بدنی مدارس می­ شود که شامل دامنه­ای از ویژگی‌های برنامه­ی درسی تا پوشیدن لباس و تجهیزات است[۱۱۵].
کندن و کولیر^[۶۴](۲۰۰۲) نشان دادند حق انتخاب، تأثیر زیادی بر تعهد دانش آموزان می‌گذارد که حتی بعد از مدرسه نیز فعالیت‌های جسمانی خود را ادامه دهند. آنها دریافتند دانش آموزانی که به آنها حق انتخاب داده شده بود، بیشتر به تربیت‌بدنی علاقه‌مند شدند و مشتاق بودند شانس خود را در پیروزی و شکست امتحان کنند[۱۱۵].
راین، فلمینگ و مانیا^[۶۵](۲۰۰۳) نظرات دانش ­آموزان دوره­ راهنمایی را نسبت به کلاس تربیت‌بدنی بررسی کردند و نشان دادند که %۸۳ آنها از فعالیت­های متنوع این درس لذت می­برند، %۸۰ معلم­شان را دوست دارند و %۷۹ در این کلاس سرگرم می­شوند. هم­چنین %۳۸ از زمان کوتاه این کلاس ناراضی­اند و %۲۷ از تعویض لباس ناراضی­اند[۹۷]
فیل اپسیلون کاپا (۲۰۰۳) در تحقیقی پیمایشی تحت عنوان “رابطه میان ادراک دانش آموزان و معلمان در مورد اهمیت اهداف کلاس‌های تربیت‌بدنی” تعداد ۴۱۶ نفر از دانش آموزان را در ۱۹ کلاس مورد بررسی قرار داد. نتایج این تحقیق نشان داد که دانش آموزان در مورد اهمیت اهداف کلاس‌های تربیت‌بدنی که از طرف معلمان تأکید می‌شود، آگاهی لازم را ندارند. همچنین آنها با اهداف مورد نظر معلمان هر چند این اهداف در راستای نیازهای دانش آموزان است، موافق نیستند. همچنین رابطه معنی‌داری میان نیازهای دانش آموزان و اهداف برنامه ریزی شده از سوی معلمان وجود داشت [۷۷].
کوکا و همکاران^[۶۶](۲۰۰۵) نشان دادند که دانش ­آموزان به خاطر علاقه­شان به موفقیت و یا این­که وقت­شان را بدون فشارهای تحصیلی بگذرانند، نگرش مثبتی به درس تربیت‌بدنی دارند[۸۲].

ایجاد اجتماعات کوچک تر مستقل در مناطق کلان شهری(وزارت مسکن وشهرسازی،۱۳۷۸: ۱۴۱).
۲-۵- چارچوب نظری تحقیق
به نظر فردریک فن ریشتفن شهر اجتماعی ازانسان ها در مکان معینی است که حیات عادی آنان از فعالیت های غیر زراعی به ویژه از راه بازرگانی و صنعت تأمین گردد. برای ژان برون و پیرد فونتن دربرابر قصبه و بخش که اکثریت ساکنان آن خارج از منطقه ی شهری فعالیت دارند شهر مکانی است که اکثریت جمعیت آن قسمت اعظم وقت خود را در داخل منطقه ی شهری صرف کنند(فرید،۱۳۷۳: ۱-۴).

مارکس و انگلس با یک بینش اجتماعی به شهر نگاه می کنند و به نظر آنان شهر دارای دو خصیصه ی ویژه است که آن را از روستا جدا میکند یک تقسیم کار و دوم تمرکز کار و سرمایه.
بعضی از جغرافیدانان برای تعریف و شناخت شهر تنها به تعداد جمعیت شهر توجه کرده و گفته اند:هر اجتماع انسانی را هنگامی می توان شهر نامید که جمعیت آن از عدد معینی بگذردو بدین ترتیب خواسته اند برای تعریف شهر و تمیز آن از روستا معیار عددی پیدا کنند و بر این مبنا کنفرانس اروپایی آمار در شهر پراگ کلیه ی واحد های جغرافیایی بیش از ۲۰۰۰ نفر جمعیت را شهر خوانده است.به شرط ان که کلیه ی هسته های تراکم انسانی کمتر از ۱۰۰۰۰ نفر بایستی بیش از ۲۵ درصد ساکنین خود را از کار و فعالیت روی زمین معاش بدهند.در ایران از سال ۱۳۳۵ به این طرف سکونتگاه ها و مراکز تراکم انسانی بیش از ۵۰۰۰ نفر جمعیت شهر شناخته شده بود و در سرشماری سال ۱۳۶۵ به نقاطی که در زمان سر شماری دارای شهرداری بوده اند شهر گفته اند و اخیرا طبق قانون تقسیمات کشوری مصوب مجلس شورای اسلامی تعداد جمعیت شهر به ۱۰۰۰۰ نفر افزایش یافته است.(همان منبع،ص۳و۴).
رشد شهری گسترش خود رو و بی رویه شهرک ها و مناطق مسکونی و افزایش بی اصول و نابرابر سطوح مختلف شهری است. در واقع این مساله را می توان از یک سو انبوهی جمعیت و از سوی دیگر ساختمان سازی صرف ،بدون توجه به احتیاجات مورد نیاز در حال و آینده ،به عبارتی افزایش کاربری مسکونی و تخصیص حداقل سرانه ها و فضا به سایر کاربری ها دانست وبه آن پیشی گرفتن رشد بر توسعه یا تقدم کمیت بر کیفیت نام دارد(مشهدیزاده دهاقانی،۱۳۷۴: ۴۲۴).
به افزایش کمی و کیفی کاربری ها و فضاهای کالبدی (مسکونی،تجاری،ارتباطی،…) یک شهردرابعاد افقی و عمودی که در طول زمان انجام می گیرد میتوان توسعه ی فیزیکی اطلاق نمود(زنگی آبادی ،۱۳۷۶: ۳۸). ساختار مجموعه ای متشکل از پدیده های به هم پیوسته است که هر یک در ارتباط با پدیده های دیگر قرار دارد و جزء در ارتباط با آن نمی تواند به هستی خود آنچنان که هست ادامه دهد(گودرزی،۱۳۸۴: ۱۹).
در جغرافیا ساختار به مجموعه ای ارتباطی که مابین اجزاء و عناصرطبیعی و انسانی به عنوان عناصریک سیستم جغرافیایی وجود دارد اطلاق می شود که منجربه خلق چشم اندازهای فرهنگی انسانی می گردد و در واقع آئینه ایست از تابش روح و فرهنگ جوامع انسانی در طبیعت(پور احمد،۱۳۷۰: ۲و۳).
ساختار فضایی محصول فرایند فضای است که در آن فضا به وسیله ی فرایند های اجتماعی،اقتصادی و طبیعی سازمان میابد.این سازمان یابی از محل استقرار عناصر و اجرای داخلی یک پراکندگی فضایی تاثیر می پذیرد.محل استقرارهر جزئی نسبت به همه ی اجزاء با هم و توام سازمان یابی فضایی را شکل می دهند. درواقع ساختار فضایی ،از آرایش و سازمان یابی پدیده که نتیجه ی فرایند های طبیعی ،اجتماعی و اقتصادی است به جود میاید(شکویی،۱۳۷۷: ۲۹۵).
از اواسط دهه ی ۱۹۶۰ به بعد این نظریه به اشکال گوناگون در پشت سیاست های منطقه ای به نحوی حضور داشته است. نظریه ی قطب رشد اساسآ متمایل به کارایی اقتصادی است.اما این کارایی در مقایسه با تحلیل های ایستایی نظریه های نوکلاسیک پویایی بیشتری دارد.نظریه قطب رشد بر این استدلال است که میتوان تولید را از طریق تجمع زیرساخت ها و فعالیت های مولد در یک نقطه افزایش داد.
افزون براین شواهد مثبت اندکی وجود دارد که قطب های رشد، حتی در صورت موفقیت لزوماً برای نواحی پیرامون خود هم مفید باشند. پیوند های میان فعالیت های قطب رشد و فعالیت های مستقر در دیگر مناطق تا حدی که موجود است، معمولاً پراکندگی جغرافیایی گسترده ای دارند. سر انجام این که، خود الگوی سلسله مراتبی نو آوری از اثبات تجربی اندکی بر خوردار بوده است. سیاست تعین قطب رشد در عمل چه بسا گرفتار دو مشکل می شود:۱) مشکل فنی انتخاب بهترین قطب رشد بالقوه ۲) مشکلات سیاسی وابسته به قطب های نا موفق(هاگت،۱۳۷۵: ۴۳).
بنابراین راهبرد قطب رشد چه در نظر و چه در عمل بحث انگیز بوده و انتظارات تقدیم ایجاد فضا بر توسعه فعالیت های اجتماعی و فضایی، درازمدت بودن اقدامات و نیاز به سرمایه گذاری های زیاد برای تحقق این راهبرد، دستیابی به نتایج آن را دشوار کرده است. سوم برخورد ارادی و از بالا نهفته در این راهبرداست که سازگاری آنچه هست و آنچه در حال شدن است با آنچه را که فکر شده است را می طلبد و جوامع بشری بسیار پیچیده تر از آن عمل می کنند که بتوان آن ها را درقطب های از پیش تعیین شده خواند.(صرافی،۱۳۷۵: ۴۸)
برای درک ساختار فضایی مناطق و پیش بینی تغییر و تحولات و روند توسعه، فریدمن الگوی مرکز- پیرامون را عرضه می دارد. فریدمن می گوید: هر نظام جغرافیایی شامل دو زیرنظام فضایی است. یکی مرکز که قلب پیشتاز و پویای نظام است که می توان آن را بقیه نظام به حساب آورد و در حالت وابستگی یا سلطه پذیری نسبت به پیرامون قرار داد. رابطه مرکز_ پیرامون را اصولاً می توان رابطه ای استعماری دانست. معمولاً بروز یک ساختار قطبی شده، با یک سری جابجایی های عوامل اصلی تولید از حاشیه به مرکز همراه است. تا موقعی که پیرامون به صورت یک تولید کننده مواد اولیه (عمدتاً کشاورزی)باقی می ماند، گرایش عمومی نرخ مبادله بین مناطق به طور کلی به نفع مرکز ادامه خواهد یافت.
نا برابری های فزاینده منطقه ای به فشارهای سیاسی برای تغییر جهت جریان منابع به سوی پیرامون و کمک به بالا بودن درآمد سرانه در حاشیه منجر خواهد شد. آنچه در این الگو بیش از هر چیز دیگر توجه را به خود جلب می کند نقش مهمی است که شهر در آن دارد.شهر نقش وحدت بخش را ایفا می کند. در واقع توسعه و نواوری در ماتریس از مناطق شهری زاییده شده و به پیرامون روستایی جریان می یابد.که در آن یک نظام مرتبه ای از شهرها و عرصه های شهری حاصل می شود که می تواند نمایانگر افزایش یکپارچگی فضایی در نتیجه ی توسعه باشد.
نمود تازه ای از نابرابری های منطقه ای و عدم تعادل در سطح روستاهای کشور، ناشی از سیاست های توسعه ی صنعتی و راهبرد توسعه ی مرکز - پیرامونی در ایران است.این سیاست موجب تشدید جاذبه های شهری، بر هم خوردن تعادل ساختاری بین شهر و روستا و تشدید نابرابری بین روستا های کشور شده است.در مناطق توسعه یافته نیز اضمحلال ساختار سنتی روستا، نابودی کارکرد اقتصادی_کشاورزی روستا و جانشینی ساختار اجتماعی _اقتصادی و فرهنگی رفع این نابرابری ها جزء از طریق توسعه درونزا، تکیه بر امکانات محلی، بهره گیری از منابع بالقوه و بالفعل و سمت دهی امکانا ت و استعداد در مسیر صحیح برا ی ایجاد تعادل و توازن بین روستا ها ممکن نیست و این به برنامه ریزی ناحیه ای یکپارچه مبتنی بر تحلیل فضایی نیاز دارد. ملاحظه میشود که نظریه ی مرکز - پیرامون در حقیقت به دنبال و درجهت تصحیح کم و کاستی های نظریه ی قطب رشد ارائه شده و مهمترین انتقادی که بر آن شده این است که اصل را درهمه مراتب بر مرکز (از جمله شهر )می گذارد و پیرامون را فرع به حساب می اورد.(پاپلی یزدی،۱۳۸۲: ۲۰۷(
جدول ۲-۱ چهارچوب نظری تحقیق
تبدیل شهر اردبیل به مرکزیت استان
مهاجرت بی رویه به شهر اردبیل
رشد شتابان و نامتوازن شهری
تحولات در ساختار اقتصادی واجتماعی شهر
تحولات در ساختار فیزیکی شهر
قرار گرفتن مردم مهاجر کم درامد وفقیر در حاشیه شهر
قرار گرفتن طبقه مرفه ومتوسط در بخش مرکزی
رشد افقی در مناطق حاشیه نشین
رشد عمودی در بخش مرکزی شهر
فصل سوم:
روش اجرای تحقیق
۳-۱-روش تحقیق
با توجه به این که نوع تحقیق ما از نوع کاربردی بود. این نوع پژوهش بسیاری از ویژگی های پژوهش های بنیادی را داراست.بیشتر تحقیقات انجام شده در جغرافیا از نوع تحقیقات کاربردی می باشد.همچنین در روش تحقیق جهت تشریع وضع موجودبه لحاظ کاربری اراضی، توسعه فیزیکی وکالبدی وخدمات اجتماعی در نتیجه به شناخت وضع موجودوهمه جانبه از شهر نیاز داریم لذا از روش توصیفی استفاده می کنیم.وبرای بررسی تحلیل تطبیقی از روش تحلیلی ومقایسه ای استفاده می کنیم.
۳-۲-مراحل تحقیق در این تحقیق به بررسی تطبیقی بافت مرکزی با بافت حاشیه ای با در نظر گرفت سه شاخص کاربری اراضی، توسعه فیزیکی وخدمات اجتماعی پرداخته است . که نشان می دهد شهراز نظر کاربری اراضی چه تغییری کرده یا از نظر توسعه فیزیکی وکالبدی شهر در چه جهتی در حال گسترش است وخدماتی که در مرکز شهر انجام می دهند نسبت بافت حاشیه ای با هم دیگر چقدر تفاوت دارد که با بررسی این عوامل در مرحله تحقیق سعی شده این منطقه باهم تطبیق داده شود .
۳-۳-روش گرد اوری تحقیق

• • روش اسنادی وکتابخانه ای:در این روش از کتب واسناد وطرح های توسعه شهری موجود در سازمان ها وکتابخانه ها،نقشه ها وتصاویر ماهواره ای وسایر منابع نوشتاری مربوط به موضوع پژوهش با مراجعه نهادها واژگان های مربوط با موضوع پژوهش مانند(سازمان راه وشهر سازی اردبیل٬ استانداری اردبیل٬ شهر داری اردبیل)استفاده شده است.

• • مطالعات و عملیات میدانی: شامل مراجعه به بخش های مختلف شهر اردبیل و مشاهده وبرداشت میدانی و همچنین مصاحبه با مسئولان دست اندر کار مدیریت شهر اردبیل.در گردآوریاطلاعات با بهره گرفتن از ابزار هایی چون(پرسشنامه، مصاحبه٬ نمونه برداری، بانک های اطلاعاتی٬ شبکه کامپیوتری و ماهواره ای لندست برای عکس های ماهواره ای وغیره انجام می گیرد. از انجا که روش تحقیق ما توصیفی –تحلیلی و میدانی بود. لذا برای تحلیل داده های کیفی از روش استدلالی واستنباطی استفاده شده است. برای تجزیه وتحلیل داده ها و ارائه نمودار- جدول از نرم افزار تحلیل Excel وSpssوبا توجه به اینکه از روش تحقیق میدانی نیز استفاده شده است برای نقشه های شهری از نرم افزار Arcview- Arcgisاستفاده شده است.

مقدمه
در مطالعات علم جغرافیا شناخت شهر از لحاظ جغرافیایی بسیارمهم است،چرا که شهر به عنوان پدیده مکانی دریک قلمرو جغرافیایی شکل می گیرد و درادامه رشد وتوسعه خود تحت تاثیر آن قرار می گیرد،لذا مطالعه جغرافیای طبیعی شهر ازاهمیت خاصی برخوردار است.در علم جغرافیا مقرطبیعی شهر به عنوان ظرفی درنظر گرفته می شود که شهرمظروف آن محسوب می شود،لذا شناخت جغرافیای طبیعی آن برای ارتباط پدیده ها وعناصر شهری مهم است.با توجه با اهمیت موضوع دراین فصل شهر اردبیل بطور مختصرو مفید ازدیدگاه جغرافیای طبیعی از ابعاد موقعیت ریاضی و نسبی،زمین شناسی شهر،توپوگرافی شهر،شاخصهای اقلیمی درطول زمان مورد بررسی قرارگرفته است.همچنین برای شناخت موقعیت شهراردبیل درایران و استان با بهره گرفتن از نرم افزار GIS نقشه­های اردبیل با عنوان نقشه موقعیت جغرافیایی شهر اردبیل ترسیم شده است.
۳-۴-بررسی وضع موجود شهر اردبیل
۳-۴-۱-موقعیت ریاضی و نسبی شهر اردبیل
شهراردبیل درشمال شرقی آذربایجان در موقعیت  عرض شمالی و  طول جغرافیای واقع شده است.فاصله آن تا مرز جمهوری آذربایجان درحدود۲۰کیلومتر می باشد.از لحاظ موقعیت نسبی این شهردر فلات دایره ای شکلی درجنوب غربی دریای خزر و بین دو کوه سبلان وباغرو واقع شده است وارتفاع آن از سطح دریا۱۲۶۳متر می باشد.شهرستان اردبیل از شمال به شهرستان گرمی از مشرق به جنگل‌های آستارا و تالش ازجنوب به خلخال وازمغرب به شهرستان مشگین شهرمحدود شده است).طرح جامع شهر اردبیل،۱۳۸۶)
۳-۴-۲-زمین شناسی شهر
شهراردبیل به مانند اکثرشهرهای ایران برروی رسوبات دوران کواترنر گسترده شده است.(کواترنر دورانی است که سرزمین ایران از آب خارج شده و دوران فرسایش آغاز گردیده است)شهر اردبیل در دشت اردبیل مستقر شده است و قسمت عمده دشت را رسوبات دشت و پادگانه های آبرفتی جوان، مخروط افکنه ها قرار گرفته است.شمال شهراردبیل عمدتاً برروی فلات ولکانیکی مرکزی با ضخامت زیاداز سنگ های ولکانیکی پالئوژن قرار گرفته است.سیستم آبراهه­ای به ناحیه فرورفته پیرامون اردبیل برده شده ­اند.این کنش توسط رودخانه­های قره سو و بالخیلو که از وسط شهر اردبیل می گذرد،ادامه دارد.
۳-۴-۳ توپوگرافی شهر
بدلیل آن که شهراردبیل در دشت واقع شده است از پستی و بلندی و عوارض خاصی در اطراف شهر برخوردار نیست،محدوده های اطراف عمدتاً دارای ملایمی هستند.محدوده اصلی شهر اردبیل در۳ طبقه ارتفاعی به شرح زیر قرار گرفته است:
۱- محدوده های جنوبی شهر(اراضی پیرامون دریاچه شورابیل)و جنوب غربی شهر در ارتفاع ۱۳۹۲ تا ۱۴۳۲ متر واقع شده است.
۲-محدوده های مرکز شهر و محله های غرب و شمال غربی در ارتفاع۱۳۵۲تا ۱۳۹۲متر واقع شده است.محدوده­های واقع دراین ارتفاع عبارتنداز:شهرک آزادگان،محمودآباد،شهرک رضوان،محله ججین ومحدوده­های میدان جانبازان،ملایوسف،اروج آباد،سلمان­آباد،اسلام آباد،کریم آباد،رسول اکرم،کاظم آباد و در غرب کوی آزادی، کوی ریحانیه، کوی شریعتی، بهارآباد، جمشید آباد.
۳- محدوده های شمال و شمال شرقی و برخی محدوده های شرق شهر که در ارتفاع۱۳۱۲-۱۳۵۲ متر واقع شده اند.این محدود ها نسبت به تمام نقاط دیگر شهردرارتفاع کم تری هستند.مناطق واقع در این محدوده عبارتنداز:پناه آباد،دانش آباد،شهرک رسالت و سینا،الحمدیه(طرح جامع شهری اردبیل،۱۳۸۵)
۳-۱-نقشه موقعیت جغرافیای شهر اردبیل
۳-۴-۴-شاخص های اقلیمی
در بررسی شاخص های اقلیمی شهر اردبیل،از اطلاعات ایستگاه سینوپتیک اردبیل در یک دوره آماری ۱۰ساله استفاده شده است.
الف: دما

در واقع، حضرت علی × مصلحت را در آن دیدند که سکوت کنند. حتی ایشان حاضر بودند خود، همسر و فرزندانش را در این مسیر فدا کنند. این انتخاب، واقع‎بینی حضرت را نسبت به اوضاع و احوال جامعه خود نشان می‎دهد.
با تمامی این اوصاف، در چنین شرایطی حضرت در زاویۀ دیدی که نسبت به آرمان­هایشان داشته اند، عمل بر اساس واقعیات را در راستای آرمان­ها در پیش گرفتند. در حالی که این واقعیات با آرمان­های اصلی در تضاد و تناقض نبوده­اند، بلوغ واقع­بینی و واقع­گرایی در تمامی اعمال و رفتارهای حضرت مشهود است.
در واقع می­توان­گفت علل سکوت حضرت واقعیت­هایی مبتنی بر آرمان­ها و در طول نیل به آن­ها بوده ­اند.
۵.۳. نسبت واقع­بینی امام علی × با آرمان­گرایی در دورۀ حکومت پنچ سالۀ حضرت:
حضرت علی × در به ­دست ­گرفتن حکومت، دو اصل مهم را به عنوان مبانی حکومت تعریف می­ کنند. این دو اصل عبارت­اند از یکى شرکت و پذیرفتن مردم، دوم برقرارى عدالت، و جلوگیرى از ظلم. این دو اصل را می­توان از حدیث زیر انتزاع نمود:
«اما وَالّذی فَلَقَ الحَبَّهَ ، وَ بَرَءَ النَّسَمَهَ ، لّو لا حُضُورُ الحاضِرِ ، وَ قِیامُ الحُجَّهِ بِوُجُود النَّاصِر، وَ ما اَخَذَ اللهُ عَلی العُلَماءِ أنْ لا یُقارُّوا عَلی کِظَّهِ ظالِمٍ وَ لا سَغبِ مَظلُومٍ لا لَقَیتُ حَبلَها عَلی غارِبِها وَ لَسَقیتُ آخِرَها بِکأسِ اوّلِها»
هان! سوگند به خدایی که دانه را شکافت و انسان جاندار را آفرید، اگر نبود حضور این جمع حاضر وتمام بودن حجت بر من به خاطر وجود یاور، و نیز عهدی که عالمان گرفته که بر شکم­بارگی هیچ ستمگر و گرسنگی ستمدیده­ای تاب نیاورند، لگام این شتر را بر کوهانش می افکندم و پایان آن را با پیمانه تهی اولش سیراب می­کردم. ^[۳۰۱]
از همین­جا مى­فهمیم که در همۀ موارد حکومت على × به­ ویژه در بیت المال، هرگونه ظلم و ستم و تبعیض ممنوع است و به­ طور جدى باید از آن جلوگیرى شود.
در این­جا مختصراً به بررسی هریک از این دو اصل می­پردازیم:
۵.۳.۱. مشروعیت^[۳۰۲]
مشروعیت که معادل واژه­ای در لاتین می­باشد، به معنای برحق­بودن است که در مقابل اصطلاح غصب به معنای نامشروع و ناحق است قرار دارد.
مشروعیت نقش اصلی و کلیدی مردم در مرحله تحقق حکومت والایی دارد؛ چون بدون مردم و استقبال و خواست آن­ها و مشارکت همه جانبۀ مردم حکومت تحقق نمی‌یابد. اگرچه حاکم شخصی مانند علی بن ابی­طالب× باشد چنان‌چه امام شرط ایجاد حکومت خود را در گرو حضور مردم می‌داند. «لولا حضور الحاضر و قیام الحجّه بوجود الناصر…»
۵.۳.۲. مقبولیت
این اصطلاح در حقیقت به معنای پذیرش مردمی است بدین معنا که اگر مردم به فرد یا گروهی برای تشکیل حکومت تمایل نشان دهند و حکومت شگل بگیرد آن حکومت را دارای مقبولیت می­خوانند.^[۳۰۳]

مهم­ترین آرمان با توجه به شرایط به ­وجود آمده، برقراری عدالت و مساوات در برخورداری از بیت­المال در دورۀ خلافت از آن­جا که دست حضرت برای جهت­دهی نیروها به سمت نیل به آرمان­ها باز بود، تجلّی بیشتر و پررنگ­تر آرمان­ها در حکم­رانی حضرت و البته بر اساس واقعیات جاری، ملموس و مشهود بوده ­است.از مهم­ترین شواهد موجود بر این مدعا، اعلام مساوات در برخورداری از بیت­المال برای همۀ مردم در روز دوم خلافت، توسط آن حضرت می­باشد.
نتیجه فصل:
به­عنوان نتیجه ­گیری پایانی برای نمایاندن تلفیق واقع­بینی و آرمان­گرایی امام × چنین می­توان­گفت که در دورۀ سکوت حضرت، مبانی نظری که همان آرمان­های اجرای حکومت بوده ­اند ضمن گوشۀ­چشم داشتن به واقعیت­های زمانه و شرایط موجود، شکل یافتند و در دورۀ حکومت حضرت، این آرمان­های قوه، به فعلیت و شکوفایی رسیدند و واقعیت­هایی آرمانی را ایجاد کردند.
یکی از نمودهای اصلی و مهم در نشان دادن تلفیق واقع­بینی و آرمان­گرایی حضرت×، مکتب­سازی است که خود هم نمودی است از واقع­بینی حضرت و هم یکی از دلایل قابل ذکر در حیطۀ اثبات آرمان­گرایی.
اگر حضرت‎ علی × با علم و زیرکی خاص خودشان می‎خواستند مانند معاویه عمل کنند، به نیکویی می‎توانستند از عهده آن برآیند، هم­چنان که خود ایشان می‎فرمایند:
«وَ اللَّهِ مَا مُعَاوِیَهُ بِأَدْهَى مِنِّی وَ لَکِنَّهُ یَغْدِرُ وَ یَفْجُرُ- وَ لَوْ لَا کَرَاهِیَهُ الْغَدْرِ لَکُنْتُ مِنْ أَدْهَى النَّاسِ»^[۳۰۴]
به خدا سوگند که معاویه زیرک­تر از من نیست، ولی او نیرنگ­باز و گناه­کار است و اگر زشتی نیرنگ نبود، من زیرک­ترین مردم بودم.
حضرت در این خطبه، با سوگند به خداوند تأکید بر این امر مهم دارند که معاویه در زیرکی از من تواناتر نیست. در ادامه فرموده­اند: «ولیکن او غدر مى‏کند و گناه و فجور مرتکب مى‏شود.» همان چیزى که امام × به سبب آن از به­کار گرفتن زیرکى دورى جسته‏اند، فجور ـ گناه و بدکردارى ـ نیز به سبب غدر واقع مى‏شود، چنان که گفته­شد وفا یکى از شاخه‏هاى ملکه عفّت است و غدر ـ خیانت و پیمان­شکنى ـ که صفت زشت ضدّ آن است از فروع فجور است که در مقابل عفّت قرار دارد؛ از این­رو زیرکى را از خود نفى مى‏کند؛ زیرا غدر و پیمان­شکنى را زشت و ناپسند مى‏شمارد.
پس از این امیر مؤمنان × به گونۀ قیاس ضمیر از شکل اوّل صفت غدر را حدّ وسط این قیاس قرار مى‏دهد و فجور و انحراف معاویه را از حقّ اثبات مى‏کند. لذا با دو مقدّمه ـ غدر، فجورـ کفر معاویه ثابت مى‏گردد. سه واژۀ “غدره"، و “فجره"، و “کفره” به صورت “غدره"، “فجره"، “کفره” استفاده شده، که به معناى بسیار حیله‏گر و بسیار فاجر و کافر مى‏باشد.
همه این­ها، حاکی از آن است که ایشان به واقعیاتی که در جامعه در آن زمان جریان داشت، کاملاً واقف بودند و شرایط را کاملاً درک می‎کردند. ایشان که می‎دیدند انسان‌ها چه­طور خود را برای مسائل که اهمیت این دنیا فریفته‎اند، نمی‎خواستند خودشان را همانند این مردمان آلوده کنند و وجود آن دنیایی خود را به مظاهر این دنیا آلوده سازند. خداوند می‎خواست که به­وسیله بهترین بندگان خود، جریان فکری و مکتبی ارائه دهد که از اول تا به آخر آن، همه‎اش چیزی جز حقیقت و راستی نیست.
چون امام علی × مکتب‌ساز و سرسلسلۀ این حرکت به­شمارمی‎روند، باید آن­چنان این معارف و اصول را به مرحلۀ اجرا درآورند، که کوچک‌ترین خللی در آن راه نیابد. اگر مولا علی × هم مانند معاویه می‎خواست برای دو روز دنیا با بهره گرفتن از قاعده “اهم و مهم"، قاعده “تزاحم” و دیگر قواعد کاری بکنند، حرف دروغی بزنند، وعدۀ وعید نامربوطی به کسی بدهند و بی‎وفایی کنند تا روز حکومت دنیا را صاحب شوند،‌ دیگر با کسانی هم­چون معاویه فرقی نمی‎کردند و امروز شیعه علی × از شیعه معاویه تشخیص داده­نمی‎شد. پس، علی × باید این­گونه رفتار کنند. تک‎تک اصول آرمانی را به مرحله اجرا درآورند و این مکتبی را که قرار است در دنیا برای ابد باقی بماند، کامل کنند و به­یادگار بگذارند تا راهروی تمامی عاشقان و شیفتگان به آن مکتب باشد و به­راحتی قابلیت شناسایی داشته­باشد.^[۳۰۵]
امام علی × آرمان­گرایی را بدون چشم­انداز داشتن به واقعیات، باطل و خیال­پردازی دانسته­ و با هدف بنای مکتبی آرمانی الگوی عملی را در واقعیات زندگی به ما نشان داده و با دقت و ظرافت خاص خود راهکارهای عملی خود را طوری ارائه می­ دهند که در همۀ زمان­ها و مکان­ها بتوان از آن­ها برای رسیدن به آرمان­های الهی استفاده کرد. در واقع حضرت علی × با چنین رویکردی روش­های عملی رسیدن به آرمان­ها بر اساس پایبندی به شعائر الهی و واقعیات موجود جامعه به ما آموزش داده­اند.
فصل پایانی
نتایج
به یاری خداوند متعال، براساس موضوع ” بررسی و تبین واقع بینی و نسبت سنجی آن با آرمان­گرایی در نهج­البلاغه” با توجه به سؤالات و فرضیات ارائه شده، با جستجو و بررسی به­ عمل­ آمده، در کلمات امام علی × با تأکید بر نهج­البلاغه و رجوع به کتب تفاسیر، شروح نهج­البلاغه و دیگر کتب مرتبط با موضوع، نتایجی به دست آمد که مهم­ترین آن­ها عبارتند از:
۱ـ خداوند، خالق و مبدأ و منتهای هستی است. حقیقت وجودی هستی از اوست و کمال مطلوب، حرکت هستی به سوی اوست.
۲ـ خداوند جهان آفرینش را هدف­دار خلق کرد. به این معنی که آفرینش، بی­حساب و کتاب و رها نیست؛ بلکه کل آفرینش بر اساس هدف مشخص و حکمت بالغۀ الهی سامان گرفته و به سوی کمال مطلق که حضرت حق تعالی می­باشد، در حرکت است و هیچ موجودی در جهان بیهوده و بی­هدف نیست.
۳ـ انسان در نهج­البلاغه، موجودی است که از جهانی برتر به این کرۀ خاکی هبوط کرده­است. او هدف آفرینش، امانت دار الهی، مسجود ملائکه، آگاه به اسماء الله و از همه بالاتر، جانشین خدا در زمین است. او تنها موجودی است که روح خدایی دارد و در صورت انحراف، به پرتگاهی سقوط خواهدکرد که هیچ حیوان درنده­ای، به آن­جا راه نمی-یابد.
۴ـ نگاه به انسان در نهج­البلاغه مبتنی بر جهان­بینى توحیدى اسلام استوار است و در این نگاه، پرورش انسان صالح مؤمن به دو بعد جسم و روح یا جنبه­هاى مادى و معنوى، دنیوى و اخروى خود توجه کامل دارد. هدف الهی از آفرینش انسان، حرکت به سوی تکامل و کمال است. کمال انسان زمانی است که همۀ توانایی­ها و استعدادهایش در مسیر درست و متعادل در حد اعلا رشد پیدا کند.
۵ـ در فطرت همۀ انسان­ها در طول تاریخ، حق­جویی و کمال­یابی دیده­می­ شود. این میل درونی ناشی از سرشت آدمی است که از طرف خدا در نهاد وی به ودیعت گذاشته­شده­است.
۶ـ شناخت صحیح از واقعیات، سبب می­ شود تصورات و انتظارات ما از دنیا مطابق واقع باشد و در فراز و نشیب­های آن به پیروی از پیشوایان دین، خود را نباخته و همواره مهیای مقابله با مشکلات احتمالی باشیم و در این راه هیچ­گاه یأس و نومیدی به خود راه ندهیم.
۷ـ خداوند در قرآن همۀ مردم را به واقع­بینی فرا می­خواند و از هرگونه اموری مانند دروغ، فریب، لهو و لغو و سخنان بی­اساس و بیهوده که انسان را از صراط مستقیم حق دور می­ کند، بر حذر داشته­است.
۸ـ اصل واقع­بینی و مبارزه با خرافات و بیهودگی­ها، برای برپایی حقّ و مبارزه با باطل سرلوحۀ برنامۀ پیامبران و امامان ^ بوده ­است.
۹ـ برای دستیابی به واقع­بینی نیاز به عواملی چون یاد حق، خودسازی، نفی وابستگی مادی، تلاوت قرآن، صداقت و سلامت انگیزه، بهره­ گیری صحیح از ابزار شناخت است تا ما را در به­دست­آوردن این شناخت مهم یاری نمایند.
۱۰ـ مهم­ترین موانع در شناخت واقعیات، ایجاد شبهه­ها و فتنه­ها توسط دشمن در جامعه می­باشد که با بصیرت و هوشیاری الهی می­توان به مقابله با آن­ها برخاست.
۱۱ـ مهم­ترین آثار واقع­بینی در نهج­البلاغه شامل بدعت گریزی، شهامت و خطرپذیری، قاطعیت و جسارت انقلابی، گرایش سالم، حرکت سنجیده می­ شود.
۱۲ـ واژۀ “امل” در قرآن دو بار آمده­است، یک­بار به معنای “آرزوی نیکو"، آرزوهایی مثل مال و فرزندانی که باقیات­الصالحات هستند و سبب نزدیکی فرد به خدا می­شوند و یک­بار به معنای “آرزوی نکوهیده"، آرزوهایی که انسان را سرگرم امور دنیوی کرده و از یاد خدا غافل می­نمایند. در نهج­البلاغه نیز واژۀ “امل” به دو معنای “آرزوهای مذموم” و “آرزوهای ممدوح” آمده­است. آرزوهای مذموم، مانع رشد و تعالی انسان می­ شود، او را به امور مادی مشغول نموده و سبب گمراهی وی می­گردد. مقصود ما از واژه “امل” در این پژوهش، همان آرمان­های سازنده و بالنده می­باشد.
۱۳ـ آرمان­گرایی مانند واقع­بینی در قرآن، نهج­البلاغه و دیگر متون اسلامی از مسایل اصولی و بنیادی اعتقادات ما می­باشد.
۱۴ـ برای رسیدن به آرمان­ها نیاز به عواملی است. عوامل دستیابی به آرمان­ها در نهج­البلاغه شامل اقامه و احیای حق و دفع باطل، اصلاح نفس، آزاداندیشی، قاطعیت در مبارزات حق­طلبانه، شایسته­سالارى و اصلاح جامعۀ اسلامی می­باشند که مهم­ترین آن­ها از نگاه امام علی × ، اقامه واحیای حق و دفع باطل می­باشد.
۱۵ـ از موانع آرمان­گرایی در نهج­البلاغه نیز می­توان به غفلت از یاد خدا، یک­­جانبه­نگری، خودمحوری، شتاب­زدگی و کاهلی، سستی و تنبلی، پیروی از هواهای نفسانی، عصبیّت، تقلید کورکورانه از نیاکان، نافرمانی از رهبر، بروز فتنه­ها و شبهه­ها، حاکمیت فرهنگ استکباری و حاکمیت فرومایگان اشاره نمود. مهم­ترین آن­ها در نهج­البلاغه غفلت از یاد خداست که منشأ اصلی به ­وجود آمدن موانع دیگر دستیابی به آرمان­گرایی می­ شود.
۱۶ـ آثار آرمان­گرایی در نهج­البلاغه از قبیل اجرای حدود الهی، حفظ کرامت انسانى، تأمین سعادت مادى و معنوى، خودکفایی، وحدت سیاسی، تأمین رفاه عمومى، تأمین امنیت، تحقق عدالت و کسب رضایت عامۀ مردم باعث می­شوند که جامعۀ آرمانی محقق می­ شود. ۱۷ـ آرمان­گرایی و واقع­بینی بر اساس فرمایش­های حضرت در نهج­البلاغه با ایدۀ “ایدئالیسم” و “رئالیسم” متفاوت است و از آن­جایی که با توجه به معارف مکتب علوی، آرمان­گرایی بدون توجه به واقعیات و بدون به­ کارگیری سازوکارهای منطقی و معقول، خیال پردازیست و باعث می­ شود آرمان­ها در حد شعار باقی بمانند، الگوی آرمان­گرایی واقع­بینانه بهترین الگو می­باشد.
پیشنهادات:
با بررسی و مطالعۀ دقیق تاریخ سیرۀ پیامبر| و ائمۀ اطهار به­ ویژه امیرالمومنین × این امر را روشن می­سازد که رهبران اسلامی با واقع­بینی، در پی حقیقت آرمانی الهی، جامعه را سامان و سازمان داده­اند. آنان در جهت نیل به جامعۀ آرمانی با توجه به شرایط و مقتضیات زمان خود در بستر واقعیت­های موجود گام برمی­داشته اند. از این روست که برنامه ­های رشد و کمال جامعه در یک روند تدریجی بر اساس آموزه­های اسلامی ضروری می­باشد؛ زیرا تغییر واقعیت­ها و جهت­دهی آن­ها به سوی حقایق و آرمان­ها هرگز نمی­تواند به یکبار انجام پذیرد.
بررسی­های انجام­شده، به­نظر می­رسد پژوهش­های جدی در این زمینه وجود ندارد. لذا با توجه به اهمیت و ضرورت موضوع در زندگی انسان باید تحقیقات وسیعی پیرامون آثار فردی و اجتماعی آرمان­گرایی واقع­بینانه صورت­گیرد. از جمله موضوعاتی که تحقیق و پژوهش پیرامون عناوین ذیل ضروری به­نظر می­رسد:
۱ـ بررسی آثار فردی آرمان­گرایی واقع­بینانه در نهج­البلاغه
۲ـ بررسی آثار اجتماعی آرمان­گرایی واقع­بینانه در نهج­البلاغه
۳ـ بررسی آثار تربیتی آرمان­گرایی واقع­بینانه در نهج­البلاغه
۴ـ بررسی شیوه ­های دستیابی به آرمان­گرایی واقع­بینانه به صورت مجزا در کلام پیشوایان معصوم^.
کلام پایانی با عنایت به این مطلب که این­جانب، عضو کوچکی از اعضای خانوادۀ فرهنگیان می­باشم. به­عنوان پیشنهاد کاربردی نکاتی را اشاره می­نمایم.
۱ـ برای ساختن جامعه­ای مبتنی بر آرمان­گرایی واقع­بینانه، نیاز مبرم به تربیت افراد در این مسیر است. به همین منظور متولیان تعلیم و تربیت در این راستا باید طرح­های کاربردی و عملیاتی در این زمینه ارائه داده و نسبت به اجرای صحیح آن­ها نیز نظارت لازم را داشته­باشند.
۲ـ برای هر شروع و تغییر زیربنایی، باید ساختار فکری و فرهنگی لازم را در جامعه به ­وجود آورد. بدین جهت، برای دستیابی به آرمان­های واقع­بینانه، در مرحلۀ اول باید، برنامه­ ریزی کوتاه­مدت، میان­مدت و بلندمدت، توسط افراد صاحب­نظر در علوم دینی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی بسیارضروری می­باشد.
۳ـ با برنامه­ ریزی صحیح در سطوح مختلف تحصیلی کشورمان راه­های ایجاد و رشد تفکرات آرمان­گرایی واقع­بینانه را به فرزندان خود آموزش دهیم.

تبخیر وتعرق پتانسیل سالانه را می­توان به دو روش محاسبه کرد، روش تورنت وایت و دیگری تشتک تبخیر. برای محاسبه از طریق تشتک تبخیر، احتیاج به آمار تبخیر از سطح تشتک است، تبخیر سالانه در نهایت بایستی در ۷/۰ ضریب تشتک ضرب گردد[۱۰].

دربرآورد تبخیر و تعرق سالانه به روش تورنت وایت نیاز به T_i دمای متوسط ماهانه می­باشد.
معادله(۳-۶) ETP=16/2 (10T_i/I)α
I: شاخص حرارتی سالانه
α: ضریبی که به شاخص حرارتی سالانه بستگی دارد.
در مرحله­ بعد با توجه به عرض جغرافیایی ایستگاه­ها،ETP_c(اصلاح شده) محاسبه می­گردد.
۳- ۱ -۹ -۲ -۱-۱-۳-شاخص خشکسالی
در این تحقیق، با توجه به مطالعات انجام شده و سابقه تحقیقی که در زمینه شاخص­ های خشکسالی وجود دارد از دو زیر شاخص استمرار خشکسالی و شاخص بارش استاندارد شده (^[۲۲]SPI) استفاده شد.
در معیار فعلی بیابان­زایی، پارامتر­ی که برای تداوم خشکسالی­ها انتخاب شده است وقوع خشکسالی­هایی با تداوم یک، دو، سه و … تا هشت سال است. برای ارزیابی چنین خشکسالی­هایی نیاز به سری­های آماری طولانی مدت بارندگی وجود دارد. اگر سری کوتاه باشد ممکن است هرگز یک دوره خشکسالی ۶ یا ۸ ساله قابل رؤیت نباشد در صورتیکه اگر دوره اقلیمی مثلاً صد سال باشد این دوره­ها نیز ظاهر می­شوند.
به این دلیل برای ارزیابی تداوم خشکسالی از روش توالی خشکسالی­ها بهره­ گیری شده است. به این منظور یک دوره طولانی ۱۴ ساله بارندگی در نظر گرفته شده و تعداد سال­های خشک متوالی ۲، ۳ و … n ساله آن تعیین می­گردد، سپس بر اساس داده ­های جدول ۳-۱۲و ۳-۱۳ وزن عامل خشکسالی در پدیده بیابان­زایی تعیین شد. خشکسالی­هایی که بیشتر از هفت سال متوالی رخ دهد، مخرب­ترین علل اقلیمی از نظر بیابان­زایی محسوب می­گردد(جدول ۳-۱۲). شاخص بارش استاندارد شاخصی است که بر اساس احتمال بارش برای مقیاس­های زمانی متفاوت به کار برده می­ شود همچنین رخداد شرایط خشکسالی را قبل از وقوع پیش ­بینی می­ کند و به تخمین شدت خشکسالی کمک می­ کند ]۱۵[. ارقام مثبت شاخص بارش استاندارد معرف بهتر­ی نسبت به میانگین بارش می­باشد در حالی که مقادیر منفی این شاخص معرف پایین­تری نسبت به میانگین بارش می­باشند. چون شاخص بارش استاندارد شده، رقومی شده است یعنی به صورت عدد درآمده بنابراین می ­تواند به روش یکسانی معرف اقلیم­های خشک و مرطوب باشد همچنین می­توان دوره­ های مرطوب را نیز از طریق این شاخص نشان داد ]۱۵[. طبق این روش دوره خشکسالی هنگامی اتفاق می­افتد که SPI بطور مستمر منفی و به مقدار ۱- یا کمتر برسد، و هنگامی پایان می­یابد که SPI مثبت گردد و مقادیر تجمعی SPI نیز، بزرگی و شدت دوره خشکسالی را نشان می­دهد. طبقه ­بندی مقادیر SPI در جدول ۱۱-۳ آمده است.
معادله(۳-۷) SPI=P_ik-Ṕ_i/ð_i
در معادله فوق: SPI بارش استاندارد شده، P_iki مقادیر بارش در ایستگاه i در k امین سال مشاهده به میلی­متر، Ṕ_iمیانگین بارش بلند مدت ایستگاه i به میلی­متر و ð_iانحراف از معیار داده ­های بارش بلند مدت ایستگاه I ام می­باشد.
دامنه طبقه ­های شدت برای تعیین ترسالی­ها و خشکسالی­ها بر اساس نمایه SPI در جدول ۳-۱۱ آمده است.
جدول۳-۹- مقیاس طبقه ­بندی دوره­ های مرطوب، نرمال و خشک بر اساس روش SPI

(۴-۷)
گام ۷ ) اجزای واقع در بالای سیستم جداساز باید برای تحمل حداقل نیروی جانبی لرزه ای (  ) طراحی و اجرا شوند .

(۴-۸)
گام ۸ ) کنترل قابلیت تکیه گاه در ایجاد نیروی باز گرداننده در زمان زلزله
(۴-۸)
۴-۴-۱ مدلسازی جداساز های اصطکاکی-پاندولی در SAP2000
جهت مدل سازی سه قاب ۱۱،۷،۴ طبقه در V15.0.0 SAP 2000 نیاز به محاسبات پارامترهای بالا برای هر سه قاب وجود دارد که برای هر سه قاب محاسبات انجام می گردد.
برای محاسبه پارامتر های متفاوت جداساز ابتدا باید فرضیاتی در نظر گرفت و سپس ان فرضیات را کنترل نمود. برای هر سه قاب فرضیات را یک مقدار در نظر می گیریم.
بار زنده LL=1000 kg/m
بار مرده DL=2500 kg/m
فرض اولیه برای تغییر مکان افقی طرح U=20cm شعاع سطح کروی(با توجه به نوع تکیه گاه مشخص می شود) R= 1.2m خاک ۲
شتاب زلزله g 0.35
سیستم باربر قاب خمشی+ مهاربند ضربدری
شتاب نگاشت مورد استفاده: ELCENTRO
ارتفاع طبقات ۳ متر و دارای ۶ دهانه به فاصله ۵ متر
۴-۵ مدلسازی جداساز لاستیکی با میرایی بالا(HDRB)
جداساز به صورت یک مدل دو خطی و بر اساس سه پارامتر K₁ و K₂ و Q که در شکل (۴-۲) نشان داده شده است، مدل می شوند. سختی الاستیک K₁ را می توان از روی حلقه های پسماند موجود در نشیمن­های الاستومری آزمایش شده بدست آورد. مقاومت مشخصه Q برای نشیمن های الاستومری از روی حلقه­های پسماند و برای نشیمن های با هسته سربی از روش تنش تسلیم و مساحت سرب بدست می آید. برای هر دو نوع نشیمن ذکر شده، سختی پس از تسلیم را می توان به دقت تخمین زده یا پیش بینی نمود. سختی موثر به صورت سکانت شیب مقادیر حداکثر تا حداکثر در یک پسماند تعریف می شود.[۳۷و۸]

شکل(۴-۲)پارامترهای حلقه پسماند پایه
برای بدست اوردن پارامترهای مورد نیاز برای مدل سازی جداساز لاستیکی با میرایی زیاد نیاز به وزن وارد به ستون داریم که میتوان ان را به صورت دستی محاسبه نموده و یا این که در نرم افزار مدل می کنیم و بار وارد به هر ستون را برداشت می کنیم که در اینجا بار ستونی را که بار بحرانی به ان وارد می شود را انتخاب می کنیم.بر اساس آئین نامه مقاومت تسلیم جداساز برابر ۵% نیروی وزن اعمالی به هر یک از نشیمن­ها می­باشد بنابراین نیروی تسلیم هر یک از چهار تیپ جداساز بدست می آید. همچنین سختی اولیه سیستم (K₁)، که همان شیب خط ناحیه اول در سیستم جداساز دو خطی می باشد برابر است با نسبت نیروی تسلیم به تغییر مکان نظیر تسلیم ۰٫۰۱) متر). مقدار اولیه دوره تناوب پایه ارتعاشی جداسازی شده در تغییر مکان حد طرح معادل ۳sec در نظر گرفته شده است و معمولاً این دوره تناوب بین ۲ تا ۳sec مطلوب می باشد. با بهره گرفتن از رابطه  مقدار سختی موثر سیستم جداساز (K_eff) به ازای دوره تناوب جداسازی و میزان بار اعمال شده به نشیمن قابل محاسبه است.
در دیاگرام نیرو – تغییر مکان سیستم جداساز دوخطی، شیب خط ناحیه اول، دَه برابر شیب خط ناحیه دوم می باشد. بنابراین نسبت سختی پس از تسلیم در سیستم جداساز دوخطی برابر است با:

میرایی عبارت است از مجموعه عواملی که موجب می شود ارتعاش ایجاد شده در یک سیستم به مرور مستهلک و نهایتاً متوقف گردد. میرایی موثر سیستم جداساز پایه از حاصلضرب نسبت میرایی در میرایی بحرانی به صورت زیر بدست می آید. .[۳۷و۸]
(۴-۱۱)
که در این رابطه:
: نسبت میرایی، برابر ۱۰% در نظر گرفته شده؛
C: میرایی موثر؛
m: جرم
: فرکانس طبیعی  .
۴-۵-۱ مدلسازی جداساز های لاستیکی با میرایی زیاد در SAP2000
جهت مدل سازی سه قاب ۱۱،۷،۴ طبقه در V15.0.0 SAP 2000 نیاز به محاسبات پارامترهای بالا برای هر سه قاب وجود دارد که برای هر سه قاب محاسبات انجام می گردد.
برای محاسبه پارامتر های متفاوت جداساز ابتدا باید فرضیاتی در نظر گرفت و سپس ان فرضیات را کنترل نمود. برای هر سه قاب فرضیات را یک مقدار در نظر می گیریم.
بار زنده LL=1000 kg/m
بار مرده DL=2500 kg/m
خاک ۲
شتاب زلزله g 0.35
سیستم باربر قاب خمشی+ مهاربند ضربدری
شتاب نگاشت مورد استفاده: ELCENTRO
ارتفاع طبقات ۳ متر و دارای ۶ دهانه به فاصله ۵ متر و دوره تناوب طراحی را ۳ ثانیه فرض می کنیم.
۴-۶- تحلیل استاتیکی معادل
خلاصه ای از محاسبات پارامترهای مورد نیاز جهت انجام تحلیل استاتیکی معادل در سازه های فولادی براساس استاندارد ۲۸۰۰ زلزله ایران و آئین نامه بارگذاری مبحث ششم مقررات ملی ساختمان در زیر توضیح داده شده است
ضریب زلزله © براساس استاندارد ۲۸۰۰ از رابطه زیر محاسبه می شود:
(۴-۱۲)
که در آن:
:A نسبت شتاب مبنای طرح (شتاب زلزله به شتاب ثقل g)
:B ضریب بازتاب ساختمان
:I ضریب اهمیت ساختمان
:R ضریب رفتار ساختمان
نحوه محاسبه هر یک از پارامترهای فوق به صورت زیر می باشد:
۱- نسبت شتاب مبنای طرح در مناطق مختلف کشور، براساس میزان خطر لرزه خیزی آنها تعیین می گردد. در این پایان نامه فرض می گردد سازه در پهنه با خطر نسبی خیلی زیاد قرار دارد. لذا نسبت شتاب مبنای طرح (A) طبق جدول ۲ بند ۲-۳-۳ استاندارد ۲۸۰۰ برابر است با:

۲- فرض می گردد کاربری سازه مسکونی می باشد، براساس بند ۱-۷ استاندارد ۲۸۰۰، ساختمان در گروه ۳، یعنی ساختمان های با اهمیت متوسط قرار دارد. لذا ضریب اهمیت ساختمان طبق جدول ۵ بند ۲-۳-۷ استاندارد ۲۸۰۰ برابر است با
:

اجتماعی” و “فرهنگ ” انکار ناپذیر و غیر قابل تردید است. از میان پدیدهای اجتماعی، جرم،اهمیت خاص خود را دارد، زیرا امنیت جامعه، جان، مال و عرض افراد که از بنیان های زندگی اجتماعی می باشد مورد هجوم قرار می دهد. بر همین اساس حقوق جزاء بیشتر از سایر رشته های حقوقی با فرهنگ جامعه پیوند دارد.
حقوق جزاء یکی از رشته های حقوق داخلی می باشد از آن جا که بین رشته های مختلف حقوق ارتباط وجود دارد و حتی بین رشته های مختلف حقوق و دیگر رشته های علوم انسانی ارتباط و وابستگی وجود دارد لذا باید در جهت درک این ارتباط وابستگی تلاس کنیم.
بر خلاف حقوق جزا که رشته است داخلی، حقوق بین الملل همانطور که از عنوان این رشته بر می آید، یکی از رشته های علم حقوق است که جنبه خارجی و بین المللی دارد اما بین این دو رشته حقوق همانطور که گفتیم رابطه وجود دارد و زمانی که مباحث این دو رشته متفاوت حقوقی ارتباط تنگاتنگی با هم پیدا می کنند به نحوی که موضوع دو رشته و مرجع قانونگذاری و مساله نظم عمومی داخلی و نظم عمومی بین المللی دو جنبه از یک موضوع واحد را در بر می گیرند رشته ای جدید را بوجود می آورند که از آن به عنوان حقوق کیفری بین المللی یا حقوق بین المللی کیفری نام برده می شود هر چند که در گزینش عنوان این رشته جدید بین اساتید علم حقوقی و محققین اختلاف نظر وجود دارد ولی هر عنونی را که برای این رشته برگزینیم تفاوتی در اصل موضوع ایجاد نمی شود به این معنی که حقوق کیفری بین المللی یا حقوق بین الملل کیفری حلقه اتصال بین حقوق جزا و حقوق بین الملل می باشد البته منظور این نیست که حقوق کیفری بین الملل و حقوق بین الملل کیفری کاملاً به یک مفهوم می باشند بلکه صاحب نظران برای هر یک از ایندو اصطلاح تعاریفی. تقریباً متفاوت را آورده اند.

به عنوان مثال یکی از اساتید حقوق جزای ایران در این زمینه اعتقاد دارد که حقوق کیفری بین المللی عبارت است از همان مفاهیم کیفری داخلی که فراتر از مرز است اما حقوق بین المللی کیفری تنها آن جنبه از حقوق بین المللی است که جنبه کیفری دارد.
با این توضیحات معلوم می شود که حقوق جزا وقتی جنبه بین المللی به خود می گیرد اهمیت مساله بیشتر می شود در واقع مواد سوم تا هستم قانون مجازات اسلامی حقوق جزای بین الملل ایران را تشکیل می دهند این مواد شش گانه در واقع چهار اصل مهم حقوقی جزای بین المللی را شامل می شوند که تحقیق ما راجع به مواد سوم و چهارم قانون مذبور می باشد و به عبارت دیگر این دو ماده اصل صلاحیت سرزمینی را در بر می گیردند.
حقوق جزای بین الملل به یک تبعه اجرای بین المللی حقوق داخلی است و مسائل را بیان می کند که در آنها عنصر برون مرزی وجود دارد. و همین مساله برون مرزی بودن است که اهمیت موضوع را بیشتر نشان می دهد. برای مبارزه با جرم در سطح بین الملل سیاست کیفری باید بیش از بیش متحول شود و این مبارزه در داخل کشورها کافی به نظر می رسد و همان طور که این جرائم بین المللی است باید راه های مبارزه علیه آنها، سرکوبی آن و مجازات بزهکاران و سایر اقدامات نیز بین المللی شود.

ب) اهداف تحقیق:

اصولاً هر تحقیقی به صورت صحیح انجام گیرد دارای یک سری فرضیات خواهد بود و می توان گفت هدف محقق توصیف و پاسخگویی به فرضیات تحقیق و در نهایت ارائه پیش نهاد ها و راحل هایی می باشد. در این تحقیق نیز یک سری فرضیات مطرح شده و هدف این بوده که در جریان تحقیق این فرضیات تعریف و توصیف گردند و انتقاداتی مطرح شود و پیشنهاداتی در حد توان ارائه گردد.
بیان میزان هماهنگی حقوق موضوعه ایران با اصول مطرح شده در خصوص موضوع مورد تحقیق در حقوق کیفری لبنان.
بیان میزان هماهخنگی قوانین موضوعه ایران با اصول مطرح شده در خصوص صلاحیت سرزمینی در حقوق کیفری لبنان.
بیان کاستی ها و نقایص موجود در قوانین ایران و لبنان در خصوص موضوع و ارائه را حل در حد توان اینجانب.

ج) پرسشهای تحقیق:

مهمترین تفاوت های سیاست کیفری ایران و لبنان در زمینه اصل صلاحیت سرزمینی کدام است؟
مهمترین شباهت های سیاست کیفری ایران و لبنان در زمینه اصل فوق الذکر کدام است؟

د) فرضیه های تحقیق:

در پاسخ به پرسش اول فریضه ذیل می تواند مناسب باشد.
سیاست کیفری ایران و لبنان در زمینه اصل صلاحیت سرزمینی تفاوت چندانی با هم ندارند اما از مهمترین تفاوت های معدود می توان به ملاک و معیار تشخیص تعیین صلاحیت سرزمینی در ماده ۳ و ۴ قانون مجازات اسلامی ایران و ماده ۱۵ قانون مجازات لبنان اشاره کرد.
۲- در پاسخ به پرسش دوم فرضیه پیش رویی این گونه است.
در سیاست کیفری هر دو کشور نسبت به صلاحیت سرزمینی موارد مشابه بسیاری وجود دارد. که از مهمترین آنها می توان به بحث پیرامون قلمرو هوایی کشور لبنان و ایران در مورد جرائم ارتکابی داخل هواپیما خارجی در حال پرواز بر فراز لبنان و ایران اشاره کرد.

ه) روش تحقیق:

روش تحقیق بکار گرفته شده در این پایان نامه، روش توضیحی تحلیلی است که به شیوه مطالعات کتابخانه‌ای صورت پذیرفته است.
بر این اساس، با جمع آوری تئوری ها و گرد آوری مطالب از منابع های مختلف تجزیه و تحلیل سعی شده تا به نظریه ی صائب و منطقی در حد امکان، دست یافته و در این راستا با انجام مطالعات تطبقی و مقایسه ای، مقررات کمیفری کشور لبنان در خصوص صلاحیت سرزمینی را مورد کنکاش قرار دهد.

و) سازماندهی تحقیق:

تریتیب ارائه ومطالب و سازماندهی آن در پایان نامه حاضر، به صورت زیر شکل گرفته است:
مطالب و مباحث پایان نامه به دو بخش اصلی تقسیم شده است.
در بخش نخست، در سه مبحث جداگانه ابتدا مفاهیم صلاحیت و مبحث دوم تحولات تاریخی در حقوق ایران و مبحث سوم مبانی و فواید اصل صلاحیت سرزمینی مورد بررسی قرار گیرد.
مبحث نخست از بخش اول که در رابطه با مفاهیم می باشد شامل سه گفتار می باشد.
گفتار نخست مفهوم صلاحیت و اقسام آن.
گفتار دوم مفاهیم و اهمیت سرزمین در حقوق جزای ماهوی و شکلی.
گفتار سوم از مبحث نخست شامل قلمروی حاکمیت اعم از سرزمینی، آبی و هوایی می باشد.
مبحث دوم از فصل اول که شامل دو گفتار می باشد.
گفتار نخست از مبحث دوم تحولات تاریخی در حقوق ایران در دوران قبل و بعد از انقلاب مورد بررسی قرار می گیرد.
گفتار دوم از مبحث دوم حقوق لبنان مورد بررسی قرار می گیرد.
مبحث سوم از فصل اول که شامل دو گفتار می باشد.
گفتار نخست از مبحث سوم در فصل اول شامل مبانی صلاحیت سرزمینی می باشد.
گفتار دوم از مبحث سوم در فصل اول شامل فواید و نتایج اصل صلاحیت سرزمینی از جمله دسترسی به اهداف مجازات ها، آئین دادرسی صحیح تر و عادلانه تر، تضمین بیشتر حقوق فردی و…….. می باشد.
در فصل دوم در مبحث نخست به نحوه تشیخص محل وقوع جرم و در مبحث دوم به استثنات اصل صلاحیت سرزمینی و در مبحث سوم تحلیل انتقادی اصل صلاحیت سرزمینی اختصاص یافته است.
و در پایان نتیجه گیری و ارائه پیشنهاد های اصلاحی به امید خداوند متعال حسن ختام این پایان نامه خواهد بود.

بخش نخست:

مفاهیم، پیشینه، مبانی و فواید اصل صلاحیت سرزمینی در حقوق کیفری ایران و لبنان

فصل اول: مفاهیم، پیشینه و اقسام صلاحیت، سرزمین و قلمرو حاکمیت

مبحث نخست: مفاهیم

و حال این مبحث دارای سه گفتار می باشد.

گفتار نخست: صلاحیت

الف) مفهوم صلاحیت: ^[۱]

این اصل بدین معنا است که یک کشور نسبت به تمام پیش آمدها و جرائم ارتکابی در سرزمین خود، صلاحیت اولیه دارد. اصل صلاحیت سرزمینی نوع حاکم صلاحیت در حقوق بین المللی است. کلیه کشورهای دیگر باید به حاکمیت کشور بر تمامی سرزمینش احترام گذارند و در امور داخلی و صلاحیت سرزمینی آن مداخله نکنند. این اصل از مفهوم حاکمیت کشور مشتق می شود یعنی در حوزه اختیار آن هیچ قدرتی بالاتر از قدرت کشور وجود ندارد. این اصل کشورها را از رعایت اصول حقوق بین الملل معاف نمی سازد زیرا این اصول بر امور کشور در داخل سرزمین خود نیز تاثیر می گذارد. به عنوان مثال حق عبور بی ضرر^[۲] و برخورد مناسب با بیگانه ها^[۳].
پس ملاحظه می شود که مفهوم صلاحیت سرزمینی با مفهوم صلاحیت و مساله حاکمیت که صلاحیت نیز نتیجه ان است ارتباط دارد و همه اینها نشانگر این است که در حقوق بین الملل هم دولتها مساله مهم حاکمیت را مدنظر قرار داده و صلحت اندیشی ها، راهکارها محدودیت ها و غیره۹ همه در راستای این مفهوم مهم است.

حیدری، ا، دخیلی رنجو، م، ذوالفقاری، م، ر.۱۳۹۰٫ بررسی تاثیر ضدمیکروبی اسانس گیاه مرزه (Satureja hortensis L) برجدایه های coli.E روده جوجه گوشتی. فصلنامه پژوهش‌های علوم گیاهی. شماره پیاپی ۲۱ .۶(۱): ۲۵-۳۵٫
جعفری، م، جلیلی، ع، معصومی، ع، ا، حسین زاده، ع، ر، بابا خانلو، پ،. توکلی، ح، ا، میرزائی ندوشن، ح. ۱۳۷۵٫ کتاب سال گیاهان دارویی(توانمندی‌های کشور در زمینه گیاهان دارویی). وزارت جهاد کشاورزی( معاونت آموزش و تحقیقات، موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع). ۹٫
جم‌زاد، ز. ۱۳۸۸٫ آویشن‌ها و مرزه‌های ایران. تهران: انتشارات موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور .
داداش پور، م، رسولی، ا، رضایی، م، ب، سفیدکن، ف، تقی زاده، م، درویش علیپورآستانه، ش. ۱۳۸۹٫ کلاتینگ یون فروس، رادیکال‌زدایی نیتریک اکساید و سمیت سلولی اسانس مرزه سهند. دو ماهنامه علمی-پژوهشی دانشور پزشکی دانشگاه شاهد. ۱۸(۹۱): ۲۹-۳۶٫
رسولی، ا. ۱۳۷۴٫ مهارتولیدآفلاتوکسین قارچ Aspergillus parasiticus توسط روغن‌های اسانسی. مجله پژوهش وسازندگی، ویژه نامه منابع طبیعی. ۳ :۱۴۶٫
زرگری، ع. ۱۳۶۹٫ گیاهان دارویی. انتشارات دانشگاه تهران. جلد ۴٫
سفیدکن، ف، جمزاد، ز، برازنده، م، م. ۱۳۸۳٫ اسانس Satureja bachtiarica BUNGE به عنوان منبعی غنی از کارواکرول. فصلنامه علمی-پژوهشی تحقیقاتی گیاهان دارویی و معطر ایران. ۲۰(۴): ۴۲۵-۴۳۹ .
سفیدکن، ف، صادق زاده، ل، تیموری، م، عسگری، ف، احمدی، ش. ۱۳۸۶٫ بررسی اثرات ضدمیکروبی اسانس۲ گونه مرزه Satureja khuzistanica JAMZAD&Satureja bachtiarica BUNGEدر دو مرحله برداشت. فصلنامه علمی-پژوهشی تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران. ۲۳(۲):۱۷۴-۱۸۲ .
شبکه ملی مدارس(رشد). ۱۳۹۳٫ گروه‌های عمده باکتری‌ها. (تاریخ بروز رسانی: ۵خرداد۱۳۹۳).
Available from: http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/
شهنازی، س، خلیفی سیگارودی، ف، اجنی، ی، یزدانی، د، تقی زاد فرید، ر، اهوازی، م، عبدلی، م. ۱۳۸۶٫ بررسی ترکیبات شیمیایی وخواص ضدمیکروبی اسانس حاصل از گیاه مرزه تالشی(Saturejaintermedia C.A.May.). فصلنامه گیاهان دارویی. سال۷ .دوره ۱ . ۲۵:۸۵-۹۲٫
شیرالی، ر، بابادائی سامان، ر، علیزاده، ا. ۱۳۹۲٫ بررسی ترکیبات تشکیل دهنده و خاصیت ضدمیکروبی اسانس گیاه دارویی مرزه خوزستانی Satureja khuzistanica JAMZAD. دانشگاه تربت حیدریه .
صالحی سورمقی، م، ح. ۱۳۸۵٫ گیاهان دارویی وگیاه درمانی. انتشارات دنیای تغذیه. جلداول.
صداقت، س. ۱۳۸۶٫ شیمی اسانس. دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال. ص ۱۶۳٫
ﺻﻔﺎﻳﻲ ﺧﺮم، م، ﺟﻌﻔﺮﻧﻴﺎ، س، ﺧﺴﺮوﺷﺎﻫﻲ، س. ۱۳۸۷٫ ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦﮔﻴﺎﻫﺎن داروﻳﻲﺟﻬﺎن (ﺗﺮﺟﻤﻪ). ﻣﺠﺘﻤﻊ آﻣﻮزش ﻛﺸـﺎورزی ﺳﺒﺰاﻳﺮان. ۴۴۲ .
صمصام شریعت، ه. ۱۳۷۴٫ پرورش و تکثیرگیاهان دارویی.۸۰ .
طوافی، م، احمدوند، ح، تمجیدی پور، ا، خلعتبری، ع، ر، دلفان، ب، بیرجندی، م. ۱۳۸۹٫ تاثیر اسانس مرزه خوزستانی(Satureja khuzestanica) بر مهار تغییرات گلومرولی در رت‌های دیابتی-نفرکتومی یک طرفه. فصلنامه علمی-پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی لرستان. ۱۲(۳)(۴۵): ۵۱-۶۱٫
ﻓﺎﻛﺮﺑﺎﻫﺮ، ز، م. رﺿﺎﺋﻲ، ب، ﻣﻴﺮزا، م، ﻋﺒﺎس‌زاده، ب.۱۳۸۰٫ ﺑﺮرﺳﻲ ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻛﻤﻲ وﻛﻴﻔﻲ اﺳـﺎﻧﺲ ﻣـﺮزه (.Satureja hortensis L) درﻃﻲ ﺗﻨﺶﺧﺸﻜﻲ در ﻣﺰرﻋﻪ. ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﮔﻴﺎﻫﺎن داروﻳﻲ و ﻣﻌﻄﺮ اﻳﺮان. ۷: ۳۷-۵۱٫
فتاحی، م، شکوهی، ط، هاشمی، م، ب، هدایت، م، ت، اخوتیان، ع، تمدنی، ا، کرمی، ح، مسلمی، د، ایاز، م. ۱۳۸۶٫ شناسایی مولکولی کاندیدا آلبیکنس‌های جدا شده از بیماران انکولوژی در چهار مرکز آموزشی- درمانی استان مازندران. (۸۴-۸۵).۱۷(۶۱):۱-۱۱٫
فلوک، ه. ۱۳۸۴٫ ترجمه توکلی صابری، م، ر، صداقت، م، ر. گیاهان دارویی. چاپ ششم. تهران: انتشارات روزبهان.
قاسمی دهکردی، ن، مهدی طالب، ا. ۱۳۸۰٫ استخراج شناسایی و تعیین مقدار ترکیبات موجود در گیاهان دارویی شاخص اصفهان. انتشارات چوگان.
قاسمی دهکردی، ن. ۱۳۸۱٫ فارماکوپه گیاهی ایران. چاپ اول. اصفهان: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، معاونت غذا و دارو.
عباسی، خ، سفیدکن، ف، یمینی، ی، ا. ۱۳۸۴٫ مقایسه بازده و ترکیب‌های اسانس دو گونه مرزه Saturejarechingeri&Satureja hortensisبا بهره گرفتن از روش تقطیر و استخراج با سیال فوق بحرانی. فصلنامه پژوهشی تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران. ۲(۳): ۳۰۷-۳۱۸٫
علیزاده، ا. ۱۳۹۲٫ گیاهان دارویی اندمیک ایران. دانشگاه آزاد اسلامی واحد استهبان. جزوه درسی.
مجد، ا، نژاد ستاری، ط، خاودری نژاد، ر، ع، دوستی، ب. ۱۳۸۷٫ بررسی تغییرات کمی وکیفی ترکیبات سازنده اسانس گونه دارویی مرزه خوزستانی(Satureja khuzestanica J)در طول تکوین گیاه وخواص ضدمیکروبی اسانس آن درشرایط in vitro . مجله علوم پایه دانشگاه آزاد اسلامی(JSIAU). 18(1/70):51-60.
محبوبی، م، فیض آبادی، م، م. ۱۳۸۸٫ بررسی اثر ضد میکروبی اسانس‌های آویشن، مرزنجوش، مرزه و اکالیپتوس بر باکتری‌های اشرشیاکلی، سالمونلاتیفی موریوم و قارچ‌های آسپرژیلوس نایجر و آسپرژیلوس فلاووس .فصلنامه گیاهان دارویی. ۳۰: ۳۶ .
محمدی، ف، تبرایی، ب، داوودیان، ا، ملکی، ع، ملک نیا، ش، صادقی فرد، ن، خ، نجاتی، م، تبرایی، ت. ۱۳۹۰٫ بررسی فراوانی مقاومت دارویی ایزوله های انتروکوکوسفکالیس و انتروکوکوس فاسیوم شناسایی ژن Van A/Bدرمیان سویه های مقاوم به ونکومایسین باروشPCR دربیمارستانهای ایلام و کرمانشاه. مجله میکروب شناسی پزشکی ایران. ۵(۵):۱۴-۱۸٫

مرادی، ن، جوادپور، ص، کرمستجی، ا. ۱۳۹۰٫ کاهش حساسیت نسبت به ونکومایسین درStaphylococcus aureus. مجله پزشکی هرمزگان. سال پانزدهم. ۱۵(۳):۱۶۹-۱۷۷٫
مرعشیان، م. ۱۳۸۱٫ ارزیابی و مقایسه اثر اسانس کارواکرول بر درد دندان. دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی لرستان. پایان نامه.
مصحفی، م، ح، مهربانی، م، ذوالحسب، ح. ۱۳۸۳٫ بررسی اثرات ضدمیکروبی عصاره‌های مریم گلی ‌آذربایجانی ‌بر شش سوش میکروبی گرم‌ مثبت و گرم منفی. مجله دانشگاه علوم پزشکی کرمان( مقاله پژوهشی). ۱۱(۲):۱۰۹-۱۱۸٫
معماریان، م، ملک زاده، ف، رضوی، م، ر، دخیلی، م.۱۳۹۰٫ ارزیابی اثرات ضد قارچی اسانس سه گیاه دارویی آویشن، پونه و مرزه بر روی مهار رشد اسپور و تشکیل آن و رشد سلولی قارچ آسپرژیلوی نایجر. فصلنامه یافته های زیست شناسی. ۷(۳): ۱-۹٫
معلم، ا، قاسمی پیر بلوطی، ع، یوسف نعنایی، ص. ۱۳۹۰٫ مطالعه میکروسکوپی میوه و دانه گرده مرزه خوزستانی (Satureja khuzistanica Jamzad). فصلنامه‌ی داروهایی گیاهی. ۲(۳): ۱۹۳-۲۰۱٫
مقصودلو، ی، اصغرپور، ا، آریایی، پ. ۱۳۹۲٫ اثرافزودن اسانس مرزه خوزستانی(Satureja khusestanica) بر خصوصیات باکتریایی،شیمیایی وحسی سوسیس فرانکفورتر. نشریه پژوهش و نوآوری در علوم و صنایع غذایی. ۲(۳): ۲۷۹-۲۹۴٫
مکی زاده تفتی، م، نقدی بادی، ح، ع، رضازاده، ش، ع، اجنی، ی، کدخدا، ز. ۱۳۸۹٫ ارزیابی خصوصیات گیاه شناسی و بازده و اجزای اسانس اکوتیپ‌های آویشن کرمانی درایران(Thymus carmanicus Jalas). فصلنامه گیاهان دارویی. ۹(۴(۳۶)): ۵۷-۶۵٫
میر جلیلی، م. ۱۳۸۲٫ جایگاه اقتصادی گیاهان اسانس‌دار در جهان. مجله زیتون. ۲۶: ۱۵۶٫

اقتصاد: شرکتها علاوه بر توجه به راهبردهای پیاده سازی ارتباط با مشتری باید منافع اقتصادی حاصل از آن نیز درک کنند. اقتصاد مشتری محور برخواسته از هدایت سرمایه ها وتلاشها به نفع مشتریان است که احتمال بازگشت سرمایه گذاری در طرح های روابط با مشتری را افزایش می دهند.
ارزیابی: سازمان باید میزان تاثیر برنامه های بازاریابی را بر رفتار مشتریان ارزیابی نماید. هم چنین نحوه تعاملات مشتری در امتداد کانالهای ارتباطی گوناگون شرکت نیز باید مورد ارزیابی قرار گیرد. ارزیابی نتایج به شرکت این اجازه را می دهد که تلاشها در جهت بهینه سازی ارتباطات بین مشتری و شرکت را به طور مستمر، بهبود بخشند.
اطلاعات خارج از شرکت: می توان با بهره گرفتن از اطلاعات خارج از شرکت در مورد برنامه های حمایتی مشتریان به درک بهتری از نیازهای مشتری رسید. این اطلاعات را می توان از منابعی چون شبکه های اطلاعاتی و نرم افزار های مدیریت پروفایل مشتریان (که تحت وب به فعالیت می پردازند) به دست آورد.
شرکتها با اطلاع از هر شش e که در بالا به آن اشاره شد می توانند یک سیستم مدیریت ارتباط با مشتری الکترونیکی جامع را در جهت بهینه سازی ارتباط با مشتریان پیاده سازی کنند. البته بهینه سازی برای هر شرکت ممکن است مستلزم هدفگذاری های متفاوتی باشد. اهدافی چون افزایش تعداد مشتریان، افزایش سود آوری مشتریان، افزایش درآمد، هدایت مشتریان از طریق کانالهایی با هزینه کمتر، فروش متقاطع یا حفظ مشتریان (جراحی محمد حسین و همکاران، ۱۳۸۸).

۷.۲.۲ابزارهای اینترنتی مورد استفاده در مدیریت ارتباط با مشتری الکترونیکی

در ecrm ابزارهای اینترنتی گوناگونی مورد استفاده قرار می گیرد که در زیر تعدادی از پرکاربرد ترین آنها مور بررسی قرار می گیرد.
پورتال ها: پورتال، وب سایتی است که منابع و خدمات گسترده ای چون پست الکترونیکی، تالارهای گفتگو، موتورهای جستجو و فروشگاه آنلاین را ارائه می دهد یک پورتال در تمامی ابعاد ecrm، از شناسایی مشتری گرفته تا خدمات پس از فروش، می تواند مورد استفاده قرار گیرد. پورتال، ابزاری کاملاً مبتنی بر وب است که برای شرکت ها ابعاد مهمی از ecrm چون: کسب مشتری جدید، فروش و خدمات مشتری را محقق می سازد. امروزه دو نوع پورتال بیشتر مورد استفاده قرار می گیرد:
پورتال های تجاری: قسمی از یک وب سایت است که به مشتریان اصلی شرکت اجازه دسترسی به اطلاعات حساب ویژه شان را می دهد کاربران می توانند از این طریق، به جزئیات سابقه تماس هایشان دسترسی پیدا کنند. تعدادی از این پورتال ها، ارسال فرم های درخواست کالا و خدمات را تسهیل می کنند همچنین سازمان از طریق این پورتال اطلاعات برای همکاران تجاری خود به نمایش می گذارد.
پورتال های مخصوص مشتری: سایت هایی حاوی اطلاعات شخصی هستند که کاربران می توانند فضای مخصوص خود را بر روی این سایت ها ایجاد کنند. این موارد بوجود آورنده یک تجربه شخصی سازی برای مشتریان می باشند.
پست الکترونیکی: پست الکترونیکی یکی از ابزارهای فناوری اطلاعات است که پشتوانه اکثر راهبردهای ecrm است و ارتباط مستقیم مشتریان و کارشناسان شرکت را در جهت رفع مشکلات برقرار می سازد و در برخی از اوقات می تواند موثر تر از تماس تلفنی مستقیم اثر کند. پست الکترونیکی به عنوان ابزاری برای دریافت بازخورد های مشتریان و یا ارسال خبر نامه های شرکت باشد بنابراین سایت شرکت می تواند بر اساس پروفایل مشتریان، ایمیل های منظمی ارسال نموده و شرکت امکان شناسایی، دستیابی و بازاریابی قسمت مشخصی از بازار را می دهد.
پاسخ دهنده های خودکار: نرم افزارهایی مبتنی بر هوش مصنوعی بوده که با ترکیب تعاملات کامپیوتری و زبان طبیعی، حضور یک انسان را در نقاط تماس بین “سازمان و مشتریان” یا “شرکا و عرضه کنندگان” شبیه سازی می کنند. در این سیستم بازاریابان به پیش بینی سوالات و مشکلاتی می پردازند که ممکن است مشتریان با آن روبرو شوند سپس بهترین جواب ها را برای پاسخ به مشتریان بر روی سیستم قرار می دهند در این سیستم علاوه بر فرآهم آمدن سطح بالایی از شخصی سازی، می توان به تعداد زیادی از کاربران به طور همزمان سرویس دهی نمود.
انجمن های اینترنتی: یک گروه مشخص از افرادی که به طور منظم و قاعده مند در اتاقها و تالارهای گفتمان به گفتگو و تبادل پیام به صورت زنده و مستقیم می پردازند و یک سری علائق خاص را دنبال می کنند که شرکت ها در زمان تبلیغ یک محصول می توانند این انجمن ها را مخاطب قرار داده که در تحقق جنبه هایی از ecrm مانند جلب مشتری و سرویس دهی کارساز است.
کاتالوگ های آنلاین: کاتالوگهای آنلاین در مقایسه با کاتالوگ های سنتی مزیت های زیادی دارند در این نوع کاتالوگ ها می توان اقلام و قیمت ها، سریع، با کمترین هزینه و بطورمستمر به روز گردانید در این حالت هزینه های چاپ و پست و پیگیری و زمان طولانی ارسال حذف می گردد. این کاتالوگها می توانند شخصی سازی شده و بر اساس خرید های قبلی و علائق مشتری حاوی پیشنهاد های ویژه باشند.
ردیابی کاربر بر روی وب: این ابزار به منظور پایش فعالیت های مشتری بر روی وب مورد استفاده قرار می گیرد ردیابی مشتری باعث شناخت علائق مشتری در وب شده و بازاریاب را قادر به پیش بینی محصول و خدمات مورد نیاز مشتری خواهد کرد. به منظور ردیابی مشتری از روشهایی چون استفاده از cookie، کد گذاری URL و ذخیره IP منطقی است. برای مثال یک سایت می تواند تخمینی از موقعیت جغرافیایی بازدید کننده بزند و تبلیغ مناسب آن منطقه جغرافیایی را برای بازدید کننده به نمایش بگذارد. البته پیاده سازی این ابزار بسیار پر هزینه است.
بنر های گرافیکی: یک لینک گرافیکی به یک وب سایت می باشد. این بنر ها، ابزارهای ارزان قیمتی برای بازاریابی سایت ها به حساب می آیند. ضعف این تکنیک، دسترسی کمتر و شخصی سازی محدود تر در مقایسه با سایر تکنیک هاست.
پخش صدا و تصویر: به معنی انتقال فایل های مالتی مدیا از سایت به کامپیوتر مشتری است. به این ترتیب می توان فیلم ها و یا کلیپ های تبلیغاتی درباره جزئیات محصول را در اختیار مشتری قرار داد تا مشتری محصول را بهتر بشناسد و در جذب و خدمت رسانی به وی کاربرد دارد.
کانالهای چند گانه: یکی از اهداف نهایی تمامی سیستم ها ی ecrm تلفیق کانال های متفاوت ارتباطی و تشکیل یک بانک اطلاعاتی واحد و جامع می باشد. این هدف ecrm از طریق اتوماسیون و ترکیب نقاط گوناگون تماس با مشتریان و ایجاد یک راهبرد جامع ecrm تحقق پیدا می کند(جراحی محمد حسین و همکاران، ۱۳۸۸).

۸.۲.۲فرایندهای پیاده سازی مدیریت ارتباط با مشتری الکترونیکی

مدیریت ارتباط با مشتری برای تحقق اهداف تعیین شده خود مراحلی دارد که از دیدگاه های مختلف مطرح شده است. یکی از این نظریات مدل چرخه حیات مدیریت ارتباط با مشتری از نظر کالاکوتا است که متشکل از ۳مرحله جذب و ارتقا و حفظ است که هر مرحله از شناخت ودرک رابطه بین بنگاه و مشتریانش پشتیبانی می کند. این نظریه بیان می کند که هر مرحله به روش های متفاوتی بر روی ارتباط با مشتریانش تاثیر می گذارد. به طوری که استراتژی ها و تمرکز بر سازمان از هر مرحله ای به مرحله دیگر متفاوت است که در جدول شماره ۲.۲ بیان شده است(۲۰۰۶، Swift R.S).
جدول شماره۲.۲: مدل چرخه حیات مدیریت ارتباط با مشتری از نظر کالاکوتا

ازنظریه های دیگر درباره فرایند مدیریت ارتباط با مشتری مدل سوئیف می باشد. بر اساس این مدل چرخه فرایند سوئیف شامل مراحل زیر می باشد.
الف- کشف مساله: تحلیل مشخصه های مشتریان و استراتژی های سرمایه گذاری است با فرایند شناسایی، بخش بندی وپیش بینی مشتریان سازمان
ب- تعامل با مشتری: اجرا و مدیریت ارتباط با مشتری از طریق اطلاعات مرتبط در زمان صحیح و ارائه محصولات با بهره گرفتن از دامنه های کانال تعاملاتی
ج- برنامه ریزی بازار: مسیر توزیع و محصولاتی که مشتریان خاص ارائه می شود وتدوین طرح ها وبرنامه های ارتباطات استراتژیک
د- تجزیه وتحلیل پالایش: با هدف جذب وتحلیل داده ها از طریق ارتباطاتی که سازمانها از مسیرهای تعاملی خود به دست می آورند (۲۰۱۱، Byron W. Keating Frank Albert & Anton Kriz Ali Quazi).

ولی اگر پادشاه بدون دلیل موجه در زمان مقرر به بار نمی نشست مورد اعتراض بزرگان کشور قرار می گرفت. مثلا وقتی کیخسرو چند هفته ای به بار ننشست بزرگان کشور او را “همنشین با دیو” می پنداشتند و گیو نزد زال به سیستان می تازد و به او می گوید که دیو کیخسرو را از را برده است. و او درِ، بار را بسته است. زال با شنیدن این خبر نزد کیخسرو می آید تا دلیل بار ندادن او را بپرسد. (فردوسی،۳۷۷:۱۳۷۷ بجلو)
نمونه دیگر مانند بهرام گور که وقتی فرستاده روم را مدتی در پایتخت نگه داشته بود، ولی هنوز بار نیافته بود، به حضور می پذیرد، و جنگ با ترکان را بهانه دیر شدن بار بیان می کند و به عنوان تلافی با او به ملاطفت خاص رفتار می کند . بر عکس پسر او یزدگرد دوم(۴۳۹-۴۵۷ م) چون به پادشاهی رسید، باری را که شاهان در اول هر ماه می دادند از رسم انداخت و از این رو مورد اعتراض بزرگان قرار گرفت. در واقع ابتدا رسم ساسانیان این بود که هفته اول هر ماه همه افراد حق داشتند به نزد ماموران دولت رفته و از ظلمی که درباره آنها شده شکایت کنند و دعاوی خود را که رسیدگی نشده را می توانستند به عرض پادشاه برسانند .که این رسم را یزدگرد دوم منسوخ کرد.(کریستنسن،۲۱۸:۱۳۸۴)
بدین ترتیب در زمان ساسانیان نیز پادشاه مانند زمان هخامنشیان در نظر مردم به عنوان داور داوران و آخرین مرجع قانون بود که با رای خود به شکایات پایان می داد و گناهان را عفو می کرد. زیرا او می توانست حقوقی را که ماموران و درباریان او پایمال کرده بودند جبران کند. کریستنسن دراین باره شرح مفصلی دارد به این مضمون که؛
«پادشاهان نخستین ساسانی دو بار در اعیاد نوروز و مهرگان بارعام می دادند. ورود همه کس را از خرد و کلان آزاد می فرمودند. چند روز قبل از طرف پادشاه اعلام می شد که بار عام خواهد داد تا شاکی و متشاکی عنه خود را برای جواب دادن آماده کنند. سپس پادشاه به موبد موبدان امر می کرد که مردمانی را که امین ومطمئن هستند در مدخل قصر قرار دهند تا کسی از دخول متظالمان ممانعت نکند، و اعلام می نمود که هر کسی در این موقع مانع شود از اینکه مظلومی شکایت خود را عرض کند نسبت خدا و پادشاه مرتکب گناه عظیم شده است و از امان قانون محروم خواهد بود. پس آنگاه مردمان را وارد می کردند .نخست به شکایت شاکیانی که طرف آن شخص شاه بود رسیدگی می نمودند. پادشاه موبدان موبد و ایران دبیربد و نگاهبان کل آتشگده ها را احضار می کرد و سپس برمی خاست و از تخت فرود می آمد و پیش موبدان موبد به داوری به دوزانو می نشست و می گفت:

هیچ گناهی نیست نزد خدای تعالی بزرگتر از گناه پادشاهان و حق گذاردن پادشاهان، نعمت ایزد تعالی نگه داشتن رعیت است و دادن داد ایشان و دست ستمکاران را از ایشان کوتاه کردن.سپس چون پادشاه راه بیداد سپارد و زیردستان او خود را در خراب کردن آتشکده ها و شکافتن دخمه ها مجاز خواهند دانست و این عبارت را بر زبان جاری می کرد؛ من که بنده ناچیز بیش نیستم در برابر تو قرار گرفته ام چنانکه تو فردا در برابر خدا قرار خواهی گرفت اگر تو از جانب خدا نگاهداری، خدا نیز جانب تو نگاهدارد .اما اگر جانب داری از شاه کنی خدا تو را کیفر دهد. و موبد موبدان در پاسخ میگفت : اگرخدا سعادت بندگان خود را بخواهد ، بهترین مرد مملکت را برای آنها انتخاب می کند و اگر مشیت او تعلق گرفته باشد که منزلت پادشاه را بنمایاند کلماتی برزبان جاری می کند شبیه آن چه الان تو بر زبان راندی. سپس به دعوی رسیدگی می کردند. اگر حکم به قصورپادشاه صادر می شد بایستی جبران و تدارک کند و گرنه شاکی را حبس می کردند. و او را مجازاتی عبرت انگیز می نمودند. پس از ختم این عمل قضایی، پادشاه برمی خاست و به تفصیل خدا را شکر می کرد و ثنا می گفت .آنگاه مجدا تاج بر سر می نهاد و بر تخت می نشست و از شاکیان دیگر دعوت می کرد که شکایت خود را عرض کنند».(کریستنسن،۲۱۷:۱۳۸۴)
شاه اختیار عفو کردن نیز داشت و اصولا در مورد گناهکاران، باریافتن به پیشگاه پادشاه به معنی عفو یافتن از گناه بود. همانند دادخواهی ارمانیان از خسرو در شاهنامه .(فردوسی،۲۷۹:۱۳۷۴)
درواقع یکی از وظایف عمده پادشاه در بارهای عام و خاص گوش دادن به شکایات بود. به سخن دیگر در چشم مردم، بار محک سنجش عدالت پادشاه بوده است. پادشاهی که«فراخ بار» بود یعنی کراراً بار عام می داد در نظر مردم فرمانروایی عادل بود و آن پادشاهی که «تنگ بار» بود یعنی به ندرت بار عام می داد بیدادگر شمرده می شد. مثلا در مورد انوشیروان که به عادل بودن مشهور است.(فردوسی،۶۲۷:۱۳۷۴)
به دلیل همین اهمیت بود که اردشیر ساسانی می گفت؛ «شاه باید داد بسیار کند که داد، مایه همه خوبی هاست و مانع زوال و پراکندگی ملک است و نخستین آثار زوال ملک اینست که داد نماند و چون پرچم سِتم به دیار قومی بجنبد شاهین داد با آن مقابله کند و آنرا پس زند».(مسعودی،۲۳۹،۲:۱۳۴۷)
در واقع نظام قضایی ساسانیان به شاهنشاه اختصاص داشت. و آیین آنها بر این بود که فرد گنهکار را ببخشند ولغزش های او را نادیده بگیرند. بجز اینکه آن فرد سه گناه را که هرگز در خور بخشیدن نبود را انجام داده باشد؛«نخست آنکه بد پادشاهان گوید و یا بد کشور جوید. دوم دزدیدن مال مردم یا به محارمشان چشم بد داشتن. سوم باز کردن اسرار مملکت ».(جاحظ،۱۷۶:۱۳۸۶)
اگر کسی در مراجع عدلیه محلی به حق خود نمی رسید می توانست به شاه مراجعه کند و به مقصود خود برسد. اما در اینجا مشکلی وجود داشت و آن دور بودن پادشاه و ازطرفی دیگرسختی به حضوررسیدن وی بود. خالق سیاست نامه راه حل پادشاهان را برای این مشکل را به این شکل بیان می کند که؛ «چنان خواندم در کتب پیشینیان که بیشتر از ملکان عجم دو کانی (صفَه) بلند بساختندی ، و بر پشت اسب بر آنجا بایستادندی، تا متظلمان که در صحرا گرد شده بودندی همه را بدیدندی و داد هر یک را بدادندی ».(نظام الملک،۱۲:۱۳۷۱) مع ذالک چنان که ذکر شد اکثر پادشاهان ایران در بعضی از مواقع مخصوص سوار اسب شده و بر بالایی می ایستادند و از آنجا همه جماعتی را که به دادخواهی و بار آمده بودند را می نگریستد، و به دعاوی آنها رسیدگی می کرده اند. و علت این کار این بوده است که؛ «چون پادشاه جایی نشیند و آنجا با دهلیز و دربند و پرده دار بود ، صاحب غرضان و ستمگاران، مظلومان را باز دارند و پیش پادشاه نگذارند».(کریستنسن،۲۱۷:۱۳۸۴) با این همه این احتمال کم نبود که درباریان و سالار بار دسیسه کنند و از بار یافتن بارخواهی یا دادخواهی جلوگیری نمایند. برای نمونه برطبق گفته فردوسی «سرگش» رئیس خنیاگران دربار خسرو پرویز سالار بار را با رشوه خرید تا از بار یافتن «باربد» جلوگیری کند.(فردوسی،۷۷۶:۱۳۷۴)
اما از سوی دیگر این مشکلات نیز بر کسانی که متولی داد دهی و قانون بودند پوشیده نبود و در رساله هایی که درباره امور کشورداری نوشته می شد به این مسائل توجه می شد. از جمله این نوشته ها چندین پند نامه است که به اردشیر و انوشیروان و بزرگمهر و بزرگان دیگر نسبت داده اند در یکی از آنها انوشیروان یکی از وظایف وزیر را در این می داند که اگر بارخواهی را به بارگاه او راه ندادند به او گزارش کند.
هر آنکس که آید بدین بارگه به بایسته کاری، نیابند راه
نباشم ز دستور هم داستان که بر من بپوشد چنین داستان .(همان:۶۲۷)
ویا همان داستان زیبایی که درباره دادگری انوشیروان شهرت دارد، که در اصل از همین ترس سازش درباریان در جلوگیری از باریافتن دادخواهان برخاسته است . بر طبق این داستان خسرو برای آن که کسی به بهانه ای از باریافتن اشخاص جلوگیری نکند، دستور داد که در جلوی بارگاه زنجیری بکشند که دست کودک هفت ساله نیز بدان برسد و بر آن زنجیر زنگ هایی ببندند تا هر بار خواهی که آن زنجیر را کشید زنگ ها به صدا در آیند و آواز آن به گوش شاه برسد. یک روز که زنگ ها به صدا در می آیند خسرو دو تن را می فرستد تا ببینند چه کسی به دادخواهی آمده است . آنها می روند و برمی گردند و می گویند که کسی نبود جز خری که بقصد خارش خود تن را به زنجیر می کشیده است. این سخن خسرو را قانع نمی کند و دستور می دهد بروند و درباره آن خر تحقیق کنند و در نهایت روشن می شود که آن خر متعلق به گازاری است که بیست سال از خر کار کشیده و اکنون که خر پیر شده او را از خانه خود رانده است . به دستور خسرو گازار را مجبور می کنند که تا خر زنده است از او نگهداری کند.(نظام الملک،۴۵:۱۳۷۱) گرچه روح این داستان بیشتر افسانه گون به نظر می رسد اما با همه این تفاسیر نوعی نگاه خاص به عدالت گری و گسترش آن در جامعه از سویی و از منظر دیگر نیاز کشور داری به گسترش آن، دارد که حتی دادگری نه تنها شامل تمام ابنای کشور بلکه برای تمام موجودات نیز بایستی اثر داشته باشد.که درواقع هدف پادشاه ازباردهی عام و توجه به سخن مردم و جلوگیری از بیدادگری و انجام این کارها این بود که «داد از بیدادگر بستاند، و انصاف بدهد و سخن رعیت به گوش خویش بشنود بی واسطه ، و چند قصه (عرض حال و نامه) که مهمتر بود باید که عرضه کنند و در هر یکی مثالی دهد، که چون این خبردرمملکت پراکنده شود که خداوند جهان، متظلمان و دادخواهان را، در هفته ای دو روز، پیش خویش می خواند و سخن ایشان می شنود ، همه ظالمان بشکوهند و دست کوتاه دارند و کس نیارد (جرات نکند) بیدادی کردن و دست درازی کردن از بیم عقوبت». (نظام الملک،۱۲:۱۳۷۱)
بار و آیین آن در ایران در دوره پس از اسلام
درآمد
همانطور که بیان شده نظام بار و تشریفات متعلق به آن در دوره پیش از اسلام اهمیت شایانی در ارکان مناسبات سیاسی و مشروعیتی و اقتصادی و قضائی و…. حکومت ایفا می نمود. پس پسندیده این بود که این آیین اصلی و مهم در مورد حکومت ها و سلسله های حکومتگر بعد از اسلام نیز پیاده شود. و با بررسی انجام شده مشخص خواهد شد که این آیین و تشریفات با اندکی تغییر ظاهری و عدم تغییر ماهوی در دوره اسلامی همچنان مورد استفاده خلفای اسلامی از یک سو و از طرفی دیگر خاندانهای حکومتگر ایرانی و غیرایرانی قرار گرفت. و اینطور می نمایاند که خلفای اسلامی خود را ناگزیر از به کارگیری این سنن و آیین پادشاهی می دیدند. تاریخ ایران در سیر طولانی خود در پس از اسلام شاهد تغییرات اساسی و بنیادین بود اما آنچه که در همه این حکومتها مشترک بود همین نظام و تشریفات نسبتاً یکسان باردهی بود.
خلفای اموی و نظام بار در این دوره
با گسترش و نفوذ اسلام به ایران همزمانی مشترکی بین تغییر حکومت و مذهب از سویی و از سوی دیگر نفوذ آیین و سنن سابق در دولتهای اسلامی بوجود آمد. به نحوی که آیین های دوره ساسانی در دوران اسلامی ایران نیز ادامه یافت چراکه آنها ساسانیان را سرمشق خود قرار دادند. زیرا ایرانیان دررسوم و آداب برسایرین سبقت و مزیت داشتند. بنا به گفته جاحظ؛ «..از قوانین مملکت داری و تدابیر کشوری و آداب پادشاهی و سیاست مدن و ملت پروری و برخورداری هر طبقه ازطبقات مردم و ایفاء به حفظ منافع آنها و صیانت حدود هریک ،آنچه آموخته ایم سراسر از ایرانیان فراگرفته وازآداب ایشان برخوردارشده ایم».(جاحظ،۹۳:۱۳۸۶) این استفاده از میراث ایرانیان و خصوصا ساسانیان وقتی بیشتر رخ می نمایاند که بدانیم تا مدتی از حکومت اسلامی حتی زبان فارسی زبان مرسوم اداری محسوب می شده است. به طوری که دفاتر جمع و خرج مالیات تا زمان حجاج بن یوسف ثقفی که والی عراق بود، همچنان به زبان فارسی و با همان سبک و روش دفاتر قدیم ایران بود و از سویی تصدی آن را نیز ایرانیان بر عهده داشتند چرا که اعراب به فنون دفترداری و دیوان نویسی آشنا نبودند و یاد گرفتن آن را برای خود ناپسند و حقیر می دانستند. گویا فردی « صالح بن عبدالرحمان سیستانی » نامی که زیر دست «زادان فرخ» مسئول امور محاسباتی دیوان ، کار می کرد، آنرا از فارسی به عربی تغییر زبان داد.(ممتحن،۱۳۵۸،۱۷:۲)
پس از ظهور اسلام در زمان امویان نیز برخی از تشریفات بارایرانی در بین آنها نفوذ کرد. از جمله نشستن خلیفه در پشت پرده، گویا خلفای ابتدایی اموی در اجرای این رسم ایرانی همت می گماشتند و در بارهایی که می دادند خود را از دید بارخواهان مخفی می داشتند. چنانکه خلیفگان اول بنی امیه و خلیفگان اول بنی عباس در مقابل ندیمان خود نمایان نمی شدند.(اشپولر،۱۳۶۹،۲۴۱:۲) و « چنان روی داد که روزی از اسحاق بن ابراهیم پرسیدم آیا خلفای بنی امیه با ندیمان خود آشکار می نشستند و رامشگران را رو بروی خود می نشانیدند یا برسم ایرانیان از دیدارها نهان بودند و بمسافتی دورتر جلوس می داشتند؟ اسحاق پاسخ چنین گفت که معاویه، مروان، عبدالملک، ولید، سلیمان، هشام و مروان بن محمد را رسم برین بود که میان خود و ندیمان پرده حایل میکردند تا مستی خلیفه و آنچه از اوپدید می آید ازدیده ها نهان ماند. چه بسا که خلیفه از غایت خوشی و وجد منقلب می گردید و می جنبید و کف میزد و شانه خود را حرکت میداد و می رقصید و بسا آنکه برهنه می شد، و چون در پرده بود این جمله بر هیچکس معلوم نبود جز برکنیزان و خوبرویان که با او نشسته بودند و در این حرکات او شرکت می کردند».(جاحظ ،۴۲:۱۳۰۸) اما گویا این رسم در ادامه توسط سایر خلفای اموی چندان مورد توجه نبود و کمتر به آن توجه می شد.(همان:۴۴)
در این دوره در باره طبقات مردم تغییری رخ نداد تا اینکه زمان یزیدبن عبدالملک بخلافت رسید «یزید همه این قواعد را منسوخ کرد و فرومایگان را با گرانمایه گان بآمیخت و به منهیات و لغو چندان بپرداخت که ندیمان بر وی چیره شدند . چو ،او خود آیین کشور را ناچیز گرفت و بایشان اجازت داد تا در حضور وی مسخرگی کنند و بلودگی و هزل بپردازندو همچنان بگاه سخن با وی محاجه کنند».(همان:۴۲) اما از آنجایی که حکام عصر اموی کلا اعرابی بودند که بیشتر به فکر علایق عربها ی هم قبیله خود بودند، به نحوی که حتی اعضای سایر قبائل عرب که دشمن آنها بودند را تحت فشار می گذاشتند، به همین دلیل هنگامی که آنها بارعام داشتند ، و در ملأعام ظاهر می شدند، و همچنین در جلسات مشورتی با اشراف و بزرگان عرب که دربار اموی در دمشق تشکیل می شد و در هر دیدار عمومی دیگر، ایرانیان بسیار به ندرت منظور می شدند.(اشپولر،۱۳۶۹،۱۲۸:۲)
عباسیان و نظام بار در این دوره
با آغاز حکومت عباسیان تشریفات بارمانند بسیاری دیگر از آیینهای ایران ساسانی در دستگاه خلافت راه یافت. بسیاری از خلفای عباسی خصوصا خلفای ابتدایی این سلسله خود را ازهمنشینی مستقیم با ندیمان و بارخواهان حفظ می کردند. و حتی در مجالس بزم خود سعی می کردند تا چشم سایرین به آنها نیافتد تا وجد آنان بر سایرین آشکار نشود. (جاحظ،۹۹:۱۳۸۶)
در بارگاه عباسی شغل پرده داری در دست گروه بزرگی بود که آنها را «حاجب » و رئیس آنها را «حاجب الحجّاب» می نامیدند. همانطور مردی را که به این مقام برمی گزیدند می بایست خوش چهره و خوش اندام ، ولی میانسال یا پیر می بود.(صابی،۵۳:۱۳۴۶) رئیس پرده داران خود از بزرگان بود و گاه به مقامات بزرگی می رسید. برای نمونه عبدلله بن طاهر پرده دار مأمون که در این شغل چهارصد غلام در فرمان داشت . فرزند همان طاهر بن حسین بنیانگذار سلسله طاهریان بود که خود سپس در خراسان به فروانروایی رسید.(۲۱۳-۲۳۰ ه.ق.) (گردیزی،۳۰۰:۱۳۶۳)
هنگام بار خلیفه جامه سیاهی بر تن می کرد و شمشیر پیامبر را می بست و کفش سرخی بپا می نمود و بر تخت بلندی بر بالشی از خز پوشیده به پارچه ارمنی تکیه می زد. خلیفه در دست چپ در میان دو بالش شمشیر دیگری هم می نهاد و قرآن عثمان را روبروی خود می گذاشت. در پشت خلیفه و اطراف اوغلامان سرایی با شمشیر و تبرزین و گرز، و خدمتکاران سقلابی یعنی روسی با بادبزن های زرین و سیمین می ایستادند.(صابی،۶۹:۱۳۴۶) هنگام بار حاجب الحجاب وارد می شد و زمین را می بوسید و سپس بارخواهان را به حضور خلیفه می برد.(همان:۵۷)
نخست ولیعهد یا فرزند خلیفه و پس از او وزیر وارد می شد. پرده داران وزیر را تا نزدیکی تخت خلیفه همراهی می کردند و سپس دور می شدند. وزیر زمین را می بوسید و اگر مفتخر می گشت دست خلیفه را هم می بوسید و سپس در جای خود در پنج ذرعی سمت راست تخت قرارمی گرفت. سپس سپهسالار وارد می شد و زمین را می بوسید ،و در سمت چپ تخت می ایستاد.«آنگاه اصحاب دواوین و نویسندگان و سپس سرداران که در پیشاپیش ایشان خلفای حاجبان اند به ترتیب مقام و دعوتشان می آیند. و در چپ و راست بر طبق رسمشان می ایستند آنگاه به بنی هاشم و به کسانیکه «دنیات»* ^[۱] پوشیده اند و نیز کسانی که متصدی کار نمازاند ندا داده می شود که که به نزدیک بساط بیایند و سلام بدهند و تک تک بیاستند. سپس قضاه خوانده می شوند. از میان آنها آنکه “قاضی القضاه"است پیش می رود و سپس کسی که قاضی حضرت (منظور نویسنده از حضرت پایتخت خلافت عباسی است یعنی بغداد)است. (صابی،۵۸:۱۳۴۶)
به گفته صابی هیج کس جز حاجب الحجاب و امیرالجیش حق نشستن نداشت (صابی،۶۳:۱۳۴۶) در این بین برای عالمان و فقیهان ارزش و منزلت خاصی در مراسم بار قائل بودند. و یکی از نشانه های احترام به علما این بود که در مقابل علمای مذهبی از جای برمی خیزیدند و یا آنان را با کلمات محترمانه ای مورد خطاب قرارمی دادند. و حتی علما اجازه داشتند در محضر بنشینند امری که فقط برای مشاوران مورد اعتماد مخصوص پیش می آمد.(اشپولر،۱۳۶۹،۱۳۱:۲) و گاه اتفاق می افتاد که شخص خلیفه از ارادت خود به بنی هاشم سخن می گفت. به طوری که مسعودی نقل می کند «مهتدی بکار دین متمایل بود و عالمان را تقرب داد و فقیهان را منزلت افزود و به آنها نیکویی کرد. می گفت: ای بنی هاشم بگذارید تا من عمربن عبدالعزیز رفتار کنم».(مسعودی،۱۳۴۷،۵۹۰:۲) وشاید به خاطر همین تمایل به دین بود که مهتدی خلیفه عباسی برای رسیدگی به شکایات مردم به مظالم می نشست؛ «صالح بن علی هاشم گوید یک روز که مهتدی بر رسیدگی مظالم نشسته بود. حضور داشتم و دیدم که دسترسی بدو آسان بود و درباره شکایتها که بدو می شد نامه ها به اطراف می فرستاد و رفتار او را پسندیدم.»(مسعودی،۱۳۴۷،۵۹۱:۲)
پس از آنکه همه در جای خود قرار گرفتند اذن العام یعنی بار عام آغاز می گردید. و لشکریان وارد می شدند و در صحن وسیعی به نام «صحن السلام» یا « دارالسلام» یعنی «سرای بار یا بار گاه » (گویا یکی از مشهورترین صحن های دارالخلافه در بغداد بوده) و به علت وسعتی که داشت به مناسبتهای مختلف، جشنها و اعیاد و اجتماعات در آنجا برگزار می شده است. که جایی شبیه آپادانای تخت جمشید یا طاق کسری بیستون بوده و بارخواهان در میان دو طناب در صف می ایستادند.(صابی،۵۸:۱۳۴۶)
اگر بارخواه به موجبی مورد بی مهری خلیفه قرار گرفته بود او را در جایی پایین تر از مقام او، و گاه نزدیک به در سرای و حتی بر در سرای می نشاندند. چنان که وقتی مأمون فضل بن ربیع را که مورد بی مهری بود بار داد، او را نخست در جایی بر در سرای نشاندند تا مأمون او را به حضور طلبید.(بیهقی ،۷۰:۱۳۷۶) اگر بارخواه پادشاه و یا فرستاده پادشاهی بود تشریفات بار با شکوه بیشتری برگزار می شد. از این نمونه است باری که خلیفه مقتدر(۲۹۵-۳۲۰ ه.ق.) هنگام پذیرفتن فرستاده دربار بیزانس داد و بدان مناسبت کاخ را سخت بیاراستند.(همان:۱۰) در این دوره نیز بار با جزئیاتی همراه بود. بنا بر گزارش صابی رسم زمین بوسیدن در آغاز رسم .(همان:۲۱)
گاهی خلیفه دست خود را که در پوششی پوشانده بود برای تجلیل از بارخواه می داد که ببوسد. ولی سپس به جای آن ،آیین ایرانی زمین بوسیدن مرسوم گردید. نخست ولیعهد و فرزند خلیفه و بنی هاشم و قاضیان و فقها و زهاد و قراء، یعنی قرآن خوان ها از زمین بوسی و دست بوسی معاف بودند. ولی کم کم آنها نیز باید این رسم را رعایت می کردند، مگر سپاهیان و توده مردم که افتخار زمین بوسی را نداشتند.(همان جا)
گویا در دوره عباسیان بارخواهان می بایست همه جامه سیاه می پوشیدند، چون رنگ سیاه شعارعباسیان بود . که این نوع پوشش و نمادهای خاص تبلیغی آنها در نحوه پوشش بارخواه تأثیر مستقیم داشت. بنحوی که هیچ کس حق پوشیدن کفش سرخ که آنرا «لالک» می خواندند را نداشت.(این واژه فارسی است و درواقع نوعی کفش است) چرا که رنگ سرخ رنگ کفش خلیفه بود (صابی ،۵۵:۱۳۴۶) گویا استفاده و پوشیدن از لباس سفید نیز جایز نبوده است چنانکه صابی نقل می کند که «محمدبن عمربن یحیی علوی در روزگارشرف الدوله به سرای المطیع -رحمه الله علیه- وارد شد….ابن خیاط صاحب دیوان رسائل بود و حسن بن محمد بن نصر صاحب دیوان “خبر و برید” بود و همه جامه سیاه به تن داشتند مگر محمدبن عمرکه سفید پوشیده بود. مونس فضلی حاجب نزد ایشان آمد و به محمدبن عمر گفت: ای شریف این جامه ، جامه سرای خلافت نیست. و آمدن تو آمدن کسی که قصد باریافتن دارد نیست، وی گفت : مثل اینکه جامه سفید بنظرت خوش نیامد. گفت : آری…..محمدبن عمر به او گفت : ای حاجب مقصودت چیست؟ گفت مقصود این که تو این جامه را بدل کنی و بر طبق عادت رفتار کنی با جامه ای سیاه سیاه». (همان جا)
در مورد رنگ خاص لباس بارخواه صاحب سیاست نامه حکایت جالبی دارد ، مبنی بر اینکه رنگ سرخ بارخواه نمادی و سمبلی از فرد دادخواه بوده است؛ «شنودم که یکی از ملوک به گوش گرانتر بوده است . چنان اندیشیدکه کسانی که ترجمانی می کنند و حاجبان ، سخن متظلمان با او راست نگویند و او چون حال نداند چیزی فرماید که موافق آن کار نباشد. فرمود که متظلمان باید جامه سرخ پوشند. و هیچ کس دیگر سرخ نپوشد تا من ایشان را بشناسم . و این ملک بر پیلی نشستی و در صحرا بایستادی و هر که را با جامه سرخ دیدی بفرمودی تا جمله را گرد کردندی. پس به جایی خالی نشستی ، و ایشان را پیش آوردنی تا به آواز بلند حال خویش می گفتند و انصاف ایشان میدادی».(نظام الملک،۱۳:۱۳۷۱) اینکه دادخواه به هنگام دادخواهی ، جامه ای به رنگ یا جنس مخصوص بپوشد و به محل دادرسی برود مدتها در ایران رسم بوده است . گاهی نیز دادخواهان جامه ای خاص که گویا آن را جامه ای کاغذی می نامیدند در بر می کردند و به پای علم و نشانه ای که برای راهنمایی این جماعت بر پا می داشتند می رفتند. حافظ می گوید:
کاغذین جامه به خونابه بشویم که فلک رهنمونیم به پای علم داد نکرد.(شعار،۱۳:۱۳۷۱)
استفاده از این شیوه و سبک و سیاق شمایی از توجه به دادخواهی در مسئله بار را نوید می دهد. همانطور که سابق بر این گفته شد دلیل اهمیت آن به این سبب بود که حاکمان بایستی همیشه از احوال نزدیکان و درباریان و مردم تحت امر خود با خبر می بوده باشند. و از آنچه که براطرافیان و بر ملتشان می رسید باید آگاه می بودند. و اگر حاکمی از مردم خود غافل می بود و از آنچه می کردند آگاهی نداشت فقط به اسم، حاکم بوده است.(جاحظ،۲۱۹:۱۳۸۶)
هنگام بار کسی اجازه آب خوردن نداشت. (همان:۴۹) هنگام بیرون رفتن از نزد خلیفه می بایست مسافتی را به پشت بروند. و هیچ کس نمی بایست بی اجازه بار را ترک کند. برای خارج شدن از حضور پادشاهان آدابی را می بایست رعایت کنند.جاحظ در این مورد میگوید:«و چون پادشاهی با ندیمان و خواص خود نشیند، هیچکس از ایشان نباید بی هنگام از جای خود برخیزد. مگر آنکه بسیار لازم باشد. پس در چنین وقتی می باید برخیزد و به جای خود توقف کند تا شاه به وی نظر افکند. آنگاه تعظیمی کرده بیرون آید. و چون بار دیگر باز گردد باز هم به جای خود چندان توقف کند که شاه بدو نظر افکنده، اجازه جلوس دهد.(جاحظ،۹۲:۱۳۸۶)
در دربار خلفا عادت بر این بود که کسی را در پیشگاه خلیفه به کنیه صدا نکنند. مگر کسی که خلیفه او را به کنیه مشرف کرده باشد و چنین مرتبتی برای او بخشیده باشد.(همان:۱۶۶) و اگر اسم کسی با اسم خلیفه خلیفه یکی باشد نباید نام او را ببرند. آورده اند که سلیمان بن عبدالملک یک روز نشسته بود و به مردم بخشش می کرد جوانی زیبا از بنی عبس با اندامی درشت که دیدارش چشم را پر می کرد نزد او آمد. سلیمان پرسید نامت چیست ؟ گفت :سلیمان بن عبدالملک . وقتی اسمش با اسم او یکی درآمد از وی اعراض کرد ». (صابی،۴۲:۱۳۴۶) این مثال به خوبی روشن نمود که علت این همه توجه برای حفظ ارزشهای اخلاقی و تربتی نسبت به خلیفه که درواقع در نظر همان جانشینان پیامبر اکرم(ص) بودند، اجرا می شده است.
همچنین باریاب می بایست در حضور خلیفه از گفتن آنچه شنیدن آن ناخوشایند بود بپرهیزد و فال بد نزند. و سخنی نگوید که اگر چه راست باشد گزاف نماید و کسی در باور آن دچار تردید شود. در این مورد صابی در توضیح مطلب حکایت جالبی را نقل کرده است که موضوع را به خوبی ترسیم می کند «آورده اند که وزیری در یکی از شهرها که مردمش شترمرغ را نشنیده و ندیده بودند. برای پادشاه خویش از پرنده ای که آتش و آهن گداخته رامی خورد، یعنی نعامه ، سخن گفت و پادشاه سخن وی را دروغ شمرد و بعید دانست که وی در گفتارش راست گو باشد. وزیر از پیشگاه وی با ناراحتی بسیار،بحدی که نمی توانست سخن بگوید،بیرون رفت و از آنچه دیده بود سخت شکسته خاطر بود . مال بسیاری خرج کرد و زیان بسیاری متحمل شد و در طلب نعامه(شترمرغ) فرستاد تا بدان شهر بیاورند. و آنگاه که با زحمت بسیار چند نعامه بدانجا حمل کردند همه بجز یکی در راه تلف شدند. وزیر آن یکی را نزد پادشاه حاضر کرد و آهن و آتش هم فراهم آورد تا آن مرغ آتش خوار آنها را فرو بلعد. وقتی که پادشاه شادمانی وزیر را احساس کرد و دید که وی از گرفتاری نجات یافته و خشنود می نماید بدو گفت: نادانی تو امروز در نزد من بیشتر از جهل روزی است که آن ادعا را کردی زیرا بر خردمند شایسته نیست که از چیزی سخن بگوید که شنونده آن را منکرخواهد شد و در اثبات آن نیازمند این همه زحمت و دشواری و تحمل زیان می شود. اگر آن یکی هم در راه تلف شده بود دروغگویی تو محقق نمی شد؟ و سرمایه و رنجت بیهوده از بین نمی رفت ؟ اگر زیانت را از آنچه که گفتنش بی نیاز هستی نگاه می داشتی چنین گرفتاری برایت روی نمی داد».(همان:۲۵)
درباره همین موضوع داستانی نظیر همین داستان در کتاب قابوسنامه آمده است که نشان می دهد که نه تنها این گونه آیینها ، بلکه اصولا این گونه نگارش ، یعنی تجسم دادن مطلب بوسیله حکایت وخود این آیین ها دارای اهمیت خاص بوده که در کتابهای اخلاقی فصلی بدانها اختصاص داده شده است .و حتی برخی از خود این افسانه ها اخذ از سنت ادبی ایرانی در کتابهای ادبی و آیین خسروانی بوده است . عنصرالمعالی مولف قابوسنامه می نویسد که در شبی که او در مجلس بزم ابوالسوار پادشاه گنجه بود و هر کس از شگفتیهایی که دیده بود سخن می گفت ، او نیز نقل کرد که در یکی از روستاهای گرگان در راه چشمه ای که زنان از آن آب می برند کرم سبزی هست که اگر زنی هنگام بازگشت از چشمه پای بر آن کرم نهد، آبی که در کوزه دارد در دم بگندد و او ناچارباید آن آب را بریزد و دوباره برگردد و آب بردارد. ابوالسوار از شنیدن این سخن گزاف چهره در هم می کشد و چند روزی با عنصرالمعالی سرگرانی می کند. عنصرالمعالی پس از پی بردن به علت سرگرانی او فورا کسانی را از گنجه به گرگان می فرستد و آنها پس از چهارماه محضری را به امضای قاضی و بزرگان گرگان می آورند و گواه برر درستی آن قضیه پیش ابوالاسوار می نهد. ابوالاسوار پس از خواندن آن محضر لبخندی زده و به عنصرالمعالی می گوید :«من خود دانم که از چون تویی دروغ نیاید، خاصه پیش چون منی اما خود آن راست چه باید گفتن که چهار ماه روزگار باید و محضری به گوایی دویست معدل تا آن راست از تو قبول کنند».(عنصرالمعالی۲۹:۱۳۴۶)
در زمان عباسیان نیز بارخواه دارای هر مقامی که بود می بایست قبلا اجازه بارمی گرفت . گردیزی گزارش می کند که ، روزی که معتصم برادر مأمون بی موقع همراه چند غلام خود خواست به دیدن مأمون برود، عبدالله بن طاهر که حاجب مأمون بود او را راه نداده است «و معتصم را بر عبدالله خشم بود و سبب آن بود که اندران وقت که عبدالله حاجب مأمون بود روزی معتصم با قومی از غلامان خویش بدر مأمون آمد بی وقت . عبدالله گفت : این وقت سلام نیست با چندین غلام .معتصم او را گفت: ترا با چهارصد غلام شاید که برنشینی ، مرا با این مایه مردم نشاید برنشستن».(گردیزی ،۳۰۰:۱۳۶۳) جاحظ نیز در مورد پسر مأمون گزارشی مشابه دارد «گویند مأمون به سختی بیمار بود و آن بیماری پیوسته سخت تر شد. و زیادتی درد او را آتش به جان کرده بود و درین وقت یکی از پسران او دربان را گفت: خواهم پدر را ببینم و از حال وی آگاه شوم؛ دربان گفتش: ممکن نباشد مگر آنکه توانی وی را از جایی چون رخنه در بنگری چونان که تو را نبیند و او چنین کرد».(جاحظ،۱۳۸۶:۱۹۴) همچنین طبری گزارش می کند که برادر خلیفه هنگام اقامت خود در مرو در سال ۱۳۲ هجری به حاجب خود سالم سپرده بود که ابومسلم نیازی به گرفتن اجازه بار نیست و حتی می تواند با اسب درون حیاط کاخ گردد.ولی با این حال ابومسلم هربار در جلوی کاخ از اسب پائین می آمد و در دهلیز کاخ منتظر می نشست تا حاجب برای او اجازه بار بگیرد.(طبری،۱۳۷۵،۴۶۷۷:۱۱)
در وصفی که صابی از باری که خلیفه الطائع در سال ۳۶۷ هجری به منظور اعطای لقب «تاج المله» به عضد الدوله داده بود آورده است « در مورد عضدالدوله علاوه بر درفش سفیدی که مرسوم بود و به امیران لشکر می دادند ، درفش زربفت ویژه ولیعهدان نیز داده شد. وی علاوه بر “عضدالوله ” به “تاج المله ” نیز ملقب گردید. و در میان امیران نخستین کسی بود که دو لقب بدو داده شد».(صابی ،۷۲:۱۳۴۶) در این بار برخی از جزئیات دیگر از آیین بار در دربار عباسی و بوهیان روشن می گردد. در آن روز خلیفه جامه سیاه برتن ، کلاه بلندی بر سرو قصیب یا عصای خلافت را در دست داشت ، و شمشیر پیامبر را بر کمر آویخته بود. و بر بالشی از خز سیاه زرباف تکیه زده بود. پشت خلیفه غلامان بسیاری ایستاده بودند و برخی از آنها بادبزن در دست داشتند. به فرمان عضدالدوله بر ستونهای میان تالار پرده ای از دیبا در جلوی الطائع آویخته بودند. تا چشم هیچ کس پیش از عضدالدوله به خلیفه نیفتد. پرده داران خلیفه که بیست و هشت تن بودند همه سیاه پوشیده و شمشیر بسته بودند. و پرده داران عضدالوله از دو سوی ریسمان ها ایستاده بودند. در این هنگام دیلمیان و ترکان بدون سلاح وارد شدند. دیلمیان در سمت چپ و ترکان در سمت راست ایستادند».(صابی،۵۹:۱۳۴۶) همین شکل ایستادن در این دوره نشان از نوعی استحاله قدرت و نفوذ یافتن عناصر قدرت جدید در شالوده خلافت دارد و آن همانا تمایل یافتن خلفا به ترکان و در دست گرفتن مشاغل و مناصب برتر دربار بوسیله این افراد می باشد. چرا که همانطور که پیشتر ها نقل شد همواره سمت راست دربار بر سمت چپ آن رجحان و برتری داشته است. و در اینجا شاید بتوان این سبک ایستادن را اینگونه تعبیر کرد. و در ادامه «پس از آن اشراف و قاضیان وارد شدند و در صحن ایستادند.سپس پرده را برداشتند و چشم خلیفه به عضدالدوله افتاد. در اطراف و پشت عضدالدوله چند تن از مردان او قرارگرفته بودند. در این هنگام دو تن از سران پرده داران خلیفه به نامهای مونس و وصیف پیش عضدالدوله رفتند و به او گفتند زمین را ببوسد. پس از آن که عضدالدوله زمین را بوسید آن دو بازوهای او را گرفتند و او را نزد خلیفه بردند. و در آنجا عضدالدوله دو بار زمین را بوسید و چون در جلوی خلیفه رسید به زمین افتاد تا دست و پای خلیفه را ببوسد. و خلیفه دست راست خود را برای بوسیدن به سوی او دراز کرد و به او گفت که بر تختی که بر سمت راست خلیفه بود بنشیند.عضدالدوله نخست ننشست تا خلیفه او را سوگند دادو آنگاه عضدالدوله تخت را بوسید و نشست. سپس مراسم اعطای لقب و دادن خلعت و شمشیر و گذاشتن تاج بر سر عضدالدوله به عمل آمد. پس از پایان این مراسم عضدالدوله از خلیفه اجازه گرفت که از در «الدواری» بیرون رود تا ناچار نباشد که به پشت بیرون رود. چون او این کار را بدشگون می دانست. پس از آن عضدالدوله در سرای خلافت سوار بر اسب شد و جلوی چشم خلیفه از در سرای بیرون رفت.(همان جا)
از شرح بالا چنین بر می آید که به خاطر مقام عضدالدوله می بایست در برخی از مراسم بار تغییراتی می دادند. یکی از این تغییرات چشم پوشی کردن از رسم به پشت بیرون رفتن از نزد خلیفه بود. ولی برای آنکه عضدالدوله هنگام ترک بار به خلیفه نیز پشت نکرده باشد از در دیگری بیرون می رود. و یا استفاده از تخت در سمت راست خلیفه برای او که نشان از قدرت رو به فزونی عضدالدوله در منظر خلیفه و قدرت سیاسی آن ایام داشت.
با همه این تفاسیر گویا شرح پرده کشیدن به فرمان عضدالدوله که تا او نخستین کسی باشد که خلیفه را می بیند ، بدین ترتیب که صابی شرح داده است ناقص است. چون وقتی پرده را بر می داشتند همه خلیفه را می دیدند. گذشته از آن در تالار بار خلیفه پرده وجود داشت ، پس به چه سبب به فرمان عضدالدوله پرده کشیدند؟ و یا اینکه پرده داران عضدالدوله برای چه حضور داشتند؟ واقعیت باید چنین بوده باشد که خلیفه و عضدالدوله توافق کرده بودند که دو پرده بکشند. یکی میان خلیفه و عضدالدوله و دیگری میان عضدالدوله و دیگران و منظور از این کار این بود که پس از آن که پرده داران خلیفه پرده نخستین را برداشتند و عضدالدوله مراسمی را که بارخواه می بایست انجام دهد بجای آورد و در کنار خلیفه می نشست ، آنگاه پرده داران عضدالدوله پرده دوم ، یعنی پرده ای را که به فرمان عضدالدوله آویخته بودند کنار بزنند. تا بدین ترتیب هم صورت ظاهری خلافت برای خلیفه حفظ شده باشد و هم به مقام پادشاهی عضدالدوله لطمه ای وارد نشود . با این همه از گفتگوی کوتاهی که هنگام زمین بوسی عضدالدوله میان او و یکی از همراهان او بنام زیاربن شهر اکویه در می گیرد ، روشن می شود که همراهان عضدالدوله با زمین بوسی او موافق نبوده اند.«می گویند که زمین بوسیدن عضدالدوله در نظر زیاربن شهر اکویه بزرگ آمد و گفت: این خداست، عضدالدوله شنید و به عبدالعزیزبن یوسف گفت :به او بفهمان که خلیفه خداست در زمین ».(صابی،۶۰:۱۳۴۶)
بر طبق رسم ایرانی بارخواه می بایست یک بار زمین را ببوسد واینکار در ابتدا در دربار خلفا معمول نبود. اشپولر ذکر می کند که امویان و عباسیان متقدم، رسم بوسیدن پا را هنوز نمی شناختند، اما این رسم در ایران به زودی معمول شد که در مقابل سلطان ، قالی و یا زمین غیر مفروش را ببوسند. حتی وقتی که وی بر تخت نشسته باشد.(اشپولر،۱۳۶۹،۱۳۱:۲) ولی بر طبق گزارش صابی عضدالدوله سه یا چهار بار و بر طبق گزارش ابن جوزی حتی دوازده بارزمین را بوسیده است و حتی بعد هم پای خلیفه را بوسیده است.گویا حقیقت امر این بوده است که عضدالدوله مطابق رسم یک بار زمین را و سپس دست راست خلیفه را و هنگام نشستن تخت را بوسیده است، و جز این هر چه در گزارش این مولفان است به منظور حفظ حیثیت خلیفه ای که در زمان عضدالدوله مقامش بیشتر از موبد موبدان زمان ساسانی نبود، از خود ساخته اند تا در عین حال احساسات ملی و مذهبی خویش را که در سراسر نوشته هایشان آشکار است تسلی داده باشند.( بوسه،۲۳۹:۱۳۸۵)
ولی شاید مهمترین تغییری که به خواست عضدالدوله در تشریفات بار داده بودند، این بود که عضدالدوله سواره درون سرای خلیفه گردد و سواره از آن خارج شود. بر طبق گزارش صابی هیچ کس حق نداشت که با اسب یا مسلح وارد کاخ گردد. (صابی ،۶۳:۱۳۴۶) این رسم چنان که پیش از این گفته شد از رسوم دربار ساسانی بود. ولی این رسمی بود که بنا به فرمان پادشاه و خلیفه گاه کسانی از اجرای آن مستثنی می شدند.عضدالدوله نیز که عنوان «شاهنشاه » را برای خود برگزیده بود و خود را عملا جانشین ساسانیان می دانست به خود این حق را می داد که سواره به کاخ خلیفه درآید و سواره از آنجا بیرون رود. اما خود عضدالدوله با تمام موقعیت خود اجازه نداشت به هر نقطه از کاخ خلیفه وارد بشود.(صابی،۶۶:۱۳۴۶)
در واقع گویا آنچه که به عنوان قواعد باردهی مجری بود می بایست بطور کامل اجرا شود. و در اجرای آن قصوری ایجاد نشود. و در صورت نقض این قواعد با شخص خاطی برخورد می شد. در این رابطه صابی گزارش می دهد که :« جدم گفت که : ابوالهیثم یک روز به سرای عضدالدوله وارد شد و عمامه اش را از سرش برداشت و در برابر خود گذاشت ، یکی از جاسوسان او را دید و آنچه را کرده بود نوشت. استاد دار بیرون آمد ، بر او سخت گرفت و دشنام داد و عمامه را برداشت و چندان بر سرش زد که پاره پاره شد و کسی را بر او گماشت و زندانیش کرد. سپس به عضدالدوله گوشزد شد که این مرد سرش داغ میشود و نمی تواند عمامه را بر سر نگهدارد. و این کار را برای آن انجام داده است نه از نا آگاهی از ادب خدمت».(همان:۵۷)گاهی اوقات فردی مورد بی مهری و خشم خلیفه واقع می شد. به همین سبب سایر مقامات دربار از جمله حاجب خلیفه می بایست در نحوه برخورد خود با شخص مورد نظر تجدید نظر می کردند و با او رفتاری می کردند که مانند دورانی که نظر خلیفه موافق او بود نباشد.(همان جا)
هدیه دادن و فرستادن آن به دربارخلیفه در واقع ارتباط بین حاکم با خلیفه و همچنین ارسال فرامین و خلعت های حکومت توسط فرستادگان انجام می شد. که حتی در این بخش از روابط که شکل دیپلماتیک به خود می گرفت ، سنتهای ساسانی در مقیاس وسیع اعتبار داشت.(اشپولر،۱۳۶۹،۱۵۹:۲) در این زمان فرستاده گان حکومتی نسبت به وضع بی بندو بار و نا بسامان اعراب در دوره های قبل شکل منسجم تری به خود گرفت، بطوری که همزمان دو نفر یکی فردی پرتجربه و جهاندیده و دیگری نماینده ای از دیوان و یا کارکنان دربار به عنوان فرستاده حکومتی تعیین می شدند برای سفارت .(همان جا) آنچه که به نظر می رسد این است که سوای از ارتباط سیاسی بین پادشاهان و خلفا با یکدیگر، آنچه که در نهایت امر مورد توجه سلاطین و خلفا از بار دهی به سفرا بود ، این بود که از طریق این بار و مراسم و تشریفاتی که در بار برای فرستاده پادشاه دیگر استفاده می کردند، قدرت و اقتدار خود را نشان بدهند. در این مورد می توان به باردهی خلیفه مقتدر به سفیر روم در سال سیصد و پنج هجری اشاره کرد «چون به حیاط همگانی رسیدند ، پرده دار ایشان را در رواق آنجا نشانید ، تا انبوه مردان را در فراخنای خانه ببینند. پس آنان را به راهروی دراز در پشت رواقها برد تا به صحن بستان رسیدند. پس به سوی اطاق پذیرایی که وزیر در آن نشسته بود بردند، با فر و شکوه مجلس آراسته به فرشها و انبوه مردم ، دیدگاهی شگفت انگیز برابر خود یافتند.»(مسکویه،۱۰۹:۱۳۷۶)
در این بین یکی از این سنت ها که در جلب نظر دربار نقش ویژه ای داشت فرستادن هدایا بود.(همان:۱۶۰) گاهی این هدایا و پیشکشها در نتیجه گرفتن لقب و کنیه خاص به خلیفه و اطرافیان وی می دادند. اما گویا این رسم قبل از آن چندان رایج نبوده است «این کار پیشتر رایج نبود تنها به اطرافیان و حاشیه نشینان سرای چیزی داده می شد. اما با تغییر اوضاع و احوال و کم شدن مواد و اندک شدن اموال رسم بر این شد که مولی یا ملقب ( کسی که لقب گرفته یا ولایت یافته ایت ) در حدود امکان و تجمل خود پیشکشی هر چه بیشتر از مال و جامه و بوی خوش بهن خزانه تقدیم کند . و رسم است که به نویسندگان و پیرامونیان چیزی که مرسوم است هدیه کند».(صابی ،۷۵:۱۳۴۶) این هدایا به میزان توان و قدرت مالی فرستنده آن بستگی داشت به طوری که گویا در آغاز هدایای سلسله های کوچک محلی به خلفا کوچک بوده است .به طور مثال اسپاهبد طبرستان در سال ۱۴۸ه.ق سنگهای قیمتی و تولیدات داخلی سرزمین را پیشکش می کردند.(اشپولر،۱۳۶۹،۱۶۵:۲) عضدالدوله حاکم قدرتمند آل بویه پس از آنکه در۳۶۷ه.ق لقب تاج المله را از خلیفه الطائع گرفت هدیه ای را روانه در بار خلیفه کرد که پنجاه باربر آن را حمل می کردند.(صابی،۷۶:۱۳۴۶) در واقع علاوه بر اسب ، شتر و فیل و حیوانات خانگی ، پارچه های لباس و مواد خوشبو و سکه های طلا و نقره در هدایا نقش مهمی را داشتند.(اشپولر،۱۳۶۹،۱۶۵:۲) این امر خود نشان از گوناگونی و تنوع نوع هدایا و پیشکش ها را دی این دوران نوید می دهد.
بار و آیین آن در حکومتهای ایران پس از اسلام
درآمد: با تسلط اعراب بر ایران، ایران و ایرانیان کج دار و مریز توانستند در عرصه سیاست و اداره حکومت خلفا نقش تأثیرگذاری را ایفا کنند. و حتی در مراحل بالاتر به مناصب مهم درباری نایل گردیدند. و برخی از خاندان های ایرانی گام را فراتر نهاده و در دل خلافت اسلامی حکومتی نیمه مستقل و گاه مستقل از حکومت مرکزی بغداد برای خود ایجاد کردند.در این قسمت تشریفات و نظامات درباری که متأثر از باردهی قدرت های سیاسی است مورد بررسی قرار می گیرد.
طاهریان و نظام بار در آن دوره
پس از آنکه عباسیان بسیاری از آیین های ایرانی را گرفتند، پذیرفتن آنها برای سلسله های ایرانی دوره اسلامی، دیگر حتی منع مذهبی هم نداشت و بدین ترتیب آیین بار پس از تبدیل برخی از اصطلاحات آن به عربی و ترکی و مغولی میان این سلسله ها رواج یافت. درواقع زوال استقلال ایران پایانی برای رسوم درباری نبود بلکه به عکس، این رسوم صرف نظر از دربار خلفا در سلسله های ایرانی در قرن سوم و چهارم و پنجم هجری قمری به تدریج ظاهر شدند.(اشپولر،۱۶۱،۲:۱۳۶۹)
در مورد تشریفات بار در دربار طاهریان که درواقع نخستین سلسله ایرانی پس از اسلام به سر سلسلگی طاهربن حسین بود چندان اطلاعات بدست نمی آید. عبدالله بن طاهر (۲۱۳-۲۳۰ه.ق) سومین حاکم طاهری پیش از آن که امارت خراسان را بدست آورد مورد توجه مأمون بود و منصب مهمی در دربار مأمون داشت .او به عنوان حاجب مأمون جایگاه ویژه ای داشت. درواقع دوران وی دوران تثبیت حکومت طاهریان در خراسان به مرکزیت نیشابور محسوب می شود. عبدالله در نزد مأمون بسیار عزیز می نمود و بنا به گفته گردیزی قدرت او به قدری بود که زمانی که منصب حاجبی مأمون را بر عهده داشت چهارصد غلام تحت امر او بودند.(گردیزی،۳۰۰:۱۳۶۳) گویا عبدالله طاهر در دوره جانشین مأمون یعنی معتصم دچار خشم و بغض خلیفه قرار گرفت.(همان جا)
درمورد تشریفات بار در این دوره، درباره محمدبن طاهر (۲۴۸-۲۵۹) پنجمین و آخرین فرمانروای طاهری گزارش شده که وقتی یعقوب لیث از امیر بارخواست، حاجب امیر، او را بار نداد.(گردیزی،۷:۱۳۲۷) با این حال باید گفت که پس از طاهربن حسین جانشینان او اگر چه در چهارچوب محدود فرمانروایی خود الزاماً به بار هم می نشستند، ولی آن را بسیار ساده برگزار می کردند تا از هرگونه تشریفاتی که از آن بوی استقلال خواهی بدهد و در نزد عباسیان خاطره طاهربن حسین را زنده کند پرهیز کرده باشند.

روش ورود: پس رونده
Metod: BackWard

ضریب همبستگی چندگانه
۶۷۸/۰ R=

ضریب تعیین
= ۴۶۰/۰

ضریب تعیین تعدیل شده
adj= 382/0

خطای استانداردبرآورد
۹۲۲۱۵/۱۰ SE=

تحلیل واریانسANOVA
۹۵۳/۵ F=

سطح معناداری
۰۰۰/۰ Sig=

همانگونه که درجدول (۴-۱۰۶) ملاحظه می شود درمرحله ی پانزدهم ازرگرسیون پس رونده ،ضریب تعیین و ضریب تعیین تعدیل شده متغیر وابسته گرایش به پژوهش بامتغیر های مستقل (به کاررفته دراین مرحله)،۴۶۰/۰ =محاسبه شدکه بدین معناست که متغیرهای مذکور فقط توانسته اند۰/۴۶درصد از واریانس متغیر وابسته راتبیین نمایند،بنابراین مدل رگرسیون قادراست۰/۴۶درصد ازداده ها رابرازش دهد.ضریب تعیین تعدیل شده،۳۸۲/۰adj=محاسبه شد که نشان می دهد متغیرهای مستقل مذکور توانسته اندفقط۲/۳۸درصد از تغییرات متغیر وابسته گرایش به پژوهش را تبیین کنند،مابقی این تغییرات ۸/۶۱درصدکه به مجذورکمیت خطا معروف است تحت تاثیرمتغیرهای خارج از مدل مرحله پانزدهم معادله رگرسیون روش پس رونده می باشد .

براساس داده های جدول (۴-۱۰۷) ضریب رگرسیونی گرایش به پژوهش ومتغیرهای مستقل سن۳۹۷/۰،جنسیت۳۵۸/۰-،رشته ی انسانی۲۸۵/۰،رشته کشاورزی۲۲۱/۰، رشته ی فنی مهندسی۲۱۱/۰، رشته علوم پایه۰۹۵/۰-، مقطع تحصیلی۴۲۳/۰-، مالکیت منزل۱۳۴/۰، ساعات مطالعه۳۹۰/۰، هزینه خرید کتاب۳۲۵/۰، شرکت در همایش علمی۲۸۱/۰،انجام تحقیق۱۲۲/۰،پاسخگویی امکانات۱۷۲/۰،جستجووکنکاش۳۳۹/۰،نظرازمشاورین۱۸۳/۰،علاقه به تحصیل۴۵۶/۰-می باشد که بیشترین تاثیرات به ترتیب مربوط به سن، ساعات مطالعه ،جستجو وکنکاش،هزینه خرید کتاب،رشته ی انسانی ، شرکت در همایش علمی ، رشته ی کشاورزی،رشته ی فنی مهندسی بوده است، به عبارتی متغیرهای ذکرشده بیشترین سهم درتبیین گرایش به پژوهش داشته‌اند.
خریدکتاب۳۲۵/۰+جستجو وکنکاش۳۳۹/۰+ ساعات مطالعه۳۹۰/۰+ سن۳۹۷/۰=(گرایش به پژوهش) Zy رشته ۲۱۱/۰+رشته کشاورزی۲۲۱/۰+ شرکت در همایش علمی۲۸۱/۰+رشته ی انسانی۲۸۵/۰+ انجام۱۲۲ /۰+مالکیت منزل۱۳۴/۰+پاسخگویی امکانات۱۷۲/۰+نظرازمشاورین۱۸۳/۰+ فنی مهندسی
علاقه به تحصیل ۴۵۶/۰- مقطع تحصیلی ۴۲۳/۰- جنسیت ۳۵۸/۰- رشته علوم پایه۰۹۵/۰- تحقیق
جدول ۴-۱۰۷: جدول ضریب آزمون تحلیل رگرسیون گرایش به پژوهش ومتغیرهای مستقل درتحقیق مرحله پانزدهم

متغیرهای مستقل
ضرایب استاندارد نشده
ضرایب استانداردشده
t
ْSig

B
SE
Beta

مقدارثابت
۳۶۸/۸۲
۳۲۲/۲۲
———-
۶۹۰/۳

بازی نمایشی^[۱۵]: در این بازی کودک رویدادهایی که در آن مستقیماً شرکت نداشته را به صورت نمایشی در می‌آورد. برای مثال، نمایش دادن یک برنامۀ تلویزیونی، یک رویداد رخ داده در خیابان، اجرای مراسم‌های مذهبی و ملی و حتی مراسم خاک‌سپاری و تشیع جنازه.

بازی مخاطره‌آمیز^[۱۶]: نوعی بازی که به کودک فرصت می‌دهد با تجربیات پرمخاطره یا حتی بالقوه تهدید کنندۀ زندگی مواجه شوند، یا مهارت‌های زنده ماندن و غلبه بر ترس را تمرین کند. به عنوان مثال، دوچرخه‌سواری روی یک دیوارۀ باریک، عبور از تنۀ درختی که به صورت پل روی رودخانۀ کوچکی افتاده است و رفتن روی شاخه‌های باریک یک درخت.
بازی اکتشافی^[۱۷]: این بازی برای بدست آوردن اطلاعات واقعی و از طریق به طرف دهان بردن، دستکاری کردن، پرتاب کردن، کوبیدن و خراب کردن اشیاء انجام می‌شود.
بازی خیالی^[۱۸]: این بازی از اصول و قواعدی که بر دنیای مادی حاکم است، پیروی نمی‌کند. برای مثال کودک تصور می‌کند یا وانمود می‌کند درخت است، یا ماهی است، یا سگی را که در کنارش نیست نوازش می‌کند.
بازی تخیلی^[۱۹]: این بازی از اصول و قواعدی که بر دنیای مادی حاکم است، پیروی نمی‌کند. برای مثال کودک تصور می‌کند یا وانمود می‌کند درخت است، یا ماهی است، یا سگی را که در کنارش نیست نوازش می‌کند.
بازی حرکتی^[۲۰]: بازی که شامل حرکت و جنب‌وجوش در هر مسیر و جهتی است. برای مثال تعقیب کردن و دنبال کردن همدیگر، گرگم به هوا، قایم باشک، بالا رفتن از درخت، پریدن از طناب و ….
بازی مهارتی^[۲۱]: کنترل عناصر فیزیکی و مؤثر محیطی. برای مثال، حفر کردن تونل، خراب کردن دیوار خانه متروکه، مسیر نهر آب را تغییر دادن، ساختن پناهگاه، آتش درست کردن.
بازی با شیء: نوعی بازی که در آن دستکاری اشیاء و انجام دادن ماهرانه و هماهنگی چشم و دست بسیار زیاد و به به طرز جالبی استفاده می‌شود. به عنوان مثال، استفاده از هر شیء به شکل جدید و بدیع، ریختن وسایل در سبد و خالی کردن آن‌ ها، بستن و باز کردن و…
بازی اجرای نقش^[۲۲]: این بازی چگونگی بودن و زندگی کردن را بررسی و کشف می‌کند. نقش اجرا شده می‌تواند مربوط به افراد داخل خانه یا بیرون از خانه، و اجتماع و تعاملات بین فردی باشد. برای مثال، جارو زدن اتاق‌های خانه، صحبت کردن با تلفن، رانندگی کردن، پرستاری از یک بیمار، رنگ زدن دیوارهای خانه.
کودکان با همدیگر متفاوت هستند. بنابراین شیوه‌های مختلف بازی کردن دارند. حتی کودکان یک سن نیز دارای توانایی‌های متفاوتی هستند. کودکی که نمی‌تواند مداد را در دست بگیرد یا توپی را شوت کند، ممکن است در یک زمان دیگر مداد را بهتر از کودکان دیگر به کار گیرد و توپ را بهتر از سایر کودکان شوت کند. در حقیقت، یک جادۀ همگانی رشد وجود دارد که تمام کودکان آن را طی خواهند کرد، اما هر کودک این مسیر را با سرعت خودش پشت سر می‌گذارد. یکی از مهارت‌های مهم کودکان، توانایی آنان برای بازی کردن است و این موضوعی است که نیاز به آموزش خاصی ندارد، خود کودکان در آن اُستادند و همیشه در آن موفّق و پیروز هستند.
بازی صامت و بی‌صدا^[۲۳]: بازی بی‌صدا مثل نگاه کردن به تصاویر کتاب، خط‌خطی کردن روی کاغذ، عروسک بازی، تکمیل جورچین ( پازل)، مهره به رشته کشیدن، چیدن اشیاء روی همدیگر و…. .
بازی کلامی^[۲۴]: این بازی مستلزم خواندن و نوشتن است، اما حساب کردن را شامل نمی‌شود. بازی زمانی به وسیلۀ کودکانی ترجیح داده می‌شود که زبان بیانی و نوشتاری را دوست دارند. بازی می‌تواند شامل هر چیزی باشد که بر کلمات نوشتاری تمرکز داشته باشد مثل بازی‌های دارای بخش کلامی، داستان‌گویی و کتاب‌خوانی، بازی‌های کلامی مهارت گوش دادن را بهبود می‌دهد و تعدا واژگان بیانی و درکی کودکان را افزایش می‌دهد، بنابراین در تقویت مهارت‌های ارتباطی و زبانی کودکان بسیار تأثیرگذار است.
بازی دارای منطق و استدلال^[۲۵]: نوعی بازی که حساب کردن را شامل می‌شود. این بازی با استدلال و مرتب کردن ارتباط دارد و توانایی‌های حل مسئله، تمرکز بر اعداد، طرح و نقشه و برنامه‌ریزی و منطق کودکان را بهبود می‌دهد. کودکان دارای علایق منطقی، به طرف تجزیه و تحلیل و آزمایش و تجربه کردن پدیده‌ها گرایش دارند و در جستجوی بررسی توالی رویدادهایی که می‌بینند برمی‌آیند. اسباب‌بازی‌هایی که برای این نوع بازی کودکان ایده‌آل هستند عبارتند از پازل‌ها، بازی‌های عددی، مسائل ریاضی، بازی‌های دارای استراتژی و هر چیزی که کمک می‌کند کودکان از استدلال و منطق استفاده کنند.
بازی درون فردی ( فردی)^[۲۶]: این بازی فردی و متکی به خود است، و اندیشه و فکر درونی و آگاهی از احساسات را پرورش می‌دهد. در هنگام بازی کردن تکی یا انفرادی، کودکان عواطف و احساسات و افکار خودشان را می‌شناسند و چگونگی کنترل آن‌ ها را می‌آموزند. این بازی اجازه می‌دهد کودکان محیط‌شان را کشف کنند و از فعالیت‌هایشان لذّت ببرند، بنابراین با به کار گرفتن تخیل کودکان، خودانگیزشی و عزت نفس و خودباوری آن‌ ها را بهبود می‌دهد. بازی فردی به کودکان امکان می‌دهد خودشان محیط و شرایط بازی را خلق کنند و زمینه را برای بازی وانمودی که تخیل کودکان را به طور کامل به کار می‌گیرد، فراهم می‌سازد. معمولاً بازی، کودکان بسیاری را در کنار هم جمع می‌کند، امّا بازی مستقل و تکی جنبۀ مهمی از رشد دورۀ کودکی است. کودکانی که این بازی را ترجیح می‌دهند شاید کم‌رو و خجالتی باشند، اما وقتی به تنهایی بازی می‌کنند، توانایی آنان بی‌نهایت است.
بازی میان فردی ( چند نفری): این بازی ارتباط و کار گروهی را تقویت می‌کند، زیرا مستلزم درک دیگران و تعامل مثبت با هم‌بازی‌هاست. بازی کردن با دیگران به شکل دوستانه و همکارانه از طریق آموختن چگونگی درک احساسات دیگران و کار مشترک سازنده و موفقیت‌آمیز، کودکان را با تأثیر پویایی و انسجام گروهی آشنا می‌سازد. بازی بین فردی به تک تک کودکان می‌آموزد که چگونه به صورت گروهی و شراکتی کار کنند، افکار و ایده‌هایشان را مطرح کنند و به نقاط مشترک برسند، و برای رسیدن به اهداف گروهی احساس مسئولیت کرده و فعالیت کنند. این بازی کودکان را وادار می‌کند در مورد افکار و احساسات‌شان حرف بزنند و باعث می‌شود کودکان ببینند چگونه توان و انرژی که از سوی چند نفر هزینه می‌شود به نتایج موفقیت‌آمیزی منجر می‌شود.
بازی خارج از خانه: لذّت و خوشی بازی کردن در خارج از خانه، یکی از زمان‌های محبوب و مورد علاقه روزانه هر کودک خردسالی محسوب می‌شود. دویدن، لی‌لی کردن، طناب بازی، بادبادک هوا کردن، تاب بازی، سرسره سواری، بالا رفتن، پریدن، جست‌وخیز کردن، قایم باشک، سه‌چرخه سواری، انواع بازی‌های توپی مثل فوتبال، حفر کردن در ماسه ( ایجاد تونل و گودال در ماسه) و ….
بازی‌های خارج از خانه مهارت‌های حرکتی بزرگ ( مهارت عضلات بزرگ) را در کودک تقویت می‎کند. حرکات متقاطع ( دست راست، پای چپ و برعکس)، نقش مهمی در موفقیت‌های بعدی کودک در خواندن و نوشتن دارد. مدت زمانی که کودک در زمین بازی به سر می‎برد نیز فرصت عالی برای اکتشاف در محیط است. کودکان خردسال هم‌چنین بازی خارج از خانه را به خاطر این که آن‌ ها می‌توانند تخیل‌شان را در بازی جسمانی‌شان آزاد سازند، بسیار دوست دارند. به عنوان مثال، آن‌ ها می‌توانند چند درخت کنار هم را به عنوان قلعه و دژ خود، و آویزگاه‌های چنگلی را به عنوان پل عبور از روی رودخانه در نظر بگیرند.
بازی خانگی^[۲۷]: در بازی خانگی کودکان از آن چه که می‎بینند والدین در خانه انجام می‌دهند تقلید می‌کنند، و این برای تقویت هم‌حسی و همدلی در کودکان بسیار مفید و باارزش است. اشکال بازی خانگی مثل انجام کارهای نظافت خانه، آب و جارو کردن، گردگیری، شستن و غذا درست کردن و بچه‌داری و سایر کارهای خانه. ظاهراً علاقۀ دخترها به این نوع بازی بیش از علاقۀ پسرهاست، اما فقط دخترها نیستند که از بازی خانگی لذّت می‌برند. اگر پسر شما خواست در کارهای مربوط به خانه کمک کند به او اجازه چنین کاری را بدهید. در حقیقت با تشویق پسرتان برای انجام این کارها، عروس آینده‌تان از شما بسیار ممنون و سپاسگزار خواهد بود. وقتی که او بزرگ می‌شود و در انجام امور خانه کمک می‌کند از او بسیار تشکر خواهید کرد و این کار آسان‌تر از آن است که از او خواهش کنید کارهای خانه را انجام دهد! در این بازی، کودکان در مورد زندگی خواهند آموخت، و ما الگوهای نقش آن‌ ها هستیم خواه دوست داشته باشیم و خواه دوست نداشته باشیم.
بازی جسمانی^[۲۸]: کودکان فعّال هستند، پیچ و تاب می‌خورند، می‌غلتند، می‌کوبند، پرتاب می‌کنند، چرخ می‌زنند و می‌دوند. آن‌ ها سخت تلاش می‌کنند، مسابقه می‌دهند و مبارزه می‌کنند. تیم‌هایی تشکیل می‌دهند و فوتبال بازی می‌کنند، از روی طناب می‌پرند، به صورت گروهی دوچرخه‌سواری یا قایم‌باشک بازی می‌کنند.
کودکان با فرصت انجام بازی‌هایی که آن‌ ها را در فعالیت جسمانی درگیر می‌کند، برانگیخته شده و به شوق و ذوق می‌آیند. به کمک بازی جسمانی فعالیت‌های کودکان همان‌طور که رشد می‌کنند به طور دائمی پیشرفت می‌کند و کنترل آن‌ ها بر بدنشان بیشتر می‌شود. در این بازی آگاهی از مکان و فضای اطراف کودکان گسترش یافته و جرأت و خودباوری و اعتماد به نفس کودکان افزایش می‌یابد.
در بازی جسمانی، کودک به تدریج در اعمالی که اعضای مختلف بدن را در بر می‌گیرد و به کار می‌اندازد، ماهرتر و چابک‌تر می‌شود. به عنوان مثال، هماهنگی دست و چشم برای گرفتن تعقیب و دنبال کردن، کنار کشیدن و جا خالی دادن، پرتاب کردن، ضربه زدن، با پا زدن، غلتیدن، جهش و گرفتن کامل‌تر می‌شود. به اعتقاد داهرتی و بیلی^[۲۹] (۲۰۰۳)، با انجام بازی‌های جسمانی، کودکان در انجام دادن بازی‌های ساده همکارانه و رقابتی با یک هم‌بازی یا گروه کوچکی از کودکان پیشرفت می‌کنند. به علاوه، درک قواعد و مقررات بازی و بازی جوانمردانه، به عهده گرفتن مسئولیت اعمال خودشان و آگاهی نسبت به ایمنی خودشان و دیگران، افزایش می‌یابد.
بازی جسمانی را می‌توان به مهارت‌های حرکتی بزرگ و مهارت‌های حرکتی کوچک (ظریف) تقسیم کرد. اسباب‌بازی‌هایی مثل تجهیزات بازی خارج از خانه ( تاب، سرسره، الاکلنگ)، سه چرخه، دوچرخه و سایر اسباب‌بازی‌های سوار شدنی، عضلات بزرگ را تقویت می‌کند.
کنترل و هماهنگی مهارت‌های حرکتی بزرگ کودکان، با بهره گرفتن از حرکات و فعالیت‌هایی که مستلزم استفاده از عضلات بدن، مخصوصاً دست‌ها و پاها است، رشد می‌کند. شامل مواردی چون ایستادن، راه رفتن، دویدن، بالا رفتن، پریدن، تعادل، راندن و کشیدن اسباب‌بازی‌های چرخ‌دار، پرتاب کردن و گرفتن توپ، رکاب زدن سه‌چرخه و دوچرخه، حرکت کردن با توپ ( در بازی فوتبال یا بسکتبال). همان طور که کودکان بزرگ‌تر می‌شوند حرکات‌شان بهبود و پالایش می‌یابد و مهارت‌هایشان را در موقعیت‌های جدید به کار می‌گیرند؛ به عنوان مثال در لی‌لی کردن ( روی یک پا راه رفتن یا جستن) به صورت انفرادی یا در قالب بازی گروهی. کسب آگاهی از فضا و مکان، بلندی و فاصله، هنگامی که آن‌ ها به اطراف حرکت می‌کنند، از تجهیزات بازی بالا می‌روند یا سوار اسباب‌بازی‌های چرخ‌دار می‌شوند. مهارت در حرکت کردن شامل گام برداشتن، پریدن، گرفتن در حال حرکت، چرخیدن، تغییر جهت، غلتاندن چرخ ( چرخی که کودکان روی زمین می‌غلتانند). آموختن تعادل روی اندام‌های مختلف بدن، پشتک زدن و انتقال وزن از پاها به دست‌ها. استفاده از وسایلی برای بالا رفتن و تاب خوردن، حفظ تعادل و کنترل ( راه رفتن روی یک دیوار کوتاه یا طناب ضخیم).
کنترل حرکتی ظریف خیلی مهم است. مهارت در انجام دادن با دست و ئست‌کاری مواد قابل انعطاف و چیزهایی کوچک به رشد عضلات کوچک بستگی دارد. مهارت‌های حرکتی ظریف یا کوچک در مواردی مثل ساختن یک برج با بهره گرفتن از بلوک‌ها، کامل کردن یک پازل تصویری و بستن کفش و دکمه زیپ لباس دیده می‌شود. با رشد جسمانی کودک عضلات کوچک نیز رشد می‌کنند و هماهنگی دست و چشم افزایش می‌یابد. هماهنگی دست و چشم پیش‌نیاز توانایی گرفتن مداد، و نشانه‌گذاری روی کاغذ و بعدها نوشتن درست حروف و اعداد است. استفاده از وسایل و فعالیت‌های زیر مهارت‌های حرکتی ظریف را تقویت می‌کند: خط‌خطی کردن، خمیر و خاک رس در مدل‌سازی، نقاشی کردن ( ابتدا با قلم موی بزرگ و بعد با قلم موی ریزتر)، بازی با آب و ماسه، آدمک‌ها، حیوانات و وسایل نقلیه در اندازه کوچک، وسایل دوزندگی و خیاطی و بافندگی، به نخ کشیدن سوزن، استفاده از پیچ و مهره و کلید و گیره کاغذی، چکش و میخ، اره کردن، استفاده از ظروف و پیمانه‌های دارای درجه سنجش مایعات، برش دادن کاغذ با قیچی، به نخ کشیدن مهره بزرگ و کوچک و استفاده ماهرانه از موس رایانه و کسب کنترل بیشتر با آن ( جایا^[۳۰]، ۲۰۰۲). کودکانی که به بازی‌های جسمانی علاقه دارند اغلب ورزشکار می‌شوند و از ورزش‌ها و فعالیت‌های بدنی لذّت زیادی می‌برند.
بازی فکری^[۳۱]: بازی فکری، کاوش و اکتشاف است. دیدن، شنیدن، لمس کردن، اعداد و کلمه‌ها، اجزاء بازی فکری هستند. برای نوزاد تکان دادن جغجغه و کشف علت صدای آن بازی فکری است.کودکان بزرگ‌تر می‌خوانند و می‌شمارند و با جمع‌ آوری اسباب‌بازی‌های مختلف طبقه‌بندی کردن را می‌آموزند. کودکان بزرگ‌تر لطیفه و جوک تعریف می‌کنند و معما و چیستان طرح می‌کنند تا به خاطر آورند که در یک بازی کارتی، چه کارت‌هایی بازی شده و برنامه‌ریزی می‌کنند که چگونه برنده شوند.
بازی هوشی^[۳۲]: بازی هوشی به وسیلۀ بازی با پازل، بازی‌های تخته‌ای مثل شطرنج، بازی‌های کارتی، خواندن کتاب‌ها، بازی یا اسباب‌بازی‌های عددی انجام می‌شود. هم‌چنین، بازی‌هایی که در آن شمارش اعداد وجود دارد و کتاب‌های مربوط به اعداد که کودک با اعداد آشنا می‌شود و آن‌ ها را می‌آموزد، از نوع بازی هوشی است. کتاب‌ها، بازی‌های تخته‌ای و پازل‌های نقشه‌ای، حروف را به کودک می‌آموزد. وزن‌ها، پیمانه‌ها و اندازه‌گیری را به وسیلۀ هنر پخت‌وپز کردن و بازی کردن با ترازو و اشیاء دارای وزن‌های مختلف، یاد می‌گیرد. در هنگام بازی با اشیاء و اسباب‌بازی‌های دارای اندازه‌های مختلف نیز با اندازۀ بزرگ، متوسط و کوچک آشنا می‌شود. هم‌چنین، رنگ‌ها را با بهره گرفتن از اشیای دارای رنگ‌های درخشان مختلف و کتاب‌های مربوط به نقاشی می‌شناسد. گوش دادن به موسیقی که مغز را تحریک می‌کند نیز از بازی‌های هوشی است.
والدین بهتر است یک ساعت در روز به چند بازی از این نوع اختصاص دهند و کودکشان را درگیر این بازی کنند. به عنوان مثال، اشیای خانه را بشمارند، تصاویر کتاب را بشمارند و شرح دهند ( تعداد پرنده‌ها، تعداد گل‌ها، یا تعداد مورچه‌ها در تصویر کتاب)، یا هر چیز رنگی داخل یا خارج از خانه را نام ببرند و از هر رنگ چند شیء را بشمارند. وقتی روزی کودکتان لباسی با رنگ قرمز پوشیده است از او بخواهید اشیای مشابه رنگ قرمز لباسش را پیدا کند. روز بعد که لباس سبز رنگ بر تن دارد، اشیای با رنگ سبز را می‎یابد و نام می‌برد. اگر موضوع بازی اندازۀ اشیاء است، در مورد اندازۀ نسبی اشیاء نسبت به همدیگر صحبت کنید و از کودک بخواهید اشیای بزرگ‎تر از تلویزیون را نام ببرد، یا اشیای کوچک‌تر از جاروبرقی را پیدا کند.
بازی خلاقانه^[۳۳]: خلاقیت توانایی دیدن چیزها به شکل جدید، مشاهدۀ مسایل و مشکلاتی که هیچ کس دیگر ممکن است حتی وجود آن‌ ها را درک نکند، و آن گاه یافتن راه‌ حل ‌های جدید و منحصر به فرد و مؤثر برای این مسایل است.
خلاقیت معنی گسترده‌ای دارد و بازی از ایننوع موارد زیادی را در بر می‌گیرد مانند نقاشی کردن، رسم کردن، حل مسئله، خمیربازی، بازی با ماسه، کولاژ یا تکه‌کاری، استفاده از تخیل، و حتی کنار آمدن با دیگران! کودکان موجودات خلاقی هستند و انرژی بی‌پایانی برای خلاقیت دارند. آن‌ ها دنیای تخیلی‌شان را خلق می‌کنند و شور و اشتیاق عجیب و غیرقابل وصفی برای آواز خواندن دارند. چیزهای جدید، طرح‌ها و راه‌هایی برای انجام دادن کارها خلق می‌کنند. نقاشی می‌کنند، می‌سازند، می‌نویسند، آواز می‌خوانند، آهنگی را زیر لب زمزمه می‌کنند، سوت می‌زنند و موسیقی می‌نوازند، همۀ این‌ها به بازی خلاقانۀ آن‌ ها مربوط می‌شود.
این نوع بازی، مهارت‌های حرکتی ظریف را به وسیلۀ جور کردن چیزها با همدیگر، رشد هوشی را به واسطۀ طرح‌ریزی و برنامه‎ ریزی و اسم گذاشتن روی ابداعات و اختراعات، رشد زبانی را با توصیف طرح‎ها، و رشد اجتماعی را به سبب بازی با سایر کودکان، تقویت می‎کند. این بازی نقاشی کردن، رنگ کردن، الگوسازی، برش دادن و ساختن چیزها، و هم‎چنین هنر پخت و پز را که تفریح خلاقانه محسوب می‎شود و برای تمام کودکان لذّت‌بخش است، شامل می‎شود.
بازی باقاعده: این بازی به توانایی شناختی بیشتری نیاز دارد. بنابراین، این‎گونه بازی‌ها تا بعدها بخشی از گنجینۀ بازی کودک نمی‌شود. از ویژگی‌های این بازی درک قواعد، پذیرش و قبول قواعد، هماهنگی با محدودیت‌های قواعد، و رقابت است. شرکت در بازی‎های سادۀ گروهی و بازی شطرنج معمولاً از چهار تا هفت سالگی دیده می‎شود، ولی شرکت در بازی‎های با قواعد انتزاعی‌تر و پیچیده‎تر در دوران بین هفت تا دوازده سالگی بیشتر معمول است .
بازی سازنده: این بازی وقتی دیده می‎شود که کودکان محیط‌شان را دست‌کاری می‌کنند و چیزهایی می‌سازند. بازی سازنده به کودکان فرصت می‎دهد که با بهره گرفتن از اشیاء آزمایش و تجربه کنند و دانش اولیه را در مورد روی هم چیدن، ساختن، رسم کردن، ساختمان‌سازی و ساختن موسیقی را بیاموزند. بازی سازنده هم‌چنین به کودکان احساس دستیابی به هدف و موفقیت می‌دهد و آن‌ ها را با احساس کنترل داشتن روی محیط‌شان توانمند می‎سازد. برخی از اشکال بازی سازنده عبارتند از: ساختن برج و خانه با بهره گرفتن از بلوک‌ها و قطعات پلاستیکی، ساختن غار و تونل با بهره گرفتن از ماسۀ نرم، ساختن آدمک و مدل حیوانات با بهره گرفتن از خاک رس و گچ، ایجاد مسیر عبور آب و نهر و پل‌های روی آن.
بازی جنگی: کودکان همیشه بازی‌های جنگی انجام می‌دهند. بیشتر کودکان در اوقاتی از روز بازی‌هایی انجام می‌دهند که لازمۀ آن استفاده از نوعی اسلحه است. چنین بازی‎هایی مخصوصاً برای پسرهای چهار ساله که دوست دارند پلیس، سوپرمن، مرد عنکبوتی یا دیگر قهرمانان و دلاوران جنگی بشوند، بسیار محبوب هستند. کمتر پسری پیدا می‌شود که در مقابل وسوسه داشتن یک تفنگ یا شمشیر مقاومت کند و بعد از تماشای یک فیلم جنگی، به این بازی نپردازد. در چنین مواقعی پسربچه‌ها دو دسته می‌شوند و به طرف همدیگر تیراندازی می‌کنند، یا در نقش یک پلیس ماهر در تیراندازی، و یا اسب‌سوار موفق در شمشیر زدن و تیراندازی با کمان ظاهر می‌شوند. در حالی که دیدگاه‌های موافق و مخالف این نوع بازی وجود دارد، اما کودکان بدون آگاهی از این نقطه نظرات و موج مخالفت‌ها، این نوع بازی‌ها را دوست دارند و از آن لذّت می‌برند. انجام بازی‌های قدرتی به کودکان احساس قدرت و کنترل بر اوضاع می‌دهد، به ویژه زمانی که مسائلی در زندگی کودکان رخ می‌دهد که احساس ضعف و ناتوانی می‌کنند.
بازی خیالی: در بازی خیالی، کودک ممکن است هر چیزی بشود. یک انسان دیگر، یک حیوان عظیم‎الجثه، یک ماشین، یک پرنده و یا حتی میوه! در بازی خیالی کودکان هر موقعیتی را بدون ترس یا خطری تجربه و امتحان می‌کنند. از دیدگاه ایزنبرگ و جالونگو (۲۰۰۰)، بازی خیالی برای کودکان مثل یک تئاتر فی‌البداهه و بدون آمادگی است، که آن‌ ها می‌توانند هر موقعیتی را آزمایش کنند و هر کاری را به راحتی بدون هیچ مشکلی انجام دهند.
بازی نمادی^[۳۴]: بیشتر کودکان بعد از یک‌سالگی می‌توانند با هر شیء طوری بازی کنند که انگار شیء دیگری است. تا سال اول زندگی و اندکی پس از آن کودکان اعمال خود را باخصوصیات اشیاء هماهنگ و سازگار می‌کنند مثلاً با دیدن کامیون آن را به دنبال خود می‌کشند، یا قاشق را به طرف دهان خود می‌برند و با مداد خط‌خطی می‌کنند. اما از این زمان به بعد، عقاید و افکار خود را در خصوصیات اشیاء یا وقایع دخالت می‌دهند. بنابراین برای اشیای ذکر شده کاربردهای جدیدی پیدا می‌کنند.
بازی نمایشی یا اجرای نقش^[۳۵]: در این نوع بازی، کودکان انواع متفاوت نقش‌های زندگی، مشاغل و حرفه‌ها، و فعالیت‌ها را انجام می‌دهند، به عنوان مثال نقش پدر، مادر، نوزاد، پرستار، دکتر، بیمار، خواننده، پلیس، معلم، دانش‌آموز، فروشنده، خریدار، راننده، مسافر، ورزشکار و …. بازی‌های نمایشی یا اجرای نقش می‌تواند در سکوت و آرامش انجام شود یا فعال و پر سر و صدا باشد، به تنهایی یا با دیگران انجام شود.
بازی‌های نمایشی و اجرای نقش از آن جا که تخیل را به کار می‌گیرد در رشد هوشی کودکان بسیار مؤثر است. مهارت‌های زبانی کودک نیز به واسطۀ صحبت کردن در مورد فعالیتش رشد می‌کند. با کسب توانایی دیدن زندگی از نقطه نظر دیگران، رشد عاطفی کودکان تقویت می‌شود. بازی کردن با کودکان دیگر به صورت دوستانه نیز به رشد اجتماعی کودکان کمک می‌کند.
بازی اجتماعی: مانند تمام موجودات اجتماعی، انسان‌ها به تعلق و جزئی از یک گروه بودن و رابطه داشتن نیاز دارند و می‌آموزند چگونه در گروه‌هایی با ترکیب‌های متفاوت و برای اهداف متفاوت، زندگی و کار کنند. بازی در برآوردن این نیازها تأثیر بسیاری دارد و مهارت‌های عاطفی و اجتماعی زندگی را افزایش می‌دهد. بازی با دیگران به کودکان فرصت می‌دهد رفتارشان را با رفتار دیگران مقایسه کنند و با دیدگاه‌های متفاوت با باور خودشان، آشنا شوند. بنابراین، بازی تجربیات عالی برای آموختن مهارت‌های اجتماعی، آگاهی و حساسیت و توجه به نیازها و نگرش دیگران، تحمل برد و باخت، به بازی گرفته شدن و از بازی کنار گذاشته شدن، کنترل احساسات، آموختن کنترل خود و خویشتن‌داری، توان مشارکت و اظهار نظر در کنار دیگران، فراهم می‌آورد. بازی، کودکان را قادر می‌سازد که احساس رضایت‌بخش و آرام‌بخشی داشته باشند و احساسات غیرقابل قبول خود را، به شیوه‌های قابل قبول ابراز کنند، و هم‌چنین هنگام کار کردن در محیطی با احساسات متضاد، احساسات‌شان را در کنترل خود داشته باشند.
جدول ۲-۱: انواع بازی‌ها و ویژگی‌ها پتر هیوز ( ۱۳۸۷)، عسکری‌زاده (۱۳۹۰)، مهجور (۱۳۸۶) و خاکی و شعبانی (۱۳۹۲)

جدول شماره ۲-۲۱٫ طبقه بندی اقلیمی ایستگاه رشت

۲-۱۹-۱۱٫ خاک وکاربری اراضی
خاک مناطق جلگه ای وسواحل دریای خزر از رسوبات رودخانه ها بوجود آمده است. دارای پستی وبلندی اندکی می باشد. به علت مواد آلی وجود درختان جنگلی درگذشته وریزش سالها برگ درختان خاک به رنگ قهوای متمایل به خاکستری بوده وبهترین محل برای کشت محصولات غذایی از جمله برنج است. خاک کوهپایه ای نیز این منطقه را شامل می شود این نوع خاک دردامنه های کوههای البرز قرار داشته که عمق خاک نسبتأ متناسب بوده است. ناهمواری های کم وآب ماندگی دراراضی تشتکی درفصل زمستان از جمله محدودیتهای خاک این منطقه می باشد که با عملیات عمرانی واصلاحی از جمله احداث سیستم زهکشی وتسطیع، استعداد زیاد برای شالی کاری واستعداد متوسط برای دیم کاری دربعضی قسمتها چنین مشکلی برطرف خواهد شد. (حیدری، ۱۳۸۲)

ستهای رسوبی رودخانه سفید رود، که از دوقسمت شامل رسوبهای کناره ای با خاک سبکتر ورسوبهای تشتکی با خاک رسی وسنگین تر تشکیل شده وهر نوع خاک آهکی بوده دارای خاصیت قلیایی کم هستند درکنارشهرها و روی رسوبهای کناره ای اراضی مزبور درختان بید وتبریز کشت شده است. (اصلاح عربانی، ۱۳۷۳)
۲-۱۹-۱۲٫ زمین شناسی
محدوده مورد مطالعه دربخش غربی البرز واقع شده است که در دوران سوم زمین شناسی دراثر دوناحیه حرکات کوهزایی یکی درالیگوسن ودیگری در دوران میوسن چین خوردگیهای عمده ای که به حرکت تکتونیک آلپ – هیمالیا معروف است. سلسله جبال البرز ایجاد وباعث بالا آمدن وظهور دشتهای ایران شده و آب درحوزه های وسیعی مثل خزر وآرال باقی مانده که در اثر چین خوردگیهای قفقاز باعث جدایی دریای خزر از دریای سیاه ودریاهای آزاد شده است.
بعداز دوره میوسن، حد جنوبی آرال ودریای خزر را دامنه های البرز تشکیل می داده قسمت اصلی جلگه رشت وبندر انزلی کاملأ مغروق بوده است. عقب نشینی دریای خزر در دوران چهارم شروع واین دریا بتدریج وسعت خود را از دست داده است ورسوبات باعث پیدایش جلگه جدید می باشد، درتشکیل جلگه رشت عملأ عقب نشینی دریا و واریزه رسوبات سیلاب ها وآبهای جاری مؤثر بوده اند دشت ساحلی وجلگه ای در دوران چهارم تغییرات عمومی وعمده ای نکرده ورسوبات آوردشده از دامنه های شمالی البرز در اثر فرسایش سنگهای سخت مثل سنگ ماسه، سنگهای آتشفشانی وآندریتی وآهکی بتدریج در دشت شمال رسوب کرده وبواسطه سختی سنگهای فوق الذکر، فرسایش آبهای پراکنده در دامنه ها وارتفاعات شدید نبوده واز این رو شیب در دامنه کوهها خیلی تند باقی مانده است. در دشتها بواسطه کمی شیب رسوبات دانه ریز مانند رس، معادن شن، به آرامی گسترده شده تخته سنگهای بزرگ سیلابی فقط در نزدیکی کوهها دیده می شود وعمل فرسایش دریا در سواحل تشکیل رسوبات جدید وماسه های دریایی مواد ریز دانه را باعث شده است. این منطقه از رسوبات رودخانه سفید رود تشکیل شده است. که خاک آن برای زراعت وکاشت برنج مناسب است به جز نهشته های سیلابی وکناری فقط رسوبات دلتایی تفکیک نشده در بخش وسیعی از این منطقه رخنمون دارند، نهشته های دریایی عصر حاضر ورسوبات دریایی پلیوسن تقریبأ درجنوب شرقی دهستان اسلام آباد دیده می شود که آبگیرها واستخرهای زیادی در این قسمت وجود دارد. (حیدری، ۱۳۸۲)
فصل سوم
مواد و روش
۳-۱٫ داده ها و روش ها
به منظور بررسی نقش اقلیم در استقرار مدارس ابتدائی بخش کوچصفهان از ایستگاه سینوپتیکی رشت در محدود موردمطالعه استفاده گردید. در این بررسی از عناصراقلیمی مورد استفاده در این بررسی دما، بارش، رطوبت، ساعت آفتابی، باد، وابرناکی است که قبل از تجزیه وتحلیل درجداول خاص ثبت وبصورت نمودار آماری نشان داده شده است. روش تحقیق دراین پژوهش توصیفی وتحلیلی( مشاهدات مستقیم، کتابخانه‎ای) است که درمبحث توصیفی به ارائه اطلاعات وداده های حاصل ازبرداشت های میدانی درقالب جداول توصیفی (فراوانی، درصد) نمودار ومباحث کلامی بهره گرفته شده است، درسطح تحلیلی پس از تهیه استانداردهای اقلیمی به انطباق ومقایسه آن باویژگیهای فضاهای آموزشی پرداخته میشود، به منظور حصول به نتیجه ای مطلوب پیرامون همسازی اقلیمی فضای آموزشی بخش کوچصفهان شهرستان رشت گامهای به شرح زیر برداشته شده است.
گام اول: ابتدا به بررسی همه جانبه شرایط اقلیمی محدوده موردمطالعه به تفکیک اجزاء عناصر تشکیل دهنده اقلیمی مؤثربرساخت وسازچون بارندگی، رطوبت، درجه حرارت پرداخته شد.
گام دوم: درگام دوم بررسی ویژگیهای فضایی کالبدی اجزاء وعناصر در رابطه با اقلیم پرداخته شده وسپس به بررسی انواع استانداردهای ارائه شده درحصول ارتباط بین اقلیم وفضاهای آموزشی مبادرت گردید.
گام سوم: دراین مرحله پس ازجمع بندی یافته های تجربی ونظری پیرامون فضاهای آموزشی واقلیم به تدوین وطراحی پرسشنامه اقدام گردید وبرای توزیع پرسشنامه ها پس از هماهنگی با آموزش وپرورش منطقه مورد مطالعه لیست کلیه مدارس به تفکیک مقطع دریافت شده.
گام چهارم: درمرحله چهارم مبادرت به برداشت میدانی وتهیه داده های مورد نیاز درخصوص فضاهای آموزشی مبادرت شده درمرحله نهایی پس از استخراج اطلاعات میدانی وپیمایشی وجمع بندی وتجزیه وتحلیل اطلاعات اقدام گردید.
۳-۲٫ داده ها
داده های متوسط بارندگی، درجه حرارت ورطوبت، ساعت آفتابی، به صورت ماهانه وسالانه وفصلی در ایستگاه مورد مطالعه دریک دوره آماری ۱۰ساله( ۱۳۸۳-۱۳۹۲) مورد بررسی وانتخاب شدند. وهمچنین از نقشه توپوگرافی۱: ۵۰۰۰۰جغرافیایی ارتش جمهوری اسلامی سال ۱۳۷۰نقشه زمین شناسی ۱: ۲۵۰۰۰۰ سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح ۱۳۷۰نقشه فرهنگ وآبادیهای استان گیلان ۱: ۵۰۰۰۰سازمان مدیریت وبرنامه ریزی استان گیلان ۱۳۷۵تهیه گردید. و برای ترسیم نقشه ونمودارها از نرم افزازGIS وEXcel استفاده شده است.
جدول شماره ۳-۱٫ آمار میانگین ماهانه پارامترهای اقلیمی ایستگاه رشت( ۱۳۸۳-۱۳۹۲)

شکل ۲-۴ : نمودار تغییرات زمانی پهنای فصل مشترک در مدل لایه نشانی بالستیک برای ۲۰۰L= 31

شکل ۲-۵ : نمودار تغییرات زمانی پهنای فصل مشترک برای چندین سیستم ۳۲
شکل ۲-۶ : تصویری شماتیک از بازسنجی پهنای فصل مشترک نسبت به زمان (تغییرات تابع g(u)) 34
شکل ۲-۷ : طرح شماتیک ساخت فرکتال دانه برفی کخ ۳۷
شکل ۲-۸ : مثلث های سرپینسکی ۳۸
شکل ۲-۹ : تغییر مقیاس همسانگرد و ناهمسانگرد برای یک فرکتال ساده …………………………………………………..۴۰
شکل ۲-۱۰ : تاثیر عامل بر روی سطح در حال رشدh 46
شکل ۲-۱۱ : تاثیر عامل بر روی سطح در حال رشد h 50
شکل ۲-۱۲ : طرح شماتیکی از فرایند های مقدماتی بر روی سطح ۵۱
شکل ۲-۱۳ : تاثیر عامل بر روی سطح در حال رشد h 55
شکل ۲-۱۴ : تاثیر عامل بر روی سطح در حال رشد h 57
شکل ۳‑۱ : نمودار تغییرات زمانی پهنای فصل مشترک برای لایه نشانی به روش RD برای یک نمونه ۶۰
شکل ۳-۲: نمودار تغییرات زمانی پهنای فصل مشترک برای لایه نشانی به روش RD برای چندین نمونه ۶۰
شکل ۳-۳: نمودار تغییرات زمانی پهنای فصل مشترک برای لایه نشانی به روش BD……………………………………..62
شکل۳-۴: نمودار تغییرات زمانی پهنای فصل مشترک برای لایه نشانی به روش BD برای سیستم های مختلف ۶۳
شکل ۳-۵: نمودار جابجایی منحنی های رسم شده به روش لایه نشانی BD در راستای عمودی ۶۴
شکل ۳-۶: نمودار انطباق منحنی های تغییرات زمانی پهنای فصل مشترک برای لایه نشانی به روش BD. 65
شکل ۳-۷: نمودار تغییرات زمانی پهنای فصل مشترک برای لایه نشانی به روش RDSR. ……………………………….67
شکل ۳-۸: نمودار انطباق منحنی های تغییرات زمانی پهنای فصل مشترک برای لایه نشانی به روش RDSR 67
شکل۳-۹: مکانیزم نرم سازی مدل ولف و ویلیان ۶۸
شکل ۳-۱۰:مکانیزم نرم سازی مدل داس سرما و تامبورنی ۶۸
شکل ۳-۱۱:نمودار تغییرات زمانی پهنای فصل مشترک برای لایه نشانی با مدل داس سرما و تامبورنی ۷۱
شکل ۳-۱۲: نمودار انطباق منحنی های تغییرات زمانی پهنای فصل مشترک در لایه نشانی با مدل داس سرما و تامبورنی.۷۳
شکل۳-۱۳:نمودار تغییرات زمانی پهنای فصل مشترک با مدل جدید ارائه شده برای سیستم های مختلف………………..۷۵
شکل۳-۱۴: نمودارانطباق منحنی های تغییرات زمانی پهنای فصل مشترک برای لایه نشانی با مدل جدید ارائه شده ۷۶
شکل۳-۱۵: نمودارانطباق منحنی های تغییرات زمانی پهنای فصل مشترک در لایه نشانی با مدل جدید ارائه شده به ازای تغییرات نرخ نشست ذرات ..۷۷
شکل۳-۱۶: نمودارانطباق منحنی های تغییرات زمانی پهنای فصل مشترک در مقیاس لگاریتمی در لایه نشانی با مدل جدید ارائه شده به ازای تغییرات دما ۷۸
مقدمه
مطالعه بر روی خواص هندسی سطوح در حال رشد یکی از مهم ترین دغدغه های فیزیک آماری غیرتعادلی محسوب می شود. این موضوع نه تنها به دلیل چالش برای فیزیکدانان نظری به منظور مدل کردن فرایند رشد سطح، بلکه از لحاظ تجربی به منظور شکل دهی به سطوح از اهمیت ویژه ای برخوردار است. امروزه زبری سطوح در بسیاری از فناوری های نوین مورد توجه وسیعی قرار گرفته است. زبری سطح اثر بسیار مهمی در بسیاری از پدیده های فیزیکی همچون چسبندگی ،اصطکاک ،آبدوستی ،آب گریزی و خودتمیزکنندگی سطوح دارد. با توجه به اهمیت نانوتکنولوژی، لایه های نازک از دو ویژگی مهم برخوردار هستند. اولین ویژگی، ضخامت زیرمیکرونی این لایه ها است که به دلیل محدودیت کوانتومی، هر چه به اندازه نانو نزدیک تر شوند، ویژگی های متفاوت‌ تری را برای لایه به وجود می آورند و دومین ویژگی، آن است که لایه ها می توانند سطوح فوق العاده بزرگی نسبت به ضخامت خود داشته باشند.
یکی ازروش های لایه نشانی به روش تبخیری که در تکنولوژی برای رشد لایه های نازک با خلوص بالا مورد استفاده قرار می گیرد، روش باریکه مولکولی خالص (MBE) است. در این روش شرایط خلاء بالا برای ایجاد خلوص بیشتر و پارامتر نرخ رشد پایین، برای دقت لایه نشانی بالا، نقش اساسی در مشخصات فیزیکی لایه های رشد داده شده با این روش را دارند.
مطالب در این پایان نامه در سه فصل جمع­آوری شده است. در فصل اول به مروری بر روش های مختلف لایه نشانی پرداخته ایم. در فصل دوم کلاس های مختلف رشد سطح را معرفی کرده و تئوری های خطی و غیر خطی MBE را مورد بررسی قرار داده ایم. در فصل سوم شبیه سازی مدل های مختلف رشد سطح انجام شده و در پایان یک جمع بندی از نتایج حاصل ارائه شده است.
فصل اول: مفاهیم لایه نازک و رشد سطح
۱-۱ مفاهیم لایه نازک
معمولا در فیزیک حالت جامد، مواد را به صورت توده ای مورد بررسی قرار می دهند. در عموم روش های لایه نشانی، هنگامی که مواد از حالت توده ای به صورت اتم ها، ملکول ها یا یون های مجزا درآیند و روی سطح زیرلایه^[۱] بنشینند، پوششی ایجاد می شود که آنرا لایه می نامند.
اصولاً لایه ها و پوشش های مختلف از نقطه نظر ضخامت به سه گروه تقسیم می شوند که عبارتند از :
۱-لایه های بسیار نازک با ضخامت کمتر از ۵۰ آنگستروم
۲-لایه های نازک با ضخامت بین ۵۰ تا ۵۰۰۰ آنگستروم
۳-لایه های ضخیم با ضخامت بیش از ۵۰۰۰ آنگستروم
طبق تعاریف بالا، لایه های نازک لایه هایی هستند که ضخامت آنها بین۵۰ تا۵۰۰۰ آنگستروم باشد. به بیان دیگر لایه های نازک ، پوشش های نانومتری با دقت اتمی طراحی شده ای از انواع مواد اعم از فلزات، عایق ها و نیمه رساناها هستند. به طور معمول ساختمان لایه های نازک متشکل از یک لایه و یک زیر لایه است، که این لایه نازک توسط روش های مختلف لایه نشانی بر روی سطح نشانده می شود. مجموع سیستم ( لایه و زیر لایه ) باعث ایجاد خواص جدیدی می شود که با خواص همان لایه به صورت توده ای متفاوت است و خصوصیات سطحی زیر لایه را ارتقاء می‌بخشد. شکل (۱-۱) ساختار شماتیک لایه و زیرلایه را نشان می‌دهد .]۱[
شکل ۱-۱: نمای شماتیک یک لایه نازک
همچنین کاربرد عمده این لایه های نازک در اصلاح خواص سطح جامدات است. لایه های نازک و بسیار نازک، از دو ویژگی مهم برخوردار هستند. اولین ویژگی، ضخامت زیرمیکرونی این لایه ها است که به دلیل محدودیت کوانتومی، هر چه به اندازه نانو نزدیک تر شوند، ویژگی های متفاوت‌ تری را برای لایه به وجود می آورند و دومین ویژگی آن است که لایه ها می توانند سطوح فوق العاده بزرگی نسبت به ضخامت خود داشته باشند، به بیان دیگر افزایش نسبت سطح به حجم را دارا هستند. این دو ویژگی بر اهمیت چشمگیر این لایه ها می افزایند.]۱-۲[
۱- ۲ تاریخچه لایه نازک
تکنولوژی لایه های نازک یکی از قدیمی ترین هنرها و در عین حال یکی از جدید ترین علوم به شمار می رود. تاریخچه استفاده از لایه های نازک بخصوص لایه های نازک فلزی، به عهد باستان و در حدود ۳۴۰۰ سال پیش برمی گردد. طلاکاری و اکلیل زدن، نمونه های بارزی از این هنرها در دوران گذشته می باشد. لایه های نازک فلزات گرانبها بر روی شیشه ها و سرامیک های تزیینی از صد ها سال پیش مورد استفاده بوده است. پیش از قرن هفدهم با کشیدن نمک نقره بر روی شیشه های دارویی کوچک و حرارت دادن آن، نمک را به فلز نقره تبدیل می کردند. روش دیگر بسیار قدیمی، شکل دادن لایه نازک طلا با ضربه بر روی آن بود، به طوریکه ضخامت لایه به ۴ تا ۵ میلیونیوم اینچ می رسید. اما اولین لایه نازک مدرن در سال ۱۸۳۸ به روش الکترولیز به دست آمد. بونسن و گروو^[۲] توانستند لایه نازک فلزی را به ترتیب با روش واکنش شیمیایی^[۳] و پراکنش تخلیه نورانی^[۴] بدست آورند. فارادی در سال ۱۸۵۷ با بهره گرفتن از تبخیر حرارتی^[۵] لایه نازک فلزی را بدست آورد.
در قرن ۱۹ میلادی لایه نازک مایع از دیدگاه اپتیکی بسیار مورد توجه بوده و رفته رفته با پیشرفت تکنولوژی، در قرن ۲۰ میلادی تولید لایه نازک جامد رشد پیدا کرد. در اوایل قرن ۲۰ میلادی، با رشد تکنولوژی میکروالکترونیک، ساخت لایه های نازک تر از ۱میکرومتر(زیرمیکرونی) اهمیت ویژه ای بدست آورد و در اواخر قرن ۲۰ با ظهور مباحث نانومتری، تولید لایه های نازک نانومتری (زیر ۱۰۰نانومتر) پیشرفت چشمگیری یافت. امروزه تکنولوژی ساخت لایه های نازک بسیار گسترش یافته و به سمت فناوری نانو سوق داده شده است .]۲-۳-۴[
۱-۳ خواص لایه نازک
خواص لایه های نازک نظیر خواص مکانیکی، نوری، الکتریکی و … به پارامترهای زیادی وابسته است که این پارامترها مربوط به روش تولید و کیفیت و نوع ماده ی زیر لایه خواهند بود. از جمله این پارامترها می توان به، میزان خلا، سرعت لایه نشانی، دمای زیرلایه، جریان گاز عبوری حین فرایند رشد و خلوص مواد پوشش اشاره کرد.]۱[
در مورد سطح مشترک لایه و زیرلایه، بایستی دقت نمود که مرز مشترک آن عاری از هرگونه آلودگی و ناخالصی باشد و ناصافی آن به حداقل ممکن برسد تا اتصال در سطح مشترک به خوبی صورت بگیرد. در مورد ساختار نیز، نظم اتمی لایه و زیرلایه می تواند نقش مهمی در ویژگی های لایه نازک داشته باشد. همچنین خواص شیمیایی به دلیل ایجاد واکنش شیمیایی که ممکن است بین اتم های لایه و زیرلایه انجام شود، باید به دقت مورد بررسی قرار گیرد. در حیطه خواص حرارتی، نزدیکی ضریب انبساط حرارتی لایه و زیرلایه موضوع حائز اهمیتی است تا لایه ایجاد شده بر روی زیرلایه چروکیده یا پاره نشود و در برابر شوک های حرارتی مقاوم باشد. همچنین در مورد خاصیت مکانیکی، لایه و زیرلایه بایستی از استقامت مکانیکی خوبی برخوردار باشند.]۲[
در ادامه به تفصیل به بررسی خواص لایه های نازک می پردازیم.
۱-۳-۱ خواص مکانیکی
یکی از خواص مهم لایه های نازک خواص مکانیکی است. روش های مختلف ساخت لایه های نازک، باعث ایجاد عیوبی از جمله نابجایی ها در این لایه ها می شوند و چون این عیوب قابلیت حرکت ندارند، در جای خود قفل می شوند. غلظت بالای نابجایی ها و عدم تحرک آنها سبب افزایش خواص مکانیکی نظیر سختی و مقاومت به سایش آنها می شود، که قابل مقایسه با حالت توده ای شکل ماده نیست.
رفتار مکانیکی لایه های نازک مانند استحکام و چسبندگی آن ها سهم بسزایی در کارایی لایه های نازک دارد. عوامل موثر بر خواص مکانیکی شامل اندازه و شکل دانه های تشکیل شده درون لایه ها، حضور تهی جاها، نا بجایی ها و … می باشد. در لایه های نازک دو نوع تنش رخ می دهد، تنش های گرمایی و تنش های ذاتی. از آنجا که معمولا بیشتر روش های لایه نشانی در دمای بالاتر از دمای محیط انجام می شوند )نظیر روش های تبخیر فیزیکی و شیمیایی) غلظت نابجایی ها افزایش می یابد و از طرفی چون مواد مختلف، ضرایب انبساط گرمایی متفاوتی دارند به دنبال آن مقداری تنش حرارتی در لایه نازک ایجاد می شود که تابع اختلاف دمای لایه نشانی و دمای کاربردی لایه نازک است. تنش ذاتی یا داخلی به عواملی همچون فرایندهای رشد غیر تعادلی بستگی دارد و موجب تشکیل ساختار های غیر تعادلی می شود.
از دیگر خواص مکانیکی لایه های نازک، استقامت کششی آن ها است. به طور کلی استقامت کششی لایه، تابع ضخامت آن است و همچنین تشکیل لایه اکسیدی بر روی آن می تواند سبب افزایش این استقامت شود.]۲-۳-۴[
۱-۳-۲ خواص الکتریکی
بررسی خواص الکتریکی مواد، عمدتا براساس نظریه نواری صورت می گیرد، که در آن ترازهای انرژی الکترونی و چگالی حالت ها، فلز یا نیم رسانا و یا عایق بودن ماده را تعیین می کنند. این ترازهای انرژی در توده مواد و در سطح مربوط به لایه های نازک با یکدیگر متفاوتند، به این صورت که برخی از ترازهای انرژی ممنوعه در حالت توده مواد، تبدیل به ترازهای گسسته مجاز می شوند و همچنین در فصل مشترکی که دو سطح با یکدیگر برهم کنش دارند،‌ ترازهای انرژی دیگری تحت تاثیر قرار می گیرند. کاربرد این مباحث در اتصالات بین قسمت های مختلف مدارهای مجتمع، وسایل میکروالکترونیک، الکترونیک و… با بهره گرفتن از لایه های نازک می باشد.]۲[
در مواد رسانا صرف نظر از اینکه یک ماده توده یا لایه نازک باشد، تعدادی حامل بار الکتریکی با سرعت مشخص در میدان الکتریکی حرکت می کند که سبب عبور جریان در ماده می شود. در مورد لایه نازک علاوه بر اینکه تعداد حامل های بار کاهش می یابد، به علت کاهش ضخامت لایه، حرکت الکترون ها نیز محدود می شود. به همین علت الکترون ها با اندک انحراف^[۶] از مسیر حرکتشان، باعث کاهش رسانایی می شوند. فاصله یک انحراف از مسیر حرکت تا انحراف دیگر را طول پویش آزاد میانگین^[۷] می نامند که رسانایی ماده تابع این پارامتر است. ضخامت لایه نازک می تواند کمتر از طول پویش آزاد آن گردد، که در این حالت، الکترون ها دائما با دیواره لایه نازک برخورد می کنند و رسانایی ماده بسیار کاهش می یابد و این به معنی افزایش شدید مقاومت الکتریکی لایه نازک خواهد بود. در لایه های نازک فلزی، مقاومت الکتریکی بیشتر از حالت توده ای ماده است که این میزان با افزایش ضخامت لایه نازک، کاهش پیدا می کند. در ساخت لایه های نازک، سه نوع مورفولوژی می تواند ایجاد شود:
لایه ساختار کاملا منسجم داشته باشد.
لایه دارای تخلخل باشد.
لایه بصورت ذرات جدا از هم تشکیل شود.

جهت دست­یابی به بهینه­ترین حالت تشخیص انانتیومرها لازم است که محیط واکنش، مایع یونی یا محیط­های سنتی، با توجه به نوع ماده واکنش دهنده و نوع آنزیم بهینه­سازی شود. در واقع نمی­ توان یک مایع یونی را به عنوان بهترین گزینه برای انجام واکنش­های تفکیک مخلوط­های راسمیک نام برد، همان­طور که یک حلال آلی را نمی­ توان به طور کلی بهترین دانست. با ظهور مایعات یونی، گزینه­ های حلال انتخابی و بنابراین شانس یافتن محیط مناسب به میزان زیادی افزایش یافته است.

۱-۶- بررسی ساختار پروتئین به روش اسپکتروسکوپی فلورسانس^[۴۱]
ملکول پروتئین طی فرآیندهای غیرفعال شدن چند فاز مختلف را طی می­ کند. این پدیده نشان­دهنده یک سری وقایع درون ملکولی در کنفورماسیون­های گذرای پروتئین است (De Diego et al., ۲۰۰۴). از روش­های مختلفی جهت بررسی ساختار پروتئین استفاده می­ شود که از آن جمله می­توان روش­های ^[۴۲]DSC ، ^[۴۳]NMR، CD^[44]، FTIR^[45]، اسپکتروفتومتری ^[۴۶]UV، کریستالوگرافی اشعه ^[۴۷]X و اسپکتروسکوپی فلورسانس را نام برد. فلورسانس یک روش در دسترس است که می­توان از آن جهت بررسی ساختار سوم پروتئین استفاده کرد.
در پروتئین­هایی که دارای آمینواسیدهای فلوروفور^[۴۸] هستند (مثل تریپتوفان، تیروزین یا فنیل­آلانین) تغییر در ^[۴۹]I_Max فلورسانس و شیفت قرمز^[۵۰] در ^[۵۱]λ_Max فرایند دناتوره شدن پروتئین را نشان می­ دهند و هر دوی این تغییرات به دلیل افزایش قطبیت باقیمانده­های تریپتوفان پروتئین با قرارگیری آن در معرض حلال است. مکانیسم ملکولی پایدار شدن آنزیم در مایعات یونی (در بیوکاتالیز کاربردی) همچنان نامعلوم است و نیاز به بررسی­های بیشتر وجود دارد (De Diego et al., 2004).
پروتئین­ها پس از برانگیختگی در طول موج nm 280 (مربوط به همگی فلوروفورهای پروتئین) یا nm 295 (بیشتر مربوط به باقیمانده­های تریپتوفان)، به طور معمول نور را بین طول موج nm 300 و nm 350 منتشر می­ کنند. شدت فلورسانس در واقع جمع نور منتشر شده توسط هر کدام از باقیمانده­های فلوروفور پروتئین می­باشد. باز شدن نسبی ساختار پروتئین باعث افزایش برهم­کنش باقیمانده­های آمینواسیدی پروتئین با حلال (به طور معمول آب) می­ شود. همچنین ممکن است حلقه اندولی تریپتوفان با دیگر آمینواسیدهای موجود در ساختار پروتئین وارد برهم­کنش شود. هر دوی این پدیده ­ها سبب کاهش شدت فلورسانس و گاهی سبب ایجاد یک شیفت قرمز در پیک نشر فلورسانس (کاهش λ_Max) می­ شود که این پدیده را نشانه­ای از باز شدن پروتئین در محیط آبی می­دانند (Bekhouche et al., 2011).
با ورود مایعات یونی به محیط پروتئین­ها به عنوان حلال­های جدید، مشکلاتی در بررسی ساختار توسط روش­های مختلف ایجاد می­ شود. از جمله این مشکلات تداخل­های ایجاد شده در طیف­های CD و فلورسانس را می­توان نام برد که در گزارشات مختلفی به آن­ها اشاره شده است (Shu et al., 2011, Bekhouche et al., 2011, Attri and Venkatesu, 2013). با این وجود شاید بتوان ساختار پروتئین را بیش­تر بر اساس شیفت­های λ_Max و مقایسه شدت فلورسانس در حالت­های دمادهی مختلف در یک مایع یونی با غلظت مشخص، مورد بررسی قرار داد.
به طور کلی می­توان گفت که طیف وسیعی از آنزیم­ها می­توانند مخلوط­های آبی مایعات یونی را به عنوان محیط واکنش تحمل کنند. به سختی می­توان مایع یونی را یافت که هیچ آنزیمی نتواند با آن سازگار باشد. عقیده بر این است که مایعات یونی در غلظت­های بالاتری، نسبت به حلال­های ملکولی قابل امتزاج با آب، می­توانند توسط آنزیم­ها تحمل شوند.
بسیاری از هیدرولازها به خصوص آن­هایی که توانایی تحمل حلال­های ملکولی را دارند به میزان قابل توجهی می­توانند واکنش­های غیرهیدرولازی را در مایعات یونی کاتالیز کنند. میزان فعالیت آنزیم­ها در مایعات یونی در حد فعالیت آن­ها در حلال­های آلی و یا حتی بالاتر نیز می­باشد. به علاوه در بسیاری از موارد افزایش پایداری دمایی و عملکردی و افزایش اختصاصیت انانتیو و ریجیو نیز دیده شده است.
مایعات یونی سازگار با آنزیم­ها به طور معمول برهم­کنش قوی با آنزیم نمی­دهند و باعث حل شدن آنزیم نمی­شوند. تاکنون اساس نظری برای پیش ­بینی سازگار بودن یا نبودن مایع یونی با آنزیم ایجاد نشده است هرچند با توجه به علاقه زیادی که در این موضوع وجود دارد انتظار می­رود که به زودی یک اساس نظری در این زمینه مطرح گردد.
مایعات یونی قابلیت بالایی در کاربرد به عنوان حلال در واکنش­های بیوترانسفورماسیون مربوط به واکنش­دهنده­های بسیار قطبی مانند پلی­ساکاریدها دارند؛ زیرا چنین واکنش­هایی به دلیل محدودیت­های تعادل واکنش در آب قابل انجام نیستند. چنین جایگزینی یک محیط فرار با محیط غیرفرار مایعات یونی بدون شک ادامه خواهد یافت و به تدریج توسط صنایع شیمیایی پذیرفته خواهد شد و سهم بزرگی در ایجاد کارآیی بالای واکنش­های مختلف خواهد داشت. توسعه مایعات یونی ارزان­تر نیز باعث افزایش استفاده از آن­ها در بیوترانسفورماسیون­های صنعتی خواهد شد. به علاوه باید این موضوع را در نظر داشت که سیستم­های حلالی که بر پایه مایعات یونی هستند قابلیت بالایی در انجام ترانسفورماسیون­های چند کاتالیزوری دارند. برای دست­یابی به این اهداف تلاش­ های جدیدی انجام گرفته است.
بدون شک انتظار می­رود که مایعات یونی سبز و زیست سازگار به زودی در دسترس باشند؛ زیرا به کارگیری مایعات یونی در ایجاد صنایع شیمیایی سبزتر، امری کاملا ضروری است. این­گونه به نظر می­رسد که انجام بیوترانسفورماسیون در مایعات یونی بسیار امید بخش است.
فصل دوم
مروری بر پژوهش­های پیشین
۲-۱- پیشینه کاربرد مایعات یونی در بیوکاتالیز
اولین گزارش از بیوکاتالیز در محیط مایعات یونی مربوط به سال ۲۰۰۰ است (Cull et al., 2000). اولین کارهای انجام شده در این زمینه شامل مایعات یونی متشکل از کاتیون­های ۱و۳- دی آلکیل ایمیدازولیوم یا N- آلکیل پیریدینیوم و یک آنیون ضعیف کئوردینه کننده بود (شکل۲-۱و جدول ۲-۱). این نوع مایعات یونی هنوز نقش اصلی را در واکنش­های آنزیمی ایفا می­ کنند. هرچند که تحقیقات در حال حاضر بیشتر به سمت مایعات یونی با ساختارهای جدید گرایش یافته است. تاکنون مقالات مروری خوبی در زمینه بیوکاتالیز در مایعات یونی منتشر شده است که از آن جمله مقاله مروری ون رنتویجک و شلدون و مقالات مروری منیرالزمان را می­توان نام برد (Van Rantwijk and Sheldon, 2007, Moniruzzaman, 2010 a& b).

شکل۲-۱- ساختارهای نمونه از کاتیون مایعات یونی که به طور مرسوم در بیوکاتالیز استفاده می­شوند
(Van Rantwijk and Sheldon, 2007).
جدول۲-۱- آنیون­های متداول در مایعات یونی

جدول۲-۶- ماتریس ارزیابی کیفی احتمال × شدت اثر ریسک بر اساس استاندارد PMBOK:2008

تعیین موقعیت کیفی در ماتریس احتمال و شدت تاثیر
در این روش با توجه به ماتریس می توان احتمال و شدت اثر هر یک از ریسک­ها را با الفاظ (VL: خیلی­کم، L: کم، M: متوسط، H: زیاد و VH: خیلی­زیاد) مشخص نمود سپس اولویت نهایی هر ریسک را که ارزش کیفی حاصل ضرب احتمال در شدت تاثیر است، مشخص کرد. (PMBOK:2008)

ارزیابی کیفی داده ­های ریسک
تحلیل کیفی معتبر از ریسک­ها، نیازمند وجود داده ­های دقیق و بی­غرض است. ارزیابی کیفی داده ­های ریسک، به اعتبارسنجی داده­هایی می ­پردازد که از طریق آنها داده ­های مفید برای فرایند مدیریت ریسک حاصل می­ شود. این اعتبارسنجی شامل آزمایشی است که طی آن سطح جزئیات ریسک، صحت، کیفیت، قابلیت اعتماد و بی­نقص بودن داده ­های مربوطه شناخته می­شوند. اگر کیفیت داده ­ها مناسب نباشند، لازم است داده های معتبر جمع­آوری شوند. (سبزه­پور، ۱۳۸۹)

طبقه ­بندی ریسک­ها
ریسک­ها را می­توان بر اساس منبع تولیدشان (با بهره گرفتن از RBS یا استخوان ماهی) یا سطحی از پروژه که تحت شعاع ریسک قرار می­گیرد ( با بهره گرفتن از WBS و … ) طبقه بندی نمود. تا حوزه­ هایی ازپروژه که بیشتر در معرض عدم قطعیت قرار می­گیرند، مشخص شوند. طبقه ­بندی ریسک­ها برمبنای علل ریشه­ای آنها، موجب تسهیل در پیاده­سازی اثربخش فرایند واکنش به ریسک­ها خواهد شد. (PMBOK:2008)

قضاوت خبرگان
خبرگان افرادی هستند که تجربه کارکردن در پروژه های مشابه را داشته یا درگیر فرایندهای مدیریت پروژه­ می­باشند. قضاوت خبرگان برای ارزیابی اولویت ریسک­ها، چه در قسمت امتیازدهی به احتمال و شدت اثر ریسک و چه در اولویت­ بندی کلی آنها از اهمیت به­سزایی برخوردار است. روش کار بدین صورت است که از هر خبره خواسته می­ شود که ریسک­ها را با اعدادی در بازه [۰,۱۰۰] امتیازدهی کند به­ طوری­که جمع امتیازاتی که هر خبره می دهد ۱۰۰ باشد. حال می­توان امتیازهای هر ریسک را برای تمامی خبرگان جمع زده و ریسک­ها را به­ترتیب امتیازی که دارند اولویت­ بندی نمود. (PMBOK:2008)

خروجی های تجزیه و تحلیل کیفی ریسک
فرآیندتجزیه و تحلیل کیفی، لیست ریسک­های نامتمایز را در قالب اولویت­ها دسته­بندی می­ کند. اولویت­ها اغلب بر اساس احتمال وقوع و اثر بالقوه بر روی اهداف خاص یا کل پروژه تعیین می­شوند. به هر ریسک شناسایی­شده براساس هر هدف یا کل پروژه یک الویت تخصیص داده می­ شود. این اطلاعات معمولاً در لیست ریسک­ها ذخیره می­ شود. لیست ریسک­های اولویت­ بندی شده، به افراد مسئول در پروژه به منظور تجزیه و تحلیل بیشتر یا اقدام برای بهبود برنامه پروژه ارسال می­ شود. در حقیقت مهم­ترین خروجی تجزیه و تحلیل کیفی ریسک­ها، به­روز رسانی ریسک­های شناسایی شده در مرحله قبل می­باشد. (روزبهی و جدا، ۱۳۸۸)

تجزیه و تحلیل کمّی ریسک­ها
در مرحله تجزیه وتحلیل کمّی ریسک­ها^[۷۹]، تمرکز بر روی جنبه عددی تجزیه و تحلیل و احتمال و تاثیر هر یک از ریسک­ها و همچنین ریسک کلی پروژه است. (عوض­خواه و محبی،­ ۱۳۸۹)
فرآیندانجام تجزیه و تحلیل کمّی ریسک، بر اساس برنامه و اطلاعات فعلی، تخمینی عددی از اثر کلی ریسک برروی اهداف پروژه در صورت لحاظ همزمان ریسک­ها ارائه می­دهد. نتایج این نوع تجزیه و تحلیل را می­توان برای تعیین شانس موفقیت در دستیابی به اهداف پروژه و همچنین تخمین میزان ذخیره احتیاطی برای زمان و هزینه استفاده کرد به­گونه ای که متناسب با ریسک و سطح تحمل ذینفعان باشد. اغلب این موضوع را پذیرفته­اندکه تجزیه و تحلیل عدم قطعیت پروژه با بهره گرفتن از تکنیک­های کمّی نظیر شبیه­سازی مونت­کارلو می­توان در تخمین هزینه یا زمان کل پروژه اطلاعات واقعی­تری را به نسبت حالتی که مدت زمان یا هزینه­ها قطعی است ارائه دهد. با این حال باید در نظر داشت که تجزیه و تحلیل کمّی ریسک برای همه پروژه­ ها، مورد نیاز یا مناست نیست. به عنوان نمونه، ممکن است تجزیه و تحلیل کیفی ریسک، اطلاعات کافی برای تهیه پاسخ­های موثر به ریسک را ارائه دهد و دیگر نیازی به بررسی کمّی ریسک نباشد. (روزبهی و جدا، ۱۳۸۸)
هدف از تجزیه و تحلیل­های جزئی ریسک نظیر تجزیه و تحلیل کیفی ریسک، اولویت­ بندی ریسک­ها با رویکرد بررسی تک­تک می­باشد و بنابراین این روش­ها نمی ­توانند ریسک کلی پروژه را با لحاظ همزمان ریسک­ها تعیین نمایند. تمرکز فرایند انجام تجزیه و تحلیل کمّی ریسک، تعیین تخمینی از ریسک کلی پروژه می­باشد. تخمین ریسک کلی پروژه با بهره گرفتن از روش­های کمّی این امکان را فراهم می­ کند که پروژه ­هایی راکه دارای ریسک­های اندکی فراتر از تحمل ذینفعان هستند از پروژه ­هایی که اهداف آنها حتی با لحاظ همه ریسک­ها در حدود تحمل ذینفعان هستند، تفکیک شود. اولین دسته از پروژه­ های فوق، ممکن است با قصد حفظ اهداف مهم برای ذینفعان، هدف پاسخ­های قوی­تری قرار بگیرند. (عوض­خواه و محبی، ۱۳۸۹)
ورودی­های این فرایند و در حقیقت آنچه جهت تجزیه و تحلیل کمّی مورد نیاز است عبارتند از: (PMBOK:2008)
فهرست ریسک­های شناسایی شده
برنامه مدیریت ریسک
برنامه مدیریت هزینه
برنامه مدیریت قابلیت
خروجی­های فرآیندهای سازمانی

عوامل مهم موفقیت در فرآیندتجزیه و تحلیل کمّی ریسک
موفقیت در دستیابی به اهداف تجزیه و تحلیل کمّی ریسک، به عوامل زیر وابستگی شدید دارد: (روزبهی و جدا، ۱۳۸۸)

• ارزش منابع انسانی با بازده سهام رابطه دارد.

• سرانه ارزش منابع انسانی موجود با بازده سهام رابطه دارد.

• نرخ رشد ارزش منابع انسانی با بازده سهام رابطه دارد.

• ارزش منابع انسانی با بهره وری رابطه دارد.

• سرانه ارزش منابع انسانی با بهره وری رابطه دارد.

• بهره وری با بازده سهام رابطه دارد.

۳-۱۰- تجزیه و تحلیل داده ­ها
برای تجزیه و تحلیل داده ­های تحقیق و آزمون فرضیات تحقیق از روش­های آماری به دو شکل توصیفی و استنباطی استفاده شده است که در ابتدا با بهره گرفتن از آمار توصیفی به تبیین و توصیف ویژگی­های جمعیت شناختی داده ­ها پرداخته می­ شود و سپس برای برآورد پارامترها و بررسی آزمون فرضیات تحقیق از روش داده ­های ترکیبی ^[۷۰]استفاده می­ شود. همچنین از نرم افزارهای EViews برای آزمون فرضیات و استخراج مدل رگرسیون استفاده شد.

۳-۱۰-۱- بررسی ساختار داده ­های ترکیبی و انواع مدل­های آن
در این تحقیق، با توجه به نوع داده ­ها و روش­های تجزیه و تحلیل آماری موجود، از روش داده ­های ترکیبی برای برآورد پارامترهای الگو و بررسی آزمون فرضیه ها استفاده شده است. زیرا، ارزش کمی متغیرهای مستقل و وابسته از یک سو، مربوط به صنایع و شرکت­های مختلف بوده و از سوی دیگر، دوره­ زمانی ۱۳۹۲-۱۳۸۸ را در بر می­گیرد. در چنین حالتی برای حصول نتایج منطقی­­­، از روش داده ­های ترکیبی استفاده می­ شود. در تحقیقات، در استفاده از روش­های سری زمانی^[۷۱] و روش برش مقطعی^[۷۲]، متغیرها و ارتباط آن­ها به ترتیب در میان مقاطع(کشور، شرکت یا افراد) و یا در طول زمان بررسی می­ شود. اما در مدل­های داده ­های ترکیبی یا تابلویی، ارزش متغیرها هم در مقاطع جامعه­ آماری و هم در طول زمان اندازه ­گیری می­ شود (اشرف­زاده و مهرگان، ۱۳۸۷).
اگر ویژگی­های داده ­های مقطعی برای دو سال یا بیشتر مورد بررسی قرار گیرد، ساختار شکل گرفته مشاهدات، مجموعه­ داده­­های ترکیبی یا طولی ^[۷۳]نامیده می­ شود (نمازی و کرمانی، ۱۳۸۷).
روش داده ­های ترکیبی که به روش داده ­های مقطعی - سری زمانی ^[۷۴]نیز معروف است، به شکل­های مختلف انجام شده و مدل­های متنوعی دارد که با توجه به شرایط تحقیق از یکی از آن­ها استفاده می­ شود.
استفاده از روش داده ­های ترکیبی، روش پرطرفداری در بین محققان علوم رفتاری است. زیرا، در این روش به آمار و اطلاعات زیادی نیاز نیست. در عین حال به سوالات زیادی به درستی پاسخ می­دهد (گجراتی، ۱۳۸۲). از دیگر مزیت­های این روش این است که با بهره گرفتن از آن پویایی متغیرها در طول زمان قابل برآورد است. در حالی که مطالعات مقطعی به دلیل لحاظ نکردن زمان در برآوردها، این موضوع میسر نیست (زراءنژاد و انواری، ۱۳۸۴).
یکی از مهم­ترین مشکلات بررسی­های تجربی در تورش ناشی از متغیرهای حذف شده یا تخمین زده نشده در برآوردها است. به این دلیل تحلیل هایی که براساس این قبیل مشاهدات صورت می­گیرد، اغلب با واقعیات منطبق نیست. بر این اساس، با بهره گرفتن از مدل داده ­های ترکیبی می­توان به تخمین­های کارا دست یافت. شکل کلی مدل داده ­های ترکیبی که به مدل اجزاء خطا ^[۷۵]معروف است، به صورت زیر است (دو قارتی^[۷۶]، ۲۰۰۴ص۳)
در رابطه فوق Y نشان دهنده متغیر وابسته،‌ X متغیرهای توضیحی مشاهده شده و Z نشان دهنده متغیرهای توضیحی غیرقابل مشاهده اثر گذار بر متغیر وابسته برای هر مقطع است که برای توضیح بهتر مدل داده ­های ترکیبی، این دسته از متغیرها از مقادیر اجزاء خطا جدا شده است. نماد i نشان دهنده مقطع­ها یا واحدهای مشاهده شده، t نشان دهنده دوره زمانی،‌ p و j به ترتیب نشان­دهنده تعداد متغیرهای مشاهده شده و مشاهده نشده در مدل است. متغیر  نشانگر خطای برآورد داده ­های ترکیبی است که تمام شرایط مربوط به جملات خطا تحت فرضیات گوس مارکف^[۷۷] را داراست. جمله روند نشان دهنده تغییرات جمله ثابت در طول زمان است. این مدل به مدل داده ­های ترکیبی دو طرفه معروف است. به عبارتی دیگر، اگر جمله ثابت با روند تغییر کند، روش داده ­های ترکیبی دو طرفه است و اگر جمله روند در مدل نباشد، این مدل به مدل تجزیه و تحلیل داده ­های ترکیبی یک طرفه معروف است. همچنین، در صورت ثابت بودن تغییرات در طول زمان، می­توان به جای جمله روند متفاوت برای هر مقطع از متغیرهای مجازی استفاده کرد. به این مدل، مدل حداقل مربعات متغیرهای مجازی گفته می­ شود.

از آنجا که مقادیر متغیرهای (z) قابل اندازه ­گیری نیستند، می­توان مجموعه همه آنها را به صورت یک متغیر  نشان داد که در این صورت معادله بالا را می­توان به صورت زیر بازنویسی کرد:

که در آن  مجموع تمامی متغیرهای اثرگذار بر متغیر مورد بررسی است که قابل اندازه ­گیری نیستند.
اگر  با هر کدام از متغیرهای توضیحی دیگر X همبسته باشد، برآورد و تحلیل از طریق این معادله، دارای تورش مربوط به متغیرهای برآورد نشده خواهد بود. حتی اگر اثر متغیرهای مشاهده نشده به هیچ کدام از متغیرهای توضیحی وابسته نباشد، وجود این متغیرها منجر به برآوردهای ناکارا و ناسازگار خطای تخمین خواهد شد. اما با بهره گرفتن از روشهایی در تخمین­های داده ­های ترکیبی سری­زمانی- مقطعی مانند مدل اثر ثابت و مدل اثر تصادفی که در ادامه به توضیح آنها می­پردازیم، این مشکل وجود نخواهد داشت. چنانچه کل داده ­ها با یکدیگر ترکیب و با روش حداقل مربعات معمولی تخمین زده شود مدل داده ­های ادغام شده به دست می ­آید. به عبارتی دیگر، در بررسی داده ­های مقطعی و سری ها زمانی، اگر ضرایب اثر مقطعی و اثر زمانی معنی­دار نشود، می­توان تمامی داده ­ها را با یکدیگر ترکیب، به وسیله یک رگرسیون حداقل مربعات معمولی تخمین بزنیم. از این روش همچنین در رگرسیون­هایی استفاده می­ شود که کلیه متغیرها قابل کنترل و اندازه ­گیری باشد. این مدل در شکل زیر نشان داده شده است:‌
Y
X

نمودار ۳-۱:‌ رگرسیون برآوردی از کل داده ­ها با یک ضریب ثابت مشابه برای تمامی مقطع­ها
با توجه به نمودار (۱-۳) کلیه متغیرها به صورت یک مدل حداقل مربعات معمولی برآورد می­گردد.
معادله این مدل به صورت زیر است:
در رابطه فوق  عرض از مبدا،  شیب رگرسیون، i نشان دهنده مقطع، t نشانگر دوره زمانی، متغیر مستقل مربوط به مقطع i و زمان t و نشان دهنده متغیر وابسته مربوط به مقطع i و زمان t ،‌  خطای رگرسیون است. همان­طور که در نمودار و معادله اخیر نشان داده شده است‌، در این روش از اطلاعات مربوط به داده ­های ترکیبی استفاده نشده است و کلیه متغیرها که قابل اندازه ­گیری و مشاهده بوده است، با روش حداقل مربعات معمولی تخمین زده شده است (یافی^[۷۸]، ۲۰۰۳). در حالی که در مدل داده ­های ترکیبی مطابق با نمودار زیر برای هر مقطع یک رگرسیون جداگانه وجود دارد:‌

Y

X
نمودار ۳-۲: مدل داده ­های ترکیبی به روش پنل
این رگرسیون­ها را با بهره گرفتن از دو روش اثر ثابت و اثر تصادفی می­توان برآورد کرد. این دو روش داده ­های ترکیبی را در زیر توضیح می­دهیم (زراءنژاد و انواری، ۱۳۸۴).
۳-۱۰-۲- مدل­های مختلف
استفاده از روش داده ­های مقطعی ممکن است با مشکلات عدم­ کارایی و ناسازگاری تخمین مدل­ها همراه باشد. مشکلات مزبور در تخمین مدل­ها به روش داده ­های ترکیبی و با بهره گرفتن از روش هایی مانند مدل اثر ثابت^[۷۹]، مدل اثر تصادفی^[۸۰]، مدل رگرسیون به ظاهر نامرتبط^[۸۱] و مدل داده ­های یکپارچه شده^[۸۲]، وجود نخواهد داشت. در بررسی داده ­های مقطعی و سری زمانی، اگر ضریب اثرات مقطعی و اثر زمانی معنی­دار نشود، می­توان تمامی داده ­ها را با یکدیگر ترکیب کرده و بوسیله رگرسیون حداقل مربعات معمولی^[۸۳] تخمین زد. به این روش، داده ­های تلفیق شده نیز می­گویند. مدل­های اثر ثابت و اثر تصادفی به سبب اهمیت، در این قسمت به اختصار توضیح داده می­شوند:
۳-۲-۱۰-۱ - مدل اثر ثابت
در مدل اثر ثابت، شیب رگرسیون در هر مقطع ثابت است و جمله­ ثابت از مقطعی به مقطع دیگر متفاوت است. هر چند اثر زمانی معنی­دار نیست، اما اختلاف معنی­داری میان مقطع­ها وجود دارد و ضرایب مقطع­ها با زمان تغییر نمی­کند. یکی از روش­های نشان دادن اثر مقطعی استفاده از متغیر­های مجازی است. شکل کلی این مدل به صورت زیر است:

در این رابطه،  نشان دهنده ی برداری از متغیر های مستقل،  متغیر مجازی برای نشان دادن اثر مقطعی،  برداری از متغیرهای وابسته و  جملات خطای معادله است. در مدل­های اثر ثابت که شیب ثابت دارند، فرض می­ شود که واریانس خطاها در مقطع و همچنین، بین مقاطع همسان است و خود همبستگی بین اجزای خطای آن وجود نداشته باشد. به بیان دیگر، برای هر  و  رابطه­ زیر برقرار است (اشرف­زاده و مهرگان، ۱۳۸۷؛ زراءنژاد و انواری، ۱۳۸۴).

۳-۲-۱۰-۲- مدل اثر تصادفی
در مدل­ اثر ثابت، برای دست­یابی به تخمین­های کارا از روش حذف متغیر­های غیر قابل اندازه ­گیری اثر­گذار در مدل استفاده می­ شود. به کارگیری این روش موجب حذف بسیاری از متغیرهای اثر­گذار در رگرسیون داده ­های ترکیبی می­ شود. به این دلیل می­توان با وارد کردن این متغیرها در اجزای خطا، به روش مدل اثر تصادفی این مشکل را حل کرد. اولین شرط برای استفاده از مدل اثر تصادفی این است که متغیر­ها به صورت تصادفی انتخاب شده باشند. مدل این روش، با بهره گرفتن از روش حداقل مربعات تعمیم یافته ^[۸۴]به صورت زیر برآورد می­ شود:

که در این رابطه θ به­ صورت زیر تعریف می­ شود:

در رابطه مزبور اگر  باشد، در این صورت تخمین مدل با بهره گرفتن از روش اثر تصادفی به تخمین با روش اثر ثابت تبدیل می­ شود و اگر  باشد، تخمین مدل با روش اثر تصادفی به تخمین با بهره گرفتن از مدل داده ­های تلفیق شده و برآورد حداقل مربعات معمولی تبدیل می­ شود (اشرف­زاده و مهرگان، ۱۳۸۷؛ زراءنژاد و انواری، ۱۳۸۴).
۳-۱۰-۳- آزمون­های تشخیص در داده ­های ترکیبی
برای تعیین مدل مورد استفاده در داده ­های ترکیبی از آزمون­های مختلفی به شرح زیر استفاده می­ شود:

در این روایت نیز مانند روایت پیشین، تقدم بر امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) کفر تلقی شده و کسی که بر آن حضرت مقدم شود کافر خوانده شده است. البته این روایت مطلق است و قرینه‌ای در آن وجود ندارد که جهت تقدم را معین کند.
بنابراین، ظهور این روایت به تنهایی این است که هر کس در هر امری، خواه در خلافت یا غیر آن، بر حضرت علی (علیه‌السلام) پیشی بگیرد و مقدم شود کافر است.

در دسته دیگری از روایات تصریح شده است که تفضیل و برتری دادن کسی بر امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) کفر محسوب می‌شود. از جمله این روایات، روایتی است که در أمالی مرحوم صدوق (رحمه‌الله) به این شرح آمده است:
«قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی‌الله‌علیه‌وآله) مَنْ فَضَّلَ أَحَداً مِنْ أَصْحَابِی عَلَى عَلِیٍّ فَقَدْ کفَرَ؛ رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمودند: کسی که یکی از اصحابم را از علی برتر بداند، به تحقیق کافر است.»^[۱۹۴]
تفضیل و برتری دادن کسی بر حضرت علی (علیه‌السلام) که در این روایت سبب کفر معرفی شده، مطلق است و اختصاص به حوزه خاصی ندارد. بنابراین، اگر کسی اعتقاد به برتری برخی از صحابه نسبت به امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) در هر زمینه‌ای داشته باشد، بر اساس این روایت کافر محسوب می‌شود.
روایت دیگری که می‌توان همین معنا را از آن برداشت نمود، روایتی است که با اسناد مختلف و فراوان از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) نقل شده که فرمودند: «عَلِیٌّ خَیْرُ الْبَشَرِ مَنْ أَبَى فَقَدْ کفَرَ؛ علی بهترین مردم است. هر کس این را نپذیرد، حقیقتاً کافر شده است.»^[۱۹۵]
دلالت این روایت بر کفر چنین شخصی نیز روشن است.
عنوان دیگری که در برخی روایات عامل کفر معرفی شده است، بغض نسبت به امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) است؛ مانند:
«عَنْ رِیَاحِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیه‌السلام) یَقُولُ‏… قَالَ رَسُولُ اللَّهِ مَا یُحِبُّک إِلَّا مُؤْمِنٌ وَ مَا یُبْغِضُک إِلَّا کافِر؛ از ریاح بن ابی نصر نقل شده که گفت: شنیدم از امام صادق (علیه‌السلام) که می‌فرمود: رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمود:… یا علی… جز مؤمن تو را دوست ندارد و جز کافر تو را مبغوض نمی‌دارد.»^[۱۹۶]
جمله‌ای که در اینجا نقل شده، قسمتی از یک روایت طولانی است. این جمله در حد تواتر و در کتب مختلف نقل شده است. این فقره از روایت در شرح الأخبار فی فضائل الأئمه الأطهار علیهم‌السلام،^[۱۹۷] خصال شیخ صدوق (رحمه‌الله)،^[۱۹۸] أمالی شیخ طوسی (رحمه‌الله)،^[۱۹۹] کشف الیقین فی فضائل أمیرالمؤمنین علیه‌السلام،^[۲۰۰] نهج الحق و کشف الصدق،^[۲۰۱] ارشاد القلوب دیلمی^[۲۰۲] و کتب دیگری نقل شده است، البته با این تفاوت که در این کتب، به جای «مَا یُحِبُّکَ»، کلمه «لا یُحِبُّکَ» و نیز به جای «مَا یُبغِضُکَ»، کلمه «لا یُبغِضُکَ» آمده است.
علامه حلی (رحمه‌الله) این جمله پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) را در ضمن حدیث مناشده نقل نموده است. ایشان پیش از نقل این روایت می‌نویسد:
«یکی از روایات مشهور که از خاصه و عامه نقل شده و به حد تواتر رسیده است، خبر مناشده است و این خبر را خوارزمی و غیر او از عامر بن واثله نقل کرده‌اند.»^[۲۰۳]
در این روایت که از رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) نقل شده، ایمان، منحصر در محب امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) شده است و بغض نسبت به امیرالمؤمنین (علیه‌السلام)، به کافر اختصاص یافته است. بنابراین، وجود بغض نسبت به امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) در شخصی علامت کفر اوست؛ چون بر اساس این روایت، کسی جز کافر، بغض آن حضرت را در دل ندارد.
حال باید ببینیم مقصود از بغض چیست. در کتب لغت، بغض را ضد حب و به معنای تنفر، کینه و دشمنی نسبت به شخصی تعریف نموده‌اند. مرحوم علامه طباطبایی (رحمه‌الله) در المیزان در توضیح معنای عداوت و بغضاء در آیه شریفه وَ أَلْقَیْنا بَیْنَهُمُ الْعَداوَهَ وَ الْبَغْضاءَ إِلى‏ یَوْمِ الْقِیامَه^[۲۰۴] تبیین می‌کند که «عداوت» به معنای بغضی است که به همراه خود تعدی و تجاوز عملی را می‌آورد، اما «بغضاء» عبارت است از آن حالت تنفری که در قلب وجود دارد، خواه منجر به دشمنی عملی شود، یا تنها در قلب باقی بماند.^[۲۰۵]
بنابراین، دشمنی نسبت به امیرالمؤمنین (علیه‌السلام)، اگرچه به صورت کینه درونی باشد و ظهور و بروز خارجی نداشته باشد، بر اساس این روایت نشانه کفر است و با این روایات، حکم افرادی که در جنگ با ابی عبدالله الحسین می‌گفتند: «إنَّمَا نُقَاتِلُک بُغضاً لِأبِیک؛ تنها به خاطر بغض پدرت با تو مقاتله می‌کنیم»^[۲۰۶] معلوم می‌شود.
یکی از عناوین دیگری که مرتبط به امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) است و می‌توان آن را در شمار عناوین کفرساز ذکر نمود، تسمّی به لقب «امیرالمؤمنین» است.
در تاریخ نقل شده که برخی از خلفای بنی امیه و بنی عباس، خود را امیرالمؤمنین می‌خواندند، یا دیگران آنان را به این لقب صدا می‌زدند.^[۲۰۷] این در حالی است که بر اساس آنچه در روایات آمده، لقب «امیرالمؤمنین» از القاب اختصاصی حضرت ابی‌طالب علی (علیه‌السلام) است و اطلاق آن بر هیچ شخص دیگری، حتی بر سایر امامان معصوم (علیهم‌السلام) جایز نیست.
روایتی که در این زمینه وارد شده از این قرار است:
«عُمَرَ بْنِ زَاهِرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه‌السلام) قَالَ: سَأَلَهُ رَجُلٌ عَنِ الْقَائِمِ یُسَلَّمُ عَلَیْهِ بِإِمْرَهِ الْمُؤْمِنِینَ قَالَ لَا ذَاک اسْمٌ سَمَّى اللَّهُ بِهِ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ (علیه‌السلام) لَمْ یُسَمَّ بِهِ أَحَدٌ قَبْلَهُ وَ لَا یَتَسَمَّى‏ بِهِ بَعْدَهُ إِلَّا کافِرٌ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاک کیْفَ یُسَلَّمُ عَلَیْهِ قَالَ یَقُولُونَ‏ السَّلَامُ عَلَیْک یَا بَقِیَّهَ اللَّهِ ثُمَّ قَرَأَ بَقِیَّتُ اللَّهِ‏ خَیْرٌ لَکمْ‏ إِنْ کنْتُمْ مُؤْمِنِین؛ عمر بن زاهر می‌گوید: شخصی از امام صادق (علیه‌السلام) سؤال کرد: آیا می‌شود به حضرت قائم با عنوان امیرالمؤمنین سلام داد؟ حضرت فرمودند: خیر، آن (امیرالمؤمنین) اسمی است که خداوند امیرالمؤمنین را به آن نام گذاشته است، هیچ کس پیش از او و پس از او به این نام نامیده نمی‌شود مگر کافر. پرسیدم: فدایت شوم، چگونه بر آن حضرت سلام داده شود؟ فرمود: گفته می شود السلام علیک یا بقیه الله و سپس این آیه را تلاوت فرمود: بقیت الله خیر لکم إن کنتم مؤمنین»^[۲۰۸]
همان‌گونه که در این حدیث بیان شده، امام (علیه‌السلام) در جواب سؤال سائل مبنی بر جواز و عدم جواز سلام دادن به حضرت حجت (علیه‌السلام) با عنوان «امیرالمؤمنین» حکم به عدم جواز می‌نمایند و تصریح می‌کنند که چنین خطابی نسبت به حضرت جایز نیست.
امام (علیه‌السلام) در ادامه توضیح بیشتری در این زمینه می‌دهند و بیان می‌کنند که این اسمی است که خداوند متعال، خود برای حضرت امیر انتخاب نموده و اطلاق آن نه تنها برای حضرت حجت صحیح نیست، بلکه برای هیچ شخص دیگری غیر از امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) نمی‌توان از این عنوان استفاده کرد. بنابراین، از این حدیث استفاده می‌شود که اطلاق این لقب، حتی نسبت به سایر ائمه (علیهم‌السلام) جایز نیست، با وجود این که معنا در آنان محقق است.
علاوه بر این، امام (علیه‌السلام) تصریح می‌کنند که هر کس به جز امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) به این لقب ملقب شود، کافر است. جمله محل شاهد در این روایت (لَا یَتَسَمَّى‏ بِهِ بَعْدَهُ إِلَّا کافِرٌ؛ پس از او هیچ کس به این نام نامیده نمی‌شود، بجز کافر) به صورت مطلق و بدون هیچ قیدی بیان شده است و هم در موضوع و هم در محمول، اطلاق دارد. بنابراین، می‌توان از این جلمه استفاده کرد که آن عده از خلفای اموی و عباسی که به ظاهر خلیفه پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) بر مسلمین بودند، کافرند.
البته در این که مقصود از کافر در این روایت چیست، ملا صالح مازندرانی (رحمه‌الله) دو احتمال ذکر می‌کند. احتمال اول این که مقصود از کافر، ضد مؤمن باشد و او کسی است که به خدا و رسولش ایمان ندارد، تا چه رسد به این که به آنچه پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) آورده ایمان داشته باشد. احتمال دیگری نیز وجود دارد و آن این که کفر به معنای کفر نعمت باشد؛ یعنی کسی که ملقب به این لقب شود کفران نعمت نموده و آن را در غیر محل خود به کار برده است.^[۲۰۹] البته احتمال دوم را باید با تکلف پذیرفت.
روایات مربوط به عدم قبول ولایت و امامت دوازده امام (علیهم‌السلام)
مهم‌ترین عنوانی که حکم کفر بر آن مترتب شده و بیشترین روایات کفر مخالف درباره آن وارد شده انکار ولایت امامان اثناعشر (علیهم‌السلام) است. روایات متعددی از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) و سایر ائمه (علیهم‌السلام) نقل شده که اعتقاد به ولایت ائمه (علیهم‌السلام) را شرط ایمان قلمداد نموده و انکار آن را سبب کفر دانسته‌اند.
طبیعی است که عنوان فوق، شامل منکر ولایت تمامی ائمه اطهار (علیهم‌السلام) یا یکی از آنان می‌شود و این جهت فرقی در حکم ایجاد نمی‌کند. در اینجا به ذکر و بررسی این روایات می‌پردازیم.
روایات صریح در کفر
در این قسمت پانزده روایت ذکر می‌شود که در آنها به صراحت به مسأله کفر منکر امامت و ولایت ائمه اطهار (علیهم‌السلام) اشاره شده است.
روایت اول
همان‌گونه که گذشت، مهم‌ترین عنوانی که کفر مخالف بر آن بار شده و شمار روایات مربوط به آن نیز بیش از سایر عناوین است، انکار ولایت امامان اثناعشر (علیهم‌السلام) است. از جمله این روایات، حدیثی است که در منابع مختلف روایی از امام صادق (علیه‌السلام) روایت شده و از این قرار است: «عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ نُعَیْمٍ الصَّحَّافِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیه‌السلام) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ‏ فَمِنْکمْ کافِرٌ وَ مِنْکمْ مُؤْمِنٌ‏ فَقَالَ عَرَفَ اللَّهُ إِیمَانَهُمْ بِوَلَایَتِنَا وَ کفْرَهُمْ بِهَا یَوْمَ أَخَذَ عَلَیْهِمُ الْمِیثَاقَ فِی صُلْبِ آدَمَ (علیه‌السلام) وَ هُمْ ذَر؛ حسین بن نعیم صحاف می‌گوید از امام صادق (علیه‌السلام) در خصوص کلام خداوند عز و جل که فرمود: عده‌ای از شما کافر و عده‌ای از شما مؤمن هستید پرسیدم، آن حضرت فرمودند: خداوند در آن روزی که آنها به صورت ذره در صلب آدم بودند و از آنها عهد و پیمان گرفت، ایمان و کفرشان را با ولایت ما شناخت.»^[۲۱۰]
تمامی راویان در سلسله سند این حدیث امامی و ثقه‌اند. بنابراین، روایت فوق از لحاظ سندی، صحیحه است و هیچ خدشه‌ای نسبت به سندش وجود ندارد.
در خصوص مضمون این روایت مباحثی مطرح شده، از جمله این که در آیه منقول، جای مؤمن و کافر عوض شده و این که «عرف الله» باید به صورت لازم (عَرَفَ) معنا شود یا متعدی (عَرَّفَ) و هر کدام چه معنایی دارد و مباحث دیگری از این دست، که ممکن است پرداختن به آنها، به‌گونه‌ای خروج از محل بحث باشد.
آنچه با بحث ما مرتبط است این که از ابتدای خلقت انسان، ملاک ایمان و کفر در نزد خداوند متعال، پذیرش ولایت اهل بیت (علیهم‌السلام) بوده و واسطه‌ای نیز بین ایمان و کفر وجود ندارد. پذیرش ولایت ائمه (علیهم‌السلام) مساوی ایمان و عدم پذیرش آن مساوی با کفر است. بنابراین، بر اساس این روایت کفر مخالف ولایت ائمه (علیهم‌السلام) قطعاً ثابت است.
نکته دیگر این که اطلاق این روایت نسبت به کفر مخالف، تمامی اصناف آن را شامل می‌شود؛ اما باید ببینیم آیا اساساً در این روایت شرایط اطلاق گیری وجود دارد یا نه و نیز این که آیا هیچ مقیِّدی برای اطلاق این روایت ذکر شده است؟ بررسی این مسائل را به قسمت جمع بندی موکول می‌کنیم.
روایت دوم
از امام صادق (علیه‌السلام) به نقل از پدران گرامی‌شان به نقل از رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وآله) این‌گونه روایت شده است: «الْأَئِمَّهُ بَعْدِی‏ اثناعشر أَوَّلُهُمْ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ وَ آخِرُهُمُ الْقَائِمُ هُمْ خُلَفَائِی وَ أَوْصِیَائِی وَ أَوْلِیَائِی وَ حُجَجُ اللَّهِ عَلَى أُمَّتِی بَعْدِی الْمُقِرُّ بِهِمْ مُؤْمِنٌ وَ الْمُنْکرُ لَهُمْ کافِرٌ؛ امامان پس از من دوازده نفرند؛ نخستین آنها علی بن ابی‌طالب و آخرین آنها قائم است. ایشان پس از من جانشینان و اوصیاء و اولیای من و حجت‌های خداوند بر امتم می‌باشند؛ هر که به آنها اقرار و اعتراف کند مؤمن و کسی که آنها را انکار کند کافر است.»^[۲۱۱]
این حدیث را مرحوم صدوق (رحمه‌الله) در عیون أخبار الرضا علیه‌السلام^[۲۱۲] و کمال الدین و تمام النعمه،^[۲۱۳] خزاز رازی (رحمه‌الله) در کفایه الأثر فی النص علی الأئمه الإثنی عشر،^[۲۱۴] طبرسی (رحمه‌الله) در إعلام الوری بأعلام الهدی،^[۲۱۵] اربلی (رحمه‌الله) در کشف الغمه فی معرفه الأئمه^[۲۱۶] و نیز افراد دیگری در منابع روایی نقل کرده‌اند.
در سلسله سند این روایت، بجز حسن بن علی بن ابی حمزه بطائنی و پدرش، همه راویان ثقه‌اند. حسن بن علی بن ابی حمزه بر اساس آنچه در کتب رجالی آمده از بزرگان واقفیه بوده و بسیاری از رجالیون او را ملعون دانسته، احادیث او را نپذیرفته‌اند.^[۲۱۷] پدرش را نیز از اعیان واقفیه شمرده‌اند، اما به دلیل این که پیش از واقفی شدن، امامی و ثقه بوده است، بزرگان احادیثی را که قبل از وقف روایت کرده، پذیرفته‌اند.^[۲۱۸]
از اعتبار سندی این روایت خاص که بگذریم، مفهوم و محتوای آن در حد تواتر است و مرحوم مجلسی اول (رحمه‌الله) محتوای آن را از لحاظ معنوی متواتر دانسته است. وی در شرح من لا یحضره الفقیه، در توضیح این روایت چنین نوشته است:
«روایات در این زمینه متواتر است و ذکر آنها در این کتاب مناسبت ندارد و کتب مستقلی در این رابطه نوشته شده است.»^[۲۱۹]
بنابراین، ضعف سندی این روایت را نمی‌توان مبنای رد محتوا و عدم پذیرش آن دانست و بر مبنای وثاقت صدوری و به قرینه تواتر معنوی، می‌توان اطمینان به صدور این روایت نمود.
محل شاهد در این روایت قسمت پایانی آن است، یعنی: «الْمُقِرُّ بِهِمْ مُؤْمِنٌ وَ الْمُنْکرُ لَهُمْ کافِرٌ؛ کسی که به (وصایت و جانشینی) آنها اقرار کند، مؤمن است و هر کس آنان را انکار کند کافر است.» همان‌گونه که روشن است، لفظ کافر برای منکر امامان اثناعشر (علیهم‌السلام) استفاده شده است.
در این روایت نکاتی وجود دارد که عبارتند از:
۱ـ ضمیر «هُم» در این بخش از روایت (المنکر لهم) متعلق انکار قرار گرفته است. بدیهی است که مقصود از انکار امامان انکار اصل وجود آنها نیست، بلکه مراد از انکار آنان، انکار مراتب و مناصبی است که حضرت رسول در فقرات پیشین برای آنها ثابت نموده است. پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در فقرات قبل، امامان را پس از خود جانشینان، اوصیاء، اولیاء و حجت‌های الهی بر مردم معرفی نموده است؛ بنابراین انکار امامان، به انکار آن شخصیتی است که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) از آنها ارائه داده است.
۲ـ بر اساس عبارت «المُقِرُّ بِهِم مُؤمِنٌ وَ المُنکِرُ لَهُم کَافِرٌ» که ضمیر «هُم» در آن به امامان اثناعشر (علیهم‌السلام) برمی‌گردد، شرط ایمان، اقرار به جمیع ائمه اثناعشر (علیهم‌السلام) است و در مقابل، نبود چنین اقراری سبب کفر است. در نتیجه کسی که حتی یکی از امامان شیعه (علیهم‌السلام) را انکار کند و ولایتش را نپذیرد، بر اساس این روایت مشمول حکم کفر خواهد بود.
۳ـ موضوع حکم کفر در این روایت (المُنکِرُ لَهُم) مطلق است و مقید نشده به این که انکار از عناد و لجاجت سرچشمه بگیرد یا بر مبنای استدلال بنا شده باشد و یا از روی جهل و نادانی باشد؛ از این رو، هر کس به هر دلیلی امامان (علیهم‌السلام) را انکار کند، در دایره شمول این حکم قرار می‌گیرد، مگر آن‌که قرینه منفصلی بر تقیید وجود داشته باشد که در جمع بندی به بررسی آن خواهیم پرداخت.
روایت سوم

جلیل صمد آقایی۱۳۷۸:در طرح تحقیقاتی تحت عنوان مطالعات جامع کارآفرینی ،با هدف بررسی تنگناهای توسعه کارآفرینی در ایران در سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران و با همکاری بخش تحقیق و مشاوره سازمان مدیریت صنعتی انجام شده است . در این مطالعه،موانع کارآفرینی به طور کلی از دو جهت یعنی موانع بیرونی و موانع درونی در ۹شرکت مورد بررسی قرار گرفته اند.مهمترین موانع بیرونی شناخته شده عبارتند از قانون کار،قانون تامین اجتماعی ،زیاد بودن نرخ حق بیمه ،قانون مالیاتها و عوارض، قانون صادرات و واردات ،قوانین پولی و بانکی،عدم امنیت اقتصادی و سرمایه گذاری،دخالت دولت در کلیه شئونات اقتصادی کشور و دیوان سالاری شدید،روابط خارجی بین کشورها(به جای فرصت گرا بودن،عدم ارائه فرصت کافی به کارکنان برای پیگیری افکار جدید،عدم آموزشهای لازم در زمینه کارآفرینی به کارکنان .

۲-۱۲-۲تحقیقات خارجی
چان لینگ^[۷۱](۲۰۱۰)
در پژوهشی در چین به تأثیر فرهنگ کارآفرینانه درنوآوری سازمانی پرداخته است.این تحقیق در ۲۰۷ سازمان انجام شده است.نتایج نشان می دهد فرد گرایی،فاصله قدرت در سازمان،اجتناب از ریسک پذیری تأثیر منفی بر نوآوری سازمانی دارد و عواملی چون فرهنگ کارآفرینانه،ساختار ارگانیکی،انعطاف پذیری سازمان،تصمیم گیری مشارکتی،دسترسی منابع مالی،تحقیق و توسعه ارتباط معنی دار با نوآوری سازمانی دارد.(به نقل از اسدی ،۱۳۹۱)
منگوک^[۷۲](۲۰۱۰)
به بررسی نقش ساختار سازمانی بر قابلیت های نوآوری سازمانی پرداخته نتایج حاکی از این است که ارتباط مثبت و معنی داری بین ساختار سازمانی و قابلیت های نوآورانه بدست آمده است. (به نقل از اسدی ،۱۳۹۱)
فایرلی و همکارانش^[۷۳](۲۰۱۰)
فایرلی و همکارانش تحقیقی با عنوان آیا بیمه سلامتی کارکنان مانعی برای کارآفرینی است انجام داده اند. آنها شواهدی از اثرگذاری منفی بزرگ از نیاز به بیمه سلامتی بر خلق کسب و کار برای آنهایی که بدون همسران زیر پوشش بیمه بودند، ملاحظه نمودند .
(fairlie, Kapur & Gates,2010:146-162 )
(به نقل ازآقاجانی،۱۳۹۰)
یائو، ون ورن^[۷۴](۲۰۰۹)
به بررسی کارآفرینی سازمانی پرداخته و تأثیر آن را بر عملکرد سازمان بر اساس گرایشات کارآفرینانه سازمانی و منابع سازمان مورد بحث قرار داده است.در این پژوهش آمده است که محیط های کسب و کار بطور فزاینده رو به پیچیدگی است و سازمان ها برای بقای خود نیاز به اتخاذ استراتژی کارآفرینی جهت دستیابی به مزیت رقابت میباشد.منابع سازمانی را به عنوان علت زمینه ای برای فعالیت های کارآفرینی دانسته و به بررسی ارتباط بین منابع سازمانی،گرایشات کارآفرینانه سازمان و عملکرد سازمان پرداخته است ونیز عواملی که موجب گرایشات کارآفرینانه در سازمان میشود را مورد بررسی قرار داده است.از جمله عوامل زیست محیطی(سیستم مدیریت در سطوح بالا،سیستم حقوق و دستمزد،ساختار سازمانی،استراتژی سازمان،محیط سازمان صنعتی،اجتماع و فرهنگ سازمان) نیز اشاره شده است که جوهره کارآفرینی در سازمان دستیابی به منابع داخلی و خارجی است،دستیابی به منابع به طور فزاینده عامل بسیار مهم در تحقیق کارآفرینی سازمانی می باشد و سازمان ها اکثراً با کمبود منابع سر و کار دارند بخصوص منابع مالی مانند (مواجهه با محصول جدید) (به نقل از اسدی ،۱۳۹۱)
بورراکتان(۲۰۰۸)
به بررسی و مطالعه اثرمؤلفه های کارآفرینی سازمانی در ۳۱۲ سازمان با فعالیت های مختلف در ترکیه پرداخته است.نتایج نشان دادگرایشات کارآفرینانه ارتباط مثبت و معنی دار بر عملکرد سازمان دارد و همچنین زمانی یک سازمان می تواند به موفقیت دست یابد که دارای استراتژی سازمان کارآفرینانه باشد و خودمتضمن وجود ساختار سازمانی منعطف و مناسب و فرهنگ کارآفرینانه است.
(به نقل از اسدی ،۱۳۹۱)
شی^[۷۵](۲۰۰۸)
شی در تحقیقی به مشکلات سازمان ها از دیدگاه درون سازمانی توجه بیشتری نموده و مشکلات درون سازمانی را از عوامل اصلی قلمداد کرده اند. برخی از این موانع عبارتند از: کثرت و ابهام در اهداف،رفتار بیش از حد محتاط مدیران، جهت گیری های کوتاه مدت به جای جهت گیری های بلندمدت، سیاست های محدود کننده کارکنان، فقدان یک نظام پاداش مناسب و فقدان استقلال مدیریت در تصمیم گیری( .(Shi et al, 2008: 842- 852
کالپر و همکارانش^[۷۶](۲۰۰۶)
کالپر و همکارانش تحقیقی با عنوان مقررات ورود را به عنوان مانعی از کارآفرینی انجام داده اند. آنها به بررسی تأثیر قوانین ورود به بازار بر خلق شرکت های با مسئولیت محدود، میانگین اندازه ورودی ها و رشد شرکت های متصدی پرداختتد. در نهایت آنها دریافتند که قوانین هزینه ای، خلق و ایجاد شرکتهای جدید را مختل می سازد. این قوانین همچنین فشاری بر ورودی های جدید دربزرگتر شدن ایجاد می کند و باعث می شود که شرکت های متصدی با ماهیت صنایع ورودی با لا،با رشد بسیار کندی همراه شوند Rajan,2006:591-629) Kalpper, Laeven &) .
جفری هورنسبای^[۷۷]،کوراتکو^[۷۸] و زهرا (۲۰۰۱)
به بررسی اندازه گیری فاکتور های داخلی تأثیر گذار بر کارآفرینی سازمانی متأثر از (حمایت سازمانی)پرداخته اند. در این پژوهش تجربی عوامل داخلی سازمان متأثر از حمایت سازمانی شامل حمایت و پشتیبانی مدیریت ارشد(حمایت مدیریت)،صلاحدید کاری،سیستم پاداش دهی،محدودیت در کار و مرز های سازمانی می باشد.استفاده از پاداش موثر ،با اهداف بازخورد ،تأکید بر مسئولیت فردی ،باعث افزایش انگیزه می شود.پشتیبانی مدیریت ارشد به منظورتسهیل و ترویج استفاده از ایده های جدید می باشد.همچنین فراهم آوردن منابع لازم برای فعالیت های ابتکاری برای تشویق و ریسک پذیری از جمله پشتیبانی های مدیریت ارشد می باشد.نتایج پژوهش منجر به تهیه پرسش نامه CEAL شد که ابزاری مفید در تشخیص کارآفرین سازمانی متأثر از حمایت سازمان می باشد.خواص اندازه گیری CEAL (ابزار اندازه گیری کارآفرین سازمانی) تحلیل عوامل و ارزیابی قابلیت اطمینان آن است که تعیین و تأیید شده است. (به نقل از اسدی ،۱۳۹۱)
استیونسن^[۷۹](۲۰۰۱)
به دنبال عمل کردن ادراک کارآفرینی در سازمان ها بر اساس ادراک فرصت ها بوده است . وی ۱۲۰۰ شرکت با اندازه ،ساختار،وابستگی صنعتی مختلف را مورد ارزیابی قرار داد و ابتدا شش بعد از پیشبردهای کارآفرینی را به عنوان عوامل مدیریت کارآفرینانه که شامل(گرایش استراتژیکی،منابع،ساختار،فلسفه پاداش،گرایش رشدی،فرهنگ کارآفرینی) مورد ارزیابی قرار داد و سپس به دنبال خروجی های کارآفرینی سازمان با عنوان گرایشات کارآفرینانه که شامل(نوآوری،ریسک پذیری،پشتیبانی در بازار) پرداخت و بین آنها ارتباط معنی داری بدست آورد. (به نقل از اسدی ،۱۳۹۱)
سونی یوگی^[۸۰] ۲۰۰۱:
درخصوص عوامل بیرون سازمانی معتقد می باشد راهبردهای متداول در سطح سازمان های دولتی توان لازم برای تشویق کارکنان به فعالیت های کارآفرینانه را ندارد و دیدگاه سنتی حاکم بر این سازمان ها به گونه ای است که در ارائه خدمات، به تمایلات ارباب رجوع سازمان توجه کافی نمی شود .
سادلر^[۸۱] ۱۹۹۹: عمده متغیرهای جهت بررسی موانع داخلی عبارت بودند از:ویژگی ساختار سازمانی همچون: عدم استفاده از اهداف آشکار، عدم استفاده از کارهای گروهی وتصمیم گیری به شیوه مشارکتی، عدم بکارگیری نظام پاداش و تنبیه اثر بخش، عدم استفاده از منابع بیشتر برای نوآوری و نداشتن دیدگاه رقابتی و تحریک خطرپذیری در سازمان با تاکید بر عوامل تولید .
بورینز^[۸۲] ۱۹۹۸: عوامل درون سازمانی بخش دولتی را از موانع عمده نوآوری در این بخش می داند و معتقد است عوامل خارجی و مسائل سیاسی تأثیرات محدودتری نسبتاً به عوامل درون سازمانی دارند و این موانع غالباً با فعالیت درون ساختارهای بروکراتیک ارتباط دارند .
وان میرلو^[۸۳] ۱۹۹۶: عمده متغیرهای جهت بررسی موانع داخلی عبارت بودند از:محدودیت اختیارات، فقدان محرک ها و مشوق های لازم برای ارباب رجوع گرایی ، قانون گرایی سازمان های بوروکراتیک، عدم توجه به جریان اطلاعات در سازمان، نظام کنترل سازمانی نامطلوب(عدم توجه به عملکرد)
فورستر و گراهام^[۸۴] ۱۹۹۶:عمده متغیرهای جهت بررسی موانع داخلی عبارت بودند از: محدود کردن فعالیت ها در درون سازما ن ها ازجمله مشکلاتی است که استقلال سازمان های دولتی را محدود می کند، از این رو امکان سرعت بخشیدن و انعطاف پذیری در تصمیم گیری سازمانی محدود می شود. اما، مانع اصلی سازمان های دولتی نوع و فرم مشکلات مالی آنها است.
کرنوال وپلرمن ^[۸۵]۱۹۹۶: مشکلات درون سازمانی را از عوامل اصلی قلمداد کرده اند. این موانع عبارتند ا ز : کثرت وابهام در اهداف، رفتار بیش از حد محتاط مدیران، جهت گیری های کوتاه مدت به جای جهت گیری های بلند مدت، سیاست های محدود کننده پرسنل ، فقدان یک نظام پاداش مناسب ، و فقدان استقلال مدیریت در تصمیم گیری .
ویلکن ۱۹۹۲: سه دسته از عوامل را برای ظهور کارآفرینی مهم می شمارد: ۱– عوامل اقتصادی ۲– عوامل غیر اقتصادی ۳- عوامل روان شناختی.
فصل سوم:روش شناسی تحقیق(متدولوژی)
مقدمه
در این فصل از تحقیق به بحث درباره روش تحقیق می پردازیم .که روش تحقیق شامل نوع پژوهش،جامعه آماری ،تعیین حجم نمونه مناسب،روش نمونه گیری،اعتبار پایایی و اعتبار روائی پرسشنامه،روش جمع آوری داده ها و در نهایت روش های تجزیه وتحلیل داده ها می باشد.
۳-۱روش تحقیق
با توجه به اهداف و سوالات پژوهش مطرح شده نوع روش تحقیق انتخاب شده از نظر هدف ،کاربردی می باشد .روش اجرائی این پژوهش ، پیمایشی و ابزار گرد آوری اطلاعات آن پرسشنامه است.روش جمع آوری و تجزیه و تحلیل داده ها،توصیفی –تحلیلی از نوع مطالعه موردی دربانک مسکن ،مدیریت شعب جنوب غرب تهران می باشد .
۳-۲جامعه آماری
جامعه تحقیق کارمندان مدیریت شعب جنوب غرب بانک مسکن شهر تهران با تعداد ۵۶۳می باشد.
۳-۳حجم نمونه و روش اندازه گیری آن
استفاده از روش نمونه گیری تصادفی ساده فرمول کوکران

N=563 P=0/5 d=%05 n=228
Z=آماره نرمال استاندارد و برای سطح اطمینام ۹۵درصد برابر ۱٫۹۶است.
P=درصد توزیع صفت در جامعه یعنی درصد افرادی که دارای صفت مورد مطالعه هستند.
-q(1-p)درصد افرادی که دارای صفت مورد مطالعه نیستند.

۲-به منظور تضمین همکاری دولتها، انعقاد معاهدات و ایجاد ساز و کار های دو یا چند جانبه میان آنها در خصوص بهره برداری از این منابع ضرورت دارد. این معاهدات بایستی در پرتو این اصول تنظیم شده و متضمن ایجاد، ترتیبات سازمانی همانند کمیسیون مشترک بین المللی و غیره برای حفظ محیط زیست و بهره برداری از این منابع باشد.^[۸۲۴]

۳-دولتها مطابق منشور ملل متحد و اصول حقوق بین الملل، دارای حق حاکمیت در خصوص بهره برداری از منابع طبیعی مطابق سیاست های محیط زیستی خود هستند. علاوه بر آن دارای مسئولیت تضمین عدم ورود خسارت در اثر فعالیت آنها در قلمرو ملی خود به محیط زیست سایر دولتها یا مناطق ماورای صلاحیت خود می باشند. در صورتیکه فعالیت دولتها در محدوده ملی خود، احتمالاً موجب آسیب به محیط زیست در ورای صلاحیت خود شود، به گونه ای که باعث تأثیر بر بهره برداری سایر دولتها از منابع مشترک یا تهدید منابع یا سلامت جمعیت سایر دولتها گردد، دولتها باید تا حد امکان شعاع فعالیت بهره برداری خود را محدود نمایند.^[۸۲۵]
۴-دولتها لازم است قبل از هر گونه اقدام در بهره برداری از منابع طبیعی مشترک که امکان تأثیر گذاری در محیط زیست سایر دولتها داشته باشد، ارزیابی زیست محیطی به عمل آورند.^[۸۲۶]
۵-دولتهای دارای منابع طبیعی مشترک، تا حد امکان می بایست در خصوص جنبه های زیست محیطی این منابع، تبادل اطلاعات کرده و به طور منظم مشورت نمایند.^[۸۲۷]
۶-در صورتیکه حفاظت از منابع طبیعی مشترک یا بهره برداری آنها از سوی یک دولت موجب تأثیر مهم در محیط زیست سایر دولتهای ذی نفع در این منابع شود، لازم است جزئیات طرح ها و ابتکارات و اقدامات خود را به سایر دولتها اطلاع داده و با آنها مشورت کند و در صورت تقاضای دولت یا دولتهای مذکور اطلاعات تکمیلی و تفصیلی را در اختیار آنها قرار دهد. چنانچه مقررات داخلی یا معاهدات بین المللی تبادل اطلاعات و مشاوره مذکور را منع کرده باشد، ضرورت دارد که دولتهای ذیربط بر اساس حسن همجواری و حسن نیت با همکاری یکدیگر راه حلی را پیدا کنند.^[۸۲۸]
۷-چنانچه بهره برداری یک دولت از منابع طبیعی مشترک، احتمالاً موجب ورود و آسیب به محیط زیست سایر دولتهای ذیربط شود یا در موقعیت های اضطراری که امکان بروز این صدمات وجود داشته باشد، دولت بهره بردار می بایست فوراً مراتب را به دولت یا دول دیگر و درصورت امکان به سازمان بین المللی صلاحیت دار اطلاع دهد. دولت های مذکور لازم است در چارچوب طرح های مشترک یا معاضدت متقابل در جهت خنثی سازی این اثرات همکاری کنند.^[۸۲۹]
۸-دولتهای ذی نفع در منابع طبیعی مشترک در صورت لزوم می بایست به طور مشترک در صدد بهره برداری از خدمات سازمان های بین المللی صالح جهت روشن کردن ابعاد مشکلات زیست محیطی مربوط به منابع طبیعی مشترک بر آیند.^[۸۳۰]
۹-مقررات منشور ملل متحد و اعلامیه اصول حقوق بین الملل در خصوص همکاری و روابط دوستانه بین دولتها، در زمینه حل و فصل مسالمت آمیز اختلافات بین دولتها در این حوزه نیز اعمال می شود. در صورت شکست مذاکرات و سایر ترتیبات غیر الزام آور میان دولتها، آنها موظفند ساز و کار مناسب را با توافق خود جهت حل و فصل اختلافات ایجاد کنند و هر یک از آنها وظیفه دارد از اقداماتی که موجب وخیم تر شدن اوضاع و تشدید اختلاف شود، خودداری نماید.^[۸۳۱]
۱۰-دولتها در زمینه اجرای تعهدات بین المللی خود در زمینه حفاظت و بهره برداری از منابع طبیعی مشترک دارا ی مسئولیت هستند. دولتها، در رابطه با صدمات وارده ناشی از فعالیت آنها در محدوده صلاحیت ملی خود به محیط زیست سایر دولتها، مطابق حقوق بین الملل مسئولیت بین المللی دارند. آنها باید در زمینه توسعه حقوق بین الملل در خصوص مسئولیت و جبران خسارت قربانیان اقدامات دولتها، در رابطه با بهره برداری از منابع طبیعی مشترک که منجر به بروز خسارت در ماورای قلمرو ملی آنها شود، همکاری کنند.^[۸۳۲]
۱۱-دولتها هنگام اعطای اجازه فعالیت بهره برداری از منابع طبیعی مشترک در حوزه داخلی و در قالب سیاست های داخلی خود باید ملاحظات زیست محیطی را مد نظر قرار دهند خواه اثر این فعالیت ها محدود به محدوده ملی آنها باشد ،خواه این اثر متوجه مناطق خارج از صلاحیت آنها نیز بشود. ^[۸۳۳]
۱۲-دولتهای ذی نفع در مناطق طبیعی مشترک در قالب نظام حقوقی خود یا بر مبنای توافق متقابل، باید ترتیباتی ایجاد کنند که اشخاص زیان دیده از فعالیت های آنها در بهره برداری این منابع که قربانی لطمات زیست محیطی شده اند، همانند اشخاص واقع در قلمرو صلاحیت خود به مراجع قضایی، نهاد اداری ، درمانی و سایر مکانیسم های جبرانی دسترسی داشته باشند.^[۸۳۴]
این اصول از حیث جایگاه حقوقی، با توجه به قطعنامه ۱۸۶/۳۴ مجمع عمومی که حاکی از ترغیب دولتها به رعایت آنها است می توانند به عنوان قطعنامه مجمع عمومی قلمداد شوند و اگرچه بیشتر بر یک جنبه از ابعاد منابع طبیعی مشترک یعنی محیط زیست تمرکز دارد، اما چارچوب کلی همکاری در مورد سایر ابعاد در آن نمایان است. از سوی دیگر اگرچه ناظر به تمام منابع طبیعی می باشند، اما تردیدی نیست که شامل میادین مشترک نفت و گاز نیز می شوند.
گفتار چهارم : قطعنامه مجمع عمومی در خصوص اعلامیه کنفرانس ملل متحد درباره محیط زیست انسانی(۲۹۹۴) ^[۸۳۵]
در تاریخ ۵ تا ۶ ژوئن ۱۹۷۲ کنفرانس ملل متحد در استکهلم سوئد با موضوع محیط زیست انسانی منعقد گردید و حاصل کار کنفرانس سندی مشتمل بر مقدمه و ۲۶ اصل بود. این سند اگرچه با رویکرد اصلی محیط زیست تنظیم شده اما در اصول ۲۱ و ۲۲ به موضوع بهره برداری از منابع طبیعی نیز پرداخته است. اصل ۲۱ مقرر می دارد:
«دولتها مطابق منشور ملل متحد و اصول حقوق بین الملل دارای حاکمیت بر بهره برداری از منابع طبیعی خود بر اساس سیاست های زیست محیطی داخلی خود هستند و دارای مسئولیت تضمین این امر هستند که فعالیت های آنها در محدوده صلاحیت داخلی آنها و اقدامات کنترلی آنان در این زمینه موجب بروز آسیب به محیط زیست سایر دولتها در مناطق ماورای صلاحیت ملی آنها نشود.»
اصل ۲۲ می گوید:
«دولتها بایستی در توسعه بیشتر حقوق بین الملل مربوط به مسئولیت و جبران خسارت قربانیان آلودگی یا دیگر خسارات زیست محیطی که در اثر از فعالیت های درون قلمرو صلاحیت ملی کشور ها بر کشورهای دیگر وارد می شود و همچنین اثرات و اقدامات کنترلی آنها، بر مناطق ماورای صلاحیت ملی آنها، همکاری نمایند.»^[۸۳۶]
تعهدات مندرج در اصول ۲۱ و۲۲ اعلامیه استکهلم اگرچه ناظر به تمام اقدامات دولتها و معطوف به محیط زیست می باشد، اما از حیث مصداقی شامل بهره برداری از منابع مشترک نیز شده و در هر صورت استفاده از منابع مشترک به نحوی که موجب آسیب به محیط زیست سایر دولتها شود، مغایر با این اصول است.
مجمع عمومی سازمان ملل متحد طی قطعنامه ۲۹۹۴ مورخ ۱۵ دسامبر ۱۹۷۲ این اعلامیه را در قالب قطعنامه ای به تصویب رسانده است.علاوه بر اعلامیه استکهلم می توان به دو قطعنامه ۲۹۹۵ و۲۹۹۶ مصوب ۱۵ دسامبر ۱۹۷۲ اشاره کرد در قطعنامه ۲۹۹۵ با عنوان در همکاری بین دولتها در حوزه محیط زیست^[۸۳۷] از دولتها خواسته شده است که در اکتشاف، استخراج و توسعه منابع طبیعی خود از ایراد صدمات مهم به محیط زیست مناطق خارج از قلمرو صلاحیت ملی خود خودداری کنند و از طریق ترتیبات دو جانبه و چند جانبه اصول ۲۱و۲۲ اعلامیه استکهلم را اجرا نمایند. در قطعنامه ۲۹۹۶ به عنوان « مسئولیت بین المللی در ارتباط با محیط زیست^[۸۳۸]» در واقع مجمع عمومی در صدد بیان نوعی ضمانت اجرا در این خصوص است و اصول ۲۱و۲۲ اعلامیه استکهلم را قاعده حاکم بر موضوع معرفی می نماید. آنچنانکه ذکر شداین اسناد گواه آنند که قاعده عرفی همکاری در زمینه میادین مشترک نفت و گاز در حقوق بین الملل تثبیت شده است. ضمانت اجرای این قاعده نیز مسئولیت بین المللی ناقضان آن است.بعضی حقوقدانان قطعنامه های مذکور را دلیلی بر اجماع گسترده در خصوص نیاز به تعهدات حقوقی در مورد تقسیم منابع طبیعی مشترک می دانند^[۸۳۹].از روح و مدلول این قطعنامه ها می توان مخالفت بابهره برداری یک جانبه از منابع مشترک را دریافت^[۸۴۰].امری که در صورت وقوع موجد مسئولیت خواهد شد.
فصل سوم: بررسی قواعد حقوق بین الملل درخصوص بهره برداری از میادین مشترک نفت و گاز
تردیدی وجود ندارد که بخش عظیمی از میادین نفت و گاز در مناطق دریایی واقع شده و بخشی از این منابع در اطراف مرزهای بین المللی یا مناطق مورد اختلاف قرار گرفته است. حقوق بین الملل حق حاکمیت دولتها بر منابع طبیعی بستر و زیر بستر دریا در فلات قاره و منطقه انحصاری اقتصادی به رسمیت شناخته است. این حق حداقل در مورد فلات قاره، انحصاری و ذاتی بوده و از آنجا که فلات قاره تداوم طبیعی سرزمین دولتها می باشد، داخل در مفهوم حاکمیت می باشد و به جرأت می توان ادعا کرد که خصیصه عرفی پیدا نموده است. قطعنامه های متعدد مجمع عمومی سازمان ملل متحد و مقررات کنوانسیون فلات قاره و کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاها و رویه قضایی تبلور این اصل عرفی می باشند. در صورت عبور میادین نفت و گاز از مرزهای دریایی یا وجود این میادین در مناطق اختلافی، با توجه به طبیعت سیال این مواد و شرایط زمین شناختی حاکم بر آنها، استناد یک دولت به حق حاکمیت و بهره برداری یک جانبه از آنها با حفظ یک پارچگی مخزن منافات داشته و موجب نقض حاکمیت کشور ذی نفع دیگر در مخزن می باشد. از اینرو حقوق به عنوان حافظ نظم می بایست در صدد تدارک چاره ای برای حل این مشکل باشد. کشورهای مناطقی از جهان در پرتو روابط دو جانبه و به منظور حفظ حداکثر بهره وری از مخازن مذکور سازوکارهایی را طراحی کرده اند. این سازوکارها شامل انعقاد موافقت نامه های تحدید حدود و تعیین تکلیف این میادین در آن و در مواردی که مذاکرات تحدید حدود قرین موفقیت نبوده، انعقاد موافقت نامه های توسعه مشترک بوده است.
موافقت نامه های توسعه مشترک به عنوان یک راه حل موقت در خصوص میادین واقع در مناطق مورد اختلاف حاکمیت در نقاط مختلف پذیرفته شده اند. علاوه بر آن در مناطق دارای مرزهای جغرافیایی مشخص، موافقت نامه های یکی سازی و شرط مخزن مشترک در معاهدات تحدید حدود دریایی، تجلی تعهد به همکاری است.
مطالعه معاهدات دو جانبه، قطعنامه های مجمع عمومی سازمان ملل متحد، کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاها، رویه قضایی، دکترین و اصول حقوق بین الملل ما را به این نتیجه رهنمون می سازد که امروزه در حقوق بین الملل یک اصل کلی عرفی مبنی بر همکاری در خصوص بهره برداری از میادین مشترک وجود دارد. این اصل بوسیله دولتهای تولید کننده نفت و سیستم حقوقی داخلی آنها به کار رفته و به عنوان یک اصل کلی حقوق بین الملل به رسمیت شناخته شده است^[۸۴۱]. این اصل کلی حقوقی در کلیت خود شامل تعهد به همکاری در نیل به توافق جهت بهره برداری از این مخازن و خودداری متقابل از بهره برداری یک جانبه از میادین تا زمان حصول توافق می باشد^[۸۴۲].
اگرچه توسعه مشترک و یکی سازی دو مصداق و مؤلفه از مصادیق و مؤلفه های اصل همکاری می باشند، اما این اصل لزوماً به معنی این دو مصداق نبوده و عرفی بودن اصل همکاری به مفهوم عرفی بودن این مصادیق نمی باشد. گرچه با مطالعه منابع حقوق بین الملل می توان دریافت که اصل همکاری اصلی شکلی و ناظر به مذاکره با حسن نیت جهت نیل به توافق بوده و ماهیت و گستره آن دارای ابهام است اما با مطالعه معاهدات چند جانبه و دو جانبه و رویه قضایی و قطعنامه های مجمع عمومی می توان عناصر زیر را در قالب و چارچوب اصل همکاری استخراج کرد^[۸۴۳]:
- به دلیل عدم کاربرد قاعده حیازت در حقوق بین الملل، عمل یک جانبه در استخراج نفت و گاز در یک طرف خط مرزی توسط یک دولت به جهت نقض حاکمیت دولت دیگر ممنوع است.
- اقدامات اکتشافی که باعث خدشه به روند توافق نهایی شود به صورت یک جانبه توسط یکی از طرفین ممنوع است و بایستی مسبوق به مشاوره و اطلاع رسانی قبلی باشد.
- در صورت کشف میادین مشترک در مناطق دارای تحدید حدود یا کشف میادین در مناطق مورد اختلاف هریک از طرفین می بایست موضوع را به طرف دیگر اطلاع داده و در مورد بهره برداری از آن با دیگری مشورت نماید.
- هر دولت ملزم است با طرف مقابل به شکل واقعی با حسن نیت برای حصول توافق در مورد بهره برداری از این میادین مذاکره کنند مادام که مذاکره منجر به نتیجه نرسیده است عمل یک جانبه ممنوع است.
- بهره برداری از میادین مشترک نفت و گاز منوط به تحدید حدود نبوده و طرفین یک اختلاف مرزی دریایی ،در صورت عضویت در کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاها، باید در قالب سازوکارهای موقت در جهت نیل به توافق مذاکره کنند.
- لازم است هریک از دولتها در محدوده صلاحیت ملی خود به گونه ای رفتار کنند که باعث ورود آسیب های زیست محیطی در قلمرو دولت دیگر نشود. به عبارت دیگر بهره برداری از این میادین می بایست با لحاظ کردن الزامات زیست محیطی بوده و طرفین در این زمینه مشورت نمایند^[۸۴۴].
- اگرچه هر دولت دارای حاکمیت بر سرزمین خود و حقوق حاکمه بر منابع فلات قاره است، اما این حق ورای مرزهای سرزمینی آن تسری نمی یابد . بنابراین هرگونه اقدام در جهت صدور مجوز بهره برداری از میادین مشترک که باعث بهره مندی شرکت های بهره بردار از سهم سایر دولتها شود، نقض حاکمیت و تمامیت ارضی آنها محسوب و موجب مسئولیت است.
- بهره برداری از میادین مشترک نفت و گاز صرفاً بر مبنای توافق دو جانبه امکان پذیر است و رویه دولتها به شکل گسترده و منسجم و هماهنگ به نحوی که حکایت از وجود یک قاعده عرفی همکاری در اکتشاف این منابع باشد وجود دارد^[۸۴۵].
- علاوه بر آنکه نظام منابع حقوق بین الملل به شکل عام مؤید قاعده عرفی همکاری است، حقوق بین الملل محیط زیست به طور خاص نیز این قاعده را مورد پذیرش قرار داده و الزاماتی را برای دولتها در نظر گرفته است.
- بهره برداری یک جانبه از میادین مشترک نفت و گاز علاوه بر آنکه خلاف مقررات منشور ملل متحد در زمینه و احترام به حق حاکمیت دولتها و ضرورت همکاری و همگرایی در جهت حل و فصل اختلافات بوده و موجب مسئولیت بین المللی است از جهت نقض قواعد قراردادی خاص و قاعده عرفی همکاری نیز متضمن مسئولیت بوده و بر مبنای اصول حقوقی ناظر به مسئولیت بین المللی دولت نیز موجب التزام دولت ناقض این تعهدات به جبران خسارت و اجتناب از عمل نادرست بین المللی است. مسئولیت حقوقی بین المللی تکلیفی است که به موجب حقوق بین الملل به یک دولت تحمیل می گردد تا خسارتی را که در نتیجه نقض قواعد بین الملل به دولت دیگر وارد کرده ،جبران نماید.^[۸۴۶]
اگرچه بنابر دکترین در حقوق بین الملل، رابطه ناشی از مسئولیت بین المللی همیشه متضمن یک عنصر مخالف حقوق و نا مشروع می باشد و هر دولت زمانی مسئولیت پیدا می کند که مرتکب یک عمل نامشروع یا نقض قاعده و تعهد بین المللی شده باشد، ولی امروز این گرایش پیدا شده که وجود یک عمل نامشروع و مخالف حقوق بین الملل شرط ضروری مسئولیت بین المللی نبوده و صرف ایراد خسارت از سوی یک دولت به دولت دیگر نیز می تواند موجب مسئولیت باشد. مبنای مسئولیت اخیر مبتنی بر نزاکت و وجدان بین المللی است.^[۸۴۷]
حقوق بین الملل مبانی مختلفی را برای مسئولیت بین المللی تعریف کرده که می توان به نظریه تقصیر و نظریه خطر اشاره نمود .در حالی که نظریه تقصیر بر مبنای غفلت و سهل انگاری در نقض تعهد استوار است، بنای نظریه خطر یا مسئولیت عینی رابطه علیت بین عمل مخالف قواعد حقوقی و جبران خسارت بوده و اثبات سهل انگاری یا عمد در ایراد خسارت ضرورت ندارد.^[۸۴۸] علاوه بر آن برخی حقوقدانان هیچ یک از این دو نظریه را نپذیرفته و نظریه عمل مخالف حقوق و نامشروع بودن را بنای مسئولیت می دانند و صرف اعمال نامشروع و مخالف حقوق را موجد مسئولیت می دانند.^[۸۴۹]
اما هر یک از این نظریات دارای معایب و مزایایی می باشد، در حالیکه نظریه تقصیر متضمن بررسی عنصر ذهنی و روانی در احراز مسئولیت است، نظریه خطر غیر قابل انعطاف بوده و نظریه عمل نامشروع نیز مستلزم احراز نامشروع بودن عمل بر اساس موازین حقوق بین الملل است. بنابراین هیچ یک از این مبانی را نمی توان اساس انحصاری مسئولیت بین المللی دانست.^[۸۵۰] کمیسیون حقوق بین الملل در موارد ۱و۲ طرح مسئولیت بین المللی سال ۲۰۰۱ هر تخلف بین المللی دولت را موجب مسئولیت بین المللی دانسته و اعلام می دارد برای احراز تخلف بین المللی دولت اعم از فعل و ترک فعل می بایست تخلف طبق حقوق بین الملل قابل انتساب به دولت باشد و موجب نقض یک تعهد بین المللی آن دولت باشد.^[۸۵۱]
کمیسیون حقوق بین الملل در تفسیر ماده ۲ طرح مذکور هیچ یک از نظریات تقصیر و خطر را به صورت انحصاری نپذیرفته و اعلام نموده اینکه مسئولیت دارای جنبه نظری یا عینی بستگی به اوضاع و احوال از جمله ماهیت تعهد اولیه ای دارد که مطرح شده است. ^[۸۵۲] مقصود از تعهد بین المللی که نقض آن موجب مسئولیت می باشد هر نوع تعهد اعم از عرفی یا قراردادی است. دیوان دائمی دادگستری در قضایایی چون قضیه کارخانه کورزو و دیوان بین- المللی دادگستری در قضیه ترمیم خسارت وارده به کارکنان سازمان ملل و دیوان داوری در قضیه رنیبو واریر بر این امر صحه گذاشته است. کمیسیون حقوق بین الملل نیز در تفسیر ماده ۲ طرح مذکور این موضوع را تصدیق نموده است.^[۸۵۳]بنابراین برای احراز مسئولیت بین المللی بررسی ماهیت تعهد مورد ادعای نقض و انتساب آن به دولت ضرورت دارد. ماهیت تعهد اولیه ممکن است عرفی یا قراردادی باشد. در خصوص موضوع میادین مشترک نفت و گاز نیز این معنا صادق است.
ماده ۱۲ پیش نویس کمیسیون حقوق بین الملل مقرر می دارد «نقض یک تعهد بین المللی از سوی دولت زمانی پدید می آید که عمل آن دولت با آنچه که به موجب تعهد مورد نظر ملزم به انجام آن بوده، صرفنظر از منشأ یا ماهیت آن، مطابقت نداشته باشد.» ^[۸۵۴] از نظر کمیسیون صرف مطابقت نداشتن عمل دولت با تعهدی که وی ملزم به آن است کفایت می کند.^[۸۵۵] کمیسیون در تفسیر ماده ۱۲ اعلام نموده که تعهدات بین الملی می توانند از یک قاعده عرفی حقوق بین المللی یا یک اصل کلی قابل اعمال در نظم حقوقی بین المللی یا یک عمل یک جانبه یا مقررات پیش بینی شده در یک عهدنامه یا تصمیم یک نهاد متعلق به سازمان بین المللی واجد صلاحیت در آن امر بوده و عبارت «صرفنظر از منشأ آن» در ماده ۱۲، اشاره به تمامی منشأهای ممکنه تعهدات یعنی همه روند های ایجاد تعهدات قانونی شناخته در حقوق بین الملل دارد.^[۸۵۶] بنابراین در حقوق بین الملل جائی برای تمایز بر اساس مسئولیت ناشی از قواعد قراردادی یا مسئولیت ناشی از قواعد دیگر وجود ندارد.^[۸۵۷] مسئولیت می تواند از نقض تعهدات دو جانبه یا تعهدات در قبال برخی دولتها یا کل جامعه بین المللی باشد.^[۸۵۸]
در موضوع مشترک میادین نفت و گاز تعهدات موافقت نامه های عدیده ای وجود دارد که به آنها اشاره شد. نقض تعهدات دولتها در موافقت نامه های توسعه مشترک و یکی سازی و همچنین نقض تعهد مندرج در شرط مخزن مشترک در موافقت نامه های دو جانبه مبنائی برای طرح مسئولیت بین المللی دولت خواهد بود. نقض مذکور می تواند در قالب یک اقدام اجرائی یا به شکل تصویب قانون داخلی مغایر با مفاد موافقت نامه های مذکور صورت گیرد و در هر دو صورت موجد مسئولیت بین المللی است. از سوی دیگر مواد ۷۴و ۸۳ کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاها دولتها را ملزم به عدم انجام اقدامات یک جانبه ای نموده که روند نیل به توافق را به مخاطره اندازد و ماده ۶ کنوانسیون فلات قاره و ماده کنوانسیون ۱۹۸۲ حق حاکمیت دولتها را بر منابع طبیعی موجود در فلات قاره را به رسمیت شناخته است و آن چنان که در رأی داوری گویان – سورینام ذکر شد، نقض مواد ۷۴ و ۸۳ کنوانسیون مذکور برای دولتهای متعاهد موجب مسئولیت بوده و دولت زیان دیده مستحق جبران خسارت است. علاوه بر این، دولتها صرفنظر از التزام قراردادی به کنوانسیون ۱۹۸۲ و معاهدات دو جانبه، از نظر عرفی ملزم به همکاری در زمینه بهره برداری از میادین مشترک نفت و گاز هستند و هرگونه اقدامی که مغایر با قاعده عرفی مذکور باشد می تواند موجد مسئولیت باشد. از اینرو می توان گفت که دولتهای متعاهد به موافقت نامه های دو جانبه از حیث نقض تعهدات این موافقت نامه ها و دولتهای عضو کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریا ها از حیث نقض مقررات این کنوانسیون در کنار نقض قاعده عرفی همکاری، در صورت نقض تعهد دارای مسئولیت بوده و دولتهای غیر عضو مقررات قراردادی مذکور از جهت نقض قواعد عرفی دارای مسئولیت می باشند. البته تا کنون از سوی مراجع حل و فصل اختلافات بین المللی بر مبنای مسئولیت عرفی صرف، در حوزه میادین مشترک نفت و گاز رأیی صادر نشده است. یکی دیگر از مبانی مسئولیت بین المللی مسئولیت بر مبنای اقدامات مشروع یا اصل مسئولیت به دلیل سوء استفاده از حق^[۸۵۹]است.این اصل یکی از قواعد مسئولیت بین المللی دولت می باشد که طبق آن در صورتیکه عمل انجام شده توسط دولت غیرقانونی نباشد اما موجب زیان شود متضمن مسئولیت بین المللی است.^[۸۶۰] به عنوان مثال ماده ۲۲ کنوانسیون دریای آزاد ۱۹۵۸ مقرر می دارد که در صورتیکه کشتی های تجاری به دلیل ظن به ارتکاب دزدی دریایی یا سایر فعالیت های ممنوعه توسط کشتی های جنگی تعقیب شوند و سپس ثابت شود که ظن مذکور بلاموضوع بوده است و در اثر این تعقیب خسارتی وارد شود، خسارت آنها بایستی جبران گردد. این نظریه ریشه در حقوق داخلی داشته است و به طور خلاصه می توان گفت مبنای آن در نظریه مسئولیت عینی یا مسئولیت مبتنی بر خطر می باشد. درواقع صرف ایراد خسارت به دیگری، بدون توجه به قصد و انگیزه ، ولواینکه فرد واردکننده زیان در مقام احقاق و اعمال حق خود باشد موجب مسئولیت است. برخی محققان این اصل را یکی از اصول کلی حقوق می دانند^[۸۶۱].
یکی از نتایح این اصل آن است که هیچ کشوری نمی تواند از قلمرو خود به نحوی استفاده کنند که موجب آسیب و ورود زیان به قلمرو کشور دیگر شود. این قاعده در داوری معروف تریل اسملتر^[۸۶۲] بین کانادا و ایالات متحده آمریکا تشریح شده است^[۸۶۳]. دیوان بین المللی دادگستری نیز در قضیه کانال کورفو اعلام کرد: «بر عهده هر دولتی است که اجازه ندهد سرزمین آن برای اعمال مغایر با حقوق دولتهای دیگر مورد استفاده قرار گیرد.»^[۸۶۴] نکته قابل توجه آن است فرض اعمال این قاعده جایی است که هیچ مبنای قراردادی دایر بر جبران خسارت ناشی از عمل مذکور بین دولت زیان دیده و وارد کننده زیان وجود ندارد و در صورت وجود معاهده در رابطه با موضوع، مطابق آن عمل خواهد شد. در رأی داوری تریل اسملتر آمده است:
«…. در صورتیکه دود یا مواد آلاینده دیگری که از کشور همسایه می آید در آب و هوای کشور دیگر آثار و نتایج شدید داشته باشد، دولتی که این مواد از قلمرو آن می آید مسئول خسارت ناشی از آنها می باشد….»^[۸۶۵]
درواقع دیوان داوری صرف وجود رابطه علیت بین صدمه و زیان برای تحقق مسئولیت کافی دانست^[۸۶۶]. قاعده مذکور در کنوانسیون ۱۹۶۲ بروکسل ناظر به بهره برداران از کشتی های اتمی، بند۸ قطعنامه ۱۹۶۲ مجمع عمومی در مورد پرتاب اشیای فضایی و ماده ۷ معاهده ۲۷ ژانویه ۱۹۶۷ در مورد اصول ناظر به فعالیت کشورها و استفاده از ماورای جو از جمله کره ماه و دیگر کرات آسمانی نیز پذیرفته شده است^[۸۶۷].یکی از تجلیات قاعده مذکور این اصل است که «از ملک خود چنان استفاده کن که موجب آسیب به ملک دیگری نشود.»^[۸۶۸] این قاعده از دیرباز مورد نظامهای بزرگ حقوقی بوده و هم اکنون در جامعه بین المللی مورد احترام قرار می گیرد و حاکی از آن است که دولتها باید به گونه ای در محدوده صلاحیت خود فعالیت کنند که آسیبی به سرزمین دولت دیگر نزنند^[۸۶۹]. انستیتو حقوق بین الملل در اجلاس مادرید در سال ۱۹۱۱ درخصوص استفاده از آبراههای بین المللی زیان موجد مسئولیت در قاعده مذکور را زیان قابل ملاحظه دانسته است^[۸۷۰].کمیسیون حقوق بین الملل در پیش نویس مواد مربوط به آبهای زیرزمینی در ماده۶ مقرر داشته که دولتها در بهره برداری از منابع آب زیرزمینی خود باید تدابیر مناسب را برای جلوگیری از ورود صدمه مهم به منابع آب زیرزمینی سایر دولتها اتخاذ نمایند و چانچه از این منابع بهره برداری کنندو این اقدامات باعث تأثیر در منابع آب زیرزمینی سایر دولتها شود، لازم است که تدابیر لازم را جهت پیشگیری از ورود چنین صدماتی اتخاذ کنند و در صورت بروز چنین صدماتی، دولت آسیب رسان با مشورت دولت آسیب دیده، باید اقدامات مناسب را جهت حذف و کاهش چنین زیانهای در قالب مواد ۴ و ۵ این طرح انجام دهد.^[۸۷۱]
در بهره برداری از میادین مشترک نفت و گاز نیز این اصل را می توان قابل استناد دانست. مراجعه به معاهدات دوجانبه میان کشورها و سایر اسناد بین المللی که به آنها اشاره شد، مؤید این معناست. علاوه بر آن اصل مذکور یکی از اصول حقوقی است که از یک سو به طور مستقل مورد توجه قرار می گیرد. از سوی دیگر یکی از بنیانهای قاعده عرفی لزوم همکاری می باشد و آنچنانکه در گزارش مخبر ویژه کمیسیون حقوق بین الملل در مورد منابع طبیعی مشترک آمده است، برخی از اصول و قواعد حاکم در مورد آبهای زیرزمینی مشترک در مورد میادین نفت و گاز مشترک نیز می توانند اعمال شود. بنابراین در بهره برداری از میادین مشترک نفت و گاز یک دولت نمی تواند به استناد به حق حاکمیت خود و حق مالکیت خود بر منابع طبیعی به گونه ای از میادین نفت و گاز استفاده کنند که موجب ورود آسیب و زیان به منافع سایر دولتها شود و ضمن آن که ملزم به پیشگیری از چنین اقداماتی است متعهد به جبران نیز می باشد. زیرا یکی از نتایج مسئولیت، جبران و جلوگیری از تداوم نقض تعهد است. البته در صورت وجود موافقت نامه میان دو کشور آسیب رسان و آسیب دیده و ذکر موضوع در آن، بر اساس موافقت نامه در خصوص نوع صدمات و نحوه جبران و ضمانت اجراها اقدام خواهد شد. در غیر اینصورت قاعده مذکور یک اصل بنیادین را بیان می کند و اتخاذ تصمیم در خصوص نحوه جبران منوط به توافق دولتهای ذیربط یا تصمیم مراجع حل و فصل اختلافات بین المللی خواهد بود. قاعده مذکور به خودی خود ضابطه ای را در زمینه میزان زیان وارده ارائه نمی دهد اما با مراجعه به رویه قضایی از آرایی که به آنها اشاره شد می توان به عنوان یک معیار، مسأله تغییر دائمی در محیط و یا هرگونه اقدامی را که در راه نیل به توافق نهایی درخصوص تحدید حدود مناطق دریایی مورد اختلاف اختلال ایجاد کند، مدنظر قرار داد.بنابراین می توان چنین گفت در صورتیکه مرزهای دریایی دو کشور تحدید حدود شده باشد، اقدام یک دولت در بهره برداری از میادین نفت و گاز مشترک در یک طرف مرز، که باعث زیان به منافع دولت دیگر در بخش دیگر از میدان شود مصداق قاعده سوء استفاده از حق است. ولی در مواردی که مرز دریایی تحدید نشده باشد، لکن طرفین در خصوص بهره برداری از میادین درمناطق اختلافی توافق کرده باشند، اقدام یک طرف در آسیب به منافع دیگری به استناد به حقوق مکتسبه مقرر در موافقت نامه بهره برداری نیز دارای وضعیت مشابه با حالت قبل می باشد. اما در مواردی که مناطق اختلافی تحدید حدود نشده و توافقی در زمینه بهره برداری از منابع نفت و گاز مشترک نیز حاصل نشده باشد، الزام به عدم انجام چنین اقداماتی نیز از نه باب عمل به قاعده منع سوء استفاده از حق بلکه در قالب مواد ۷۳ و ۸۳ کنوانسیون حقوق دریاها و نقض قاعده عرفی همکاری قابل تحلیل است. دلیل این امر آن است قاعده« منع سوء استفاده از حق» و « منع سوء استفاده از مال» ناظر به مواردی است که حق دولت زیان دهنده محقق و تثبیت شده باشد. به عبارت دیگر آن دولت، در سرزمین خود به نحوی استفاده کند که باعث آسیب به دولت دیگر شود. حال آنکه در مورد مناطق اختلافی چنین نبوده و حاکمیت سرزمینی هر دو دولت مورد اختلاف و مناقشه است.
آنچنانکه گذشت اصول فوق را می توان از خلال رویه دولنها استنباط کرد؛رویه ای که در موافقت نامه های دو جانبه به طور صریح و مواضع آنها در تصویب قطعنامه های مجمع عمومی به طور کلی متجلی است .این رویه مبتنی بر همکاری در عملکرد کشورهای مجاور ایران نیز مشهود می باشد. وجود ذخایر غنی نفت وگاز در خلیج فارس و دریای مازندران ،باعث شده که کشورهای ذینفع در این ذخایر از دیر باز موضوع میادین فرامرزی نفت وگاز را در مناسبات خود ملحوظ نظر قرار دهند. در بخش آینده سه منطقه خلیج فارس،دریای مازندران وخلیج مکزیک از این منظر مطالعه خواهند شد.
بخش سوم
رژیم حقوقی بهره برداری از میادین مشترک نفت وگاز در خلیج فارس ،دریای مازندران و خلیج مکزیک
دیر زمانی است که چگونگی بهره برداری ایران از میادین مشترک نفت وگاز خود در خلیج فارس موضوع بحث کارشناسان است.عمده مباحث مطروحه در این حوزه ناظر به مسائل فنی وسرمایه گذاری می باشدو این موضوع از دیدگاه حقوق بین الملل کمتر مورد توجه قرار گرفته که به نظر میرسد یکی از مسائل مغفول مانده در ارتباط با میادین مشترک نفت وگاز ایران در خلیج فارس است. از سوی دیگر در رابطه با رژیم حقوقی دریای مازندران نیز بالاخص در سالهای اخیر در محافل علمی داخلی و خارجی تحقیقات شایان توجهی صورت گرفته، اما به ندرت به این موضوع از دیدگاه بهره برداری از منابع بستر و زیر بستر دریا وبه ویژه نحوه اعمال حاکمیت بر میادین مشترک و مورد اختلاف مورد تحلیل قرار گرفته است. در حالیکه در خلیج فارس کشورهای همسایه ایران با جذب سرمایه خارجی به لحاظ کمی و کیفی ، به نحو بی رویه و به صورت یک جانبه از این میادین بهره برداری می کنند،در دریای مازندران نیز سهم ایران از برداشت میادین نفت و گاز با سایر کشورهای ساحلی قابل مقایسه نبوده واکثر این کشورها در قالب ترتیبات دو جانبه از میادین مشترک نفت وگاز بهره برداری می نمایند. در این بخش به رژیم حقوقی بهره برداری از این میادین در دو منطقه مذکور وهمچنین خلیج مکزیک پرداخته می شود. با توجه به اینکه در بررسی مطالب این فصل مسائل ایران مورد تأکید قرار گرفته است ،مروری بر قوانین و قراردادهای نفتی ایران از آغاز تا کنون ونیز بهره برداری از میادین مشترک نفت وگاز در خلیج فارس و دریای مازندران وهمچنین خلیج مکزیک از زاویه تطبیق صورت می گیرد.

فصل اول: نگاهی به قراردادهای نفتی و قوانین ایران در زمینه بهره برداری از میادین نفت و گاز
مطالعه قراردادهای نفتی ایران از آن حیث واجد اهمیت است که بهره برداری از میادین مشترک نفت و گاز علی الاصول به موجب قرارداد منعقده بین کشور صاحب مخزن و یک شخص حقوقی خصوصی یا دولتی صورت می گیرد. انعطاف در قرارداد و داشتن جاذبه در کنار قوانین مناسب داخلی را می توان عناصر تعیین کننده در توسعه میادین نفت و گاز دانست. از عوامل مهم دیگر در جلب نظر فعالان بخش نفت و گاز، وجود ثبات سیاسی و اقتصادی و مسئولیت پذیری دولت میزبان سرمایه می باشد.
تردیدی وجود نداردکه در فرض وجود شرایط برابر میان کشورهای صاحب مخزن مشترک ،سرمایه گذاران سرمایه خود را به سمت کشوری گسیل می دارند که دارای قوانین مناسب بوده و قراردادهای مطلوب تری را پیشنهاد نمایند. در این مقام نگاهی اجمالی به قوانین و قراردادهای نفتی ایران از آغاز تا کنون به عمل می آید. شناخت این دو عنصر و بررسی نقاط قوت و ضعف آنها می تواند در آسیب شناسی بهره برداری از میادین مشترک مؤثر باشد.
مبحث اول : سیر تاریخی قراردادهای نفتی ایران

حال با این فرض که بردار ولتاژ فقط در فرکانس اصلی مؤلفه مثبت و منفی دارد و با فرض این که قاب مرجع با سرعت  بچرخد آنگاه داریم.

اندازه و فاز بردار ولتاژ نیز به صورت زیر محاسبه می‌شود.

روابط بالا به روشنی نشان می‌دهد که در حالتی که مؤلفه توالی منفی وجود داشته باشد، نه اندازه بردار ولتاژ و نه فاز آن مقدار ثابتی ندارد. بلکه مقدار نوسانی در آن‌ ها مشاهده می‌شود. روابط بالا بیانگر این مطلب است که در وجود عدم تعادل و اعوجاج در ولتاژ روش قاب مرجع سنکرون نمی‌تواند اندازه و فاز مؤلفه توالی فاز مثبت را کشف کند.

قاب مرجع دوتایی مجزا سنکرون
در این قسمت DDSRF ، به وسیله‌ی اضافه کردن دو قاب سنکرون به ساختار قاب مرجع سنکرون، شرح داده خواهد شد. استفاده از دو قاب مرجع باعث از بین بردن اثر مؤلفه توالی منفی بر مؤلفه توالی مثبت می‌شود. این روش می‌تواند هم در شرایط عادی و هم در شرایط عدم تعادل پاسخ مناسبی دارد.
شکل (۴-۲) نشان‌دهنده مؤلفه‌ی توالی مثبت و منفی بردار ولتاژ در شرایط نامتعادلی است. در
توالی مثبت و منفی ولتاژ در حالت عدم تعادل ولتاژ
این شکل از قاب مرجع که شامل دو قاب مرجع dq⁺¹و dq^-1 است. قاب مرجع dq⁺¹ با سرعت مثبت  و زاویه‌ی  و قاب مرجع dq^-1 با سرعت مثبت  و زاویه‌ی  ، مشخص شده است.
اگر فرض شود زاویه قاب مرجع dq⁺¹ بر زاویه مؤلفه توالی مثبت منطبق است آنگاه  است. در این صورت بردار نامتعادل ولتاژ با توجه به قاب مرجع دوتایی به صورت فرمول زیر است.

که

معادلات (۴-۱۴) تا (۴-۱۶) بیان می‌کند که مقدار ثابت روی قاب‌های dq⁺¹ و dq^-1 متناظر اندازه سیگنال سینوسی V⁺¹ و V^-1 است. اما مقادیر نوسانی با زاویه  به دلیل چرخش قاب مرجع در خلاف جهت مؤلفه توالی منفی یا مؤلفه توالی مثبت است. بنابراین بجای استفاده از فیلتر می‌توان از قاب مرجع مجزای دوتایی استفاده کرد.

برای تعمیم دادن توصیف شبکه مجزا در DDSRF ،فرض کنید بردار ولتاژ متشکل از دو بردار با فرکانس‌های  و  (که  و  می‌تواند مثبت یا منفی باشد) باشد. این بردار به صورت زیر می‌تواند نوشته شود.

همچنین دو قاب مرجع چرخان  و  ، که زاویه چرخش آن‌ ها  و  است، در نظر گرفته‌شده است.  نیز از PLL بدست آمده است. اگر هماهنگ‌سازی به صورت کامل انجام‌گرفته باشد آنگاه  خواهد بود. در چنین شرایطی ولتاژ در معادله (۴-۱۷)، با توجه به قاب‌های مرجع چرخان  و  ، به صورت زیر نمایش داده می‌شود.

در معادله‌های (۴-۱۸) و (۴-۱۹) ترم اول مقدار ثابت وترم دوم و سوم مقادیر متغیر دارد. علاوه بر آن اندازه ترم متغیر در  بستگی به مقدارترم ثابت در  دارد و برعکس. بنابراین می‌توان ترم تأثیرگذار در یک معادله را با یک سلول جداکننده^[۴۸] که در شکل (۴-۳) نشان داده شده است، از بین برد.
در شکل (۴-۳) ترم های ثابت روی محورهای  ، به صورت  و  نشان داده شده است. با توجه به سلول جداکننده می‌توان با توجه به بازخورد ضربدری سلول جداکننده، مقدار ثابت اندازه مؤلفه توالی مثبت و منفی را بدست آورد. این راه‌کار به عنوان DDSRF شناخته می‌شود. شماتیک این روش در شکل (۴-۳) آمده است.
همچنین در شکل (۴-۴) فیلتر پایین گذر به صورت زیر تعریف می‌شود. با توجه به مطالب فوق به خوبی نشان داده شد که قاب مرجع سنکرون دوتایی مجزا ((DDSRF قادر به کشف مقدار اندازه توالی مثبت و منفی بردار ولتاژ، در شرایطی که سیستم دچار عدم تعادل یا اعوجاج است.

سلول جداکننده [۱۶]
شماتیک کلی DDSRF [16]

روش قاب مرجع دوتایی سنکرون بهینه شده
هنگامی که خطا اتفاق می‌افتد علاوه بر توالی مثبت توالی منفی نیز در ولتاژ ظاهر می‌شود. به همین منظور فاز حلقه بسته‌ای نظیر قاب مرجع سنکرون قادر نیست مقدار صحیح ولتاژ را کشف کند. حال آنکه در این فاز حلقه بسته توالی منفی ولتاژ به صورت نوسان روی اندازه ولتاژ ظاهر می‌شود.
بدین منظور در این مقاله از روشی به نام DDSRF که با دو قاب مرجع سنکرون که خلاف جهت همدیگر می‌چرخد، استفاده‌شده است. با توجه به اینکه اگر قاب مرجعی در جهت توالی مثبت بچرخد، در بهترین حالت محور d آن نشان‌دهنده اندازه ولتاژ و حور q آن باید صفر باشد. با چنین دیدگاهی می‌توان ساختار DDSRF را با در نظر گرفتن تابع هزینه‌ای به صورت زیر بهینه کرد.

حال می‌توان از الگوریتم AFPSO که بعداً بیان خواهد شد، فرایند بهینه‌سازی ضرایب چهار فیلتر پایین گذر با توجه به کمینه کردن تابع هدف انجام داد. با توجه به توضیحات داده‌شده شمای ODDSRF بهبود داده‌شده به صورت زیر است.
شماتیک ODDSRF-PLL
حال برای نشان دادن قابلیت ODDSRF-PLL ، این PLL را در سه حالت پرش فاز ۴۰ درجه، خطای سه فاز به زمین و خطای دو فاز به زمین آزمایش می­کنیم.
حالت اول: در این حالت در زمان ۶۰ میلی ثانیه، در ولتاژ پرش فازی به اندازه ۴۰ درجه ایجاد می­کنیم. نتایج حاصل شده بوسیله روش ODDSRF-PLL و مقایسه با PLL استفاده شده در MATLAB به صورت زیر است.

مقدار مولفه d و q اندازه ­گیری شده بوسیله­ی روش ODDSRF-PLL برای پرش فاز۴۰ درجه.

مقایسه ولتاژ اندازه ­گیری شده بوسیله­ی ODDSRF-PLL و PLLاستفاده شده در MATLAB برای حالت اول.
حالت دوم: در این حالت در زمان ۵۰ میلی ثانیه، خطای دو فاز به زمین ایجاد می­کنیم. نتایج حاصل شده بوسیله روش ODDSRF-PLL و مقایسه آن با PLL استفاده شده در MATLAB به صورت زیر است.

مقدار مولفه d و q اندازه ­گیری شده بوسیله­ی روش ODDSRF-PLL برای خطای دو فاز به زمین.

مقایسه ولتاژ اندازه ­گیری شده بوسیله­ی ODDSRF-PLL و PLLاستفاده شده در MATLAB برای حالت دوم.
حالت سوم: در این حالت در زمان ۵۰ میلی ثانیه، خطای سه فاز به زمین ایجاد می­کنیم. نتایج حاصل شده بوسیله روش ODDSRF-PLL و مقایسه آن با PLL استفاده شده در MATLAB به صورت زیر است.

مقدار مولفه d و q اندازه ­گیری شده بوسیله­ی روش ODDSRF-PLL برای خطای سه فاز به زمین.

مقایسه ولتاژ اندازه ­گیری شده بوسیله­ی ODDSRF-PLL و PLLاستفاده شده در MATLAB برای حالت سوم.

کهنالگویِ زن نمود منفی هم دارد و خود را در مفاهیمِ روسپیگری و شهوانیت نشان میدهد. یونگ معتقد است: «آنیما از لحاظ وابستگی به کیفیات و سنخهای متفاوت زنان دو سویه است یا دو جنبه دارد، یکی روشن و دیگری تاریک، در یک سو خلوص خیر، تمثال نجیب الههمانند و در سوی دیگر، روسپی، فریبکار یا ساحره، مکان گزیدهاند» (فوردهام، ۱۳۵۶ : ۹۹).
به بیانِ واضحتر نمودِ آنیما دارای دو جنبۀ روشن و تاریک است؛ یعنی از یکسو به عنوان موجودی است که میتواند شخص را در گرفتاریها و مشکلات راهنمایی کند و منجی او گردد. از سوی دیگر دارای ویژگیهای مخرب و ویرانگر باشد. جنبه منفی آنیما «در ادبیات غربی با اسامی متعددی از جمله «زن مهلک» (fatalefemme) و بانوی زیبای بیترحم شناخته شده است؛ اما اسامی آنان در ادبیاتِ فارسی و به طورِ کل ادبیاتِ شرقی معروف نیست؛ اما میتوان آن را با توجه به ادبیاتِ کهن فارسی، معشوقِ جفاکار و با توجه به بخش دوم بوف کور «لکاته» خواند» (شمیسا، ۱۳۷۱: ۶۵).
اتابک آبش خاتون را در رمان شمس و طغرا میتوان نمایندۀ تام و کمالِ شهوانیت و هواپرستی دانست. وی به عنوانِ زنی که وابسته به طبقۀ حاکم است، از عشقورزی با بیگانه ابایی ندارد. «ملکه دست آنها را در دست هم نهاد و یک مشتِ مروارید به سر آنها نثار نمود. زنها ریختند به جمع کردن. در آن گرمی دید کسی ملتفت او نیست، سر را پیش برده صورت شمس را بوسید و گفت: تو که مرا هلاک کردی» (خسروی: ۵۱۳).
«آبش بیاختیار دست به گردن او کرده، بنا کرد به قاهقاه خندیدن به یک ظرافت و ملاحتی که دل شمس را برد و گفت:
-جانم حُسنِ طلب از این بهتر نمیشود. بیا هر قدر میخواهی ببوس» (همان: ۶۰۷).
«در راه با خود میگفت عالم غریبی بود به خدا من از لذایذِ نفسانی هیچ بهره نبردهام. این زن بلای غریبی است. اگر بخواهد شیخ سعدی را هم از راه بیرون میبرد. باید از او پرهیز نمود و جان و ایمان را حفظ کرد» (همان: ۶۱۶).
«اما شما ملکه ملک کامرانی و پادشاهِ شهرستانِ لذتجویی و شهوترانی هستید. هر کس بخواهد حظی از عوالم زندگانی و خوشی در دنیا و فراغت از غم زمانه برد باید سر در پایِ شما نهد و دادِ دل از لذایذ دنیا بستاند و دین و دل را به باد دهد که هر پارسایی را گمراه میکنید و هر راهبی را شیدا» (همان: ۶۵۷).
حاصل سخن
در کل خسروی در رمانِ شمس و طغرا از جلوههای مثبت و منفی آنیما استفاده کرده است. آنیما به سبب سرشتِ کهنالگوییِ خود، دارای ویژگیهای نمادهای دو سویه «مثبت و منفی» است. این کهنالگو در جنبۀ مثبتِ خود نمودارِ تمامی عواطف و گرایشهای روانی زنانهای است که از سوی مردان ابراز میشود.
در صحنه‎ای شمس، قهرمان داستان، برای معشوقه‎اش ملکه آبش خاتون احساس خود را به سه زن زندگی‎اش شرح می‎دهد. طغرا، عشق و زن اولش، سوگلی‎اش است، و اگر نه به هیچ دلیلِ دیگر، به‎خاطرِ «حق تقدم» ارجح است. ماری ونیسی، زنی خارجی که رفتارش مثل دختر‎های محجوب و مطیع ایرانی است، چنان پاک ضمیر و صادق است که نمیتوان عاشقش نبود. خود ملکه، به‎خاطر مهارتش در فنون لذایذ نفسانی، مقاومتناپذیر است.

در این رمان میتوان طغرا را نمودِ تقدسِ آنیما دانست که در جهتِ اعتلای روح و رسیدن به مقام پارسایی قرار گرفته است. ماری تجسم مرحلهای از آنیما است که در آن علاوه بر سویههای جنسی، زیبایی نیز با آن نمود مییابد. و ملکه آبش خاتون، نمود مرحلهای از آنیما است که در آن برتری با روابط غریزی و جنسی است.
فصل دوم
۱) رمان
۱ – ۱) تعریف رمان
«رمان» واژهیی فرانسوی است که بر اثر کاربردِ زیاد در زبان فارسی مصطلح شده است. رمان « داستانی طولانی است به نثر روایتی که از خیال، یا آمیزهای از واقعیت و خیال نشأت گرفته و بر اساس عادات و حالات آدمی نوشته شده باشد و به نحوی « وضع موجود » جامعه را چنانکه هست یا چنانکه باید باشد، بیان کند» (رحیمیان، ۱۳۸۷: ۴۲).
۱ – ۲) رماننویسی در ایران
در مورد پیشینۀ رماننویسی در ایران آرینپور، مؤلف از صبا تا نیما نوشته: «اما رمان و رماننویسی به سبک اروپایی و به معنای امروزی آن تا شصت هفتاد سال پیش که فرهنگ غرب در ایران رخنه کرد، در ادبیات ایران سابقه نداشت. ابتدا رمانها به زبانهای فرانسه و انگلیسی و ندرتاً روسی و آلمانی یا عربی و ترکی به ایران میآمد و کسانی که به این زبانها آشنا بودند، آنها را میخواندند و استفاده میکردند» (آرینپور، ۱۳۸۷: ۲۳۷).
به نظر میآید که خواندن و ترجمۀ رمانهای غربی و به تبع آن آشنایی ایرانیان با شیوه های رماننویسی را بتوان سرآغازی برای رماننویسی در ایران دانست.
۱ – ۳) انواع رمان
رمان از حیث زمینه و محتوا انواعی دارد؛ «رمانِ تاریخی، اجتماعی، حادثهای، جنایی، عشقی، تمثیلی، سیاسی، روانی یا روانشناختی و جز آن» (رحیمیان، ۱۳۸۷: ۴۳). از میان این همه عمده رمانهای ایرانی بعد از جنگ جهانی اول را میتوان در دو دسته تقسیمبندی کرد: رمانهای آموزشی و تاریخی، رمانهای اجتماعی (آرینپور، ۱۳۸۷: ۲۳۸).
رمانِ تاریخی آیینۀ اوضاع و احوال و زندگیِ گذشتۀ ملتهاست؛ «رمانی است که در آن حوادثِ گذشته و شخصیتهای برجستۀ تاریخی بازسازی و بازآفرینی میشود» (رحیمیان، ۱۳۸۷: ۴۴). رمانِ اجتماعی نیز نوعی از رمان است که در آن گوشههایی از زندگانیِ معاصر را با معایب و مفاسدِ آن نشان میدهد، در حقیقت این رمانها برای بورژوازیِ جوانان ایرانی، وسیلۀ دیگری در راهِ مبارزه با اشراف و زندگانیِ اشرافی و آلام و مصائب ملی گردید (آرینپور، ۱۳۸۷: ۲۵۸).
۱ – ۴) رماننویسان دورۀ تجدد
در جدول صفحۀ بعد، معروفترین رماننویسانِ دورۀ تجدد همراه با مهمترین اثرشان و همچنین نوعِ رمانشان ذکر شده است.

امروزه سنتز کاتالیزورهای زئولیتی با اندازه نانو مورد توجه محققان می­باشد ]۴-۲[. سیلیکوآلومینو فسفات (SAPO) ازجمله زئولیت­هایی است که به خاطر خاصیت کاتالیزور اسیدی، می ­تواند به عنوان غشا یا جاذب در فرایندهای جذب سطحی^[۴] یا الگویی برای تولید سایر مواد نانو ساختار یا برای مواد پتروشیمی به کار گرفته شود ]۷-۵[. سیلیکوآلومینوفسفات­ها محتوی یک شبکه بلوری متخلخل سه بعدی است که در چارچوب ساختاری SiO_{2 ,} AlO₂و PO₂ یا PO₄ به شکل واحدهایی در گوشه های چهارضلعی قرار دارند. به عنوان منبع فسفر می­توان از ترکیبات گوناگونی شامل فسفریک اسید، فسفات آلی مانند تری­اتیل­فسفات و آلومینوفسفات استفاده نمود. در واحدهای چهارضلعی AlO₂ از ترکیبات گوناگونی شامل آلومینیوم آلکوکسایدهایی از جمله آلومینیوم­ایزوپروپوکسید، آلومینیو­فسفات­ها، آلومینیوهیدروکسید، سدیم­آلومینیت و سودوبوهمیت می­توان استفاده نمود. به عنوان منبع سیلیسیم، در واحدهای چهارضلعیSiO₂ ، نیز از ترکیبات گوناگونی شامل پودرهای سیلیکا و سیلیکون آلکوکساید مانند تترااتیل ارتوسیلیکات می­توان استفاده کرد ]۸[.

زئولیت­ها، با خاصیت غربال مولکولی دارای کاربرد گسترده­ای در صنایع ازجمله کاتالیزور، جاذب و مبادله­گرهای یونی می­باشند. آن­ها کریستال­های آلومینوسیلیکاته با شبکه­ سه بعدی هستند که دارای حفراتی در ابعاد مولکولی می­باشند. این حفرات از حلقه­های متصل به هم در یک شبکه از اکسیژن و اتم‌های چهاروجهی مانند Si و یا Al (شکل ۱-۱) تشکیل شده ­اند. Si و Al در شبکه زئولیتی می­توانند با دیگر عناصر جایگزین گردد]۱[. از این عناصر می­توان به آهن، ژرمانیوم و نیکل اشاره کرد. هر اتم چهاروجهی به چهار اتم اکسیژن متصل می­گردد و هر اتم اکسیژن نیز به دو اتم چهار وجهی متصل می­ شود. با افزودن عناصر واسطه مواردی نظیر مساحت، BET و خاصیت اسیدی تغییر می­ کند.
برای اتم­های چهار وجهی چهار ظرفیتی مانند سیلیسیم و ژرمانیوم ساختار شبکه بطور طبیعی باردار خواهد شد و این در حالی است که اتم­های چهار وجهی سه ظرفیتی مانند آلومینیوم احتیاج به کاتیون­های متعادل کننده مانند Na⁺ یا H⁺ دارند. این کاتیون­های عضو شبکه زئولیتی نیستند و در کانال­ها جایگزین می­شوند] ۹[. حضور عناصر دیگر به جای عناصر Si و Al در ساختار یک زئولیت بر روی اندازه حفرات، آب دوستی یا آب گریزی، مقاومت شیمیایی در برابر اسید و دیگر خواص زئولیت اثر خواهد گذاشت ]۱۰[.
شکل ۱-۱ واحدهای TO₄ در غربال مولکولی­های زئولیتی و آلومینوفسفاتی ‍
زئولیت­ها براساس ساختار شبکه خود با یک کد شناسه سه حرفی که توسط انجمن بین ­المللی زئولیت ^[۵](IZA) مشخص شده است، شناخته می­شوند. تمام زئولیت­ها دارای حفراتی هستند که دارای قطر مشخصی می­باشند. این قطر از ۳ انگستروم (زئولیت­های کوچک حفره) تا بزرگتر از ۱ نانومتر (زئولیت­های بزرگ حفره) متغیر است ]۱۱[. زئولیت­های متوسط حفره دارای ۱۰ عضو در حلقه (۷_/۰ تا ۸_/۰ نانومتر) و فوق بزرگ دارای ۱۴ عضو در حلقه می­باشند. مثال­هایی از این موارد در شکل ۱-۲ و جدول ۱-۱ ارائه شده است.
بعضی از زئولیت­ها دارای سیستم کانال­های ۳ بعدی می­باشد که این سیستم در تمام جهات محورهای بلوری گسترده شده است. درحالی که دیگر زئولیت­ها دارای سیستم کانال­های یک یا دو بعدی هستند.
غربال­های مولکولی آلومینوفسفات (AlPO-n) و سیلیکوآلومینوفسفات (SAPO-n) مواد کریستالی کوچک حفره می­باشند ]۱۲[. اگر ساختار چهاروجهی شامل آلومینیوم و فسفر با نسبت Al/P=1 باشد شبکه خنثی خواهد بود. زمانی که بخشی از P⁵⁺ با Si^4- جایگزین شود، یک شبکه آنیونی حاصل خواهد شد و کاتیون­های مازاد شبکه باید در تعادل بار با شبکه قرار گیرند.
شکل ۱-۲: ساختار اتمی شبکه ­های CHA(a), MFI(b), AFI©, DON(d). گره­ها در هر شبکه نشان دهنده اتم­های چهاروجهی و بازوها نشان دهنده اتصالات اکسیژنی است ]۱۱[.
جدول ۱-۱ مثال­هایی از زئولیت­های کوچک، متوسط، بزرگ حفره] ۱۱و۱۲[

چون فرایند نوآوری اغلب طولانی و نامطمئن است، سازمان‌ها باید بر اهمیت و ارزش نوآوری به‌عنوان اولویت­های سازمان تأکید کنند و مکانیسم­های رسمی را برای اندازه‌گیری رفتارها و نتایج نوآوری ارائه دهند .نوآوری در سازمان به‌عنوان منبع مهم مزیت رقابتی است و ازاین‌رو مطالعه آن در جهت موفقیت سازمان امری ضروری و اجتناب‌ناپذیر است.

• • • • 1. 1. ضرورت عملکرد نوآوری

         

         

     

     

نوآوری فرایند کسب اندیشه‌ای خلاق و تبدیل آن به محصول، خدمت و یا یک روش عملیاتی مفید باهدف ارتقاء عملکرد سازمانی می‌باشد. امروزه با توجه به محیط رقابتی، سازمان‌ها در معرض تحول و دگرگونی بوده و موفقیت نهایی و حتی گاهی بقای سازمان‌ها به میزان توانایی برنامه­ ریزان در ایجاد نوآوری و به‌کارگیری افکار و ایده‌های نو بستگی دارد. با در نظر گرفتن نقش اساسی و تأثیرگذار فرهنگ‌سازمانی و با توجه به اینکه گسترش فرهنگ مناسب میان مدیریت و کارکنان موجب تحکیم تعهد سازمانی، ارتقاء رفتار سازمانی، بهبود عملکرد و افزایش بهره­وری می‌شود. لذا با نهادینه کردن فرهنگ نوآوری در سازمان، یک نظام حمایتی برای پرورش نوآوری به وجود می‌آید (امیری و قاسمی، ۱۳۸۸).

• • • • 1. 1. شاخص‌های عملکرد نوآوری

         

         

     

     

در “کتاب مدیریت توسعه تکنولوژی جدید” سوده و شرمن^[۱۰۴](۱۹۹۴) بیان‌شده است که باوجود فشار رقابتی حاکم بر بازار، اندازه‌گیری عملکرد نوآوری از اهمیت خاصی برخوردار است و محققین و کاربران، نیازمند شاخص‌های مناسبی برای مطالعه عملکرد نوآوری هستند و در تحقیقات انجام‌شده ارتباط مثبت بین عملکرد نوآوری و عملکرد سازمان اثبات‌شده است (کزازی و شول، ۱۳۹۲).
پژوهش‌های فراوانی در رابطه با سنجش عملکرد نوآورانه وجود دارد (پراجوگو سوهال^[۱۰۵]، ۲۰۰۳ ؛ یوآن هونگ^[۱۰۶] و همکاران، ۲۰۱۰) نتایج حاصل از پژوهش‌های مختلف نشان می‌دهد که شرکت‌هایی که به‌صورت ویژه، به موضوع نوآوری توجه می‌کنند، سهم بازار و سود خود را به میزان قابل‌ملاحظه‌ای افزایش می‌دهند.
عملکرد نوآورانه اغلب با بررسی تعداد دستاوردهای آشکار، گزارش‌های ثبت‌شده و پروژه‌های جدید که سازمان در روال کاری خود بر عهده می‌گیرد، تعیین می‌شود. هم­چنین مقایسه کیفیت و کارکرد محصولات جدید و فرآیندهای نو با رقبا نیز نشان‌دهنده نوآورانه عمل­کردن سازمان است. شهرت وجهه در بازار نیز ازجمله عوامل تعیین‌کننده دراین‌باره است (مرادی و همکاران، ۱۳۹۲).
شاخص‌های عملکرد نوآوری به سه گروه؛ نوآوری در محصول ، نوآوری در فرایند و نوآوری سازمانی تقسیم می­شوند. در زیر برخی از شاخص‌های این سه گروه ارائه‌شده است (جیمِنِز^[۱۰۷] و همکاران،۲۰۰۸).
نوآوری در فرایند
نوآوری در فرایند عبارت است از روش‌های جدید تولید کالاها و خدمات. موضوع این است که محصولات موجود چگونه تولید می‌شوند؟ برخی نوآوری‌های محصولات به نوآوری‌های در فرایند تبدیل می‌شوند. این تبدیل تنها به محصولات سرمایه‌ای مربوط می‌شود و نه محصولاتی که بی‌واسطه مصرف می‌شوند (محصولات یا کالاهای مصرفی). به‌عنوان‌مثال یک روبات صنعتی زمانی که تولید می‌شود به‌عنوان یک کالا است اما زمانی که در فرایند تولید بکار می‌رود یک نوآوری فرایند محسوب می‌شود(پور جعفری مقدم، ۱۳۸۹).
شکل۲-۸ شاخص­ های عملکرد نوآوری (جیمِنِز و همکاران،۲۰۰۸(
نوآوری سازمانی
نوآوری سازمانی به استفاده از روش‌های جدید در فرآیندها و فعالیت‌های مدیریتی سازمان اطلاق می‌شود نظیر نوآوری در انجام فعالیت‌های بازاریابی، طراحی ساختار سازمان،تأمین مالی و تخصیصی منابع و غیره (زهرا و همکاران، ۲۰۰۰).

بند سوم: تخلف شورااز وظایف قانونی
اگر چه شورای اسلامی از جهاتی شبیه مجلس مقننه محلی است لیکن در وضع مصوبات محدودیت دارد. اصل ۱۰۵ قانون اساسی در این رابطه بیان می دارد «تصمیمات شوراها نباید مخالف موازین اسلام و قوانین کشور باشد» ماده ۸۰ قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران مصوب ۱۳۷۵واصلاحات بعدی در تاریخ ۶/۷/۱۳۸۲ مصوبات شوراها را در صورتی که پس از دو هفته از تاریخ ابلاغ مورد اعتراض قرار نگیرد لازم الاجرا دانسته و در صورتیکه مسئولین ذیربط آنرا مغایر با قوانین و مقررات کشور و یا خارج از حدود وظایف و اختیارات شوراها تشخیص دهند می توانند با ذکر مورد و به طور مستدل حداکثر ظرف دو هفته از تاریخ ابلاغ مصوبه اعتراض خود را به اطلاع شورا رساند و درخواست تجدید نظر نمایند. البته علاوه بر این که مصوبات خلاف قانون شورا به شرحی که بیان شد ابطال می‌گردد.
انحراف از وظایف قانونی سبب انحلال شوراهای اسلامی است قسمت اخیر ماده ۸۱ قانون مورد بحث در این رابطه بیان میدارد: در صورت احراز انحراف هر یک از شوراهای روستاها، آنرا منحل می نماید و در مورد سایر شوراها در صورت انحراف وظایف قانونی، بنا به پیشنهاد هیات استان و تصویب هیات حل اختلاف مرکزی منحل می گردند. اینکه در چه مراجعی به این سه دسته تخلف رسیدگی می شود در مبحث دوم مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
گفتاردوم: مراجع رسیدگی به تخلفات شواری شهر
در خصوص مراجع رسیدگی به تخلفات شورای شهر در دو مرجع به تخلفات و جرائم اعضای شورای شهر رسیدگی می گردد که به بیان این دو مرجع در دو بند مورد بررسی قرار خواهیم داد. بنداول: مراجع غیرقضایی (شبه قضایی). بند دوم: مراجع قضایی
بند اول: مراجع غیرقضایی (شبه قضایی)
در برخی از تخلفات شورا که مربوط به تصمیمات غیرقانونی شورای شهر باشد مرجع رسیدگی به آنان با مراجع قضایی یعنی محاکم عمومی اعم از دادسرا و دادگاه نمی باشد بلکه رسیدگی به این قبیل تخلفات که مربوط به مصوبات غیرقانونی شورای شهر باشد با مراجع غیرقضایی و اداری می باشد که از جمله آن «هیات حل اختلاف و رسیدگی به شکایات استان به عضویت و ریاست استاندار و عضویت رئیس کل دادگستری استان، دونفر از اعضای شورای استان به انتخاب آن شورا و یک نفر از نمایندگان استان مربوطه در مجلس شورای اسلامی جهت رسیدگی به شکایات از شورای شهر و شورای شهرستان تشکیل می شود»^[۵۴]
اعتراض به مصوبات شوراهای شهر توسط فرماندار یا شورای استان صورت می گیرد^[۵۵]
درماده۸۲ قانون تشکیلات، وظایف وانتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران مصوب اصلاحی ۶/۷/۸۲ مرجع رسیدگی به ارتکاب یا تقصیر اعضای شوراها که موجب توقف یا اخلال در انجام وظایف شوراها گردد و یا عمل خلاف شئون اعضا شورا انجام گردد حسب مورد در خصوص اعضای شورای شهر وفق قسمت اخیر بند ۱ ماده مذکور با پیشنهاد شورای استان و یا استانداری و مصوبه شورای حل اختلاف استان می باشد و مجازات آن سلب عضویت بصورت موقت یا برای مدت باقی مانده دوره شورا خواهد بود. حتی غیبت غیرموجه اعضای شورای شهر در طول یک سال با تشخیص و تصویب شورا منجربه سلب عضویت آن عضو خواهد بود بطوریکه با ۱۲ جلسه غیبت غیرمتوالی و یا ۶ جلسه متوالی این امر محقق خواهد شد^[۵۶].

بنددوم: مراجع قضایی
چنانچه عضوی از اعضای شورای شهر مرتکب جرمی گردند که در قانون مجازات اسلامی برای آن مجازات تعیین شده همانند سایر اشخاص حقیقی در محاکمه عمومی دادگستری مورد رسیدگی قرار خواهد گرفت بعبارت دیگر تفاوتی بین اعضای شورای شهر با مردم در هنگام وقوع بزه نبوده و برخلاف برخی از نهادها و قشرها در دادگاه اختصاصی به جرایم آنها رسیدگی نمی شود بلکه بدواً مرحله تحقیقات مقدماتی و کشف جرم در دادسرا چنانچه ادله و جرم برای قضات دادسرا محل وقوع جرم محرز گردد قرار مجرمیت سپس کیفرخواست دادستان و نهایتا با اعتراض مجرم به دادگاه جزایی ارجاع می گردد. حال آنکه یک روحانی و یک نظامی مرتکب جرمی گردد مرجع رسیدگی به جرائم این دسته از نهادها در دادگاه ویژه روحانیت و نیروهای مسلح خواهد بود.
اما گاهی اوقات جرائمی اعضای شوراها مرتکب میشوند که مربوط به وظیفه ذاتی شورا بوده مثل تصرف غیرمجاز اموالی که وصول و نگهداری آن به نحوی به عهده شورای شهر بوده و یا حیف و میل اموالی که مخالف مصالح عمومی کشور در این گونه موارد بنا به پیشنهاد هیات استان موضوع جهت انحلال شورا به هیات حل اختلاف مرکزی ارجاع می گردد. در صورت تصویب هیات مذکور شورای شهر منحل می گردد.^[۵۷] که این مجازات به پیکر و شخصیت حقوقی شورا برمیگردد. اما مرجع صالح برای رسیدگی به این جرائم اعضای شورای اسلامی شهر، دادگاه محل وقوع جرم است و رسیدگی تابع قوانین عام آئین دادرسی کیفری می باشد.
حال این سوال به میان می آید که چنانچه هیات حل اختلاف مرکزی انحلال شورای شهر را تصویب نماید آیا این مصوبه قطعی است یا اینکه شورای شهر حق اعتراض به آن مصوبه را دارند؟ و همچنین مرجع رسیدگی به آن کجاست؟ در پاسخ به سوالات فوق تبصره ماده ۸۱ قانون مذکور به ما کمک ما می آید اولاً: مصوبه هیات حل اختلاف مرکزی قطعی نیست ثانیا: مرجع رسیدگی به آن دادگاه محل استقرار شورای شهر می باشد. از سوی دیگر با این استدلال مواجه می شویم که مطابق بند الف ماده۱۰ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری رسیدگی به شکایات و تظلمات و اعتراضات اشخاص حقیقی و حقوقی از تصمیمات و اقدامات واحدهای دولتی اعم از وزارتخانه ها و سازمانها و موسسات و شرکتهای دولتی و شهرداریها و نهادهای انقلابی و موسسات وابسته به آنها در صلاحیت دیوان عدالت اداری است. بر این اساس دیوان عدالت اداری را باید مرجع به رسیدگی این اعتراض بدانیم اما این استدلال به نظر می رسد رد باشد چرا که اولا: از نص تبصره ماده ۸۱ مقصود و منظور قانونگذاردادگاه های عمومی و انقلاب بوده وگرنه با صراحت به دیوان عدالت اداری اشاره می داشت ثانیا: در بند الف ماده ۱۰ قانون آیین دادرسی دیوان عدالت اداری ذکری از شوراها به میان نیاورده و مضافا این که شوراها شخصیت حقوقی مستقلی از واحدهای دولتی و شهرداریها دارند لذا دیوان عدالت اداری مرجع صالح جهت رسیدگی به ادعای اشخاص علیه شورای اسلامی شهر نیست. سوال دیگر که به میان می آید این است که آیا رسیدگی به تخلفات شورای شهر از مصوبات شورای شهر صرفا وفق ماده ۷۹ قانون شوراها در صلاحیت هیات حل اختلاف بوده یا مراجع دیگری هم حق رسیدگی و صدور حکم را داشته؟ در پاسخ به این سوال باید اذعان داشت اولا در قسمت اخیر ماده ۸۰ قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شواری اسلامی شهر و انتخاب شهرداران مصوب اصلاحی مصوب ۶/۷/۸۲ اعلام می دارد. «رسیدگی به اعتراض موضوع این قانون مانع از رسیدگی به شکایات سایر اشخاص در محاکم صلاحیت دار نخواهد بود». پس نتیجه گیری می شود مردم که از مصوبات شورای شهر متضرر می گردند می تواند شکایات خود را به مرجع تظلم خواهی ارائه نمایند که در این خصوص مرجع رسیدگی دیوان عدالت اداری می باشد هر چند که سابقا استدلال گردیده دیوان عدالت اداری نمی تواند مرجع رسیدگی به اعتراضات مصوبات شوراها باشد اما بر اساس چند فقره رای صادره هیات عمومی دیوان عدالت اداری شکایت مردم از تصمیمات شورای اسلامی شهر مورد پذیرش قرار گرفته است^[۵۸].
فصل سوم:
تنظیم روابط بین شهرداری و شورای شهر در نظام حقوقی
مقدمه :
شورای اسلامی شهر و شهرداری دو نهاد وابسته و پیوسته به یکدیگرند که اعتبار و اقتدار هر یک در واقع اعتبار و اقتدار دیگری است. در بیشتر شهرهای دنیا، شهردار خود رئیس شورای شهر و یا عضو همان شورا است و اگر شهردار خارج از اعضای شورای شهر هم باشد در حقیقت منتخب شورا است و مشروعیت و مسئولیت خود را مستقیما از شورا کسب و با یک واسطه منتخب مردم است. در ایران شهردار توسط شورای اسلامی شهر برای یک دوره چهارساله انتخاب می شود و به موجب قوانین فعلی شهردار نمیتواند همزمان در دو سمت یعنی هم شهردار و هم عضو شورای شهر باشد.
طبیعتا وظیفه نظارتی شورا مانع از آن است که شهردار تواماً عضو شورای شهر نیز باشد.
شورای اسلامی شهر از طریق سوال، استیضاح و عزل شهردار و تصویب بودجه و تفریغ آن حربه مهمی برای نظارت و راهبرد شهردار و شهرداری در اختیار دارد و به این ترتیب می تواند از اجرای مصوبات شورا اطمینان حاصل نماید^[۵۹]. در این حالت شورای اسلامی همچون مجلس قانونگذاری محلی به امر سیاست گذاری و اعمال مدیریت پرداخته و شهرداری نیز به عنوان قوه اجرایی در راه خواست مردم و رفع مشکلات محلی گام بر می دارد.
نباید فراموش کرد شهرداری زیرمجموعه شورای اسلامی شهر نیست. این اشخاص هریک شخصیت حقوقی مجزایی دارند ماده ۱۷ قانون تشکیلات شورای اسلامی کشور مصوب یکم آذر ماه ۱۳۶۱ که در حال حاضر قابل استناد است بیان می دارد« شوراها دارای شخصیت حقوقی بوده، حق اقامه دعوا علیه اشخاص حقیقی و حقوقی و دفاع در مقابل دعاوی آنان علیه شورا را دارند.
همچنین ماده ۳ قانون شهرداری مصوب ۱۳۳۴ بیان می دارد: «شهرداری دارای شخصیت حقوقی است» بنابراین از منظر قضایی دعاوی شهرداری متوجه شورای اسلامی نیست هرچند ممکن است در پاره ای موارد هر دو نهاد مستقیما طرف دعوا واقع شوند.
در این فصل برآن هستیم در مبحث اول: قوانین مربوط به روابط شهرداری و شورای اسلامی شهر که در دو گفتار روابط مالی و غیرمالی این دو نهاد و در مبحث دوم: ابهامات تلاقی وظایف حقوق شهرداری و شورای شهر و آن هم در ۲ گفتار موارد ابهامی شهرداری و شورای شهر مورد بررسی قرار گیرد.
مبحث اول: قوانین مربوط به روابط شهرداری و شورای اسلامی شهر
در این مبحث که به دو گفتار مجزا تقسیم بندی گردیده بدواً روابط مالی شهرداری و شورای شهر به چالش کشیده سپس روابط غیرمالی آن دو را در گفتار دوم مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
گفتار اول : روابط مالی شورای شهر و شهرداری
برخی از تکالیف و وظایف شورای شهر در قبال شهرداری مسائل مالی فی مابین بوده بطوریکه عمده موارد مالی این دو نهاد در ماده ۷۱ قانون شوراها که به اختصار بجای قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شورای اسلامی شهر و انتخابات شهرداران مصوب ۱۳۷۵ و اصلاحات بعدی که بکار می رود تعریف شده و ارتباط مالی فی مابین شورای شهر و شهرداری بشرح زیر بیان می گردد:
۱- بند ۲ ماده ۷۱ قانون شوراها:
که در خصوص مسائل مالی امورات فرهنگی- آموزشی- بهداشتی- اجتماعی شهر می باشد که با بند ۱۰ ماده ۵۵ قانون شهرداری مرتبط می باشد.
«بررسی و شناخت کمبودها، نیازها و نارسائی های اجتماعی- فرهنگی- آموزشی – بهداشتی – اقتصادی و رفاهی حوزه انتخابیه و تهیه طرحها و پیشنهادهای اصلاحی و راه حل های کاربردی در این زمینه ها جهت برنامه ریزی و ارائه آن به مقامات مسئول ذیربط»
مواد قانونی مرتبط: بند ۱۰ ماده ۵۵ قانون شهرداری «اهدا و قبول اعانات و هدایا به نام شهر با تصویب انجمن اعانات پرداختی به شهرداری یا موسسات خیریه از طرف وزارت دارائی جزءهزینه قابل قبول اعانه دهندگان پذیرفته می شودواعانه دهنده نسبت به مبلغ اعانه ای که داده است از مالیات بر درآمد معاف می باشد. »
۲- بند ۱۰ ماده ۷۱ قانون شوراها
بند مذکور در مورد نظارت مالی شوراها در امر تائیددرآمدها و هزینه های شهرداری بوده که با بند۸ ماده ۵۵ و ماده ۷۱ قانون شهرداری مرتبط می باشد.
«تایید صورت جامع درآمد و هزینه شهرداری که هر شش ماه یکبار توسط شهرداری تهیه
می شود و انتشار آن را برای عموم و ارسال نسخه ای از آن به وزارت کشور))
مواد قانونی مرتبط: الف) بند۸ ماده ۵۵ قانون شهرداری:
«برآورد و تنظیم بودجه و متمم بودجه و اصلاح بودجه و تفریغ بودجه شهرداری و تنظیم پیشنهاد برنامه ساختمانی و اجرای آن پس از تصویب انجمن شهر^[۶۰] یک نسخه از بودجه مصوب و برنامه ساختمانی به وسیله فرماندار یا بخشدار به وزارت کشور ارسال می شود^۲.
۲-عباس زاده –شهاب-آنچه شورای اسلامی شهر باید بداند-چاپ اول-صفحه ۳۳-ناشر : انتشارات طلوع فجر اندیشه-سال ۱۳۸۰
ب) ماده ۷۱ قانون شهرداری
شهرداری مکلف است هر شش ماه یکبار منتهی تا پانزدهم ماه بعد صورت جامعی از درآمد و هزینه های شهرداری را که به تصویب انجمن شهر (شورای شهر) رسیده برای اطلاع عموم منتشر و سه نسخه از آنرا به وزارت کشور ارسال نماید و هم چنین شهردار مکلف است هر ۶ ماه یک بار آمار کلیه عملیات انجام شده از قبیل خیابان سازی و ساختمان عمارات و سایر امور اجتماعی و بهداشتی امثال آنرا برای اطلاع عموم منتشر نموده و نسخه ای از آنرا به وزارت کشور بفرستد^۱.
۳- بند ۱۲ ماده ۷۱ قانون شوراها
به مباحث تصویب اصلاح و تفریغ سالانه بودجه شهرداری اشاره دارد و بند ۸ ماده ۵۵ وماده ۶۷ قانون شهرداری و ماده ۲۷ آئین نامه مالی شهرداری مرتبط با آن می باشد.
«تصویب بودجه،اصلاح و متمم بودجه و تفریغ بودجه سالانه شهرداری و موسسات و شرکتهای وابسته به شهرداری با رعایت
آئین نامه مالی شهرداری ها و هم چنین تصویب بودجه شورای شهر».
تبصره: کلیه درآمدهای شهرداری به حساب هایی که با تایید شورای شهر در بانکها افتتاح می شود واریز و طبق قوانین مربوطه هزینه خواهد شد.
مواد قانونی مرتبط: الف: بند ۸ ماده ۵۵ قانون شهرداری که در مورد بر آورد بودجه و متمم بودجه و اصلاح و تفریغ آن می باشد ضمنا شرح مفصل آن در شق الف بند ۲ ماده ۷۱ قانون شوراها بیان شد.
ب: ماده ۶۵ قانون شهرداری
هر شهرداری دارای بودجه ای است که پس از تصویب انجمن شهر قابل اجرا می باشد.
ج: ماده ۶۷ قانون شهرداری
«شهرداری مکلف است منتهی تا روز آخر دی ماه بودجه سالیانه خود را به انجمن پیشنهاد نماید و انجمن نیز قبل از اسفند ماه هر سال آنرا رسیدگی و تصویب کند و همچنین شهرداری موظف است تفریغ بودجه هر سال را تا آخر اردیبهشت ماه سال بعد به انجمن تسلیم و انجمن نیز باید تا آخر خرداد ماه آن را رسیدگی و تصویب نماید. »
تبصره: شهرداری مکلف است نسخه ای از بودجه و تفریغ بودجه را حداکثر تا ۱۵ روز بعد از تصویب به وسیله فرماندار به وزارت کشور ارسال نماید.
د: ماده ۲۷ آیین نامه مالی شهرداری
۱-منصور-جهانگیر-مجموعه قوانین و مقررات شهر و شهرداری –چاپ ششم-صفحه ۳۵۶-ناشر :نشر دیدار-سال ۱۳۸۴
«موعد تصویب نهایی بودجه سالیانه به وسیله انجمن شهر و ابلاغ آن به شهرداری طبق ماده ۶۸ قانون^[۶۱] حداکثر تا اول اسفند ماه سال قبل می باشد و در صورتی که انجمن در راس موعد مذکور، به وظیفه قانونی خود در این مورد عمل نکند شهرداری موظف است مراتب را به استاندار یا فرماندار کل و در شهرداری تهران به وزارت کشور اطلاع دهد تا بر طبق ماده ۴۱ اصلاحی قانون شهرداری^[۶۲] اقدامات لازم مبذول گردد».

Sasaki, M., Suzuki, A., Drezner, Z., 1999. On the selection of hub airports for an airline hub-and-spoke system. Comput Oper Res 26, 1411–۱۴۲۲٫
Sender, J., Clausen, U., 2013. Heuristics for solving a capacitated multiple allocation hub location problem with application in German wagonload traffic. Electronic Notes in Discrete Mathematics 41, 13–۲۰٫
Shaw, SL., 1993 .Hub structures of major US passenger airline. J Transport Geography 1(1), 47–۵۸٫
Silva, M. R., Cunha, C. B., 2009. New simple and efficient heuristics for the uncapacitated single allocation hub location problem. Computers and Operations Research, 36, 3152–۳۱۶۵
Sim, T., Lowe, T.J., Thomas, B.W., 2009. The stochastic p-hub center problem with service-level constraints. Computers & Operations Research 36 (12), 3166–۳۱۷۷٫
Skorin-Kapov, D., Skorin-Kapov, J., 1994. On tabu search for the location of interacting hub facilities. European Journal of Operational Research 73, 502–۵۰۹٫
Skorin-Kapov, D., Skorin-Kapov, J., O’Kelly, M., 1996. Tight linear programming relaxations of uncapacitated p-hub median problems. European Journal of Operational Research 94, 582–۵۹۳٫
Smith, K., Krishnamoorthy, M., Palaniswami, M., 1996. Neural versus traditional approaches to the location of interacting hub facilities. Location Science 4 (3), 155–۱۷۱٫
Snyder, L., 2006. Facility location under uncertainty: a review. IIE Transactions 38 (7), 537–۵۵۴٫
Sohn, J., Park, S., 1997. A linear program for the two-hub location problem. European Journal of Operational Research 100 (3), 617–۶۲۲٫
Sohn, J., Park, S., 1998. Efficient Solution procedure and reduced size formulations for p-hub location problems. European Journal of Operational Research 108, 118–۱۲۶٫
Sohn, J., Park, S., 2000. The single allocation problem in the interacting three-hub network. Networks 35 (1), 17–۲۵٫
Stanimirovic, Z., 2008. An efficient genetic algorithm for the uncapacitated multiple allocation p-hub median problem. Control & Cybernetics, 3 (24), 669-692.
Stanimirovic, Z., 2010. A Genetic Algorithm Approach for the Capacitated Single Allocation P-Hub Median Problem. Computing and Informatics, 29, 117–۱۳۲٫
Tan, P.Z., Kara, B.Y., 2007. A hub covering model for cargo delivery systems. Networks 49 (1), 28–۳۹٫
Toh, R.S., Higgins, R.C., 1985. The impact of hub and spoke network centralization and route monopoly on domestic airline profitability. Transportation Journal, 24, 16–۲۷٫
Topcuoglu, H., Corut, F., Ermis, M., Yilmaz, G., 2005. Solving the uncapacitated hub location problem using genetic algorithms. Computers & OR 32 (4), 967–۹۸۴٫
Vladimirou, H., Zenios, S.A., 1997. Stochastic linear programs with restricted recourse, Eur. J. Oper. Res. 101(1), 177-192.
Wagner, B., 2004b. Model formulations for hub covering problems. Working paper, Institute of Operations Research, Darmstadt University of Technology, Hochschulstrasse 1, 64289 Darmstadt, Germany.
Yaman, H., Kara, B.Y., Tansel, B.C., 2007. The latest arrival hub location problem for cargo delivery systems with stopovers. Transport Res B 41, 906–۹۱۹٫
Yang, T.H., 2009. Stochastic air freight hub location and flight routes planning. Applied Mathematical Modelling 33 (12), 4424–۴۴۳۰٫
Yin, Y., Madanat, S.M., Lu, X., 2009. Robust improvements schemes for road networks under demand uncertainty, Eur. J. Oper. Res. 198, 470-479.
Yu, C.S., Li., H., 2000. A robust optimization model for stochastic logistic problems, Int. J. Prod. Econ. 64, 385-397.
Zanjirani Farahani, R., Hekmatfar, RM., Boloori Arabani, A., Nikbakhsh, E., 2013. Hub location problems: a review of models, classification, techniques and application. Comput. Ind. Eng. 64 (4), 1096–۱۱۰۹٫
پیوست الف :کد نوشته‌شده در نرم‌افزار GAMS برای حالت قطعی (CSAHLP)

$Title CSAHLP
$onsymxref
$onsymlist
*execseed = gday(jnow)*gminute(jnow)*gsecond(jnow)*gmillisec(jnow);
Sets
n ‘Set of flows and distances between the cities’ /1*37/
;
alias(n,i);
alias(n,k);
alias(n,l);
;
$OnEmpty
Scalars
Chi ‘Collection cost per unit of flow and unit of distance’ /1/
Delta ‘Distribution cost per unit of flow and unit of distance’ /1/
Alpha ‘Transfer cost per unit of flow and per unit of distance between hubs’ /0.4/
;
$include IAD parameters
Parameters
f(k) ‘Fixed set-up cost for installing a hub at node n’
O(i) ‘Total flow originated at node i’
D(i) ‘Total flow destined to node i’
C(k) ‘Capacity of each node’
;
O(i) = sum(k, w(i,k;((
D(i) = sum(k, w(k,i;((

۱-۴ چارچوب نظری:
لازم به توضیح است که فعالیتهای مخاطره آمیز در کارآفرینی مستقل وفردی به معنای راه اندازی و سازماندهی یک سازمان جدید یا تأ سیس یک شرکت بوده و فعالیت مخاطره آمیز درمفهوم کارآفرینی شرکتی به معنای توسعه ی فعالیتی جدید در چارچوب یک سازمان موجود است. علاوه براین ، کارآفرینی سازمانی معادل واژه لاتین Intrapreneurship است که درآن یک فرد آغازگر فعالیتهای مخاطره آمیز درسازمان است . ازطرف دیگر ، لازمه ی کارآفرینی شرکتی ^[۱۴] آن است که کل سازمان وکارکنان آن دارای روحیه ی کارآفرینی شوند (احمدپور، ۱۳۸۳، ص ۱۳۶-۱۳۷ ) .

درواقع،این باور وجود دارد که اعمال کارآفرینی در یک سازمان موجود ، طیف وسیع وگسترده ای است (هینونن و کورویلا ؛ ۲۰۰۳) ^[۱۵] که نیل به درجات متعالی آن امری بسیار خطیرقدم گذاری و حرکت مثبت به سوی مدارج بالای این طیف ، موجب اثرگذاری مستقیم برعملکرد سازمان و بهبود محسوس آن می شود ( هورنسبای و همکاران ، ۱۹۹۳ ) ^[۱۶] .
در این تحقیق، جهت گیری کارآفرینی نهایتاً روی رشد کارکنان و رشد شرکت اثرگذار خواهد بود . متغیر مستقل این پژوهش جهت گیری کارآفرینی و متغیر وابسته این پژوهش رشد شرکتهای کوچک می باشد که شامل رشد کارکنان و رشد شرکت است .
نمودار ۱-۱ مدل تحقیق : ارائه شده توسط گولرو گوربوز و ساینم ایکول^[۱۷] (۲۰۰۹)
۱-۵ فرضیات :
۱- جهت گیری کارآفرینی روی رشد فروش شرکتهای کوچک تأثیر قابل ملاحظه ای دارد.
۲-جهت گیری کارآفرینی روی رشد کارکنان شرکتهای کوچک تأثیر قابل ملاحظه ای دارد.
۳-به نظر می رسد میان عمر شرکتهای کوچک و رشد فروش آنها تفاوت معناداری وجود دارد.
۴-به نظر می رسد میان عمر شرکتهای کوچک و رشد کارکنان آنها تفاوت معناداری وجود دارد.
۱-۶ اهداف تحقیق:
۱-۶-۱ هدف اصلی:
هدف اصلی این تحقیق تعیین تأثیر جهت گیری کارآفرینی روی رشد شرکتهای کوچک ( رشد فروش و رشد کارکنان) و نیز شناسایی ساختاری است که باعث تقویت و ارتقای کارآفرینی سازمانی و اقتصادی در شرکتهای کوچک شود .
۱-۶-۲ اهداف فرعی :

• • تأثیر جهت گیری کارآفرینی روی رشد فروش شرکتهای کوچک

• • تأثیر جهت گیری کارآفرینی روی رشد کارکنان شرکتهای کوچک

• • شناخت رابطه میان عمر شرکتهای کوچک و رشد فروش آنها

• • شناخت رابطه میان عمر شرکتهای کوچک و رشد کارکنان آنها

۱-۷ قلمرو تحقیق :
۱-۷-۱ قلمرو موضوعی
قلمرو موضوعی پژوهش حاضر شامل اندازه گیری گرایش به کارآفرینی در شرکت درچارچوب کارآفرینی شرکتی ، اندازه گیری عملکرد و رشد شرکتها و کارکنان آنها و عمر این شرکتها و سنجش همبستگی میان این مولفه ها است.
۱-۷-۲ مکانی
قلمرو مکانی این تحقیق شرکت های کوچک در شهر گلپایگان است .
۱-۷-۳ زمانی
از نظر زمانی این تحقیق از اسفند ماه ۱۳۹۱ آغاز و تا شهریور ۱۳۹۲ به طول انجامیده است.
۱-۸ تعاریف مفهومی :
۱-۸-۱ جهت گیری کارآفرینی:
فرآیندی است که در آن افراد گرایش به این دارند که یا در خود ویا در داخل سازمان به دنبال فرصت بدون توجه به منابع دارای کنترل آن هستند.این تعریف کارآفرینی بر رفتار فرصت طلبانه تآکید دارد و از نظر کارآفرینی به عنوان یک رویکرد مدیریت مطرح می شود ( جاریلو ؛ ۱۹۹۰؛ص۲۳ )^[۱۸].
۱-۸-۲ مدیریت کارآفرینی :
مجموعه ای از نطریه ها،فنون و روش های هدایت اثربخش فعالیتهای کارآفرینی می باشد.عمدتاً در مدیریت کارآفرینی فرض بر این است که شرکت های کارآفرین از فرصتها و منابع استفاده بهینه نمایند. ( براون و همکاران؛ ۲۰۰۱؛ص۱۰۶ )^[۱۹] .
۱-۸-۳ رشد شرکت:
رشد شرکت توسط دو عامل:فروش و رشد اشتغال کارکنان شرکت اندازه گیری می شود.از لحاظ اندازه گیری رشد، شاخص رشد بیشتر بر گردش مالی فروش و اشتغال تمرکز دارد.رشد فروش به عنوان شاخص اصلی رشد در نظر گرفته می شود،زیرا بدون افزایش در فروش،شرکت قادر به استخدام کارمندان جدید نمی باشد. (براون و همکاران ؛۲۰۰۱؛ص۹۰) .
۱-۹تعاریف عملیاتی:
۱-۹-۱جهت گیری کارآفرینی:
پیش فعالی(پیشتازی)شرکت،ریسک پذیری،نوآوری،استفاده از فرصتها،پیش قدم شدن در یک بازار رقابتی،خلق ایده های نو و محصولات جدید،به کارگیری افراد خلاق می باشد.
۱-۹-۲مدیریت کارآفرینی:
گرایش استراتژیک(نظارت و ارزیابی بر تهدیدهاو فرصتها) ،استفاده از منابع،بهره بردن از فرصتها،ساختار مدیریت شرکت،فلسفه پاداش در شرکت،گرایش به رشد و پیشرفت در شرکت و فرهنگ کارآفرینانه، تغییرات برای تامین خواسته های مشتری .
۱-۹-۳رشد شرکت:
رشد فروش شرکت،رشد اشتغال کارکنان،رقابت در بازار،پیشرفت کارکنان،رشد مالی شرکت، افزایش فروش و سودآوری بیشتر باعث بهبود عملکرد شرکت خواهد شد.
فصل دوم
ادبیات تحقیق
۲-۱ مقدمه :
مفهوم (( کارآفرینی سازمانی )) احتمالاً برای اولین بار در کشور سوئد به کار گرفته شد ( ویلام ^[۲۰] ، ۲۰۰۲ ، ۲ ) .
در این دهه همراستا با ناکارآمدی فرآیندهای اداری و دیوان سالاری در شرکتها ، فعالیت کارآفرینانه مورد توجه مدیران ارشد شرکتها قرار گرفت و درصدد برآمدند تا چنین فعالیتهایی را در ساختار اداری شرکتها تزریق نمایند ( استیونسون و گامپرت ، ۱۹۸۵ ، ۸۹ )^[۲۱] .
در جهان امروز تفکر نوآوری و کارآفرینی و استفاده از آن در سازمانها امری اجتناب ناپذیر است. همانگونه که تولد و مرگ سازمانها به بینش ، بصیرت و توانایی موسسین بستگی دارد ، رشد و بقای آن نیز به عواملی مانند توانایی ، خلاقیت و نوآوری منابع انسانی آنها بستگی دارد. اگر سازمانها نتوانند به تغییرات پاسخ دهند و یا در مقابل تغییرات حالت انفعالی به خود بگیرند از قافله عقب می مانند. به عبارت دیگر شرکتها یا باید به نوآوری و کارآفرینی بپردازند یا محکوم به فنا هستند. بنابراین باید فعالیتهای کارآفرینانه را در شرکتهای کوچک ترویج داد تا به فنا گرفتار نگردند. ( هادی زاده ، ۱۳۸۴ ، ۱۳ و ۱۵ ) .
به طور کلی در تعاریفی که از کارآفرینی ارائه شده است، تفاوتهای مغایر و متناقضی به چشم می خورد. اما بر این نکته اتفاق نظر هست که اصطلاح کارآفرینی دست کم بخشی از کارکرد تصمیم گیری را در جهت هدایت عملیاتی سازمان دربر می گیرد. وجود این تفاوتها نشان دهنده ی گستردگی و اهمیت موضوع است که می تواند از زوایای مختلف مورد بررسی قرار گیرد و از سوی دیگر نشان دهنده ی پویایی موضوع است که زمینه ی ارائه ی مدلها ، تئوریها و نظرات متفاوتی را فراهم می کند. در این فصل به توضیح و تفسیر هریک از متغیرهای کلیدی کارآفرینی همچون ریسک پذیری ، نوآوری و پیش فعالی ( پیشتازی ) می پردازیم تا درک معقولی از ادبیات مذکور بدست آید و در ادامه نیز به تاریخچه ی آنها می پردازیم.
۲-۲ کارآفرینی سازمانی :
تعاریف متعدد کارآفرینی سازمانی که در مقالات و کتب مختلف و از دیدگاه صاحب نظران متعدد ارائه شده است، به طور قابل توجهی به هم شباهت دارند. مکنزی و دیکامبو (۱۹۸۶ ) معتقدند که فعالیت کارآفرینانه سازمانی می تواند شامل توسعه ی یک محصول جدید تا ایجاد یک فرایند اثربخش باشد. جنینگ و یانگ^[۲۲] (۱۹۹۰) کارآفرینی سازمانی را به عنوان فرایند توسعه ی محصولات یا بازارهای جدید تعریف می کنند. کوراتکو^[۲۳] و هورنسبای ^[۲۴] (۱۹۹۰ ) کارآفرینی سازمانی را به عنوان ایجاد کسب و کارهای جدید در درون چارچوب شرکتهای مادر توصیف می کنند. آریلا ^[۲۵] معتقد است که کارآفرینی سازمانی دارای سه بعد است که عبارتند از نوآوری ، توسعه ی محصولات ، خدمات یا فرآیندهای جدید و ریسک پذیری . از مجموع این تعاریف می توان نتیجه گرفت که کارآفرینی سازمانی عبارت است از : فرآیندی که فعالیتهای سازمانی را به سمت نوآوری ، ریسک پذیری و پیشتازی ( پیش فعالی ) سوق می دهد و می توان گفت که گرایش به کارآفرینی سازمانی در برگیرنده ی همین سه مولفه می باشد. در معنای کلی ، کارآفرینی سازمانی به معنای کارآفرینی در درون سازمان موجود است. به عبارت دیگر نوعی کارآفرینی است که در سازمانها و شرکتها و توسط واحدها و اعضای سازمان برای توسعه کسب و کار شرکت یا سازمان انجام می شود. علت رواج این مفهوم را می توان در نیاز سازمانها به هماهنگی با تغییرات محیط اجتماعی و اقتصادی دانست. این مفهوم شامل نیت ها و رفتارهای یک شرکت یا سازمان ( مانند ریسک پذیری ، نوآوری و پیشتازی ) جهت عزیمت از یک شرایط سنتی به حالتی بهتر می شود ( آنتونیک و پرودان ، ۲۰۰۱ ، ص ۴۹۵ و ۵۲۷ ) .
۲-۳ اهمیت و ضرورت کارآفرینی در سازمان و شرکتها :

امروز آموختن علوم تجربی همچون سوادآموزی و حساب کردن امری اساسی و ضروری است که با زندگی روزمره ما در ارتباط است و با پیشرفت تکنولوژی اهمیت آن بیشتر شده است.
به عبارت دیگر آموزش علوم بیشتر به آموزش راه یادگیری می پردازد که آگاهی از آن برای هر کودکی لازم است، چرا که او در دنیایی زندگی می کند که سریعاً در حال تغییر است و وی باید قادر باشد خود را دایم با آن تغییرات هماهنگ سازد. گفته اند که در ۲۰ سال دیگر سرعت رشد اطلاعات آنقدر سریع است که درکمتر از ۷۵ روز میزان اطلاعات و دانش بشر دوبرابر می شود و بنابراین آنچه مهم است یادگیری شیوه کسب اطلاعات به مثابه یک بسته دانشی. به این دلیل فراگیری علوم تجربی دو جنبه مثبت دارد. هم فرایند است و هم فراورده.(کتاب معلم چهارم دبستان ،۱۳۸۱ ،ص ۴ )

فرایند علوم:
روش یافتن اطلاعات، آزمایش نظریات و توضیح و تفسیر آنهاست.” از دو گلدان کاملاً مشابه، یک گلدان را در جای کم نور و دیگری را در جای پر نور می گذارم به اندازه هم آب می دهم با ببینم آیا واقعاً میزان تابش نور بر رشد گیاه اثر دارد؟”
فراورده علوم:
نیز آراء و عقایدی است که می تواند در تجارب آتی به کار گرفته شود. این که می گوییم” می تواند” به این معنی است که آموزش علوم فقط زمانی فواید بالا را دارد که مراحل صحیح و مناسب خود را طی کند و گرنه هیچ تضمینی برای دستیابی به آنها نیست. و چون این دو، یعنی فرایند علوم و فراوده علوم شدیداً به یکدیگر وابسته اند، بسط و پرورش آنها نیز باید همراه هم تحقق پذیرد. این موضوع در انتخاب انواع فعالیتهای آموزشی دانش آموزان از اهمیت ویژه ای برخوردار است. مثلاً آموزش مفهوم” گرما باعث افزایش حجم مواد می شود” یک( فرایند علوم)، طی شود تا آموزش به واقع اتفاق افتد. قبل از توجه به این مورد، به دو نکته مهم دیگر که بر اهمیت آموزش علوم تأکید دارد می پردازیم. اول این که چه ما علوم را به کودکان آموزش دهیم چه ندهیم، آنان، خود، از اولین سالهای کودکیشان، عقاید و نظریاتی درباره دنیای اطراف خود کسب می کنند. اگر این عقاید بر اساس مشاهدات اتفاقی و حوادث تحقیق نشده و قبول شنیده ها باشد احتمالاً غیر علمی و گذر است و از این گونه تصورات در اطراف کودکان زیاد است و به هر حال کودکان آنها را کسب می کنند. مثلاً بسیاری معتقدند” اگر در کتری ببندید، آب در دمای کمتری می جوشد” یا” جریان الکتریسته زمانی که سیم ها تاب نخورده بیشتر است” و بسیاری تصورات غلط دیگر که بر تصورات کودکان در مورد تجاربشان اثر می گذارد. مسئله دیگر این که اگر کودکان به خود گذاشته شوند با تصوراتشان عقایدی خلق می کنند که بیشتر غیر علمی اند: مثلاً” برای به حرکت درآوردن اجسام نیرو لازم است حال آن که برای متوقف ساختن آنها نیرویی لازم نیست". (کتاب معلم چهارم دبستان ،۱۳۸۱ ،ص ۴ )
از آنجا که این عقاید را می شود آزمایش کرد، وظیفه علوم این است که به کودکان اولاً علاقه مندی و ثانیاً مهارت کافی برای انجام این آزمایش داده شود. انجام آزمایش ها نه تنها باعث اصلاح عقاید آنها می شودف بلکه به آنان می آموزد که در علوم تجربی نسبت به آنچه ” حقیقت” نامیده می شود شک کنند مگر آن که صحت آن از طریق آزمایش تجربه کنند. از این طریق به راحتی می توان فرایند” فرضیه سازی” را برای آنان توضیح داد و به این ترتیب آنها در می یابند که گاه عقاید و نظریاتی وجود دارد که صحت آنها از طریق آزمایش قابل اثبات نیست ولی تا زمانی که در عمل رد نشوند و با آزمایش ها و تجارب سازگارند، مفیدند.
فراگیری این آموزش در اوایل دوران کودکی از دو نظر اهمیت دارد، یکی آن که کودکان در می یابند که عقایدی صحیح است که مستدل باشد و دوم این که احتمال پذیرش نظریات غیر مستدلی که با مفاهیم علمی در تضاد مستقیم است کم می شود. آنچه مهم است این است که بررسیهای متعدد نشان داده که هر چه طول مدت زمانی که فرد عقیده غلطی را کسب کرده زیادتر باشد امکان تغییر آن مشکل تر است.
در عمل دیده ایم فرایند تغییر نظر دانش آموزان دبیرستانی هنگامی که نظر غیر علمی را پذیرفته اند بسیار مشکل تر از این فرایند در دانش آموز ابتدایی است. بزرگسالان در مقابل تغییر عقیده مقاومت می کنند و این خود مانعی بزرگ در آموزش علوم به دانش آموزان بزرگسالان است، به این دلیل اگر آموزش علوم در دوره دبستان مسیر منطقی خود را طی کند، مانع پیدایش بحران در دوره دبیرستان خواهد شد. هنگامی که دانش آموز دبستانی یاد می گیرند که پذیرش این نظریه که” بستن در قابلمه آبی که روی شعله است باعث می شود آب در دمای کمتری بجوشد” باید با آزمایش کردن همراه باشد، و زمانی که آزمایش این نظریه را رد کرد او به سادگی قبول می کند که باید انعطاف پذیر باشد و اشتباهات را بپذیرد.
به این دلیل این دانش آموز در دوره دبیرستان در دروس علوم تجربی نظریات غیر علمی خود را ساده تر کنار بگذارد. (کتاب معلم چهارم دبستان ،۱۳۸۱ ،ص ۵ )
هدفهای آموزش علوم در دوره ابتدایی سه حیطه زیر را شامل می شود:

1. 1. کسب دانستنی های ضروری

1. 1. کسب مهارتهای ضروری

۳- کسب نگرشهای ضروری .(همان منبع،ص ۶ )
۲-۳- پیشینه مطالعاتی
۲-۳-۱ بررسی تحقیقات انجام شده در ایران:
الف )در حوزه تحلیل محتوای ویلیام رومی
در ارتباط با محتوای کتب درسی دوره ابتدایی، تحقیقی تحت عنوان بررسی میزان دشواری واژه های متداول جهت انتقال مفاهیم علمی کتاب علوم تجربی چهارم دبستان، توسط آقای منصور حیدر فر به عنوان پایان نامه فوق لیسانس در سال ۱۳۶۹ در دانشگاه تربیت معلم تهران صورت گرفته است. یافته های مهم این تحقیق عبارتند از:
۱- واژه های به کار رفته در کتاب علوم تجربی پایه چهارم از توان علمی و سطح درک و فهم آنها بیشتر می باشد.
۲- پنجاه درصد دانش آموزان حتی  محتوای کتاب علوم را نفهمیده اند زیرا نمره بسیار ضعیفی در آزمون به دست آورده اند. بدین ترتیب هر سال باید نیمی از دانش آموزان مردود شوند اما چون نظام آموزشی و ارزشیابی تحصیلی، متکی بر حافظه است از این رو این گروه از دانش آموزان نیز امکان ارتقاء به کلاس بالاتر راه می دهد.
۳- افرادی که والدینشان از تحصیلات بیشتری برخورداند، نمرات بیشتری در آزمون به دست آورده ند و مطالعه غیر درسی در افزایش خزانه لفات دانش آموزان مؤثر بوده است(حیدر فر، ۱۳۶۹).
همان طور که ملاحظه می شود این تحقیق نشان می دهد که مفاهیم واژه های به کار رفته در کتاب فراتر از قوه فهم دانش آموزان است و این شبهه را به وجود آورد که عدم توانایی دانش آموزان فقط به واژه ها و مفاهیم را بسته است یا نحوه ارائه محتوا نیز شکل درست و فعال ارائه شده است؟ بنابراین برای روشن شدن این مطلب بررسی نحوه ارائه محتوا و مفاهیم نیز ضرورت می یابد.( حیدر فر، ۱۳۶۹).
نتایج پژوهش قاسم نصراللهی گیل در سال تحصیلی ۷۳-۷۲ تحت عنوان ” تجزیه و تحلیل کمی بخش جغرافیای کتب تعلیمات اجتماعی پایه های چهارم و پنجم دبستان و کتب جغرافیای دوره راهنمایی به روش ویلیام رومی ” به عنوان پایان نامه کارشناسی ارشد در دانشگاه علامه نشان می دهد که :
۱- میزان درگیری دانش آموز با متن بخش جغرافیای کتب تعلیمات اجتماعی پایه های چهارم و پنجم و کتاب جغرافیای پایه سوم راهنمایی ، میزان درگیری دانش آموز با متن هر یک ار فصول این پایه صفر است . میزان درگیری دانش آموز با شکل و نمودار هر یک از فصول ،کمتر از حداقل مطلوب ( ۴/۰ ) یا صفر است .
میزان درگیری دانش آموز با پرسش فصول ۱ ، ۲ ، ۵ ، و ۷ بین دو حد مطلوب ( ۴/ ۰ و ۵/۱ ) و سایر فصول پایین تر از حداقل مطلوب ( ۴/۰ ) است . شکل و نمودار و پرسش بخش جغرافیای کتب و تعلیمات اجتماعی پایه های چهارم و پنجم دبستان و شکل و نمودار کتاب جغرافیای اول راهنمایی ، شاخص درگیری دانش آموز با محتوا ، بالاتر از حداقل مطلوب ( ۴/۰ ) هستند در نتیجه شیوه تالیف آنها فعال است و مطلوب بوده است . میزان درگیری دانش آموز با متن ، شکل و نمودار و پرسش از بخش جغرافیای کتب تعلیمات اجتماعی دبستان به کتب جغرافیای دوره راهنمایی تغییر معنی دار کرده است . به عبارت دیگر میزان درگیری دانش آموز با متن ، شکل و نمودار و پرسش کاهش یافته است .
نتایج پژوهش اعظم یعقوبیان در سال تحصیلی ۱۳۷۷ تحت عنوان ” بررسی محتوای کتاب جغرافیای دوره پیش دانشگاهی بر اساس تکنیک ویلیام رومی ” به عنوان پایان نامه کارشناسی ارشد در دانشگاه علامه نشان می دهد که :

1. 1. شاخص درگیری محاسبه شده در زمینه متن کتاب جغرافیای دوره پیش دانشگاهی در سال تحصیلی ۷۷ بسیار نازل و غیر قابل قبول می باشد . ( شاخص برابر ، ۰۱۵/۰ است ) بنابراین متن کتاب نمی تواند منجر به ایجاد درگیری فعال گردد .

1. 1. شاخص درگیری دانش آموزان با پرسشهای کتاب در حد مطلوب است .( شاخص برابر با ۶۲/۰ است)

لذا پرسشها می تواند باعث مشارکت دانش آموزان در امر یادگیری و در نهایت ایجاد یادگیری فعال در آنان گردند .

1. 1. با توجه به آنکه شاخص محاسبه شده در رابطه با درگیری دانش آموزان با اشکال کتاب ،کمتر از حد مطلوب ویلیام رومی است ، لذا پرسشها نمی تواند باعث مشارکت دانش آموزان در امر یادگیری و در نهایت ایجاد یادگیری فعال در آنان گردند .

1. 1. با توجه به آنکه شاخص محاسبه شده در رابطه با درگیری دانش آموزان با اشکال کتاب ،کمتر از حد مطلوب ویلیام رومی می باشد ( شاخص برابر با ۰۵/۰ است ) ، لذا می توان نتیجه گرفت که اشکال کتاب نمی تواند سبب یادگیری فعال در دانش آموزان گردند . بنابراین می توان گفت از میان سه مقوله متن ، پرسش و اشکال کتاب مورد نظر ، تنها پرسشها می توانند منجر به یادگیری فعال دانش آموزان گردند .

نتایج پژوهش جوادی پور ،محمد در سال ۱۳۷۴ ،تحت عنوان “بررسی نحوه تالیف کتابهای تعلیمات اجتماعی دوره راهنمایی تحصیلی بر اساس تکنیک ویلیام رومی در نظام آموزش و پرورش” به عنوان پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه علامه نشان می دهد که :

1. 1. شاخص درگیری دانش آموزان تا متن در کتابهای تعلیمات اجتماعی در سال اول ۲۹/۰ در سال دوم ۱۳/۰ و سال سوم ۰۹/۰ می باشد . بدین وسیله مشاهده می شود که شاخص درگیری در هر سه کتاب ب اساس تکنیک ویلیام رومی پایین تر از حد مطلوب بوده و متون تالیف شده به روش غیر فعال می باشند .

1. 1. شاخص درگیری دانش آموزان با پرسش در کتابهای تعلیمات اجتماعی سال اول ۰۸/۱ و سال دوم ۴۸/۰ و سال سوم ۲۵/۰ می باشد . نتایج تحقیق نشان می دهد که شاخص درگیری در کتابهای سال اول و دوم بالاتر از حد مطلوب قار دارد در حالی که در کتاب سال پایین تر از حد مطلوب می باشد .

1. 1. شاخص درگیری دانش آموزان با اشکال در کتابهای تعلیمات اجتماعی در سال اول ۱ ،در سال دوم صفر و در سال سوم ۲۵/۰ می باشد . نتایج تحقیق نشان می دهد که شاخص درگیری اشکال تنها در سال اول در حد مطلوب و در کتابهای سال دوم و سوم پایین تر از حد مطلوب قرار دارد.

نتایج پژوهش سعید صداقت در سال ۷۵-۱۳۷۴ تحت عنوان “ارزشیابی شیوه تالیف محتوای کتابهای علوم تجربی پایه اول و دوم ابتدایی با بهره گرفتن از روش ویلیام رومی “به عنوان پایان نامه کارشناسی ارشد در دانشگاه تربیت معلم نشان می دهد که :

1. 1. پرسشهای کتاب علوم تجربی پایه اول و دوم ابتدایی به صورت عیرفعال ارائه شده اند.

1. 1. تصاویر کتاب علوم تجربی پایه اول ابتدایی به صورت عیرفعال ارائه شده اند.

1. 1. تصاویر کتاب علوم تجربی پایه دوم ابتدایی به صورت فعال ارائه شده اند.

1. 1. متن کتاب علوم تجربی پایه اول و دوم ابتدایی به صورت فعال ارائه شده اند.

نتایج پژوهش کوروش فتحی واجارگاه در سال ۱۳۷۲ تحت عنوان ” ارزشیابی شیوه ارائه محتوای کتب علوم تجربی دوره ابتدایی سال ۷۲-۷۱ بااستفاده از روش ویلیام رومی “به عنوان پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه تربیت معلم نشان می دهد که :
شیوه تالیف کتب علوم پایه های دوم و سوم و چهارم و پنجم ابتدایی نامطلوب اما پرسش اکثر فصول در حد مطلوب می باشد،و شاخص درگیری دانش آموز باتصاویر و اشکال اکثر فصول این کتب به استثنای پایه پنجم(چهار فصل کمتر از ۴/۰ و چهار فصل در حد مطلوب می باشد )نا مطلوب است .
نتایج پژوهش سید منصور مرعشی تحت عنوان ” ارزشیابی شیوه ارائه محتوای کتاب شیمی ۲ بااستفاده از روش ویلیام رومی “در نشریه آموزش شیمی نشان می دهد که :

۴-۹- ^[67]
Signavio در سال ۲۰۰۹، در آلمان و آمریکا تأسیس شد. در این نرم­افزار تمام مدل­ها با توجه به استانداردها و ماژول­های طراحی تعریف می­شوند. این ابزار به کارشناسان مدل­سازی توانایی آزمایش و مقایسه­ مدل­ها را برای بهینه­سازی طراحی گردش کار می­دهد. زبان مدل سازی BPMN 2.0 ، UML می­باشد. مستندسازی فرایند، تجزیه­وتحلیل، شبیه­سازی، طراحی فرایند، همکاری فرایند، بهینه­سازی فرایند، ویرایش گرافیکی نمودار، سیستم پیشنهاد­دهی اتوماتیک به سیستم برای عناصر نمودار، ورودی­های نمودار که عبارتند از XPDL، BPMN 2.0 XML، SGX، مخزن فرایند مرکزی، ساختار پوشه­بندی، سلسله مراتب فرآیندها، مدل­سازی خصوصی، از بین بردن عملیات زائد، مدیریت مرکزی، مدیریت ورژن، مقایسه­ نسخه­ها­ی قدیمی و جدید، جستجو برای تمام مدل­های فرایند، ایجاد ارتباط با اسناد خارجی از دیگر ویژگی­های این نرم افزار می­باشد. همچنین:

یکپارچگی سیستم
این نرم­افزار قابلیت ادغام با نرم­افزارهایCRM و ERP را دارا می­باشد.
گزارش­دهی فرایند
مستند­سازی فرآیندها و قابلیت گزارش­گیری (PDF, Word )
گزارش با بهره گرفتن از قابلیت ­های Excel
قابلیت Quick Model برای همه کاربران مدل­سازی
ایجاد صفحات گسترده به کمک BPMN 2.0 درمدل فرایند
قابلیت خودآموز بودن نرم­افزار
اصلاح نمودارهای موجود
قراردادهای مدل­سازی
پیکره­بندی زیر­ساخت­های مدل­سازی
ساختار فرآیندها
جانمایی سازمان
مستندات فرآیندها
تعریف مستندات
طراحی انعطاف­پذیر مستندات فرایند با توجه به محتوا
محاسبه هزینه فرایند
برآورد زمان و هزینه نسبت به مدل­های فرایند
اعتبار­سنجی
گزارش­گیری از هزینه­ های فرایند و مصرف منابع در اکسل
بررسی ساختار زیرفرآیندها
پشتیبانی از چند زبان
استفاده از مدل در چندین زبان (انگلیسی، اسپانیایی، آلمانی(
استفاده از زبان­های مختلف در پورتال­ها
مدیریت و تنظیمات امنیتی
مدیریت گروه ­های کاربری
دستورالعمل­های رمزنگاری
محدود کردن استفاده ازIP تعریف شده و اعتبار اضافی برای کاربران
فرایند شبیه­سازی کامل
شبیه­سازی دستی با بهره گرفتن از ویژگی­های هزینه و زمان
شبیه­سازی خودکار
استفاده از منحنی توزیع و نرخ ورود
در دسترس بودن و تخصیص منابع
بررسی نتایج شبیه­سازی
مقایسه بین اجرای شبیه­سازی­های مختلف
تصویب گردش کار
گردش کار سفارش شده برای فرآیندها
همکاری بین ذی­نفعان فرایند­های مختلف
نظارت بر مراحل مختلف فرایند
با همکاری پورتالSignavio فرآیندهای ویرایش شده، در اختیار تمامی کارکنان قرار می­گیرد و به تأیید آن­ها می­رسد. همکاران نه­تنها می­توانند در مورد جزئیات فرایند اطلاع­رسانی کنند، بلکه می­توانند از ایده­های یکدیگر جهت بهبودی فرایند بهره ببرند. پورتال می ­تواند به­راحتی در اینترانت به اشتراک گذاشته شود. هر یک از مدل­ها را می­توان، در هر زمان به­روزرسانی کرد، بدون این که لازم باشد به طور مستقیم بر روی وب منتشر شود. پس از تصویب این تغییرات، آخرین نسخه از نمودار فرایند در دسترس همه قرار گرفته می­ شود. هر کاربر که عضو مجموعه شده باشد به دنبال این به­­روزرسانی، ایمیلی جهت اطلاع دریافت می­ کند.
۴-۱۰- AccuProcess^[68]
AccuProcess ، راه حلی برای مدل­سازی شرکت­ها و سازمان­ها در ابعاد مختلف فراهم می­ کند. مدل­ساز محصول AccuProcess توسط تحلیل­گران کسب­وکار و مدیران مورد استفاده قرار می­گیرد، چراکه یک طراح بصری و آسان برای فرآیندهای کسب­وکار است و شبیه­سازی، مستند سازی و تجزیه­وتحلیل فرآیندهای کسب­و کار را بر عهده دارد. زبان استاندارد مورد استفاده در این نرم­افزارBPMN می­باشد. این ابزار توسط مدیران و مشاوران سازمان، برای کمک به درک و بهبود فرآیندها مورد استفاده قرار می­گیرد. این ابزار، راهی ایده آل برای تبدیل وضع موجود به وضع مطلوب در مدیریت فرایند کسب­وکار و مهندسی مجدد کسب­وکار می­باشد.
سه دلیل اصلی که کاربران AccuProcess این محصول را انتخاب می­ کنند عبارتند از:

Ga-Al-As برای به دست آوردن نتایج کلینیکی مطلوب در درمان ها و برنامه های مختلف استفاده شده اند ولی هنوز استفاده از لیزر کم توان به صورت گسترده توسط جامعه پزشکان و دندانپزشکان پذیرفته نشده است شاید مهم ترین علت این عدم پذیرش ، عدم آگاهی پزشکان درباره اثرات LLLT در سطح سلولی و مولکولی باشد (۸) .

تکثیر فیبروبلاست ها همراه با رژنراسیون پریودنتال یک نتیجه ایده آل درمانی است زیرا باعث حذف پاکت و بازسازی انساج پریودونشیوم می شود ترمیم سریع لثه نیز از اهداف مهم متخصصین پریو است. ترمیم بافت همبند آسیب دیده پس از جراحی های پریودنتال با تشکیل بافت جوانه ای آغاز می شود و فیبروبلاست ها در در بافت جوانه ای تکثیر پیدا می کنند و کلاژن و سایر بسترهای خارج سلولی را تولید می کنند (۹) در لثه نیز فیبروبلاست ها از اجزا اصلی جهت ترمیم بافت هم بند لثه محسوب می شوند . فیبروبلاست های لثه در طی مراحل ترمیم ، ماتریکس خارج سلولی بافت هم بندی لثه را ترشح می کنند و منشا تشکیل الیاف کلاژنی و رمدلینگ سریع و گسترده آن ها می باشند (۱۰) .
این مطالعه با هدف بررسی تاثیر لیزر کم توان Ga-Al-As بر تکثیر و عملکرد فیبروبلاست های پریودونشیوم انسان ( رده سلولی HFG3-P153) در محیط invitro انجام می شود .
فصل دوم
کلیات و مروری بر متون

بافت های نگه دارنده ی دندان :

دندان توسط دستگاه پشتیبان اختصاصی شده ای که شامل استخوان آلوئولار, پریودنتال لیگامنت و سمان است به استخوان آرواره متصل شده همه ی اینها توسط لثه محافظت می گردند .
پریودنتال لیگامنت :
پریودنتال لیگامنت بافت همبند به شدت اختصاصی است که mm2/0 عرض دارد و بین دندان و استخوان آلوئول قرار می گیرد.عملکرد اصلی آن متصل کردن دندان به استخوان فک است که این عمل دندان را قادر می سازد تا در مقابل فشارهای ناشی از جویدن مقاومت کند .این نیاز با ایجاد توده هایی از دسته های رشته های کلا‍‍‍‍‍‍ژن که فضای بین دندان و استخوان را طی می کنند و ماتریکس ‍ژل مانند برطرف می گردد. هر دسته از رشته های کلاژن به طنابی بهم تابیده شبیه است که هر رشته به تنهایی می تواند به طور مداوم تغییر شکل پیدا کند بدون آنکه تمام دسته ساختمان و عمل خود را از دست بدهد بدین طریق دسته های رشته های کلاژن می توانند با فشارهایی که روی آنها وارد می شود تطابق حاصل کنند .
مخاط دهان :
حفره ی دهان توسط غشایی مخاطی پوشیده می گردد .این غشا از دو لایه تشکیل شده اند که عبارتند از یک لایه اپی تلیالی ویک لایه بافت همبند به نام آستر مخاط .این غشا جهت کاری که باید انجام دهد به طور خاصی تطابق یافته است .اگرچه وظیفه اصلی مخاط پوشاندن و محافظت است ولی به عنوان بافتی متحرک که حرکت آزادانه ی لبها و گونه ها را امکان پذیر می سازد عمل می نماید در بعضی از نقاط هم این غشا به عنوان یک عضو چشایی عمل می کند .
مخاط دهان توسط دندانها سوراخ شده است واین صفت آناتومیکی , تاثیر زیادی در شروع بیماری های پریودنتال دارد. در بدن دندان ها تنها ساختمانهایی هستند که اپی تلیوم را سوراخ می کنند.در حالی که ضمائم اپیدرمی مثل مو وناخن زوائد اپی تلیالی هستند و اپیتلیوم را سوراخ نمی کنند و همواره لایه های اپی تلیوم در آن نواحی به صورت ممتد و پیوسته است.این سوراخ شدگی مشخص می کند که باید اتصالی بین لثه ودندان برقرار گردد.
لثه :
قسمتی از مخاط که بلافاصله دندان روئیده شده را احاطه نماید لثه نام دارد .
لثه عملا” از دو بخش تشکیل شده است :
قسمتی که به طرف حفره ی دهان است جزء مخاط جونده است.
قسمتی که به طرف دندان است.این قسمت که بخشی از پریودنشیوم را نیز تشکیل می دهد در اتصال لثه به دندان شرکت دارد.
تشخیص بین این دو قسمت با کشیدن خطی از راس زائده آلوئول تا ستیغ لثه میسر است.به این ترتیب اتصال مخاط دهان و دندان به قدر کافی محکم نیست .آنتی ژنها براحتی می توانند از میان آن گذشته و در نسج لثه ایجاد التهاب کنند.
پریودنشیوم :
پریودنشیوم مجموعه بافت هایی است که وظیفه پشتیبانی و حمایت از دندان را بر عهده دارند و شامل سمنتوم ,لیگامان دور دندانی(PDL) , استخوان پوشاننده ی آلوئول (Socket) و آن بخش از لثه که رو به رو به دندان است می باشد .
شکل گیری اتصال لثه ای- دندانی :
آن قسمت از لثه که رو به دندان است نیز قسمتی از پریودنشیوم را تشکیل می دهد. برای درک تکامل D.G.j (Dento Gingival Junction) لازم است بافت هایی را که دندان را قبل از حرکات رویشی اش می پوشانند، توصیف کنیم. در این هنگام تاج دندان توسط یک لایه دوقسمتی از سلول های اپی تلیال پوشانده می شود. سلول هایی که در تماس با مینا قرار دارند، آملوبلاست ها می باشند که پس از انجام وظیفه خود همی دسموزوم هایی را به وجود می آورند و یک غشای پایه ترشح می کنند و محکم به سطح مینا می چسبند. لایه خارجی تشکیل شده است از سلول هایی که مسطح ترند بقایای لایه های عضو دندانی می باشند. این دو لایه سلول با هم اپی تلیوم دندانی کاهش یافته خوانده می شوند و از اپی تلیوم دهانی پشتیبانی می کنند. هنگامی که رویش دندان آغاز می گردد این بافت همبند از بین می رود. در مورد ارتباط بین بافت همبند و اپی تلیوم بحث شده و تشکیل اتصال دندانی لثه ای یک مثال دیگری از این ارتباط است .در پاسخ به تغییرات قهقرایی که در بافت همبند صورت می گیرد .سلول های اپی تلیال مینایی کاهش یافته و اپی تلیوم دهان به روش خاصی همانند اپی تلیومی که توسط یک بافت همبند آسیب دیده پشتیبانی می شود دژنره می شوند .
همانطور که سلول های اپی تلیالی تکثیر یافته و مهاجرت می کنند فضاهای بین سلولی این فضاها عریض تر می گردد در نتیجه سلول های لایه خارجی اپی تلیوم دندانی کاهش یافته و سلول های بازال اپی تلیوم دهان پرولیفراسیون نموده و به سمت بافت همبندی که در حال دژنره شدن است, مهاجرت می نمایند و سرانجام به هم پیوسته و توده ای از سلول های اپی تلیال را بر روی دندانی که در حال رویش است , ایجاد می نمایند. مرگ سلول ها در قسمت میانی این توده اپی تلیالی منجر به تشکیل کانالی می شود که دندان بدون خونریزی می روید (در دهان ظاهر می شود) .
از این توده اپی تلیوم که بعنوان توده ی اپی تلیومی سر آستین مانند Epithelial cuff نیز شناخته می شود بعلاوه باقیمانده ی اپی تلیوم دندانی کاهش یافته , جزء اپی تلیالی از اتصال دندانی لثه ای بوجود می آید که با بافت همبند سست و ضعیفی در رابطه است. این یک مشاهده ی بسیار مهم است . زیرا نشان می دهد بافت همبند , مورفولوژی اپی تلیوم دندانی لثه ای (Dento Gingival Epithelium)D.G.E را تعیین می کند. بنابراین سلول های اپی تلیوم سر آستین شکل پرولیفره شده و مهاجرت می کنند و توسط فضاهای بین سلولی عریض شده از هم جدا می شوند .
آنتی ژن های حفره ی دهان به محض اینکه نوک کاسپ نمایان شود از میان این فضاهای بین سلولی عریض عبور کرده و یک پاسخ التهابی حاد را در بافت همبند پشتیبان اپی تلیوم آغاز می نماید .
تظاهرات کلینیکی این پاسخ آماسی , نیش زدن دندان(Teething) نامیده می شود. تکامل بعدی اپی تلیوم شکاف دار D.G.J بر روی ناحیه معین بافت همبند ملتهب بوقوع می پیوندد .هنگامی که نوک کاسپ دندانی که در حال رویش است.به حفره ی دهان راه می یابد , گروهی از سلول های اپی تلیوم دهان از روی اپی تلیوم دندانی کاهش یافته شروع به مهاجرت در جهت نوک ریشه می کنند . در این هنگام اتصال اپی تلیوم لثه به دندان , از طریق آملوبلاست های کاهش یافته و همی دسموزوم های آنها و غشاء بازالی که مجاور سظح مینا قرار دارد , حاصل می گردد .چنین اتصالی یک اتصلال اپی تلیالی اولیه است (شکل ۲-۱).بتدریج آملوبلاست های کاهش یافته از بین رفته و دیگر قدرت تقسیم به دست نمی آورند, این سلول ها تمامی مورفولوژی خود را تعویض نموده و به سلول های اپی تلیال متفلس تغییر شکل می دهند . اتصال خود را به سطح مینا حفظ می نمایند .سلول های لایه خارجی اپی تلیوم کاهش یافته نیز به سلول های اپی تلیال سنگفرشی تغییر پیدا می کنند.
اما این سلول ها توانائی خود را برای تقسیم حفظ می نمایند . در نتیجه آن تقسیم سلولی مستمر نهایتا” آملوبلاست های تغییر شکل یافته , با سلول های دختری تازه تشکیل شده اپی تلیوم مینایی کاهش یافته جایگزین می شوند .
شکل۲-۱ میکروگراف نوری از اتصال کامل شده
رشد بیش از اندازه سلول های اپی تلیال از stratify cuff سلول های اپی تلیوم دندانی تغییر شکل یافته را از منبع تغذیه شان جدا کرده ودر نتیجه سلول های اپی تلیوم تغییر شکل یافته دژنره می شوند و در نتیجه این دژنراسیون شیار لثه ای را ایجاد می نمایند.
بنابراین کمی پس از آنکه دندان رویش پیدا نمود , اپی تلیوم D.G.j ویژگی های خاصی پیدا می کند . ممکن است آخرین تغییر شکل اپی تلیوم دندانی کاهش یافته به اپی تلیوم مطبق سنگفرشی تا ۴-۳ سال پس از رویش دندان انجام شود , بلافاصله پس از آنکه تمام اپی تلیوم کاهش یافته به اپی تلیوم سنگفرشی تبدیل شد , تکامل D.G.j تمام شده تلقی می شود .در این هنگام D.G.j به طرف محل اتصال سمان مینا D.G.j کشیده شده جزء اپی تلیالی آن از اپی تلیوم اتصالی تشکیل شده و قسمت اعظم این اپی تلیوم اتصالی از تغییر شکل اپی تلیوم دندانی کاهش یافته تشکیل گردیده است . اپی تلیوم شیاری از اپی تلیوم سر آستین مانند تشکیل شده است .
اگرچه اپی تلیوم دندانی به طور اختصاصی در تکامل D.G.j شرکت می کند , اما وجود آن برای تکامل مجدد این اتصال پس از ژنژیوکتومی لازم نمی باشد .اغلب این اتصال مجددا” پس از اعمال جراحی در سطح پایین تری در روی دندان دوباره به وجود می آید و جزء اپی تلیالی آن از سلول های مشتق از اپی تلیوم دهان بوجود می آید.
آناتومی اتصال لثه ای دندانی که مجددا” تشکیل می شود جزء خواص بافت همبند پشتیبانی کننده ی اپی تلیوم است.
به تازگی مشخص شده است که التهاب در اکثر موارد تغییراتی را در بافت همبند پشتیبانی کننده محل اتصال سبب می شود. این بدان معناست که با گذشت زمان اغلب بافت همبند پشتیبان دندان بتدریج از دست می رود که این مسئله خود منتج به تغییر محل تدریجی D.G.j به طرف ریشه می گردد .
بنابراین محل اتصال با بالا رفتن سن به طرف سطح سمان ریشه پیشروی می کند .بد نیست اگر در اینجا شماری از اعمال این اپی تلیوم را در طی تکامل دندان مجددا” مرور کنیم .
اولا” اپی تلیوم دارای یک عمل شکل دهندگی (مورفوژنیک) می باشد که به تعیین شکل تاج کمک می کند.
ثانیا” دارای نقش القایی در آغاز عاج سازی تاج و ریشه بوده و بنابراین اندازه , شکل وتعداد ریشه های دندان را تعیین می نماید .
ثالثا” دارای عمل سازندگی است که در آن سلول هایش به طور ماهرانه ای مینا را بوجود می آورند .
رابعا” بدون آنکه باعث راه پیدا نمودن بافت همبند به بیرون شود سرانجام در تشکیل D.G.j کمک می کند.
پریودونتال لیگامنت:
لیگامان پریودونت بافت همبند نرم ویژه ای است که بین سمان پوشاننده ریشه دندان و استخوانی که دیواره ساکت (Socket) را تشکیل می دهد،‌قرار گرفته است. عرض آن بین ۵% تا ۳۸/. میلی متر متغیر است و نازک ترین قسمت آن در اطراف  میانی ریشه می باشد.
عرض متوسط لیگامان پریودونت در ۱۶-۱۱ سالگی mm 21/0 و در ۵۳-۳۲ سالگی mm18/0 در سال های ۵۱ تا ۶۷ به ۱۵/۰ می رسد لیگامان پریودونت بافت هم بندی می باشد که وظیفه اصلی اش پشتیبانی دندان در ساکت دندانی و مقاومت بخشیدن به آن در مقابل نیروهای قابل توجه حاصل از جویدن است.
لیگامان پریودونت علاوه بر اتصال دندان به استخوان وظیفه دیگری نیز به عهده دارد که عبارت است از : به عنوان یک رسپتور گیرنده حسی است که برای جایگزینی صحیح فکین طی فونکسیون طبیعی عمل می نماید. همانند هر بافت هم بند دیگر،‌لیگامان پریودونت نیز از تعدادی سلول و یک جزء‌خارج سلولی که همان رشته ها و ماده بنیادی می باشد تشکیل شده است. سلول هایی که در لیگامان وجود دارند عبارتند از:
استئوبلاست ها و استئو کلاست ها (از لحاظ تکنیکی در لیگامان پریودونت قرار دارند ولی عملا (Functionally) همراه استخوان می باشند. فیبروبلاست ها و بقایای سلولی اپی تلیالی مالاسز، ماکروفاژها،‌سلول های اندیفرانسیه مزانشیمی و سمنتوبلاست ها (که باز هم از نظر تکنیکی در لیگامان قرار دارند ولی از لحاظ عملی همراه با سمان هستند). جزء‌خارج سلولی تشکیل شده است از دسته های رشته های کلاژن مشخصی که در ماده بنیادی غوطه ورند , مقادیر کمی از انواع دیگر رشته ها نظیر رشته های اکسی تالان نیز در لیگامان پریودونت یافت می شوند ,ماده بنیادی به مقدار زیادی از گلیکوز آمینوگلیکان ها،‌گلیکوپروتئین ها و گلیکولیپیدها تشکیل شده است.
فیبروبلاست ها (Fibroblasts):
‌سلول اصلی لیگامان پریودونت فیبروبلاست است به علت مقادیر بالایی از باز سازی که در لیگامان پریودونتال وجود دارد،‌محتویات آن به طور ثابتی ساخته و بر چیده و مجددا جایگزین می شوند این تغییر و تبدیل به میزان زیادی توسط فیبروبلاست ها صورت می گیرد.
فیبروبلاست لیگامان سلولی بزرگ با سیتوپلاسم وسیع است و دارای مقادیر زیادی از تمامی ارگانل هایی می باشد که با سنتز و ترشح پروتئین در ارتباط می باشند این ارگانل ها عبارتند از رتیکولوم آندوپلاسمیک خشن،‌کمپلکس های گلژی متعدد و زیکول های ترشحی فراوان،‌این سلول دارای یک اسکلت سلولی پیشرفته است که بطور اختصاصی دارای شبکه اکتین فراوان است.
جدول ۲-۱ نسبت درصد عناصر ساختمانی در پریودونتال لیگامنت دندان مولار موش

فصل پنج : بحث و نتیجه گیری
۵-۱- مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………. ۱۱۸
۵-۲- خلاصه نتایج ……………………………………………………………………………………………………….. ۱۲۰
۵-۳- بحث نتایج …………………………………………………………………………………………………………. ۱۲۱
۵-۴- محدودیت های پژوهش ……………………………………………………………………………………….. ۱۲۷
۵-۵- پیشنهادات پژوهش …………………………………………………………………………………………………… ۱۲۸
منابع
الف) منابع فارسی …………………………………………………………………………………………………………… ۱۳۱
ب) منابع لاتین ……………………………………………………………………………………………………………… ۱۳۴
پیوست ………………………………………………………………………………………………………………………….. ۱۳۷
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول ۴-۱ : شاخص های توصیفی مربوط به ویژگی های جمعیت شناختی افراد مرحله اول (۴۰۸ = n)……………………………………………………………………………………………………………………. 100
جدول ۴-۲ : نتایج توصیفی مربوط به متغیرهای پژوهش افراد مرحله اول (۴۰۸ = n)……………. 101
جدول ۴-۳ : نتایج توصیفی مربوط به ویژگی های آزمودنی ها بر حسب دو گروه (MBSR و کنترل)…………………………………………………………………………………………………………… ۱۰۳
جدول ۴-۴ : نتایج توصیفی مربوط به متغیرهای پژوهش در دو گروه آزمایش و کنترل در مرحله پیش آزمون و پس آزمون ……………………………………………………………………………………………….. ۱۰۴
جدول ۴-۵ : نتایج مربوط به مقایسه متغیر نگرانی بیمارگونه در گروه های آزمایش و کنترل براساس آزمون یومن ویتنی …………………………………………………………………………………………….. ۱۰۶
جدول ۴-۶ : نتایج مربوط به مقایسه متغیر فرانگرانی در گروه های آزمایش و کنترل براساس آزمون یومن ویتنی ……………………………………………………………………………………………… ۱۰۷
جدول ۴-۷ : نتایج توصیفی مربوط به انتظار از درمان، در گروه آزمایش ………………………………. ۱۰۹
جدول ۴-۸ : نتایج توصیفی مربوط به رضایت از درمان، در گروه آزمایش ……………………………. ۱۱۰
جدول ۴-۹ : نتایج مربوط به مقایسه متغیر نگرانی بیمارگونه مرحله ی پیش آزمون، در دو گروه آزمایش و کنترل براساس آزمون یومن ویتنی ……………………………………………………………………… ۱۱۱
جدول ۴-۱۰ : نتایج مربوط به مقایسه متغیر فرانگرانی مرحله ی پیش آزمون، در دو گروه آزمایش و کنترل براساس آزمون یومن ویتنی……………………………………………………………………….. ۱۱۲
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول ۴-۱۱ : نتایج مربوط به مقایسه میانگین نمره پیش آزمون با پس آزمون متغیر نگرانی بیمارگونه، در گروه آزمایش، براساس آزمون ویلکاکسون …………………………………………………… ۱۱۳
جدول ۴-۱۲ : نتایج مربوط به مقایسه میانگین نمره پیش آزمون با پس آزمون متغیر فرانگرانی، در گروه آزمایش، براساس آزمون ویلکاکسون …………………………………………………………………… ۱۱۴
جدول ۴-۱۳ : نتایج مربوط به مقایسه میانگین نمره پیش آزمون با پس آزمون متغیر نگرانی بیمارگونه، در گروه کنترل، براساس آزمون ویلکاکسون ……………………………………………………… ۱۱۵
جدول ۴-۱۴ : نتایج مربوط به مقایسه میانگین نمره پیش آزمون با پس آزمون متغیر فرانگرانی، در گروه کنترل، براساس آزمون ویلکاکسون ……………………………………………………………………… ۱۱۶
فصل اول
کلیات طرح
۱-۱- بیان مساله
از آن جا که بسیاری از فرایندهای مرتبط با نگرانی در اختلالات روان شناختی نقش دارند، نگرانی هم به لحاظ پژوهشی و هم به لحاظ نظری دارای اهمیت است (دیوی^[۱] و ولز^[۲]، ۲۰۰۶). داشتن مقداری نگرانی، برای حل مسایل سودمند است، زیرا منجر به رفتار متمرکز بر مساله می شود، اما افزایش میزان نگرانی، نه تنها کارساز نیست که گاه خود بر مشکلات موجود دامن می زند. این مولفه به افکار مداوم و تکراری در مورد دلواپسی های شخصی از یک سو و مشکل در پایان دادن به این زنجیره افکار، از سوی دیگر اشاره دارد (شاهجویی و همکاران، ۱۳۹۰).

نگرانی فرایند شناختی معمول در جمعیت های عادی است، در حالی که نگرانی شدید و بیمارگونه ویژگی اصلی اختلال اضطراب فراگیر است (انجمن روان پزشکان امریکا^[۳]، ۱۹۹۴). با توجه به این که نگرانی خصیصه معمول در اختلالات اضطرابی است (هرچند به گونه معناداری در میان مبتلایان به اختلال اضطراب فراگیر، بیش ترین فراوانی را داراست؛ براون^[۴]، آنتونی^[۵] و بارلو^[۶]، ۱۹۹۲؛ به نقل از بارلو، ۲۰۰۲)، به نظر می رسد که فهم بهتر نگرانی، درک سایر اختلالات اضطرابی را نیز تسهیل کند (بارلو، ۲۰۰۲). تحقیقات نشان می دهد که نگرانی، مانع پردازش های هیجانی می شود بنابراین
ممکن است در درمان مشکلات روان شناختی از قبیل اختلالات اضطرابی که برای ایجاد تغییرات درمانی در آن ها، وجود چنین پردازش هایی ضروری است، مداخله کند. بنابراین پیشرفت در درمان های موثر بر این حوزه، ممکن است موجب پیشرفت در درمان یا پیش گیری از سایر اختلالات نیز بشود (سیموس^[۷]، ۱۳۸۴).
کارهای اولیه بر روی نگرانی توسط بورکووک^[۸] و همکارانش انجام شد (ولز، ۱۳۸۴). بورکووک (۲۰۰۲؛ به نقل از دلگادو^[۹] و همکاران، ۲۰۱۰) نگرانی را به صورت زنجیره ای از عواطف منفی، افکار و تصاویر نسبتا غیرقابل کنترلی تعریف می کند که منجر به گسترش تلاش های ذهنی به منظور اجتناب از تهدیدهای پیش بینی شده ی بالقوه می شود.
نگرانی به عنوان شیوه ای برای مقاوم شدن علیه درد و مشکلات احتمالی در نظر گرفته می شود اما اغلب این دیدگاه، نتیجه ی معکوس به بار می آورد (اورسیلو^[۱۰]و رومر^[۱۱]، ۲۰۱۱). به نظر می رسد که تفکر مداوم در خصوص فجایع بالقوه ای که در آینده ممکن است رخ دهد، باعث اجتناب می شود (رومر و اورسیلو، ۲۰۰۲؛ به نقل از بائر^[۱۲]، ۲۰۰۶). اجتناب رفتاری – عمل کردن به شیوه ای که ما را از موقعیات برانگیزاننده ی اضطراب دور کند- مولفه ی کلیدی ترس و اضطراب است. هنگامی که تصور می کنیم یک موقعیت یا فعالیت احتمالا منجر به تهدید بالقوه ای می شود، ممکن است که تصمیم بگیریم از آن اجتناب کنیم. اگر ما دچار ترس یا اضطراب شویم راهبردهای گوناگونی را استفاده می کنیم تا از آن موقعیت فرار کنیم و یا هنگام مواجه شدن با هیجان هایی که ورای تحمل ماست، ممکن است از ترس بی حرکت مانده و یا با این امید، این شرایط را تحمل کنیم که عامل تهدید کننده یا استرس زا، سپری خواهد شد (اورسیلو و رومر، ۲۰۱۱).
این عملکرد اجتنابی، پریشانی و استرس تجارب درونی را در کوتاه مدت کاهش می دهد اما با دخالت در پردازش هیجانی در درازمدت، این هیجانات را طولانی تر می کند (رومر و اورسیلو، ۲۰۰۲؛ به نقل از بائر، ۲۰۰۶). واکنش به تجارب درونی همراه با تلاش در سرکوب یا اجتناب از این افکار و احساسات، احتمالا منجر به افزایش این واکنش ها می شود. تقویت این احساسات، خود منجر به کاهش وضوح هیجانات می شود: همان طور که افکار و احساسات از طریق واکنش منفی به آن ها، قضاوت کردن در خصوص آن ها و تلاش برای اجتناب از آن ها، شدیدتر می شود، پاسخ های حقیقی نیز تیره تر شده و از وضوح آن ها کاسته می شود.
بنابراین اغلب مواقع افراد نگران، احساس “آشفتگی” و یا “ناراحتی” را گزارش می کنند اما در بیان دقیق و مشخص حالت هیجانی خویش مشکل دارند. فقدان وضوح هیجانات، توانایی افراد را در استفاده مناسب از پاسخ های هیجانی محدود می کند. هم چنین، براین اساس افراد حالت های درونی، به عنوان مثال حالت ناخوشایند و منفی، را به تجربه ی خود اضافه می کنند که این امر چرخه ی نگرانی را دائمی می کند (بائر، ۲۰۰۶).
آن چه که منجر به تمایز میان نگرانی با افکار و تصاویر ناخوانده کوتاه مدت می شود، تکرار مستمر نگرانی است. نگرانی در پژوهش بورکووک و اینز^[۱۳]، (۱۹۹۰؛ به نقل از کلارک^[۱۴] و فربورن^[۱۵]، ۱۳۸۵) در مقایسه با تفکر بهنجار یا در پژوهش ولز و موریسون^[۱۶]، (۱۹۹۴؛ به نقل از کلارک و فربورن، ۱۳۸۵) در مقایسه با وسواس ها، بیش از آنکه حاوی تصاویر باشد دربرگیرنده ی افکار است.
اما ترنر ^[۱۷]و همکاران (۱۹۹۲؛ به نقل از ریجسورت^[۱۸] و همکاران، ۲۰۰۱) معتقدند که میان نگرانی و افکار وسواسی چندین شباهت وجود دارد:
۱) هر دو پدیده هم در جمعیت عادی و هم در جمعیت بالینی اتفاق می افتد.
۲) به نظر می رسد که محتوا و شکل نگرانی و افکار وسواسی در جمعیت های بالینی و عادی مشابه باشد.
۳) اما در جمعیت بالینی نسبت به جمعیت عادی فراوانی و احساس کنترل ناپذیری آن ها بیش تر است.
۴) هم نگرانی و هم افکار وسواسی با خلق منفی در ارتباط هستند. و این که
۵) عوامل بیمارگونه ی متعددی وجود دارد که نشان می دهد به چه علت بعضی از افراد نگرانی ها و افکار وسواسی بیمارگونه دارند و عده ای، ندارند.

۹۲ - چــون منـوچـهر خفتـه در خـاک اســت
مهــر از ایـن شـوم خــاکـدان بــرگیــــر
واژگان: منوچهر: ابوالهیجا فخرالدّین، منوچهر شروان شاه ممدوح خاقانی (فرهنگ لغات)توضیحات
معنی و مفهوم: ای خاقانی، وقتی که منوچهر شروان شاه، از جهان رفته و در خاک گور خفته است، تو دیگر امیدی برای زیستن نداری؛ پس دل از این دنیای نامبارک بردار و به آن امید نداشته باش.

آرایه‌های ادبی: شوم خاکدان کنایه از دنیاست.
توضیحات :
منوچهر: خاقان اکبر، ابوالهیجا فخرالدّین منوچهر بن فریدون شروان شاه که خاقانی به وسیله‌ی ابوالعلاء به دربار او راه یافت و تخلّص خویش را از لقب او گرفت … منوچهر دوم به حکم سکه‌ها معاصرالمقتفی بالله (۵۳۰- ۵۵۵) بوده و بنا بر قول خاقانی سی سال حکومت کرده و خاقانی تخلّص خود را از او گرفته است. شروان شاهان در این موقع تابع سلاجقه‌ی عراق بودند و بعد از انقراض ایشان زیر نفوذ امرای گرجی واقع شدند. (مقدّمه‌ی دیوان خاقانی، ۱۳۸: سی و پنج و سی و شش)
۹۳ - میــوه‌ی دولــت منــوچــهر اســت
اخســتان، افســـر کیــان ملـــوک
واژگان: دولت: اقبال، نیک بختی. (معین)
معنی و مفهوم: اخستان، ثمره و میوه‌ی درخت بخت و اقبال منوچهر است. او تاج سر و سرور پادشاهان بزرگ است.
آرایه‌های ادبی: میوه‌ی دولت اضافه‌ی استعاری است. شاه به تاج سر بزرگان مانند شده است. بخت و اقبال منوچهر به درختی شبیه شده است که میوه‌ی آن درخت، اخستان می‌باشد.
بند نهم :
کلمات قافیه: زمانه، دانه، آستانه و …
حروف اصلی قافیه: انه
حرف روی: ن
حروف الحاقی: ندارد
ردیف: می‌نرسد
۹۴ - دل بــه گــرد زمــانـــه مـی نــرســد
مــرغ همّــت بـــه دانـــه مــی‌نـرســـد
معنی و مفهوم: روزگار چنان به سرعت در حال گذر است که دل به گرد آن هم نمی‌رسد. همّت و اراده نیز در این روزگار مانند مرغی است که بی بهره مانده است و هیچ غذا و دانه‌ای به او نمی‌رسد.
آرایه‌های ادبی: دل به فردی مانند شده است که به دنبال زمانه می‌دود و به آن نمی‌رسد. مرغ همّت اضافه‌ی تشبیهی است.
۹۵ - از زمـــانــه چــــه آرزو خــواهـــم
کــه بــه نقـش زمــانــه مــی‌نــرســـد
معنی و مفهوم: از زمانه چه خواسته و آرزویی داشته باشم، وقتی که هیچ نقش و نشانه‌ای از این زمانه نمی‌توانم پیدا کنم.
۹۶ - پیـشـــگاه مـــــراد چـــون طلـــبم
کــه بــه مـن آستــانــه مــی‌نـــرســد
واژگان: آستانه: عتبه، جناب، آغاز. (دهخدا)
معنی و مفهوم: چگونه خواهان رسیدن به نهایت آرزوهایم باشم؛ در حالی که مرا در آستانه و آغاز طلب کردن آن‌ ها نیز راه نمی‌دهند.
آرایه‌های ادبی: پیشگاه مراد اضافه‌ی استعاری است. مراد و آرزو به خانه‌ای مانند شده که دارای پیشگاه و آستانه است.
۹۷ - جــان دو اســبه دوان پــی دل و عمــر
بــه یکــی زیـن دو گــانـه مـی‌نـرســـد
معنی و مفهوم: جان به سرعت، دنبال دل و عمر می‌دود و به هیچ یک از این دو نمی‌رسد.
آرایه‌های ادبی: جان به شخصی مانند شده است که به سرعت دنبال دل و عمر می‌دود. دو اسبه کنایه از سریع و شتابان است.
۹۸ - بــه مــن هنـدوانــه رَخــت، از بخــت
طـــرب زنگــیا نـــه مـــی‌نــــرســـد
واژگان: هندوانه رخت: کسی که جامه‌ی سیاه پوشد، سیاه پوش. (فرهنگ لغات) طرب زنگیانه: شادی و نشاط به گونه‌ی زنگیان، رقص و طرب و شادی مانند زنگیان.(فرهنگ لغات)
توضیحات(۳/۱۶)
معنی و مفهوم: به من که از بدبختی و اندوه، لباسم سیاه است، شادی و عشرتی همچون شادی و طرب زنگیان نخواهد رسید.
آرایه‌های ادبی: هندوانه رخت کنایه از تیره بخت و ماتم زده است. رخت و بخت جناس یکسویه در آغاز دارند. طرب زنگیانه کنایه از شادی و سرخوشی است.
۹۹ - آه، کـــز چــــرخ آه یـــــاوگیــــان
نــاوکـی بــر نشــانـــه مــی‌نـــرســـد
واژگان: یاوگیان: سپاهیان بی سروسامان و نامنظم، افراد پریشان. (فرهنگ لغات)
معنی و مفهوم: افسوس که از این همه آه و ناله که همچون تیر از تنگنای سینه‌ی انسان‌های پریشان و درمانده رها می‌شود یکی به نشانه نمی‌رسد و اثر نمی‌کند.
آرایه‌های ادبی: چرخ آه اضافه‌ی تشبیهی است.
۱۰۰ - غـرقــه‌ی خـون، هــزار کشـتی هسـت
کــه یـکی بــر کـرانــه مــی‌نـــرســـد
معنی ومفهوم: از اعمال این روزگار که خون خلق را می‌ریزد، آن‌چنان خون جمع شده و موج می‌زند که هزار کشتی غرق این دریای خون شده‌اند و افسوس که یکی از این کشتی‌ها به ساحل نمی‌رسد.
۱۰۱ - نســیه بـــر نــام روزگـــار نــویــس
آن‌چــه نقــد از خـزانـــه مـی‌نــرســـد
معنی و مفهوم: هر آن چه که در این دنیا به دست نیاورده‌ای، به عنوان نسیه به حساب روزگار بنویس تا شاید بتوانی روزی آن را از روزگار پس بگیری؛ چرا که خواسته‌های نقد و حاضر، خود از خزانه بیرون نمی‌آید که به ما برسد.
آرایه‌های ادبی: نقد و نسیه با هم تضّاد دارند.

“یکی از الزامات مربی گری در یک سازمان، وجود فرهنگ آموزش در آن سازمان است. یعنی یاد دادن و یاد گرفتن در سازمان ارزش باشد. در حقیقت مدیران آموزش و مدیران رده بالای سازمان قبول کنند که آموزش، فقط حضور در کلاس های سنتی و ارائه نفر ساعت نیست و اینکه آموزش از حوزه آموزش های رسمی به حوزه آموزش های غیر رسمی انتقال پیدا کرده است".

ب ـ حمایتی و پشتیبانی: وجود حمایت های لازم یکی دیگر از عواملی است که اطلاع رسان های این پژوهش مدنظر قرار دادند. مصاحبه شونده شماره ۱ در این رابطه بیان کرد:

“یکی از شرایط استقرار مربی گری وجود حمایت است. حمایت در مربی گری به دو شکل است: حمایت مالی و حمایت فرایندی. حمایت فرایندی یعنی اینکه در سازمان از مدیریت عالی گرفته تا سرپرست همگی از جریان مربی گری، اقدامات و فعالیت ها حمایت نمایند. حمایت مالی در نظر گرفتن سیستم های جبران خدمات و پاداش و مزایا برای مربیان است".

همچنین مصاحبه شونده شماره ۴ در زمینه حمایت بیان داشت که:

“سازمان بایستی ساز و کاری برای حمایت و پاداش دهی برای افراد و ایجاد انگیزه در آن ها برای انتقال دانش و هدایت و راهنمای دیگران فراهم آورد. چرا که در غیر این صورت ممکن است افراد تمایلی به اجرای مربی گری و قرار دادن وقت و انرژی برای کمک به دیگران نداشته باشند. در حقیقت سازمان و مدیریت بایستی تدابیری برای جبران خدمات این افراد در نظر گیرد. هم چنین در مواردی که مربی و متربی در فرایند مربی گری به وجود برخی تسهیلات و تجهیزات نیازمند باشند، سازمان بایستی آن ها را در اختیار آن ها قرار دهد".

ج-عوامل طراحی : عوامل طراحی موجود در این پژوهش اشاره به ((سیستم های اطلاعاتی ))، ((برنامه ریزی آموزش ))، ((سیستم های ارزیابی اثربخشی مربی گری ))دارد. یکی از الزامات مربی‌گری وجود و شناسایی سیستم های اطلاعاتی هستند. این سیستم ها عبارت است از وجود مربیان ماهر و تعداد آنها . مصاحبه شونده شماره ۷ در این زمینه می گوید:

یکی از شرایط استفاده از مربی گری در سازمان این است که در سازمان تعداد مربیان ماهر و مطلع نسبت به این حوزه به حد کفایت وجود داشته باشدکه این بحث بیانگر استفاده از مربیان داخلی سازمان است . در حقیقت سازمان بایستی تدابیر ئ اقداماتی اتخاذ نماید که این افراد را شناسایی نموده و تربیت نماید. در صورت عدم وجود مربیان داخلی ،سازمان ناچار به بکار گیری مربیان خارجی است.
فصل چهارم: تحلیل داده ها و یافته های پژوهش

برنامه ریزی آموزشی از جمله عواملی است که اطلاع رسان های پژوهش به آن اشاره داشتند. مصاحبه شونده شماره ۲ در این رابطه می گوید:

یکی از شرط های بکار گیری مربی گری ،بحث برنامه ریزی آموزشی است .چراکه مربی گری یک سیستم برنامه ریزی بسیار دقیقی را می خواهد . یعنی اگر قصد اجرای مربی گری را در سازمانی داشته باشیم، بایستی بتوانیم وضعیت فعلی،گذشته وحال فرد را رصد نماییم که این امر نیازمند نیاز سنجی دقیق است ،بایستی دقیق مشخص کردکه فرد چه نیازهایی دارد وسپس برنامه ریزی های دقیقی داشته باشیم ونگاه مان به سمت شایستگی محوری تغییر یابد.

منظور از ارزیابی عملکرد ،فرآیندی است که به وسیله آن کار کارکنان در فواصل زمانی معین وبه طور رسمی،مورد بررسی و سنجش قرار می گیرد. ( سعادت ، ۱۳۸۸) . وجود سیستم های ارزیابی عملکرد از جمله شرایطی است که اطلاع رسان های این پژوهش به آن اشاره داشته اند. مصاحبه شونده شماره ۳ در این رابطه می گویند :

یکی از شرایط مربی گری مربوط به سیستم ارزیابی عملکرد است . سیستم های ارزیابی عملکرد بایستی مربی گری را در نظر بگیرند ،چون به هرحال همان طور که فرد می آید و در کلاسهای آموزشی شرکت می کند و امتیاز می گیرد ،فردی هم که تحت روش مربی گری آموزش می بیند یک دوره آموزشی را گذرانده است و بنابراین باید سیستمی برای ارزیابی عملکرد آن ها در نظر گرفت و همچنین خود مربی هم بایددر سیستم های ارزیابی عملکرد مد نظر قرار گیرد .